د ئۇ ق «شەرقىي تۈركىستاننىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى» ناملىق دوكلاتىنى ئېلان قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق نىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىدا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» نىڭ دەلىل-ئىسپاتلىرى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.

10-ماي د ئۇ ق تور ئارقىلىق «د ئۇ ق نىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتى» نى ئېلان قىلىش مۇراسىمى ئۆتكۈزگەن ئىدى. مەزكۇر دوكلات 19-ماي كۈنى د ئۇ ق نىڭ تەشۋىقات ۋاستىلىرىدا رەسمىي ئېلان قىلىندى.

«شەرقىي تۈركىستاننىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى» دەپ نام بېرىلگەن 40 بەتلىك بۇ دوكلاتتا 2017-يىلىدىن 2020-يىلىغىچە بولغان 4 يىل مابەينىدە خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئېلىپ بارغان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» لىرىنىڭ دەلىل-ئىسپاتلىرى تۈرلۈك تېمىلار ئاستىدا ئەتراپلىق يورۇتۇپ بېرىلگەن ئىدى.

دوكلاتنىڭ مۇقەددىمىسىدە مۇنداق دېيىلگەن: «مەزكۇر دوكلات خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرنى ئاساس قىلغان تۈركىي مىللەتلەرگە يۈرگۈزگەن غايەت زور جىنايەتلىرى توغرىسىدا چۇڭقۇر مەلۇماتلار بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئۇيغۇرلار شەرقىي تۈركىستاندا ۋە مۇھاجىرەتتىكى ھاياتىدا يولۇققان ئەڭ جىددىي تېمىلار ئانالىز قىلىنىدۇ. بىزنىڭ بۇ دوكلاتنى ئېلان قىلىشىمىزدىكى مەقسەت، كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى يەنە بىر قېتىم خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن بارغانسېرى يۇقىرى چەكتە يولغا قويۇۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە تارتىشتۇر. بۇ دوكلات خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلىرىنى ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىق قىلمىشلىرىنى پاكىتلار ئارقىلىق خۇلاسىلاپ كۆرسىتىپ بېرىدۇ.»

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە پارلامېنتىدا ئۇيغۇر رايونىدىكى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» ھەققىدە دوكلات ئاڭلاش يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدىكى ئۇيغۇرلار ھەرقايسى شەھەرلەردىن گېرمانىيە پايتەختى بېرلىنغا كېلىپ جەم بولۇپ، پارلامېنت بىناسى ئالدىدا نامايىشقا د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى يېتەكچىلىك قىلدى. 2021-يىلى 17-ماي.

گېرمانىيە پارلامېنتى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزىۋاتقان باستۇرۇشلىرىنىڭ «ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» ئىكەنلىكى توغرىسىدا دوكلات ئاڭلاش يىغىنى ئۆتكۈزدى.

17-ماي گېرمانىيە پارلامېنتىدا كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئىنسانىي ياردەم كومىتېتىنىڭ ئۇيۇشتۇرىشى بىلەن «خەلقئارا قانۇنلارغا بىنائەن ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزۈلىۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى باھالاش» تېمىسىدا دوكلات ئاڭلاش يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن. يىغىنغا بېرلىندىكى خۇمبولد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ جىنايى ئىشلار قانۇنى، جىنايى ئىشلار دەۋا قانۇنى، خەلقئارا جىنايى ئىشلار قانۇنى ۋە ھازىرقى زامان قانۇن تارىخى بۆلۈملىرىنىڭ پروفېسسورىلىرىدىن دوكتۇر فلورىيان يېسبېرگېر، پروفېسسور، دوكتۇر ئادۋوكات ھارتمۇت ئېمانۇئېل كايسەر، كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى گېرمانىيە تارمىقىنىڭ دىرېكتورى ۋېنزېل مىخالىسكى، ھامبۇرگ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ سىياسىي ئىلىم ۋە ئاممىۋى قانۇن بويىچە پروفېسسورى، ئادۋوكات دوكتۇر نورمان پېخ، لوندۇن پادىشاھلىق ئىنىستىتۇتى قانۇن بۆلۈمىنىڭ پروفېسسورى دوكتۇر ئېۋا پىلىس، نۈرنبېرگ فىرىدېرك ئالىكساندىر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ جىنايى ئىشلار قانۇنى، جىنايى ئىشلار دەۋا قانۇنى، خەلقئارا جىنايى ئىشلار قانۇنى ۋە ئاممىۋى قانۇن بويىچە پروفېسسورى دوكتۇر كىرىستوف زاففېرلىڭ ھەمدە تونۇلغان جازا لاگېرلىرى مۇتەخەسسىسى ئادرىيان زېنز قاتارلىقلار دوكلات بېرىشكە تەكلىپ قىلىنغان. يىغىنغا گېرمانىيە پارلامېنتى كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئىنسانىي ياردەم كومىتېتىنىڭ رەئىسى گۈيدى يەنسىن خانىم رىياسەتچىلىك قىلغان.

بۇ قېتىمقى يىغىن گېرمانىيە پارلامېنتى كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئىنسانىي ياردەم كومىتېتىنىڭ 82-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزدىن كۆچۈرۈش يىغىنى بولۇپ، گەرچە بۇندىن ئىلگىرى پارلامېنتتا ئۇيغۇرلار ۋە جازا لاگېرلىرى توغرۇلۇق بىرقانچە قېتىم گۇۋاھلىق بېرىش يىغىنلىرى ئۇيۇشتۇرۇلغان بولسىمۇ، مېركىل ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاي بىلەن بولغان ئىقتىسادىي مەنپەئەتنى كىشىلىك ھوقۇقتىن ئۈستىن ئورۇنغا قويۇشى سەۋەبلىك بۇ يىغىنلاردىن ھىچ بىر نەتىجە چىقمىغان. بۇ ھال گېرمانىيەدىكى كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرىنىڭ، گېرمانىيە ۋە ياۋروپا پارلامېنتى ئەزالىرىنىڭ ھەمدە گېرمانىيەدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ قاتتىق نارازىلىقىنى قوزغاپ كەلگەن ئىدى.

تەپسىلاتى...

ئاممىۋى تەشكىلاتلار ب د ت نى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايىتى» گە خاتىمە بېرىشكە چاقىردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

18 دۆلەتنىڭ 12-ماي كۈنى ب د ت دا ئ‍ۆتكۈزگەن ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى يىغىنىدا خەلقئارالىق ئاممىۋى تەشكىلاتلار ب د ت نى ئالاھىدە تەكشۈرۈش مېخانىزمى قۇرۇپ، ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ياكى «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» نى تەكشۈرۈشكە ۋە خىتايغا بېسىم ئىشلىتىپ، ئۇنىڭغا خاتىمە بېرىشكە چاقىرغان.
ئۇلارنىڭ تەكىتلىشىچە، ب د ت نىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتا سادىر قىلىنىۋاتقان بۇ جىنايەتكە تەدبىر قوللانماسلىقى ئۇنىڭ رولى ۋە نوپۇزىغا دەخلى يەتكۈزىدىكەن.

12-ماي تور ئارقىلىق ئۆتكۈزۈلگەن بۇ يىغىن ب د ت تارىخىدىكى ئۇيغۇرلارغا ئالاقىدار زور ۋەقە بولۇپ، مەزكۇر يىغىن ئامېرىكا، ئەنگلىيە، گېرمانىيەنىڭ ئۇيۇشتۇرۇشى، كانادا، ئاۋسترالىيە، يېڭى زېلاندىيە، دانىيە، شىۋېتسىيە، سلوۋانىيە، تۈركىيە قاتارلىق دۆلەتلەرنىڭ قوللىشىدا ئ‍ۆتكۈزۈلگەن.
يىغىنغا خەلقئارادىكى نوپۇزلۇق ئاممىۋى تەشكىلاتلار، قانۇنشۇناسلار، ژۇرنالىستلار، تەتقىقاتچىلار ۋە مۇتەخەسسىسلەر تەكلىپ قىلىنغان بولۇپ، ئۇلار ئۇيغۇرلارغا قارىتا سادىر قىلىنىۋاتقان جىنايەتنى توختىتىش ئۈچۈن قانداق مېخانىزملارنى ئ‍ئىشلىتىش توغرىسىدا تەكلىپ پىكىرلەرنى بەرگەن.

يىغىندا خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتىنىڭ تەكىتلىشىچە، «خىتاينىڭ شىنجاڭدىكى قىلمىشى خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق سىستېمىسى ئۈچۈن بىر سىناق» ئىكەن. بۇ تەشكىلاتنىڭ باش سېكرېتارى ئاگنېس كالامارت خانىم مۇنداق دەيدۇ:«خىتاينىڭ شىنجاڭدىكى خىلاپلىق قىلمىشى خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق سىستېمىسى ئۈچۈن مۇھىم بىر سىناق. بۇ 55 ئەزا دۆلەتنىڭ ھۆكۈمەت ئۆز خەلقىگە سادىر قىلىۋاتقان كەڭ كۆلەملىك ۋە ئىشەنچلىك كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىدىكى رولىغا مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، بۇ قىلمىشنىڭ كۆلىمى ناھايىتى زور. ئەگەر ب د ت بۇنى تەكشۈرۈشكىمۇ قابىل بولالمىسا، بۇ ئۇنىڭ ھەرقانداق بىرىنى جاۋابكارلىققا تارتىش قابىلىيىتىگە بولغان گۇمانىمىزنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ.»

تەپسىلاتى...

«دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتى» نى ئېلان قىلىش تور يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق نىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىنى ئېلان قىلىش تور يىغىنىدا ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى مۇھاكىمە قىلىندى.

7-ماي كۈنى د ئۇ ق ئۆزلىرى ھازىرلىغان 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق ئومۇمىي دوكلاتىنى ئېلان قىلىش مۇناسىۋىتى بىلەن تور يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئۇيغۇرلار مەسىلىسىگە تۇتۇۋاتقان پوزىتسىيەسى توغرىسىدا مۇھاكىمىلەر ئېلىپ باردى. يىغىنغا ئامېرىكا، ئاسىيا، ئاۋىسترالىيە ۋە ياۋروپا قىتئەلىرىدىكى 20 دىن ئارتۇق دۆلەتتىن 50 دىن ئارتۇق ھەر ساھە سىياسىي ئاكتىپلار، كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرى، تەتقىقاتچىلار، مۇخبىرلار ھەم بىر بۆلۈك ئۇيغۇرلار قاتناشتى. يىغىنغا د ئۇ ق نىڭ پروگرامما يېتەكچىسى زۇمرەتئاي ئۇيغۇر رىياسەتچىلىك قىلدى.

بىر يېرىم سائەت داۋام قىلغان بۇ يىغىندا ئالدى بىلەن ئامېرىكا دىنىي ئەركىنلىك كومىتېتىنىڭ كومىسارى نۇرىي تۈركەل ئەپەندى سۆز ئېلىپ، ئۇيغۇرلار ۋە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنىڭ خەلقئارادا پەيدا قىلغان تەسىرلىرى توغرىسىدا توختىلىپ ئۆتتى. ئارقىدىن سۆز ئالغان ئامېرىكادىكى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاي ئىشلىرى بۆلۈمىنىڭ دىتېكتورى سوفى رىچاردسون خانىم د ئۇ ق ھازىرلىغان 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىنىڭ ئەھمىيىتىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈپ، بۇ دوكلاتنى بارلىق دۆلەتلەرنىڭ كىشىلىك ھوقۇق كومىتېتلىرىغا ۋە خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىغا يەتكۈزۈشنىڭ زۆرۈرلىكىنى تەكىتلىدى. ئۇلار سۆزىدە خەلقئارا جامائەتچىلىكنىڭ خىتاي زۇلۇمىنى توسۇپ قېلىش ئۈچۈن خىتايغا قاراتقان تۈرلۈك جازا ۋە ئىمبارگو تەدبىرلىرىنى يەنىمۇ كۈچەيتىش ئارقىلىق خىتايغا جىددىي بېسىم شەكىللەندۈرۈشنى تەشەببۇس قىلىشتى.

تەپسىلاتى...

غەيۇر قۇربان: «گېرمان پارلامېنت ئەزالىرى، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزىۋاتقان جىنايەتلىرىنى ‹ئىرقىي قىرغىنچىلىق› دەپ تونۇڭ!»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

غەيۇر قۇربان گېرمانىيە پارلامېنت ئەزالىرىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزىۋاتقان جىنايەتلىرىنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ تونۇش توغرىسىدا ئىمزا توپلاش پائالىيىتى باشلىدى.

د ئۇ ق بېرلىن ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى، قۇرۇلتاي ياشلار كومىتېتىنىڭ رەئىسى غەيۇر قۇربان ئەپەندى 5-ماي كۈنى توردا ئىمزا توپلاش پائالىيىتىنى قانات يايدۇرۇپ، گېرمانىيە پارلامېنت ئەزالىرىنىنىڭ خىتاينىڭ ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزىۋاتقان باستۇرۇشلىرىنى «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» ۋە «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ ئېتىراپ قىلىش چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشۇشىنى تەشەببۇس قىلغان. بۇ پائالىيەت 17-ماي گېرمانىيە پارلامېنتىدا ئۆتكۈزۈلمەكچى بولغان ئۇيغۇرلارغا ئائىت «ئىرقىي قىرغىنچىلىق توغرىسىدا گۇۋاھلىق بېرىش» يىغىنى ھارپىسىدا ئۇيۇشتۇرۇلغان.

ئىمزا توپلاش چاقىرىقىنىڭ تېمىسى: «گېرمان پارلامېنت ئەزالىرى، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزىۋاتقان جىنايەتلىرىنى ‹ئىرقىي قىرغىنچىلىق› دەپ تونۇڭ!» دېگەندىن ئىبارەت بولۇپ، چاقىرىقنىڭ مۇقەددىمىسى مۇنداق ئىبارىلەر بىلەن باشلانغان: «2017-يىلىدىن بۇيان خىتاي ھاكىمىيىتى 1 مىليون 800 مىڭ بىلەن 3 مىليون ئارىسىدا ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي مىللەتلەرنى مەقسەتلىك ھالدا جازا لاگېرلىرىغا قامىدى. ئۇلارنىڭ جىنايەتلىرى: ئۇزۇن ساقال قويغانلىق، چەت ئەلدە ئوقۇغانلىق ياكى كۆپ پەرزەنت كۆرگەنلىك ئىدى. خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ نەزەرىدە بۇلار مېڭە يۇيۇش، شەپقەتسىز قىيناش ۋە مەجبۇرىي تۇغماس قىلىۋېتىشتەك ئىنسانىيەتسىزلىك بىلەن تولغان جازا لاگېرلىرىغا سولاپ ئازابلىشى ئۈچۈن يېتەرلىك دەسمايە ئىدى. مەن گېرمانىيە فېدىراتىپ ھۆكۈمىتىنىڭ پارلامېنت ئەزالىرىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتا يۈرگۈزىۋاتقان بۇ جىنايەتلىرىنى ‹ئىرقىي غىرغىنچىلىق› دەپ ئېتىراپ قىلىشىنى تەلەپ قىلىمەن!»

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەھبەرلىرى گوللاندىيەدە «يەر شارى كىشىلىك ھوقۇق ھىمايىچىلىرى» بىلەن بىرگە خىتايغا قارشى پائالىيەتلەرنى ئۆتكۈزدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«يەر شارى كىشىلىك ھوقۇق ھىمايىچىلىرى» ناملىق تەشكىلات د ئۇ ق بىلەن بىرلىشىپ ئۆتكۈزگەن ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنىدا د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى گوللاندىيەدە پاناھلىنىۋاتقان لاگېر شاھىتلىرىدىن قەلبىنۇر سىدىق خانىمغا «قەھرىمان» لىق مۇكاپاتىنى تەقدىم قىلغان. 2021-يىلى 5-ئاپرېل، گوللاندىيە.

د ئۇ ق گوللاندىيەدە خىتايغا قارشى نامايىش، ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ۋە لاگېر شاھىدلىرىنى مۇكاپاتلاش قاتارلىق پائالىيەتلەرنى ئۆتكۈزدى.

«يەر شارى كىشىلىك ھوقۇق ھىمايىچىلىرى» ناملىق تەشكىلاتنىڭ تەكلىپى بىلەن د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، قۇرۇلتاينىڭ پروگرامما يېتەكچىسى زۇمرەت ئۇيغۇر 5-ئاپرىل گوللاندىيەگە بېرىپ، د ئۇ ق نىڭ گوللاندىيەدىكى ۋەكىللىرىدىن زەينىدىن تۇرسۇن قاتارلىقلار بىلەن بىرگە گوللاندىيەنىڭ ھاگا شەھرىدە خىتاينىڭ 2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىك مۇسابىقىسىنى بايقۇت قىلىش، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزۈۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىقلىرىغا نارازىلىق بىلدۈرۈش يۈزسىدىن خىتايغا قارشى نامايىش ئۇيۇشتۇرۇش، ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزۈش ۋە لاگېر شاھىدلىرىنى مۇكاپاتلاش قاتارلىق بىر يۈرۈش پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بارغان.

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ بۈگۈن ھاگا شەھرىدىن بەرگەن مەلۇماتلىرىغا قارىغاندا، «يەر شارى كىشىلىك ھوقۇق ھىمايىچىلىرى» ناملىق تەشكىلات ئالدىنقى ئايدا گوللاندىيە ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلار توغرىسىدا «ئىرقىي قىرغىچىلىق» قارارىنى قوبۇل قىلىشىغا بەلگىلىك ھەسسە قاتقان تەسىرى زور خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتى ئىكەن.

تەپسىلاتى...

غەربتىكى 4 دۆلەتنىڭ ئۇيغۇرلار ھەققىدە چىقارغان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قارارلىرىنىڭ تەسىرى قانچىلىك بولىدۇ؟

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ 2016-يىلىدىن باشلانغان مىليونلىغان ئۇيغۇرنى لاگېرلارغا قاماش، خورلاش، سىستېمىلىق قىيىن-قىستاق ۋە باسقۇنچىلىق قىلىش، مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىش، ئائىلىلىرىنى پارچىلاش، ئاياللىرىنى تۇغماس قىلىپ، نۇپۇسىنىڭ كۆپىيىشىنى كونترول قىلىش، ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنيىتى، تىلى، ئۆرپ-ئادەتلىرى ۋە دىنىي ئېتىقادىنى ۋەيران قىلىش قاتارلىق ئىغىر باستۇرۇشلىرى 22-ئاپرىل ئەنگلىيە پارلامېنتى تەرىپىدىن «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ ئېلان قىلىندى.

ئەنگىلىيە پارلامېنتى ئامېرىكا ھۆكۈمىتى، كانادا پارلامېنتى ۋە گوللاندىيە پارلامېنىتىدىن كېيىن خىتاينىڭ ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي مىللەتلەرگە قاراتقان باستۇرۇشلىرىنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ تونۇغان تۆتىنچى دۆلەت ئاپپاراتى ھېسابلىنىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەر: «تېخىمۇ كۆپ غەرپ دېموكراتىك دۆلەتلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقىنى ئېتىراپ قىلىشى كېرەك»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيە فېدېرال پارلامېنت ئەزاسى مارگىرىتا باۋزى خانىم 22-ئاپرىل كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، 17-ماي كۈنى گېرمانىيە پارلامېنتى كىشىلىك ھوقۇق كومېتىتىدا «ئۇيغۇرلارنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقى» مەسىلىسى مۇھاكىمە قىلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

گېرمانىيەدىكى «ئىلھام توختى ئىنىستىتۇتى» نىڭ باشلىقى ئەنۋەرجان ئەپەندى زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، مارگارىتا باۋزى خانىمنىڭ باياناتى ۋە گېرمانىيە پارلامېنتى كىشىلىك ھوقۇق كومېتىتىدا ئۆتكۈزۈلىدىغان «ئۇيغۇرلارنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقى توغرىسىدىكى مۇھاكىمە يىغىنى» نىڭ ئورۇنلاشتۇرۇلۇشى ھەققىدە مەلۇمات بەردى.

تەپسىلاتى...

تەيۋەن پارلامېنتىدا «ئۇيغۇر دوستلۇق گۇرۇپپىسى» رەسمىي قۇرۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

22-ئاپرېل كۈنى ئەتىگەن سائەت 10 يېرىمدا تەيۋەن پارلامېنتىدا يىغىن چاقىرىلىپ، «ئۇيغۇر دوستلۇق گۇرۇپپىسى» نىڭ رەسمىي قۇرۇلغانلىقى جاكارلانغان. مۇراسىمغا تەيۋەن پارلامېنتىنىڭ مەسئۇللىرىدىن لىن جىجىيا، پارلامېنت لىن چاڭزۇ قاتارلىق ئەزالىرى ۋە تەيۋەندە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى كې چاۋدوڭ ۋە ئۇيغۇرلارنى قوللىغۇچىلار قاتناشقان.

مۇراسىمىغا قاتنىشالمىغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى دولقۇن ئەيسا ۋە بەزى پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ تەبرىك نۇتۇقلىرى سىن ئېكرانى ئارقىلىق تەقدىم قىلىنغان. مۇراسىم ئاخىرلاشقاندىن كېيىن ئۇلار مۇخبىرلارغا بەرگەن باياناتىدا «دوستلۇق گۇرۇپپىسى» نىڭ ئۇيغۇرلارنى قوللاپ-قۇۋۋەتلەيدىغانلىقىنى، ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان باستۇرۇش سىياسىتىگە قارشى چىقىپ، خەلقئارادا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇقىنى قوللاش پائالىيىتى ئېلىپ بارىدىغانلىقىنى تەكىتلىگەن.

تەپسىلاتى...

دولقۇن ئەيسا: «ئۇيغۇرلار مەركىلدىن نىمىنى كۈتىدۇ؟»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق رەئىسىنىڭ گېرمانىيەدە نەشىردىن چىقىدىغان «دۇنيا» گېزىتىدا ئېلان قىلىنغان «ئۇيغۇرلار مېركىلدىن نېمىنى كۈتىدۇ؟» ناملىق ماقالىسى زور تەسىر قوزغىدى.

21-ئاپرىل گېرمانىيەدە نەشىردىن چىقىدىغان «دۇنيا» گېزىتى د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ «ئۇيغۇرلار مېركىلدىن نېمىنى كۈتىدۇ؟» ناملىق ماقالىسىنى ئېلان قىلدى. ماقالىدە مېركىل ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئېلىپ بېرىۋاتقان زۇلۇمىغا كەسكىن بىر پوزىتسىيەدە جانلىق ئىنكاس قايتۇرمىغانلىقى ئەيىبلەنگەن ئىدى.

ماقالە مۇنداق باشلانغان: «ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزۈلىۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرىگە ئائىت شۇنچە كۆپ دەلىللەرنىڭ ئاشكارىلانغانلىقىغا قارىماي، فېدىراتىپ ھۆكۈمەت خىتاينى پەقەت ئېھتىياتلىق ئىبارىلەر ئارقىلىق ئەيىبلەپ قويۇش بىلەنلا چەكلەندى. ئۇيغۇرلار ۋە خوڭكوڭلۇقلار ئۇچراۋاتقان زۇلۇملارنى ناھايىتى ياخشى بىلگەن باش مىنىستېر ئانجىلا مېركىل ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ رەئىسلىكىنى ئاخىرلاشتۇرىدىغان ئۆتكەن يىلى دېكابىرنىڭ ئەڭ ئاخىرقى دەقىقىلىرىدە كىشىلىك ھوقۇقنى بىر چەتكە قايرىپ قويۇپ، ئۇزۇندىن بۇيان پىكىر بىرلىكى ھاسىل قىلالماي كەلگەن ياۋروپا-خىتاي مەبلەغ سېلىش كېلىشىمىنى ئىمزالىدى.»

تەپسىلاتى...