گېرمانىيە تاراتقۇلىرىدا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى يەنىلا قىزىق تېما بولماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدىكى مەشھۇر ئاخبارات قاناللىرى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى داۋاملىق قىزىق تېما سۈپىتىدە تەشۋىق قىلماقتا.

2-ماي كۈنى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى نازارەت سىستېمىسى توغرىسىدا «خىتاينىڭ زۇلۇم ھېسابلىرى» ناملىق 68 بەتلىك دوكلاتىنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، گېرمانىيە تاراتقۇلىرى بۇ ھەقتە بەس-بەستە ئۇچۇرلار تارقاتتى.

گېرمانىيەدىكى دۆلەتلىك 1-تېلېۋىزىيە قانىلى بولغان ARD «ساقچى ئەپ مىليونلىغان خىتايلىقلارنى نازارەت قىلماقتا» دەپ ئۇچۇر بەردى. «گېرمانىيە رادىيوسى» بولسا «مۇسۇلمانلارنى نازارەت قىلىشقا قارىتا ئېتىراز» ناملىق خەۋەر ئېلان قىلدى. داڭلىق تېلېۋىزىيە قاناللىرىدىن بىرى بولغان R T L «خىتاي مۇسۇلمانلارنى ساقچى ئەپ بىلەن نازارەت قىلماقتا» دەپ خەۋەر تارقاتتى. «قىززىق لىنىيە قانىلى» «كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بىر گەۋدىلەشكەن بىرلەشمە ئۇرۇش سۇپىسىنى ئاشكارىلىدى» دەپ يازدى. گېرمانىيە ئاۋازى رادىيوسى «خىتاينىڭ نازارەت سىستېمىسى پاش قىلىندى» دەپ بايان بەردى. «باسلېر گېزىتى» بولسا، «بۇ ئەپ ئىنسانلارنى تۇتقۇن قىلىدۇ» دەپ ماقالە ئېلان قىلدى. «Business Insider» قانىلى «غەلىتە جاسۇسلۇق ھەرىكىتى: خىتاي بىر ئەپ بىلەن ئۇيغۇرلارنى نازارەت قىلماقتا» دەپ مەلۇمات بەردى. بۇندىن باشقا شىۋېتسارىيەدە چىقىدىغان «يېڭى زۇرۈكلىكلەر گېزىتى» : «خىتاي ھاكىمىيىتى بىر ئەپ ئارقىلىق شىنجاڭدىكى ئىنسانلارنىڭ باسقان ھەربىر قەدەم ئىزىنى نازارەت قىلماقتا» دەپ مەخسۇس ماقالە يازدى. «T-Online» قانىلى بولسا «خىتاي ئۇيغۇرلارنى جازا لاگېرلىرىدا تۇتماقتا» دەپ ئۇچۇر تارقاتتى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رامىزان مەزگىلىدىكى دىنىي زىيانكەشلىك ھەققىدە بايانات ئېلان قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

پۈتۈن دۇنيا مۇسۇلمانلىرى رامىزانلىق پائالىيەتلەر بىلەن ئالدىراش بولۇۋاتقاندا ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز ۋەتىنىدە رامىزانلىق ھېچقانداق پائالىيەت بىلەن مەشغۇل بولالماسلىقى ھەمدە قاتمۇ-قات دىنىي زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقانلىقى د ئۇ ق 7-ماي كۈنى ئېلان قىلغان باياناتتا يەنە بىر قېتىم ئالاھىدە تەكىتلەندى.

باياناتتا ئۇيغۇرلار ئۆتكەن يىللاردىن بۇيان دۇچ كېلىۋاتقان دىنىي لىباسلارنىڭ مەنئى قىلىنىشى، دىنىي بۇيۇملارنىڭ چەكلىنىشى، دىنىي پائالىيەتلەرنىڭ جىنايەتكە سۇندۇرۇلۇشى، دىنىي ئەسلىھەلەرنىڭ ۋەيران قىلىنىشى قاتارلىق بىر قاتار بۇزغۇنچىلىق ھەرىكەتلىرى ساناپ ئۆتۈلىدۇ. شۇنداقلا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دىنىي مۇئەسسەسىلەرنى خىتاي كومپارتىيەسى ئۈچۈن زور تەھدىت، دەپ قاراپ كەلگەنلىكى، شۇ سەۋەبتىن ئۇيغۇرلارنىڭ بارلىق دىنىي پائالىيەتلىرىنى چەكلەۋاتقانلىقى كۆرسىتىلىدۇ.

باياناتتا يەنە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دىنىي چەكلىمىلىرىنى «ئۇيغۇر مىللىتىنى پۈتۈنلەي ئاسسىمىلياتسىيە قىلىۋېتىشتەك زور پىلاننىڭ بىر قىسمى، خالاس» دەپ كۆرسىتىش ئارقىلىق، ھازىر لاگېرلارغا قاماشتا دىنىي ئېتىقادنى ئۆلچەم قىلىشنىڭ يۇقىرى پەللىگە چىقىۋاتقانلىقى، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىسلام دىنىنى «روھىي كېسەللىك» دەپ ئاتاش ئارقىلىق ئۇنى پۈتۈنلەي «سۈپۈرۈپ تاشلاش» قا ئاتلانغانلىقىنى، بۇ ھالنىڭ بۇ يىلقى رامىزان مەزگىلىدە تېخىمۇ ئەۋجىگە چىققانلىقى تەكىتلىنىدۇ.

د ئۇ ق نىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا بۇ ھەقتە توختىلىپ: «خىتاي دۇنياغا ئۆزلىرىنىڭ دىنىي ئېتىقادقا ھۆرمەت قىلىدىغانلىقى ھەققىدە ۋەز ئېيتىپ كېلىۋاتىدۇ. ئەمما ئۇيغۇرلارنى بۇ جەھەتتىكى بارلىق ھەقلەردىن مەھرۇم قالدۇرۇۋاتىدۇ» دەيدۇ.

تەپسىلاتى...

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى: «دوپپا ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيەت كىملىكىنىڭ مۇھىم بەلگىسى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 5‏-ماي كۈنى تۋېتېردا بايانات ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ دوپپا بايرىمىنى تەبرىكلىگەن.

باياناتتا، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ھەر يىلى 5‏-ماي كۈنى دوپپا بايرىمىنى تەبرىكلەپ كېلىۋاتقانلىقى، دوپپا ئۇيغۇرلارنىڭ باش كىيىمى بولۇپلا قالماي، ئۇنىڭ يەنە «ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيەت كىملىكىنىڭ مۇھىم بىر بەلگىسى» ئىكەنلىكى تەكىتلەنگەن.

دوپپا بايرىمى ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە 2009‏-يىلى يۈز بەرگەن 5‏-ئىيۇل «ئۈرۈمچى ۋەقەسى» دىن كېيىن، 2010‏-يىلدىن كېيىن رەسمىي تەبرىكلىنىشكە باشلىغان. ئەينى چاغدا ئۈرۈمچى شەھەرلىك 14‏-ئوتتۇرا مەكتەپ دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ مەكتەپ ئىچىدە دوپپا كىيىشىنى چەكلىشى قاتتىق نارازىلىق قوزغاپ، ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە دوپپىغا بولغان قىزغىنلىقنىڭ قوزغىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئىدى. 

تەپسىلاتى...

ۋاشىنگتوندا «ئۇيغۇر ھەپتىسى» پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلمەكچى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق مەسئۇللىرىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، د ئۇ ق بۇ يىل 6-ئاينىڭ 4-كۈنىدىن باشلاپ ۋاشىنگتوندا 3 چوڭ پائالىيەت ئۆتكۈزۈشنىڭ تەييارلىق خىزمەتلىرىنى رەسمىي باشلىغان. قۇرۇلتاينىڭ مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى ئەپەندىنىڭ بايان قىلىشىچە، ئۆتكەن يەكشەنبە كۈنى قۇرۇلتاي ئىجرائىيە كومىتېتى ئەزالىرى ھەمدە مۇھاجىرەتتە سىياسىي پائالىيەتلەر بىلەن ئاكتىپ مەشغۇل بولۇۋاتقان ھەرقايسى دۆلەتلەردىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنىڭ رەھبەرلىرىدىن 30 دىن ئارتۇق كىشى قۇرۇلتاي ئورۇنلاشتۇرغان تېلېفون يىغىنىغا قاتنىشىپ بۇ ھەقتە مۇزاكىرىلەر ئېلىپ بارغان.

تەپسىلاتى...

دولقۇن ئەيسا ب د ت نىڭ يەرلىك مىللەتلەر مەسىلىسى مۇنبىرىدە ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ھەر يىلى بىر قېتىمدىن ئېچىلىدىغان ب د ت نىڭ يەرلىك مىللەتلەر مەسىلىسى مۇنبىرى يىغىنى بۇ يىل 23-ئاپرېل بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ نيۇ-يوركتىكى باش شتابىدا ئېچىلدى. مەزكۇر يىغىن 5-ئاينىڭ 3-كۈنىگىچە داۋام قىلىدىغان بولۇپ، دولقۇن ئەيسا ئەپەندى «تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر تەشكىلاتى» غا ۋەكىل بولۇپ قاتناشتى. ئۇ بۈگۈن رادىيومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ، يىغىننىڭ راۋاجى ھەققىدىكى سوئاللىرىمىزغا جاۋاب بەردى.

ئۇ مەزكۇر مۇنبەردە مۇزاكىرە قىلىنىدىغان ئاساسلىق تېما ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە بەردى. ئۇنىڭ دېيىشىچە، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى تۇپرىقى مۇستەملىكىگە ئۇچرىغان مىللەتلەرنىڭ ھەق-ھوقۇقى ۋە شۇنىڭغا قارىتا ئېلىنىدىغان تەدبىرلەر مۇھىم مۇزاكىرە تېمىسى بولغان ئىكەن.

تەپسىلاتى...

خىتاي ئەمەلدارىنىڭ د ئۇ ق ھەققىدە ئاتقان «پولىرى» دىققەت قوزغىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ئەمەلدارى «مەركىزى گېرمانىيەدىكى مىللىي بۆلگۈنچىلەرنى ب د ت دىن ھەيدەپ چىقاردىم» دەپ ماختاندى.

خىتاينىڭ مەركىزى تېلېۋىزىيە 1-قانىلى (CCTV-1) يېقىندا ئېلان قىلغان «تاماشىبىنلارنىڭ سوئاللىرى» پروگراممىسى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا كەڭ تارقىلىپ غۇلغۇلا قوزغىدى.

فىلىمدا، خىتاينىڭ ب د ت دىكى ئەمەلدارى ۋۇ خوڭبو نەق مەيداندا خىتاي تاماشىبىنلىرىغا سۆزلەپ، «مەركىزى گېرمانىيەدە بولغان شىنجاڭ مۇستەقىلچى بۆلگۈنچى كۈچلىرى ب د ت يىغىنىغا ئۈسۈپ كىرگەن ئىدى، ئۇلارنى يىغىن زالىدىنلا ئەمەس، ب د ت دائىرىسىدىنمۇ ھەيدەپ چىقاردىم» دەيدۇ.

ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىكى بۇ خۇسۇستا ئېلىپ بېرىلغان مۇنازىرىلەر «خىتاي يالغۇز دۇنيانىلا ئەمەس، ئۆزىنىڭ خەلقىنىمۇ ئالدايدۇ» دېگەن جۈملىگە مەركەزلەشكەن بولسىمۇ، بىر قىسىم ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بۇنداق بىر ۋەقەنىڭ ھەقىقەتەن سادىر بولغان-بولمىغانلىقى تالاش-تارتىشلىق بىر مەسىلە بولۇپ قالغان.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە تاراتقۇلىرى: «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارشى ئۇرۇشى: ئىنسانلار دىكتاتورنىڭ ئاخبارات قورالىغا ئايلاندۇرۇلماقتا»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

20-ئاپرېل «گېرمانىيە رادىئو مەدەنىيىتى» قانىلىدا «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارشى ئۇرۇشى: ئىنسانلار دىكتاتورنىڭ ئاخبارات قورالىغا ئايلاندۇرۇلماقتا» ناملىق خەۋەر ئېلان قىلىندى.

مەزكۇر قانالنىڭ بېيجىڭدىكى مۇخبىرى ئاخېل دورلوفنىڭ بايان قىلىشىچە، دىجىتال دىكتاتورلۇق يولىغا ماڭغان خىتايدا بۇنىڭ تۇنجى قۇربانلىرىغا ئايلانغۇچىلار ئۇيغۇرلار بولغان.

تەپسىلاتى...

جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش» يىغىنىدا ئوتتۇرىغا قويۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

فىرانسىيە پايتەختى پارىژدا چاقىرىلغان «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش» يىغىنىغا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەھبەرلىرىمۇ قاتناشقان.

17-ئاپرېل باشلانغان، 19-ئاپرېل ئاخىرلىشىدىغان «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش» يىغىنى فىرانسىيەنىڭ پارىژ شەھىرىدىكى ئىستىراھەت (خولىدەي ئىن) مېھمانخانىسىدا ئۆتكۈزۈلمەكتە. مەزكۇر يىغىننى «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش ھەرىكىتى تەشكىلاتى» تەشكىللىگەن. يىغىنغا دۇنيانىڭ ھەرقايسى ئەللىرىدە ئىرقچىلىققا قارشى ئاكتىپ پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان 20 دىن ئارتۇق خەلقئارالىق تەشكىلاتلار قاتارىدا د ئۇ ق مۇ تەكلىپ قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق نىڭ خەلقئارا مالىيە تېررورلۇق ساندانىنىڭ قارا تىزىملىكىگە كىرگۈزۈپ قويۇلۇشى قاتتىق تەنقىدكە ئۇچرىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خەلقئارا مالىيە مۇلازىمەت شىركىتى‏ – «رىفىنىتىف» نىڭ دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ ئاز دېگەندە 3 نەپەر پائالىيەتچىسىنى «دۇنيا نازارەت مالىيە ساندانى» نىڭ تېررورلۇق قارا تىزىملىكىگە كىرگۈزۈپ قويغانلىقى مەلۇم بولدى.

مەركىزى لوندوندىكى خەلقئارا مالىيە مۇلازىمەت شىركىتى‏ – «رىفىنىتىف» دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ ئاز دېگەندە 3 نەپەر پائالىيەتچىسىنى ئۇنىڭ قارمىقىدىكى «دۇنيا نازارەت مالىيە ساندانى» نىڭ تېررورلۇق قارا تىزىملىكىگە كىرگۈزۈپ قويۇپ، ئۇلارغا نۇرغۇن كاشىلا پەيدا قىلغانلىقى مەلۇم بولدى. «ئوتتۇرا شەرق كۆزى» ناملىق تور گېزىتىنىڭ 15‏-ئاپرېل ئاشكارىلىشىچە، دۇنيادىكى نۇرغۇن چوڭ بانكىلار «دۇنيا نازارەت مالىيە ساندانى» تەمىنلىگەن خەۋپسىزلىك ئانالىزى ۋە تېررورلۇق قارا تىزىملىكىنى ئىشلەتكەچكە بۇ دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ مەسئۇللىرىنىڭ خەلقئارا پۇل مۇئامىلە ئىشلىرىنى توسقۇنلۇققا ئۇچراتقان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەھبەرلىرى گېرمانىيە يەھۇدىيلار جامائىتىگە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئاڭلاتتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدىكى يەھۇدىيلار جامائىتى گېرمانىيەدە سىياسىي، ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي ساھەلەردە زور تەسىرى بولغان تەشكىلاتتۇر.

12-ئاپرېل د ئۇ ق رەھبەرلىرى مەركىزى ميۇنخېندا بولغان گېرمانىيە يەھۇدىيلار جامائىتى تەشكىلاتىنىڭ باش ئورگىنىنى زىيارەت قىلىپ، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا تەسىس قىلغان جازا لاگېرلىرى ۋە ئۇنىڭدا داۋام قىلىۋاتقان ئېغىر زۇلۇملارنى ئاڭلاتقان.

تەپسىلاتى...