غەرب دۆلەتلىرى ب د ت يىغىدا ئۇيغۇر ۋە تىبەت مەسىلىسى بويىچە خىتاينى ئەيىبلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 21– سىنتەبىر

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ 19-سېنتەبىر چاقىرىلغان ئومۇمىي يىغىندا غەرب دۆلەتلىرى خىتاينىڭ ئۇيغۇر ۋە تىبەتلەرگە سېلىۋاتقان زۇلۇمىنى ئەيىبلىدى.

11-سېنتەبىر باشلانغان ب د ت نىڭ 36-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى يىغىنىغا ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن د ئۇ ق نىڭ باش كاتىپى، ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دولقۇن ئەيسا باشچىلىقىدىكى 3 كىشىلىك بىر گۇرۇپپا قاتناشماقتا ئىدى. 19-ۋە 20-سېنتەبىر كۈنلىرى ب د ت كېڭىشىدە ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك بىر قاتار يىغىن ھەم پائالىيەتلەر بولۇپ ئۆتكەن.

ب د ت يىغىن مەيدانىدىن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ب د ت دا ئۆتكۈزۈلگەن 36-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 19-سېنتەبىردىكى مەخسۇس يىغىنىدا خىتاي قاتارلىق بىرقىسىم دۆلەتلەرنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى كۆزدىن كۆچۈرۈلگەن. مەزكۇر يىغىنىدا ئامېرىكا، فىرانسىيە، ئەنگلىيە، كانادا، چېخىيە، ئېستونىيە ھەمدە ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋەكىللىرى ئايرىم-ئايرىم سۆز ئېلىپ، خىتاينىڭ تىبەت ۋە ئۇيغۇر دىيارىدا يۈرگۈزۈۋاتقان يۇقىرى بېسىملىق سىياسىتىنى ئەيىبلىگەن.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلارنىڭ دەرد-ئەھۋالى ب د ت دا ئەتراپلىق ئاڭلىتىلماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– سىنتەبىر

د ئۇ ق رەھبەرلىرى ب د ت 36-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى يىغىنىدا ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى ئەتراپلىق ئاڭلاتماقتا.

11-سېنتەبىر باشلانغان، 27- سېنتەبىرگىچە داۋام قىلىدىغان جەنۋەدىكى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 36-نۆۋەتلىك يىغىنىغا ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن د ئۇ ق باش كاتىپى، ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دولقۇن ئەيسا، قۇرۇلتاي پروگرامما مۇدىرى پىتېر ئېرۋىن ۋە قۇرۇلتاي خىزمەتچىسى رايىن ئەپەندىلەر قاتناشماقتا ئىدى. ئۇلار بىرقانچە كۈندىن بۇيان يىغىنلاردا نۇتۇق سۆزلەش، ب د ت ئالىي كومىسسارلىقى خادىملىرى بىلەن ئۇچۇرۇشۇش ۋە ھەرقايسى ئەللەرنىڭ ب د ت دىكى ئەلچىلىرى بىلەن ئايرىم سۆھبەتلەر ئېلىپ بېرىشتەك شەكىللەردە، ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى قېيىن ۋەزىيىتىنى تەپسىلىي ئاڭلىتىپ كەلگەن.

تەپسىلاتى...

ب د ت دا خىتاي ۋەكىللىرى ئۇيغۇر ۋەكىلىنىڭ سۆزىگە قارشى چىقتى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 18– سىنتەبىر

ب د ت نىڭ 36-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى يىغىنىدا خىتاي ۋەكىللىرى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ باش كاتىپى دولقۇن ئەيسانىڭ سۆزىگە قارشى پىكىر بايان قىلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنى ئاقلىدى.

11-سېنتەبىردىن 27-سېنتەبىرگىچە داۋام قىلىدىغان بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ جەنۋەدىكى 36-نۆۋەتلىك يىغىنىغا د ئۇ ق باش كاتىپى، ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دولقۇن ئەيسا، قۇرۇلتاي پروگرامما مۇدىرى پىتېر ئېرۋىن ۋە قۇرۇلتاي خىزمەتچىسى رايىن ئەپەندىلەر قاتناشماقتا ئىدى.

دولقۇن ئەيسا ئەپەندى 14-سېنتەبىردىكى يىغىندا نۇتۇق سۆزلەپ، خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا ئېلىپ بېرىۋاتقان باستۇرۇش سىياسەتلىرىنى ئەيىبلىگەن.

تەپسىلاتى...

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ب د ت دىكى پائالىيەتلىرى باشلاندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 14– سىنتەبىر

د ئۇ ق خادىملىرى ب د ت 36-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى يىغىنىدا ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويۇشقا باشلىدى.

11-سېنتەبىردىن ئېتىبارەن د ئۇ ق باش كاتىپى، ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دولقۇن ئەيسا، قۇرۇلتاي پروگرامما مۇدىرى پىتېر ئېرۋىن ۋە قۇرۇلتاي خىزمەتچىسى رايىن ئەپەندىلەرنىڭ شىۋېتسارىيەنىڭ جەنۋە شەھىرىدىكى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 36-نۆۋەتلىك يىغىنىدا ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى ئاڭلىتىش پائالىيەتلىرىنى باشلىدى.

ب د ت 36-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى يىغىنى 11-سېنتەبىردىن 27-سېنتەبىرگىچە داۋام قىلىدىكەن. د ئۇ ق نىڭ 3 نەپەر خادىمى ئىككى ھەپتە تۈرلۈك مەزمۇندىكى يىغىنلارغا قاتنىشىپ ۋە دوكلاتلار تەقدىم قىلىپ، ئۇيغۇر مەسىلىسىنى ئاڭلىتىشقا تىرىشىدىكەن. 

تەپسىلاتى...

دولقۇن ئەيسا فرانكفۇرتتىكى مەتبۇئات يىغىنىدا ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى ئاڭلاتتى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 9– سىنتەبىر

7-سېنتەبىر گېرمانىيەنىڭ فرانكفۇرت شەھىرىدە «خىتاي دېموكراتىك دۆلەتلەرنىڭ ھەمراھىمۇ؟-ئىقتىسادىي كۈچ ۋە ئىنسان ھەقلىرى دەپسەندىچىلىكى» ناملىق مەتبۇئات يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى. يىغىننى باش شتابى گېرمانىيەنىڭ فرانكفۇرت شەھىرىدە بولغان خەلقئارا ئىنسان ھەقلىرى تەشكىلاتى ئورۇنلاشتۇردى.

گېرمان كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى، ئۇيغۇرلار، فالۈڭۇڭچىلار، تىبەتلىكلەر ۋە جەنۇبىي موڭغۇلىيە ۋەكىللىرى قاتناشقان بۇ يىغىنغا ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن د ئۇ ق باش كاتىپى، ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىمۇ تەكلىپكە بىنائەن ئىشتىراك قىلدى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ئۇيغۇر تىلىنىڭ چەكلىنىشىگە قارشى خەلقئارالىق ئىمزا توپلاش پائالىيىتىنى باشلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 5– سىنتەبىر

د ئۇ ق خەلقئارادىكى 100 دىن ئارتۇق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇر تىلىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇش سىياسىتىگە قارشى ئىمزا قويۇش سەپەرۋەر قىلىش پائالىيىتىنى باشلىدى.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى مەكتەپلەردە 1-سېنتەبىردىن باشلاپ ئۇيغۇر تىلىنى چەكلەپ، خىتاي تىلىدا ئوقۇتۇشنى يولغا قويۇش سىياسىتى ئالدىنقى ئايدا ئاشكارىلانغاندىن كېيىن، چەتئەللەردىكى ئۇيغۇر جامائىتى، سىياسىي تەشكىلاتلار ۋە خەلقئارا ئورگانلارنىڭ بۇ مەسىلىگە قارىتا كۈچلۈك دىققىتى قوزغالغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

دولقۇن ئەيسا: «پاكىستاندىكى مۇستەقىللىق تەلەپ قىلىۋاتقان مىللەتلەر بىلەن بولغان ھەمكارلىقنى كۈچەيتىمىز»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 1– سىنتەبىر

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى باش كاتىپى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى 8-ئاينىڭ 28-كۈنى گېرمانىيەنىڭ فرانكفورت مەتبۇئات سارىيىدا ئۆتكۈزۈلگەن «بېسىم ئاستىدىكى مىللەتلەرنىڭ مۇستەقىللىقى: ئىنسانلارنىڭ ئىتتىپاقلىقى، دۇنيا تىنچلىقى ۋە ئىنسانىيەتنىڭ تەرەققىياتى» ناملىق خەلقئارا يىغىندا «شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ ئەركىنلىك ئۈچۈن كۈرەشلىرى ۋە ھەقلىرى» دېگەن تېمىدا دوكلات بەردى. يىغىننى پاكىستاندىن مۇستەقىللىقىنى تەلەپ قىلىۋاتقان بالۇجىستانلىقلار، سىندلىقلار ۋە كەشمىرلىكلەرگە ئوخشاش مىللەتلەرنىڭ تەشكىلاتلىرى ئۇيۇشتۇرغان بولۇپ، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى باش كاتىپى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىغا ۋاكالىتەن بۇ تەشكىلاتلار بىلەن پىكىر ئالماشتۇرغاندىن سىرت، مەزكۇر تەشكىلاتلار بىلەن بۇندىن كېيىن قانداق ھەمكارلىشىش توغرىسىدىمۇ مۇزاكىرە ئېلىپ بارغان. ئۇ، بۇندىن كېيىن ھەمكارلىقنى تېخىمۇ كۈچەيتىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.

تەپسىلاتى...

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ 6-نۆۋەتلىك (پەۋقۇلاددە) ۋەكىللەر قۇرۇلتىيىغا قاتنىشىدىغان ۋەكىللەرنىڭ سالاھىيىتى ھەققىدە ئۇختۇرۇش

د ئۇ ق: 6-نۆۋەتلىك ۋەكىللەر قۇرۇلتىيى ئاخباراتى

No: 19.08.2017

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ  6-نۆۋەتلىك (پەۋقۇلاددە) ۋەكىللەر قۇرۇلتىيىغا قاتنىشىدىغان ۋەكىللەرنىڭ سالاھىيىتى ھەققىدە ئۇختۇرۇش

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) كېڭەيتىلگەن دائىمى كومىتېتىنىڭ 2017-يىلى 8-ئاينىڭ 5-كۈنىدىكى قارارىغا ئاساسەن، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ پەۋقۇلاددە قۇرۇلتىيىنى 11-ئاينىڭ 10-12-كۈنلىرى گېرمانىيەدە چاقىرىش قارار قىلىنىپ، تەييارلىق خىزمەتلىرىنى باشلاش ۋەزىپىسىنى باش كاتىپلىققا تاپشۇرغان ئىدى. بۇ قارارغا ئاساسەن، باش كاتىپلىق رىياسەتچىلىگىدە تەييارلىق كومىتېتى قۇرۇلۇپ،  قۇرۇلتاي تەييارلىق خىزمەتلىرى رەسمىي شەكىلدە باشلاندى.

بۇ مۇناسىۋەت بىلەن قۇرۇلتاي تەييارلىق كومىتېتى، ھەرقايسى دۆلەتلەردىن قۇرۇلتاي ۋەكىللىگىگە سايلىنىدىغان كىشىلەرنىڭ سالاھىيىتى ۋە شەرتلىرى ھەقىدە مۇزاكىرە ئېلىپ بېرىپ، قۇرۇلتاي ۋەكىللىرىنىڭ تۆۋەندىكى شەرتلەر ئاساسىدا سايلىنىشى قارار قىلىندى.

بۇ قېتىمقى قۇرۇلتايغا مۇھاجىرەتتە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان بارلىق شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋەكىللىرى، جامائەت ئەربابلىرى، ۋەتەنپەرۋەر زاتلار، زىيالىيلار ۋە ياشلار ۋەكىللىرى ئىشتىراك قىلىدۇ. 

تەپسىلاتى...

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ميۇنخېندا مۇھىم يىغىن چاقىردى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– ئاۋغۇست

8-ئاينىڭ 11-كۈنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى، ئۇيغۇر مىللىي ھەرىكىتىنىڭ لىدېرى رابىيە قادىر خانىم، گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن شەھىرىگە كېلىپ، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ بىر قىسىم رەھبەرلىرى بىلەن ئۇچرىشىپ مۇزاكىرە ئېلىپ بېرىپ، 11-ئاينىڭ 10-كۈنىدىن 13-كۈنىگىچە گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن شەھىرىدە چاقىرىلىدىغان 6-نۆۋەتلىك پەۋقۇلئاددە قۇرۇلتاينىڭ تەييارلىق خىزمىتى توغرىسىدا بەزى قارارلارنى ماقۇللىغان.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلار مەسىلىسى ياۋروپا ئىتتىپاقىدا تەپسىلىي ئوتتۇرىغا قويۇلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 21– ئىيۇن

ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگى باشلىنىشتىن ئىلگىرى، ئۇيغۇرلار مەسىلىسى ياۋروپا ئىتتىپاقىدا ئاساسلىق مۇزاكىرە تېمىسى بولدى.

35-نۆۋەتلىك ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگى 22-ئىيۇن كۈنى باشلىناتتى. 19-ئىيۇن كۈنى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر قىسىم رەھبەرلىرى ئۇيغۇرلار، تىبەتلەر، خىتاي دېموكراتلىرى ۋە خەلقئارادىكى تۈرلۈك كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرىنى بىريۇسسېلغا تەكلىپ قىلىپ، ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگىدا ئوتتۇرىغا قويۇشقا تېگىشلىك مەسىلىلەر ھەققىدە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىدا 8 سائەتكە سوزۇلغان بىر سۆھبەت ئېلىپ بارغان.

بۇ قېتىمقى كەڭ دائىرىلىك سۆھبەتكە خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى، كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى، تىبەت تەشكىلاتلىرى، خىتاي كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى، خەتەر ئاستىدىكى مىللەتلەرنى قوغداش تەشكىلاتى، ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتى قاتارلىق 10 غا يېقىن تەشكىلات ۋەكىل قاتناشتۇرغان. ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن د ئۇ ق باش كاتىپى دولقۇن ئەيسا ۋە ئىلھام توختى گۇرۇپپىسىنىڭ رەئىسى ئەنۋەرجان ئەپەندىلەر ئىشتىراك قىلغان. بۇ تەشكىلاتلار تېخى تۈنۈگۈنلا بىرلەشمە بايانات ئېلان قىلىپ، ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگىنىڭ ھېچقانداق پايدىسى بولمىغانلىقىنى، خىتايدا كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىدە كۆرۈنەرلىك بىر ئىلگىرىلەش مەيدانغا كەلمىگۈچە، بۇ دىئالوگنى توختىتىشنى تەلەپ قىلىشقان ئىدى.

بېلگىيە پايتەختى بىريۇسسېلدىكى ياۋروپا ئىتتىپاقىدا تۇرۇپ بۇ ھەقتە بىزگە مەلۇمات بەرگەن دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ قېتىمقى يىغىننىڭ ئاساسلىق تېمىسى؛ پىكىر ۋە يىغىلىش ئەركىنلىكى، ئەمگەك ھەققى، كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتلىرى، ئىجتىمائىي تەشكىلاتلارنىڭ پائالىيەتلىرى، دىنىي ئېتىقاد ھەمدە مەدەنىيەت ئەركىنلىكى، خىتاينىڭ دۆلەتلەر ۋە ب د ت غا ئوخشاش ئورگانلارغا تەسىر كۆرسىتىش مەسىلىسى قاتارلىق كەڭ مەزمۇنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان. ياۋروپا ئىتتىپاقى دائىرىلىرى، بۇ مۇزاكىرىلەردە ئوتتۇرىغا چۈشكەن مەسىلىلەرنى يەنە ئىككى كۈندىن كېيىن ئۆتكۈزۈلىدىغان ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگىدا سۆز تېمىسى قىلماقچى بولغان.

دولقۇن ئەيسا ئەپەندى بۇ قېتىمقى سۆھبەتتە ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنىڭ ئېغىر سالماقنى ئىگىلىگەنلىكىنى، نۇرغۇنلىغان كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرىنىڭ سۆز تېمىسىنى ئۇيغۇرلارغا مەركەزلەشتۈرگەنلىكى تەكىتلەپ، ئۆزلىرىنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەكىلى بولۇش سۈپىتى بىلەن ئۇيغۇر دىيارىدا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان خىتاي زۇلۇمىغا ئائىت نۇرغۇنلىغان مەسىلىلەرنى پاكىتلىرى بىلەن ئاڭلىتىپ ئۆتكەنلىكىنى تىلغا ئالدى. ئۇ سۆزىدە پىكىر ئەركىنلىكى ۋە يىغىلىش ئەركىنلىكىنىڭ ئۇيغۇرلارغا نىسبەتەن، 2009-يىلىدىكى «ئۈرۈمچى قەتلىئامىدىن كېيىن تامامەن چەكلەنگەنلىكى» نى ئىلگىرى سۈرگەن.

تەپسىلاتى...