لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزى: «ئادەم كۆپىيىپ كەتكەندە بىر مەزگىل چىلەككە تەرەت قىلدۇق»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزى غۇلجا ناھىيىسىدە لاگېردا ياتقان مەزگىلىدە 4 قېتىم ئورنى ئالماشقانلىقىنى، ئىككى قېتىملىق ئورنى ئالماشقاندا بۇ لاگېرلارنىڭ بىر قىسىم ياتاقلىرىدا ھاجەتخانا بولمىغاچقا 3 ئايچە چىلەككە تەرەت قىلغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. ئۆتكەن ھەپتە زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان سابىق كارخانىچى نۇرمەمەت ئابدۇللامۇ ئۆزىنىڭ «5‏-ئىيۇل ۋەقەسى» دە تۇتقۇن قىلىنغان ۋاقتىدا يەكەندىكى بىر سىياسىي تەربىيە مەركىزىدە چىلەككە تەرەت قىلغانلىقىنى بايان قىلغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزى: «ئىككى ھەپتىدە بىر قېتىم يىغلاشقا رۇخسەت قىلىدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزىنىڭ ئاشكارىلىشىچە، ئۇ تۇرغان ئاياللار لاگېرىدا تۇتقۇنلار ياتاقتىن سىنىپقا ساقچىلارنىڭ نازارىتىدە يالاپ ئېلىپ چىقىلغان؛ كۈنىگە 14 سائەت «دەرس» ئۆتۈلگەن؛ بۇ 14 سائەت ئىچىدە پەقەت بىر ياكى ئىككى قېتىملا تەنەپپۇس ۋاقتى بېرىلگەن. ئۇلارنىڭ ياتاق ۋە سىنىپتا ئۆزئارا سۆزلىشىشى ۋە يىغلىشىنى قاتتىق چەكلىگەن دائىرىلەر، ئۇلارغا ئىككى ھەپتىدە بىر قېتىم ئىككى سائەتلىك يىغلاش ۋاقتى بەرگەن. تۇتقۇنلار بۇ يىغلاش سائىتىدىمۇ ساقچى ۋە ئوقۇتقۇچىلارنىڭ نازارىتى ئاستىدا بولغان.

تەپسىلاتى...

مۇتەخەسسىسلەر كانادا ھۆكۈمىتىنى ئۇيغۇر ئېلىدىكى ئەمەلدارلارنى «ماگنېتسكىي قانۇنى» ئارقىلىق جازالاشقا چاقىرماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كانادالىق مۇتەخەسسىسلەر كانادا ھۆكۈمىتىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى چېن چۈەنگو ۋە شۆھرەت زاكىر قاتارلىق ئەمەلدارلىرىنى «ماگنېتسكىي قانۇنى» بويىچە جازالاشقا چاقىرغان.

كانادانىڭ «دۆلەت پوچتىسى» گېزىتىنىڭ بۇ ھەقتىكى خەۋىرىدە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدا 2 مىليوندەك ئۇيغۇرنى لاگېرغا قاماش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ تىلى ۋە دىنىغا ھۇجۇم قىلىۋاتقانلىقى، بۇنىڭ دەل كانادا ھۆكۈمىتى كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىۋاتقان دىكتاتور ھاكىمىيەتلەرنى جازالاش ئۈچۈن تۈزگەن «ماگنېتسكىي قانۇنى» بويىچە جازالىنىشى زۆرۈر بولغان بىر ھەرىكەت ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن.

خەۋەردە كۆرسىتىلىشىچە، كانادالىق مۇتەخەسسىسلەر يۇقىرىقى بۇ قانۇن تۈزۈلگىلى 18 ئاي بولغان بولسىمۇ، ئەمما ھازىرغىچە بىرەرمۇ خىتاي ئەمەلدارىنىڭ قارا تىزىملىككە ئېلىنمىغانلىقىنى تەنقىد قىلغان. ئۇلار بىردەك كانادا ھۆكۈمىتىنى ئەمدى پوزىتسىيىسىنى جىددىي ئۆزگەرتىشكە چاقىرغان.

تەپسىلاتى...

«خىتايدىكى ئۇيغۇر لاگېرلىرى» مۇھاكىمە يىغىنىدا لاگېرلار ئۈستىدىن خەلقئارالىق تەكشۈرۈش يۈرگۈزۈش تەلەپ قىلىندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

14-ماي، يەنى سەيشەنبە كۈنى بىريۇسسېلدىكى ئاخبارات كۇلۇبىدا «خىتايدىكى ئۇيغۇر لاگېرلىرى» تېمىسىدا بىر مۇھاكىمە يىغىنى چاقىرىلغان. يىغىندا سۆز قىلغان مۇتەخەسسىسلەر خەلقئارا جامائەتنى ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زۇلۇمغا دىققەت قىلىشقا چاقىرغان.

«كۇنا» ناملىق خەۋەر ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، بۇ مۇھاكىمە يىغىنىغا كوپېنھاگېن ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۇيغۇر مەدەنىيىتى بويىچە پوست-دوكتورلۇق تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان رۇنى ستىنبېرگ سۆز قىلغان. ئۇ سۆزىدە ئەينى ۋاقىتتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنى كەڭ كۆلەمدە تۇتقۇن قىلىپ لاگېرغا قاماۋاتقانلىقى ھەققىدە خەۋەرلەر چىققاندا ياۋروپادا ھېچكىمنىڭ، ھەتتا ئاخباراتلارنىڭمۇ ئىشەنمىگەنلىكىنى، ئاقىۋەتتە بۇنىڭ بۈگۈنكى دۇنيادىكى زور پاجىئەگە ئايلانغانلىقىنى بىلدۈرگەن. ئۇ ئاز دېگەندە بىر مىليون كىشى قامالغان بۇ لاگېرلاردا تولىمۇ قورقۇنچلۇق زۇلۇملار، قېيىن-قىستاقلار يۈز بېرىۋاتقانلىقىنى ئەسكەرتىپ، بۇ لاگېرلار ئۈستىدىن خەلقئارالىق تەكشۈرۈش يۈرگۈزۈلۈشى كېرەكلىكىنى ئەسكەرتكەن.

تەپسىلاتى...

خىتاي CNN مۇخبىرلىرىنىڭ لاگېرلارنى زىيارەت قىلىشىنى يەنە بىر قېتىم چەكلىگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدىكى لاگېرلارغا قامالغانلار ئىچىدە مۇئەييەن ساندىكى بىر تۈركۈم كىشىلەر چەتئەلدىن ۋەتەندىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنى يوقلاشقا بېرىپ ئىز-دېرەكسىز غايىب بولۇپ كەتكەنلەر ئىكەن. ئامېرىكادىكى «سىملىق خەۋەرلەر تورى» (CNN) نىڭ بۇ ھەقتىكى ئەڭ يېڭى تەكشۈرۈش پائالىيىتى دەل مۇشۇ خىلدىكى كىشىلەرگە بېغىشلانغان.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا خىتاينى ئۇيغۇرلار سەۋەبلىك ب د ت «يەرلىك مىللەتلەر مۇنبىرى» نىڭ ئەزالىقىغا سايلىماسلىققا چاقىرغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ مىليونلىغان ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقا تۈركىي مۇسۇلمانلارنى جازا لاگېرلىرىغا قاماپ، لاگېر سىرتىدىكى ئۇيغۇرلارنى ئومۇميۈزلۈك تەقىب ئاستىغا ئېلىشى ب د ت دا ئامېرىكا بىلەن-خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى تېخىمۇ كەسكىن ۋە ئاشكارا توقۇنۇشلارغا سەۋەب بولماقتا. 7‏-ماي كۈنى ئامېرىكانىڭ ب د ت ئىجتىمائىي-ئىقتىسادىي كېڭېشىدە تۇرۇشلۇق ۋەكىلى مەزكۇر كېڭەشنىڭ «يەرلىك مىللەتلەر مۇنبىرى» نىڭ ئەزالىرىنى تولۇقلاپ سايلاش يىغىنىدا سۆز قىلىپ، ئەزا دۆلەتلەرنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا تۇتقۇن مۇئامىلىسى سەۋەبلىك ئۇنىڭ كۆرسەتكەن نامزاتىنى سايلىماسلىققا چاقىرغان. يىغىندا خىتاي ۋەكىلى ئامېرىكا تەرەپنىڭ پىكىرىگە نارازىلىق بىلدۈرگەن. 

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئۆرقانقىزى: ئاياللار ياتاقتىن كېچىلەردە ئاچىقىپ كېتىلىدۇ، ھېچ بىرى قايتىپ كەلمەيدۇ

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

غۇلجا ناھىيەسىدىكى ئاياللار لاگېرىدا 27 ئاي يېتىپ چىققان شاھىت گۈلزىرە ئۆرقانقىزى، ئۆتكەن ھەپتە يوتۇب قانىلىدا ئېلان قىلغان گۇۋاھلىق باياناتىدا، ئۆزى بىلەن بىر ياتاقتا ياتقان بەزى ئۇيغۇر قىز-ئاياللىرىنىڭ يېرىم كېچىلەردە نامەلۇم سەۋەب بىلەن ياتاقتىن ئېلىپ چىقىپ كېتىلگەنلىكى ۋە تەكرار ياتاققا قايتىپ كەلمىگەنلىكى ۋە شۇ پېتى ئىز-دېرىكى يوقالغانلىقىنى ئاشكارىلىدى؛ ئۇ ئۆزىنىڭ بۇنداق سىرلىق غايىب بولۇشقا كۆپ قېتىم شاھىت بولغانلىقىنى ئەسكەرتتى. ئىلگىرىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا لاگېرغا ئەكېتىلگەن بەزى كىشىلەردىن ھەتتا ئىككى يىلغا قەدەر ھېچقانداق ئۇچۇر يوقلۇقى ئاشكارىلانغان ئىدى.

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئۆرقانقىزىنىڭ گۇۋاھلىق باياناتىدىن، لاگېر ئىچىدىكى يەنە بىر جىددىي ئەھۋال تۇتقۇنلارنىڭ ئىز-دېرەكسىز غايىب بولۇش مەسىلىسىمۇ ئاشكارىلاندى. ئۇنىڭ دېيىشىچە، 27 ئاي جەرياندا ئۆزى بىلەن بىر ياتاقتا ياتقان ئاياللاردىن بەزىلىرى كېچىلەردە نامەلۇم سەۋەب بىلەن ئاچىقىپ كېتىلگەن، ئەمما قايتىپ كەلمىگەن ۋە شۇنىڭدىن كېيىن ئىز-دېرىكى تامامەن بولمىغان. شۇ مەزگىللەردە لاگېردىن قويۇۋېتىلگەنلەر، يەنى ئاتالمىش تەربىيەلەش مەكتىپىنى پۈتتۈرگەنلەر بولمىغاچقا، ھەم بۇ تەربىيەلىنىشنىڭ مۇددىتىمۇ بېكىتىلمىگەن بولغاچقا، بۇ خىل ئىز-دېرەكسىز غايىب بولۇش گۈلزىرە ۋە ياتاقداشلىرىنى ئويغا ۋە ئەندىشىگە سالغان.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە تاراتقۇلىرىدا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى يەنىلا قىزىق تېما بولماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدىكى مەشھۇر ئاخبارات قاناللىرى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى داۋاملىق قىزىق تېما سۈپىتىدە تەشۋىق قىلماقتا.

2-ماي كۈنى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى نازارەت سىستېمىسى توغرىسىدا «خىتاينىڭ زۇلۇم ھېسابلىرى» ناملىق 68 بەتلىك دوكلاتىنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، گېرمانىيە تاراتقۇلىرى بۇ ھەقتە بەس-بەستە ئۇچۇرلار تارقاتتى.

گېرمانىيەدىكى دۆلەتلىك 1-تېلېۋىزىيە قانىلى بولغان ARD «ساقچى ئەپ مىليونلىغان خىتايلىقلارنى نازارەت قىلماقتا» دەپ ئۇچۇر بەردى. «گېرمانىيە رادىيوسى» بولسا «مۇسۇلمانلارنى نازارەت قىلىشقا قارىتا ئېتىراز» ناملىق خەۋەر ئېلان قىلدى. داڭلىق تېلېۋىزىيە قاناللىرىدىن بىرى بولغان R T L «خىتاي مۇسۇلمانلارنى ساقچى ئەپ بىلەن نازارەت قىلماقتا» دەپ خەۋەر تارقاتتى. «قىززىق لىنىيە قانىلى» «كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بىر گەۋدىلەشكەن بىرلەشمە ئۇرۇش سۇپىسىنى ئاشكارىلىدى» دەپ يازدى. گېرمانىيە ئاۋازى رادىيوسى «خىتاينىڭ نازارەت سىستېمىسى پاش قىلىندى» دەپ بايان بەردى. «باسلېر گېزىتى» بولسا، «بۇ ئەپ ئىنسانلارنى تۇتقۇن قىلىدۇ» دەپ ماقالە ئېلان قىلدى. «Business Insider» قانىلى «غەلىتە جاسۇسلۇق ھەرىكىتى: خىتاي بىر ئەپ بىلەن ئۇيغۇرلارنى نازارەت قىلماقتا» دەپ مەلۇمات بەردى. بۇندىن باشقا شىۋېتسارىيەدە چىقىدىغان «يېڭى زۇرۈكلىكلەر گېزىتى» : «خىتاي ھاكىمىيىتى بىر ئەپ ئارقىلىق شىنجاڭدىكى ئىنسانلارنىڭ باسقان ھەربىر قەدەم ئىزىنى نازارەت قىلماقتا» دەپ مەخسۇس ماقالە يازدى. «T-Online» قانىلى بولسا «خىتاي ئۇيغۇرلارنى جازا لاگېرلىرىدا تۇتماقتا» دەپ ئۇچۇر تارقاتتى.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىدى گۈلزىرە ئۆرقانقىزى: «لاگېرغا تەكشۈرگۈچىلەر كېلىشتىن بۇرۇن چاچلىرىمىزنى بوياتقۇزدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆتكەن يىلنىڭ ئاخىرى ئۇيغۇر رايونىدىكى يىغىۋېلىش لاگېرىدىن قويۇۋېتىلگەن ۋە نۆۋەتتە قازاقىستاندا ياشاۋاتقان گۈلزىرە ئۆرقانقىزى تۈنۈگۈن، يەنى 29‏-ئاپرېل كۈنى يۇتۇب قانىلىدا تۇنجى قېتىم گۇۋاھلىق باياناتى ئېلان قىلدى. ئۇ باياناتىدا ئىككى يىلدىن ئارتۇق ياتقان غۇلجا ناھىيىسىدىكى بىر لاگېرنىڭ ئىچكى ئەھۋاللىرى ھەققىدە تەپسىلىي مەلۇمات بەردى. گۈلزىرە ئۆرقاننىڭ پاش قىلىشىچە، ھەر قېتىم لاگېرغا تەكشۈرگۈچىلەر كەلگەندە لاگېردىكىلەر ئۆز ئەھۋالى ھەققىدە يالغان سۆزلەشكە مەجبۇرلانغان. ئوقۇتقۇچىلار ئۆيلىرىدىن تەشتەكلىك گۈللەرنى ئېلىپ كېلىپ لاگېرنى ۋاقىتلىق بېزىگەن. ھەتتا لاگېردىكى بىر قىسىم ئاياللارنىڭ چاچلىرى بويالغان.

تەپسىلاتى...

مەشھۇر لاگېر سۈرىتىدىكى بىرەيلەننىڭ قاش تېشى سودىگىرى ئېلىئاخۇن قارى ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مەشھۇر لاگېر سۈرىتى، يەنى لوپ ناھىيەلىك «تەربىيەلەش مەركىزى» نىڭ يىغىن مەيدانىدىن تارتىۋېلىنغان سۈرەتتىكى 3‏-رەتتە ئولتۇرغان كىشىلەردىن بىرىنىڭ قاش تېشى سودىگىرى، ۋەزىپىسىز دىنىي زات ئېلىئاخۇن قارى ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى. ئېلىئاخۇن قارىنى سۈرىتىدىن تونۇۋالغان ئىككى نەپەر لوپلۇق مۇھاجىر ئۇنىڭ ئىلگىرى خوتەندە دىنىي ساھەدە ئەتراپلىق تەلىم ئالغانلىقى، قاشتېشى تىجارىتى بىلەن شۇغۇللىنىپ ياخشى كۆپ تاپقانلىقى ۋە كىشىلەرنى خەير-ساخاۋەت ئىشلىرىغا يېتەكلىگەنلىكى ھەققىدە گۇۋاھلىق بەردى.

تەپسىلاتى...