رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى – ئەھەت سۇلايماننىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدا لاگېر ۋە تۈرمىلەرگە سولانغان مىليونلىغان كىشىلەر قاتارىدا ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى ئۇيغۇر بۆلۈمى خىزمەتچىلىرىنىڭ 50نەپەردىن دىن ئارتۇق ئۇرۇق-تۇغقىنىنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى مەلۇم بولغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتىكى ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا، رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى – قۇمۇل شەھەر تەڭرىتاغ ئوقۇتۇش رايونىنىڭ مۇدىرى ئەھەت سۇلايماننىڭ 2018-يىلىدىن بۇيان تۇتقۇندا ئىكەنلىكى بۈگۈن دەلىللەندى.

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىدىكى لاگېرلارنىڭ2019 ‏-يىلىنىڭ ئاخىرى تاقالغانلىقىنى ئېلان قىلغان بولسىمۇ، چەت ئەلدىكى نەچچە ئونمىڭلىغان ئۇيغۇر مۇھاجىرلىرى ئىچىدە ئۇرۇق-تۇققانلىرى بىلەن كۆرۈشۈش ئىمكانىغا ئېرىشكەنلەر بارماق بىلەن سانىغۇدەك دەرىجىدە ئاز ساندىدۇر. بىز ھەققىقىي ئەھۋالنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن ئۇيغۇر ئېلىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرىمىز داۋامىدا، رادىيومىز مۇخبىرلىرىنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرى ھەققىدىمۇ ئېنىقلاش ئېلىپ باردۇق.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ يېقىنقى يىللاردا بىگۇناھ ئۇيغۇرلارنى قارىلاپ قاماققا ھۆكۈم قىلىشى ئېغىرلاپ كەتكەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش» تورىنىڭ 24-فېۋرال ئېلان قىلغان خەۋىرىدە كۆرسىتىلىشچە، يېقىنقى يىللاردىن بېرى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا ھەر خىل جىنايى بەتناملارنى چاپلاپ، ئۇلارنى ئۇزۇن مۇددەتلىك كېسىۋېتىش قىلمىشى ئېغىرلاپ كەتكەن. 2016-يىلنىڭ ئاخىرىدىن خىتاي ھۆكۈمىتى «تېررورلۇققا قاتتىق زەربە بېرىش» ھەرىكىتىنى باشلىغاندىن بېرى، خىتاي جىنايى ئىشلار سوتى 250 مىڭ ئادەمگە گۇناھ ئارتىپ، ھۆكۈم ئېلان قىلغان.

گەرچە خىتاينىڭ سوت ۋە ھۆكۈم ئېلان قىلىش ئىشلىرى ئىنتايىن مەخپىي ئېلىپ بېرىلسىمۇ، بۇ ھەقتىكى ئۇچۇرلارنى قاتتىق قامال قىلسىمۇ، كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزەتكۈچىلەر 60 قا يېقىن دېلونى تەھلىل قىلىش ئارقىلىق كۆپلىگەن كىشىلەرنىڭ ھېچقانداق جىنايەت ئۆتكۈزمىگەن ئەھۋالدىمۇ جىنايەت سادىر قىلدى دەپ ھۆكۈم قىلىنىپ، تۈرمىگە تاشلانغانلىقىنى جەزملەشتۈرگەن. ئۇلارنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ كىشىلەر ئەمەلىيەتتە ئۆز تۇرمۇشى ۋە ئېتىقادى بىلەن ياشاپ كېلىۋاتقان ئادەتتىكى كىشىلەر ئىكەن.

خەۋەردە بىلدۈرۈلۈشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىستاتستىكىلىق مەلۇماتلىرىغا قارىغاندا، 2017-يىل خىتاي سوتى 99 مىڭ 326 ئادەمگە ھۆكۈم ئېلان قىلغان بولسا، 2018-يىلغا كەلگەندە 133 مىڭ 198 ئادەمگە ھۆكۈم ئېلان قىلغان. 2019-يىلدىكى ساننى تېخى ئېلان قىلمىغان. ئەمما كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزەتكۈچىلەر 2019-يىل 8000 ئادەمنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى خاتىرىلىگەن بولۇپ، ھۆكۈم قىلىنغۇچىلارنىڭ سانى ئۆتكەن ئىككى يىلنىڭ ئوتتۇرىچە سەۋىيەسىگە تەڭ بولۇشى مۇمكىن ئىكەن.

كۆزەتكۈچىلەرنىڭ قارىشىچە، خىتاينىڭ «تېررورلۇققا ۋە ئەسەبىيلىككە قاتتىق زەربە بېرىش ھەرىكىتى» ئەمەلىيەتتە خىتاينىڭ ساقچى ئىدارىسى، تەپتىش مەھكىمىسى، سوت مەھكىمىسى قاتارلىق ھۆكۈمەت ئاپپاراتلىرى ئۇيغۇرلارغا ئېلىپ بارغان دۆلەت تېرورلۇقى بولۇپ، «خالىغانچە تۇتۇش، خالىغانچە كېسىش، خالىغانچە ئۆلتۈرۈش» ئۇنىڭ روشەن ئالاھىدىلىكى ئىكەن. ئۆزىنىڭ مىللىي كىملىكى ۋە دىنىي ئېتىقادى بىلەن ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ كۆپىنچىسى بۇ زىيانكەشلىكتىن ئامان قالمىغان.

تەپسىلاتى...

مىسىردىن قايتقان ئوقۇغۇچى باقىھاجى خېلىلنىڭ كۈنەس قارا بۇغرا تۈرمىسىدە ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مىسىردا ئوقۇپ قايتقان ۋە كېسىلىپ كەتكەن بىر قىسىم ئوقۇغۇچىلار. 2016-يىلى، قاھىرە.

ئاشكارىلىنىشىچە، نۆۋەتتە كۈنەس ناھىيەسىنىڭ قارا بۇغرا تۈرمىسىدە جازا مۇددىتىنى ئۆتەۋاتقان 26 ياشلىق باقىھاجى ئابدۇخېلىل، تېخى تۆت يىلنىڭ ئالدىدا مىسىرنىڭ ئەزھەر ئونىۋېرسىتېتىدا ئوقۇغۇچى ئىدى. مەلۇم بولۇشىچە، ئۇ مىسىردا ئوقۇشتىن ئىبارەت ئاتالمىش «جىنايىتى» ۋە يۇرتى ئاتۇشتىكى دائىرىلەرنىڭ قايتىپ كېلىش ھەققىدىكى بۇيرۇقىغا ئىتائەت قىلغانلىقىدەك «ئىتائەتمەنلىكى» سەۋەبىدىن مەزكۇر جازاغا مۇپتىلا بولغان.

2016‏-يىلى خىتاي دائىرىلىرى ئالداش ۋە تەھدىت سېلىش، 2017 ‏-يىلىغا كەلگەندە بولسا كۈچ ئىشلىتىش ئارقىلىق مىسىردا ئوقۇۋاتقان 5 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىنىڭ كۆپىنچىسىنى قايتۇرۇپ ئەكەتكەن ئىدى. قايتۇرۇلۇپ كەتكەنلەرنىڭ ئاساسەن دېگۈدەك كېسىلىپ كەتكەنلىكى ھەققىدە جەمئىيەتتە ئۇچۇرلار كۆپ بولسىمۇ، كىملەرنىڭ قانچىلىك كېسىلگەنلىكى ۋە قەيەرلەردە جازا مۇددىتىنى ئۆتەۋاتقانلىقى ئايدىڭ ئەمەس ئىدى. ئىلگىرى بىر مەھەل مىسىردا ياشىغان، نۆۋەتتە تۈركىيەدە ياشاۋاتقان مۇستەقىل تەتقىقاتچى ئابدۇرىشىت نىياز ئەپەندى يېقىندا ۋەتەندىكى ئالاقىدار قاناللىرى ئارقىلىق ئەينى چاغدا مىسىردا ئۆزى كۆرگەن ۋە بىلگەن ئوقۇغىچلاردىن ئابدۇغاپپار، باقىھاجى خېلىل، مەمەتجان ئابدۇشۈكۈر، ئادىلجان ئەركىن، ئابدۇسالام ۋەلى، ئېلىجان قارى قاتارلىق 6 نەپەر ياشنىڭ 7 يىللىقتىن 12 يىللىققا قەدەر كېسىلگەنلىكى ھەققىدە ئۇچۇر ئالغان. ئۇ ئالغان ئۇچۇرلار ئارىسىدا 26 ياشلىق باقىھاجى خېلىلنىڭ 9 يىللىق كېسىلگەنلىكى ۋە كۈنەستىكى قارا بۇغرا تۈرمىسىدە ئىكەنلىكى قەيت قىلىنغان. بىز بۇ ئۇچۇرنىڭ توغرىلىقىنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن، باقىھاجىنىڭ يۇرتى ئاتۇشتىكى ئالاقىدار ئىدارە ئورگانلارغا تېلېفون قىلدۇق.

تەپسىلاتى...

سەييارە نىجاتنىڭ ساقچىلارغا «ماسلاشمىغانلىقى» ئۈچۈن 4 يىلدىن بۇيان دېلوسىنىڭ خۇلاسىسى چىقمىغانلىقى مەلۇم

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۈرۈمچى دوستلۇق دوختۇرخانىسىنىڭ غايىب دوختۇرى سەييارە نىجات ھەققىدە ئىلگىرى ئىگىلىگەن ئۇچۇرلىرىمىزدا، ئۇنىڭ داۋەندىكى ئاياللار قاماقخانىسىدا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلىقى ئاشكارىلانغانىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ يېقىنقى ئېنىقلاشلىرىدا، دوستلۇق دوختۇرخانىسى مەسئۇللىرىنىڭ سەييارە نىجاتنى سۈرۈشتە قىلىپ 2018 ‏-يىلى بىر قېتىم مەزكۇر قاماقخانىغا بارغانلىقى ۋە قاماقخانا خادىلىرىنىڭ ئۇلارغا، سەييارە نىجاتنىڭ ساقچىلارغا ماسلاشمىغانلىقى ئۈچۈن داۋاملىق تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلىقىنى مەلۇم قىلغان. لاگېر شاھىتى زۇمرەت داۋۇت «ماسلاشمىدى» دېگەن جاۋابقا ئاساسەن سەييارەنىڭ ئەھۋالى ھەققىدىكى پەرەزلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز شۆھرەت ھوشۇرنىڭ بۇ ھەقتە تەييارلىغان پروگراممىسى دىققىتىڭلاردا بولىدۇ.

غايىب دوختۇر سەييارە نىجات ھەققىدە ئۇچۇر ئېلىش ئۈچۈن يېقىندا ئۇ ئىشلىگەن «دوستلۇق دوختۇرخانىسى»، يەنى 3 ‏-دوختۇرخانىغا قايتىدىن تېلېفون قىلدۇق. نۆۋەتچى خادىملار، سەييارە نىجات ھەققىدە مەلۇمات ئېلىش ئۈچۈن، دوختۇرخانىنىڭ مەمۇرىيەت بۆلۈمىگە تېلېفون قىلىشىمىزنى تەۋسىيە قىلدى. بۇ كۈندىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا خادىملاردىن بىرى بۇ دوختۇرخانا مەسئۇللىرىنىڭ، سەييارە نىجات ھەققىدە ئۇچۇر ئېلىش ئۈچۈن ئالدىنقى يىلى بىر قېتىم قاماقخانىغا بارغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. ئەمما قانداق بىر جاۋابقا ئېرىشكەنلىكى ھەققىدە مەلۇمات بېرەلمىدى. بىز بۇ ھەقتە مەلۇمات ئېلىش ئۈچۈن سەييارە نىجات ئولتۇرۇشلۇق تەۋەلىك ساقچىخانىسىغا قايتىدىن تېلېفون قىلدۇق. ئالاقىدار ساقچى خادىمى 3 ‏-دوختۇرخانا مەسئۇللىرىنىڭ داۋەن قاماقخانىسىغا بېرىپ سەييارە نىجات ھەققىدە ئەھۋال سۈرۈشتە قىلغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. مەلۇم بولۇشىچە قاماقخانا خادىملىرى دوختۇرخانا مەسئۇللىرىغا، ئۇنىڭ ھايات ئىكەنلىكىنى بىلدۈرۈش بىلەن بىرلىكتە، ساقچىلارغا ماسلاشمىغانلىقى ئۈچۈن دېلوسىنىڭ خۇلاسىسى چىقمىغانلىقى ۋە ئائىلىسى بىلەن تېخىچە كۆرۈشتۈرمىگەنلىكىنى ئېيتقان. ئەمما ئۇنىڭ ساقچىلارنىڭ قايسى تەلەپلىرىگە ماسلاشمىغانلىقى ھەققىدە ئۇچۇر بېرەلمىدى.

تەپسىلاتى...

گۈلباھار خاتىۋاجى: خىتاي بىگۇناھ خەلققە تېررورلۇق ئىشلىتىۋاتقان ھەقىقىي تېررورچى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ «يەرشارى ۋاقتى» گېزىتى 2-فېۋرال «ئەمەلدارلار: شىنجاڭنى زىيارەت قىلىشىڭلارنى قارشى ئالىدۇ» تېمىسىدا خەۋەر تارقاتتى. خەۋەرگە قارىغاندا 1-فېۋرال كۈنى ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم، خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن بېيجىڭدا، ئۇيغۇر ئېلىدىكى «يىغىۋېلىپ لاگېرلىرى»، «مەجبۇرىي ئەمگەك» قاتارلىق تېمىلاردا بىر قىسىم چەتئەل ۋە خىتاي تاراتقۇ مۇخبىرلىرىنىڭ سوئاللىرىغا جاۋاب بەرگەن.

بۇ ئاپتونوم رايونى دائىرىلىرىنىڭ ئوخشاش تېمىدا ئۆتكۈزگەن 3-قېتىملىق مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىغا رويتېرىس ئاگېنتلىقى، CNN، بىرلەشمە ئاگېنتلىقى، پاكىستان بىرلەشمە ئاگېنتلىقى قاتارلىق بىر قىسىم چەتئەل تاراتقۇلىرىنىڭ مۇخبىرلىرى تەكلىپ قىلغان.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئەدلىيە ئارخىپى: توقۇلما پاكىتلار، مەجبۇرلانغان گۇۋاھچىلار ئارخىپىمىزنىڭ قىممىتىنى چۈشۈرەلمەيدۇ

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشۋىقات بۆلۈمى 2-فېۋرال كۈنى بېيجىڭدا ئۇيغۇر ۋەزىيىتى ھەققىدە ئىككىنچى قېتىملىق ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، نورۋېگىيەدىكى «ئۇيغۇر ئەدلىيە ئارخىپى» ناملىق تەتقىقات مەركىزىنى «يالغانچىلىق ئارخىپى» دەپ ئەيىبلىگەنىدى. مەزكۇر خەۋەر مۇھاجىرەتتىكى ئالاقىدار پائالىيەتچى ۋە گۇۋاھچىلارنىڭ كۈچلۈك ئىنكاسىنى قوزغىدى. مەزكۇر تەتقىقات مەركىزى، خىتاي تەرەپنىڭ گۈلنار ئوبۇل قاتارلىق مۇستەقىل پىكىر قىلىش ئەركىنلىكى بولمىغان كىشىلەرنى ئۆز كەچمىشى ھەققىدە يالغان سۆزلەشكە مەجبۇرلىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويسا؛ گۇۋاھچى ئەنۋەر غوجى خىتاي تەرەپنىڭ غايىب ئاكىسى ئەخەت غوجىغا تۆھمەت چاپلىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.

تەپسىلاتى...

خىتاي دىنىي ئەركىنلىك بارلىقىنى بازارغا سېلىۋاتقان ئۇيغۇر رايونىدا دىنغا ئىشەنمەسلىك تەشۋىقاتىنىڭ ھېلىھەم داۋام قىلىۋاتقانلىقى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدىكى مۇنارلىرى بىلەن ھىلال ئايلىرى چېقىۋېتىلگەن بىر مەسچىتنىڭ ئەسلى ۋە ھازىرقى ھالىتى.

خىتاينىڭ بىر ھەپتىدىن بۇيان داۋام قىلىۋاتقان ئامېرىكانىڭ خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا «قىرغىنچىلىقى» يۈرگۈزگەنلىكى ھەققىدىكى باياناتىغا قارشى تەشۋىقاتلىرىدا ئۇيغۇرلارنىڭ دىنىي ھەق-ھوقۇقلىرىنىڭ تولۇق كاپالەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى نۇقتىلىق تەكىتلەنمەكتە. مۇخبىرىمىزنىڭ ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا، خۇددى ئىلگىرىكىگە ئوخشاشلا، ئۇيغۇر رايونىدا «دىنغا ئىشەنمەسلىك ۋە دىننى ئىنكار قىلىش» تەشۋىقاتىنىڭ ھېلىھەم داۋام قىلىۋاتقانلىقى ئاشكارىلاندى. ئىلگىرىكى ئېنىقلاشلىرىمىزدا كورلىدا قۇرئان ۋە جاينامازلارنىڭ تولۇق يىغىۋېلىنغانلىقى دەلىللەنگەن ئىدى، بۈگۈنكى ئېنىقلىشىمىزدا، تۇرپان چاتقالدا بىرلا مەسچىت قالغانلىقى ۋە ئۇنىڭمۇ كەنتنىڭ يىغىن زالىغا ئايلاندۇرۇلغانلىقى دەلىللەندى. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز شۆھرەت ھوشۇرنىڭ بۇ ھەقتە تەييارلانغان پروگراممىسى دىققىتىڭلاردا بولىدۇ.

خىتاينىڭ ئامېرىكاغا قارشى تەشۋىقاتىدا، ئامېرىكانىڭ خىتاي يۈرگۈزۈۋاتقان «ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى» ھەققىدىكى باياناتىنى ئىنكار قىلىش ئۈچۈن، ئۇيغۇر رايونىدا دىنىي ۋەزىيەتنىڭ نورماللىقى، ئۇيغۇرلارنىڭ دىنىي ھەق-ھوقۇقلىرىنىڭ تولۇق كاپالەتكە ئىگە ئىكەنلىكى تەكىتلىگەن. ئەمما رادىيومىزغا كەلگەن 27-يانۋاردىكى بىر ئىنكاستا 2016‏-يىلدىن بۇيان ئۇيغۇر رايونىدا مەسچىتلەر كەڭ-كۆلەمدە چېقىلىپ، دىنىي زاتلار ئاساسەن دېگۈدەك تۈرمىلەرگە تاشلىنىپ بولغاندىن كېيىن، لاگېر ئىچى-سىرتىدا دىنغا ئىشەنمەسلىك ۋە دىننى ئىنكار قىلىش تەربىيەسى ئېلىپ بېرىلغانلىقى ھەم بۇ تەربىيەنىڭ ھېلىھەم داۋام قىلىۋاتقانلىقى قەيت قىلىنغان. تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان ساقچى خادىملىرى بۇ تەشۋىقاتنىڭ ھېلىھەم داۋام قىلىۋاتقانلىقىنى دەلىللىدى. «شىنجاڭ تېلېۋىزىيەسى» نىڭ يەنە بىر خەۋىرىدىمۇ، دائىرىلەرنىڭ دىنىي ئېتىقادقا يۈكسەك دەرىجىدە ھۆرمەت قىلىۋاتقانلىقى تىلغا ئېلىنغان. ئەمما 2017 ‏-يىلى تورلاردا تارقالغان كورلىغا ئائىت بىر ھۆكۈمەت ئۇقتۇرۇشىدا، ئاھالىلەردىن قوللىرىدىكى قۇرئانى كېرىم ۋە جاينامازلارنى دەرھال ھۆكۈمەتكە تاپشۇرۇش تەلەپ قىلىنغانىدى. ئەينى چاغدا كورلىغا قارىتا ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، كورلا قارايۇلغۇندىكى بىر ساقچى خادىمى، ئۆز تەۋەلىكىدە قۇرئان ۋە جاينامازلارنىڭ تەلتۆكۈس يىغىلىپ بولۇنغانلىقىنى دەلىللىگەن. «شىنجاڭ تېلېۋىزىيەسى» نىڭ مەزكۇر خەۋىرىدە، ئۇيغۇر رايونىدا تەرتىپلىك دىنىي پائالىيەتلەرگە يول قويۇلۇۋاتقانلىقى بايان قىلىنغان. 27-يانۋار كۈنى تۇرپاننىڭ چاتقال يېزىسىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرىمىز داۋامىدا، بىر كەنت ساقچىسى، ئۆزى مەسئۇل كەنتتىكى 9 مەسچىتنىڭ 8 ئى چېقىلغانلىقى ۋە بىرسىنىڭلا ئامان قالغانلىقى، بۇنىڭمۇ پەقەت مېيىت يۇيۇش ئۈچۈن ساقلاپ قېلىنغانلىقى ۋە كەنتتە ئېچىلىدىغان پارتىيە ياچېيكا يىغىنلىرىنىڭ مۇشۇ مەسچىتتە ئېچىلىۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلىدى.

ھۆرمەتلىك رادىئو ئاڭلىغۇچىلار، يۇقىرىدا، خىتاينىڭ ئامېرىكىغا قارشى باياناتىدا ئوتتۇرىغا قويغان دىنىي ئەركىنلىك تەشۋىقاتى بىلەن ئۇيغۇر رايونىنىڭ نۆۋەتتىكى دىنىي ۋەزىيىتى ئارىسىدىكى بىر قىسىم سېلىشتۇرما ئۇچۇرلارنى دىققىتىڭلارغا سۇندۇق.

تەپسىلاتى...

مەن لاگېردىن قانداق ھايات قالدىم

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېر شاھىدى گۈلباھار خاتىۋاجى بىلەن يۈرۈشلۈك سۆھبەت (1)

گۈلباھار خاتىۋاجى: خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى كەسپىي جەھەتتىن تەربىيىلەۋاتىمىز دېگىنى پۈتۈنلەي يالغان

يېقىندا «خىتاي گۇلاگىدىن ھايات چىققان گۈلباھار خاتىۋاجىنىڭ گۇۋاھلىقى» ناملىق كىتاب فرانسىيىدە فرانسۇز تىلىدا نەشردىن چىقتى. لاگېر شاھىدى گۈلباھار خاتىۋاجى خانىم بىر مېھرىبان ئانا ۋە بىر ئايال زىيالىدۇر. ئۇ-2006 يىلى ئائىلىسى بىلەن فرانسىيەگە كۈچۈپ كېلىشتىن ئىلگىرى، خىتاي باش نېفىت شىركىتىنىڭ باشقۇرۇشىدىكى قاراماي نېفىت-ماشىنىسازلىق شىركىتىنىڭ مېخانىك ئىنژېنېرى بولۇپ خىزمەت قىلغان ئىدى.

-2016يىلىنىڭ ئاخىرىدا ئۇ ئىدارىسى تەرىپىدىن پېنسىيە رەسمىيەتلىرىنى بېجىرىش ئۈچۈن قارامايغا چاقىرتىلغاندا، بۇنىڭ بىر قىلتاق ئىكەنلىكىنى ئۆيلاپمۇ باقمىغان ئىدى.

گۈلباھار خانىم بىلەن ئۆتكۈزگەن «مەن لاگېردىن قانداق ھايات چىقتىم» ناملىق يۈرۈشلۈك سۆھبىتىمىزدە، ئۇ ئالدى بىلەن ئۆزىنىڭ جازا لاگېرىدا ئىككى يىلدىن ئارتۇق چەككەن ئازابلىرى ۋە ئۇ يەردىن ھايات قۇتۇلۇپ چىقىش جەريانىنى بايان قىلىپ ئۆتتى. ئۇ يەنە ھەممىسى دېگۈدەك مۇقىم مائاشلىق ئىشچى-خىزمەتچىلەردىن تەركىب قارامايدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ كەڭ-كۆلەمدە تۇتقۇن قىلىنىپ لاگېرلارغا قامىلىشى، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى «كەسپىي جەھەتتىن تەربىيەلەۋاتىمىز» دېگەن باياناتلىرىنىڭ «قىپ-قىزىل كۆز بويامچىلىق» ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز گۈلچېھرە بىلەن گۇلباھار خانىمنىڭ سۆھبىتىگە قۇلاق سالغايسىلەر.

تەپسىلاتى...

مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ ھەقىقىتى: لاگېرلاردىكى زاۋۇتلار

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىنقى يىللاردىن بۇيان بىر قىسىم لاگېر شاھىدلىرىنىڭ گۇۋاھلىق بېرىشى بىلەن لاگېرلارنىڭ قىسمەن ئەھۋاللىرى تاشقىي دۇنياغا ئاشكار بولۇشقا باشلىغان بولسىمۇ، بىر قىسىم مۇتەخەسسىسلەر «مەجبۇرىي ئەمگەك مەيدانى» دەپ ئاتاۋاتقان لاگېرلاردىكى مەجبۇرىي ئەمگەككە دائىر كۆپلىگەن ئەھۋاللار تازا ئېنىق بولماي كەلگەن ئىدى. «بازفىد خەۋەرلىرى» نىڭ مۇخبىرلىرىدىن مېگا راجاگوپالان ۋە ئالىسون كىللىڭ 2020-يىلىدىن تارتىپ بىرلىكتە ئىشلەۋاتقان لاگېرلار ھەققىدىكى تەكشۈرۈش دوكلاتى لاگېرلارنىڭ كېڭىيىشى ۋە لاگېرلارنىڭ ئىچكىي قىسىمىدىكى قەبىھلىكلەر ھەققىدە تەپسىلىي مەلۇماتلار بېرىپ كەلگەن ئىدى. مەزكۇر چاتما دوكلاتنىڭ ئۆتكەن ھەپتە ئېلان قىلىنغان 4-قىسمى بولسا لاگېرلاردىكى مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ جەريانىغا بېغىشلانغانلىقى بىلەن ئالاھىدە دىققەت قوزغىدى.

دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، نۆۋەتتە خىتاي ھۆكۈمىتى يېڭىدىن قۇرۇپ چىققان لاگېرلارنىڭ سانى يۈزدىن ئاشىدىغان بولۇپ، نۆۋەتتە بۇ مۇئەسەسسەلەر يالغۇز ئادەم قاماشقا ئەمەس، ئەكسىچە قامالغان كىشىلەرنى مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىشقا ئىشلىتىلمەكتە ئىكەن. بولۇپمۇ ئۆتكەن ئۈچ يىل مابەينىدە پەيدا بولغان لاگېر رايونىدىن ئاز دېگەندىمۇ 135 ئورۇندا زاۋۇت بارلىقى، بۇ زاۋۇتلاردا غايەت زور كۆلەملىك مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ داۋام قىلىۋاتقانلىقى نۆۋەتتىكى رېئاللىقنىڭ سەل قاراشقا بولمايدىغانلىقىنى تەقەززا قىلىدىكەن.

تەپسىلاتى...

شائىر ۋە فىزىك قاسىم سىدىقنىڭ «خوتەنگە خەت» قاتارلىق شېئىرلىرى سەۋەبلىك 20 يىللىق كېسىلگەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

شائىر ۋە فىزىك قاسىم سىدىقنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ھەققىدىكى خەۋىرىمىز ئالدىنقى ھەپتە ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى رادىيومىزغا ئۇچۇر يوللاپ، ئۇنىڭ «خوتەنگە خەت» ناملىق شېئىرى سەۋەپلىك تۇتۇلغانلىقى ۋە تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە باشقا شېئىرلىرىدىنمۇ «قۇسۇر» تېپىلىپ، ئۇنىڭ 20 يىللىق كېسىۋېتىلگەنلىكىنى مەلۇم قىلدى. ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا ئالاقىدار خادىملار شائىر قاسىم سىدىقنىڭ 20 يىللىق كېسىلگەنلىكىنى رەت قىلمىدى

ئەجەپ كۆرگۈم كەلدى ئەي، خوتەن سېنى،

روھىم قۇچتى، قۇچمىدى بۇ تەن سېنى.

يېتىشمىگەن قاناتتا يېتەلمىدىم،

چېككىسىگە قىستۇرغاچ ۋەتەن سېنى.

تەپسىلاتى...