جەنۋەدىكى ب د ت بىناسى ئالدىدا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قا قارشى رەسىم كۆرگەزمىسى باشلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق خىتاينىڭ ب د ت دىكى ساختا تەشۋىقاتلىرىغا رەددىيە بېرىش ئۈچۈن «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قا قارشى ئۆتكۈزگەن رەسىم كۆرگەزمىسىدىن كۆرۈنۈش. 2021-يىلى 16-سېنتەبىر، جەنۋە.

د ئۇ ق خىتاينىڭ ب د ت دىكى ساختا تەشۋىقاتلىرىغا رەددىيە بېرىش ئۈچۈن «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قا قارشى رەسىم كۆرگەزمىسى پائالىيىتى ئۇيۇشتۇردى.

ئامېرىكانىڭ شىۋېتسارىيەدىكى ئەلچىخانىسىنىڭ قوللىشى بىلەن د ئۇ ق 16-سېنتەبىردىن باشلاپ جەنۋەدىكى ب د ت بىناسى ئالدىدا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قا قارشى رەسىم كۆرگەزمىسى پائالىيىتىنى باشلىغان. د ئۇ ق نىڭ مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى ئەپەندىنىڭ بىلدۈرىشىچە، 14-سېنتەبىر كۈنى كەچتە جەنۋەدىكى ئامېرىكا ئەلچىخانىسىدا بۇ قېتىمقى رەسىم كۆرگەزمىسىنىڭ ئېچىلىش مۇراسى ھەيۋەتلىك ئۆتكۈزۈلگەن. بۇ مۇراسىمغا 30 دىن ئارتۇق دۆلەتنىڭ باش ئەلچىلىرى ۋە دېپلوماتلىرى بولۇپ، 40 تىن ئارتۇق كىشى قاتناشقان.

جەنۋەدىن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ بىلدۈرىشىچە، بۇ قېتىمقى رەسىم كۆرگەزمىسى 2020-يىلى 22-سېنتەبىر ب د ت بىناسى ئالدىدا باشلىنىپ، بىر ھەپتە داۋام قىلغان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قا قارشى رەسىم كۆرگەزمىسى پائالىيىتىنىڭ داۋامى ئىكەن. ئۇ بۇ قېتىمقى رەسىم كۆرگەزمىسى پائالىيىتىنىڭ مەقسىدى ھەققىدە توختالغاندا، ئاساسىي مەقسەدنىڭ خىتاينىڭ ب د ت دىكى ھەر تۈرلۈك ساختا تەشۋىقاتلىرىغا رەددىيە بېرىشتىن ئىبارەت ئىكەنلىكىنى تەكىتلىدى.

تەپسىلاتى...

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ لوندوندا تارماق ئىشخانىسى ئېچىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق لوندون تارماق ئىشخانىسىنىڭ قۇرۇلغانلىقىنى ئېلان قىلىش مۇراسىمىدىن كۆرۈنۈش. 2021-يىلى 13-سېنتەبىر، لوندون.

9-ئاينىڭ 13-كۈنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى لوندوندا تارماق ئىشخانىسىنىڭ ئېچىلغانلىقنى ئېلان قىلدى. ئەسلىدە د ئۇ ق نىڭ لوندوندىكى تارماق ئىشخانىسى بۇنىڭدىن خېلى ئىلگىرىلا خىزمىتىنى باشلىغان بولسىمۇ، ئەمما كورونا ۋىرۇسى يۇقۇمى سەۋەبىدىن ئۇنى رەسمىي ئېلان قىلىش ئىشى كەينىگە سۈرۈلۈپ كەتكەن ئىدى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى لوندوندىكى تارماق ئىشخانىسىنىڭ رەسمىي ئېچىلغانلىقى مۇناسىۋىتى بىلەن تەبرىك ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ ھەق-ھوقۇقى ئۈچۈن كۈرەش قىلىۋاتقان ھەرقايسىي ساھەلەردىكى پائالىيەتچىلەرگە، ئەنگىلىيە پارلامېنت ئەزالىرىغا ھەمدە ئۇيغۇرلارنى قوللىغۇچى تەشكىلاتلارغا رەھمىتىنى بىلدۈردى.

رادىيويىمىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى، د ئۇ ق نىڭ لوندوندىكى تارماق ئىشخانىسىنىڭ ئېچىلىش جەريانى ھەققىدە چۈشەنچە بەردى. ئۇ يەنە بۇ د ئۇ ق نىڭ بۇ تارماق ئىشخانىسىنى يەنىمۇ كېڭەيتىش ۋە خىزمەتلىرىنى كۈچەيتىش توغرىلىقمۇ توختىلىپ ئۆتتى.

تەپسىلاتى...

گوللاندىيەدىن قايتىپ كەتكەن ئۇيغۇر ئوقۇغۇچى ھاجى ئۆمەر ئوسمان «دۆلەتنى پارچىلاش جىنايىتى» بىلەن ئەيىبلىنىپ 10 يىللىق كېسىۋېتىلگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

 

ھاجى ئۆمەر ئوسمان ئەسلى ئ‍ۈرۈمچى شەھرىنىڭ داشىمېن رايونىدىكى خىتاي مەكتىپى، يەنى ئۈرۈمچى شەھەرلىك 7-ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئوقۇغۇچىسى ئىدى. ئۇ بۇ مەكتەپنىڭ 9-سىنىپىدا ئوقۇۋاتقان ۋاقتىدا گوللاندىيەگە چىقىپ، 2 يىلدەك گوللاندىيەدىكى بىر ئوتتۇرا مەكتەپكە كىرىپ ئوقۇغان. ئۇ 2012-ياكى 2013-يىللىرى سالامەتلىكى يار بەرمىگەنلىكى سەۋەبلىك ئۈرۈمچىگە قايتىپ كەتكەن.

ئۇنىڭ قايتىپ كېتىشىگە خىتاينىڭ گوللاندىيەدىكى ئەلچىخانىسىمۇ ئارىلاشقان بولۇپ، ئەلچىخانىنىڭ بىر خادىمى شۇ چاغدا تېخى 18 ياشقا توشمىغان ھاجى ئ‍ۆمەرنى ئۇنىڭ ئ‍ۈرۈمچىدىكى ئائىلىسىگە قەدەر يەتكۈزۈپ قويغان.

بىراق رادىيومىزنىڭ ئېرىشكەن ئەڭ يېڭى ئۇچۇرلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، دائىرىلەر ھاجى ئۆمەر گوللاندىيەدىن قايتىپ كېلىپ، ئارىدىن 5-6 يىلدەك ۋاقىت ئ‍ۆتكەندىن كېيىن تۇتقۇن قىلغان. ئۇ تۇتقۇن قىلىنغان 2 يىلدىن بېرى ھېچقانداق ئىز-دېرىكى بولمىغان. ھاجى ئۆمەرنىڭ يېقىندا «بۆلگۈنچىلىك» بىلەن ئەيىبلىنىپ 10 يىللىق كېسىۋېتىلگەنلىكى مەلۇم بولدى.

ھاجى ئ‍ۆمەر ئوسماننىڭ گېرمانىيەدە ياشاۋاتقان تاغىسى ئەلى تۇرسۇن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، ھاجى ئ‍ۆمەرنىڭ 10 يىللىق كېسىۋېتىلگەنلىكىنى دەلىللىدى.

ئەلى تۇرسۇن مۇنداق دېدى: «ھاجى ئ‍ۆمەر چوڭ ئاچامنىڭ ئوغلى. 10 يىل كېسىۋېتىپتۇ. بۇ ئىنىمىزنى ئەسلى گوللاندىيەگە ئوقۇشقا يول ساپتىكەن، يەنى توغرا يول بىلەن. بۇ بۇرۇنقى گەپ. 2010-يىلى ئوقۇشقا چىققان، بىر ئايال ئېلىپ چىقىپتىكەن، گوللاندىيەدە ئوقۇسۇن دەپ. ۋەتەندە خىتاي مەكتىپىدە ئوقۇۋاتقان بالا ئىدى. شۇنداق قىلىپ بۇنىڭغىمۇ ‹ھەئە› دىدۇق. ئ‍ۇنىڭ بىلەن ئوقۇشقا كەلگەن بىر مۇنچە ختاي بالىلىرىمۇ بار ئىكەن. شۇلار بىلەن بىرگە كەپتىكەنتۇق… گوللاندىيەدە ئىككى يىل ئوقۇدى، جىيەنىم. ئىككى يىل ئوقۇپ تىلىمۇ خېلى يامان ئەمەس بولۇپ قالغانتى. لېكىن كېيىن قانداق بولدى، تۇرالمىدىم، كۆنەلمىدىم، بۇ يەر بولمايدىكەن، دەپ تۇرىۋالغان. مەن شۇ چاغادا يوقلاپ قوياي، دەپ بېرىپ كۆرۈشكەن ئىدىم. ئۇلار 18 ياشقا توشمىغاچقا، گوللاندىيە ھۆكۈمىتى ئۇلارنى ئايرىم ئوقۇتاتتىكەن.»

ئەلى تۇرسۇننىڭ ئېيتىشىچە، ھاجى ئ‍ۆمەرنى 2018-يىلى 6-ئايدا تەڭرىتاغ رايونلىق دۆلەت ئامانلىق ئەترىتى ئۆيىدىن ئېلىپ چىقىپ كەتكەن ئىكەن.

ئەلى تۇرسۇن يەنە مۇنداق دېدى: «تۇتقان ۋاقتى شۇ 2018-يىلى 6-ئاي ئەتراپىدا تۇشۇپتۇ. نەنگۇەننىڭ دېدىمۇ، شۇ يەردىكى دۆلەت ئامانلىق ئەترىتى ( گوباۋ) نىڭ دىدىمۇ، شۇنداقراق بىر نېمە دىدى. تەڭرىتاغ رايونلۇق نەنگۇەن ساقچىخانىسى ياكى گوباۋ. مەن شۇ گوباۋنىڭ (دۆلەت ئامانلىق ئەترىتى) تۇتقانمىكىن، دېدىم. ئ‍ۆيدىن ئېلىپ چىقىپ كېتىن 10 يىل كېسىۋېتىپتۇ. ئەكەتكەن پېتى لاگېردا تۇتۇپ، ئەمدى كېسىپتۇ. 18 ياشقا توشماي تۇرۇپ قايتىپ كەتكەن بالا قانداق بولۇپ دۆلەتنى پارچىلايدۇ؟ مېنىڭ كاللامدىن ئۆتمىدى. ھېچقانداق ئىشى يوق، شۇنداق ئاق كۆڭۈل بالا ئىدى.»

مەلۇم بولۇشىچە، ھاجى ئ‍ۆمەر 1995-يىلى سەئۇدى ئەرەبىستاندا ھەج ۋاقتىدا تۇغۇلغان بولۇپ، ئۇنىڭ ئانىسى ھەجگە بارغاندا ئۇنىڭغا ئېغىرئاياق ئىكەندۇق.

ئۇنىڭ تۈركىيەدە تۇرۇشلۇق ھاممىسى ئاسىيە تۇرسۇن، شۇ سەۋەبلىك ھەدىسىنىڭ ئوغلىغا ‹ھاجى ئۆمەر› دەپ ئىسىم قويغانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، ھاجى ئۆمەر گوللاندىيەدىن سالامەتلىكى يار بەرمەي قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، تاكى تۇتقۇن قىلىنغۇچە بولغان ئارلىقتا ئۈرۈمچىدىكى يەنە بىر ھاممىسىنىڭ شىركىتىدە ئىشلىگەن ئىكەن.

ئاسىيە تۇرسۇن مۇنداق دېدى: «ئۇ ئۇكىمىز كېچىكىدىن تارتىپ خەنزۇچە ئوقۇغان. ھېچقانداق ‹ۋەتەننى بۆلۈش› دېگەنلەرنى ئۇقمايتتى. نامازلارغىمۇ بىز تېخى ئاران دەۋەت قىلىپ ئاپىراتتۇق، سەن ھەجدە تۇغۇلغان، ناماز ئوقۇ، دەپ. ئۇ خەنزۇچە ئوقۇغاچقا بۇنى چۈشەنمەيتتى. كېيىن ئۇ خەنزۇ ساۋاقداشلىرى بىلەن مەكتەپتە دېيىشىپ، ئۈرۈمچى داشىمېندىكى 7-ئوتتۇرىغۇ، دەيمەن، شۇنىڭدا ئ‍وقۇغان، خەنزۇ ساۋاقداشلىرىنىڭ ئىچىدە گوللاندىيەگە چىقىپ كەتكەنلەر باركەن، ئۇمۇ ‹مەنمۇ چىقىپ ئوقۇيمەن› دېگەچكە چىقارغان. ئوتتۇا مەكتەپنى پۈتتۈرمەي تۇرۇپ، 9-سىنىپتىغۇ دەيمەن، شۇ ۋاقىتتا چىقىپ كەتكەن.»

رادىيومىز ئېرىشكەن خىتاينىڭ بۇ ھەقتىكى ھۆكۈمەت ئۇچۇرلىرىدا، ھاجى ئۆمەرنىڭ «دۆلەتنى پارچىلاش جىنايىتى بىلەن خەلق سوت مەھكىمىسى تەرىپىدىن 10 يىللىق كېسىلگەنلىكى» ۋە «2021-يىلى 5-ئاينىڭ 10 كۈنى بىڭتۈەننىڭ ئ‍ۈرۈمچى تۈرمىسىگە يۆتكەپ كېلىنىپ، جازا مۇددىتىنى ئ‍ۆتەۋاتقانلىقى» تەكىتلەنگەن. بىراق ئۇنىڭدا ھاجى ئ‍ۆمەرنىڭ قاچان، قايسىي سوت مەھكىمىسى تەرىپىدىن سوتلانغانلىقى، ئۇنىڭ «دۆلەتنى پارچىلاش» قا ئالاقىدار قانداق كونكېرت ھەرىكەتلەردە بولغانلىقى، ئۇنىڭ ئۆزىنى ئاقلىشىغا يول قويۇلغان-قويۇلمىغانلىقى قاتارلىق تەپسىلاتلار تىلغا ئېلىنمىغان.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى نوپۇسنى شالاڭلاشتۇرۇش سىياسىتى ۋە بۇنىڭغا يوشۇرۇنغان ئاخىرىقى مەقسەدلەر

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆتكەن يىللاردىن بۇيان خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى ئ‍اسسىمىلاتسىيە سىياسەتلىرىنىڭ مۇھىم مەزمۇنلىرىدىن بىرى بولۇپ كېلىۋاتقان ئۇيغۇر نوپۇسى مەسىلىسى ھەققىدە بىر قىسىم خىتاي ئالىملىرىنىڭ كۆپلىگەن دوكلاتلارنى تەييارلاپ چىققانلىقى ئوخشىمىغان يوللاردىن مەلۇم بولغان ئىدى. ۋاشىنگتون شەھرىدىكى «كومۇنىزىم قۇربانلىرى خاتىرە فوندى» نىڭ تەتقىقاتچىسى، دوكتۇر ئادريان زېنزنىڭ «ئۇيغۇر نوپۇسىنىڭ مۇتلەق ئۈستۈنلۈكىگە خاتىمە بېرىش» تېمىسىدىكى تەكشۈرۈش دوكلاتى ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن، بۇنىڭدىكى كۆپلىگەن تەپسىلاتلار ئاشكارا بولدى. شۇنداقلا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ كەلگۈسى 20 يىلنى كۆزلىگەن بۇ نىشانى ئەمەلگە ئاشسا، ئاز دېگەندىمۇ تۆت يېرىم مىليون ئۇيغۇر نوپۇسىنىڭ غايىپ بولىدىغانلىقى مەلۇم بولدى. دەل مۇشۇ مەسىلە لوندون شەھرىدە داۋام قىلىۋاتقان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئىككىنچى قېتىملىق گۇۋاھلىق يىغىنىدا ئالاھىدە ئوتتۇرىغا قويۇلدى. شۇنداقلا مانچېستېر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى رايان سامنىڭ بۇ ھەقتىكى دوكلاتىغا مەركەزلەشكەن بىر قىسىم سوئاللار سوت ئەھلىگە بۇ ھەقتىكى بەزى ئەھۋاللارنى سۈرەتلەپ بەردى.

سوتچىلارنىڭ بۇ ھەقتىكى سوئاللىرىنىڭ بىرى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئىجرا قىلىۋاتقان نوپۇسنى «ئەلالاشتۇرۇش» نامىدىكى خىتاي نوپۇسىنى ئاشۇرۇش قۇرۇلۇشى ھەمدە بۇنىڭدىكى مەقسەدلەر بولدى. دوكتۇر رايان سامنىڭ چۈشەندۈرىشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى نۆۋەتتە ئۇيغۇرلارنىڭ توپلىشىپ ئولتۇراقلىشىپ قېلىشىنى، ئۇيغۇرلارنىڭ «چاتاق چىقىرىۋاتقانلىقىنىڭ مەنبەسى» دەپ قاراۋاتقان بولۇپ، بۇ ھەقتىكى تەپسىلاتلار دوكتۇر ئادريان زېنزنىڭ بۇ ھەقتىكى ماقالىسىدە بەكمۇ تەپسىلى بايان قىلىنغان. بۇ جەھەتتىكى مەسىلىلەر ھەققىدە بارلىق ئالىملار ۋە مۇتەخەسسلەر پىكىر ئورتاقلىقى ھاسىل قىلغان بىر نۇقتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ تەدبىرلەرنى ئىجرا قىلىشتىكى ئاساسلىق نىشانى «ئۇزۇن مەزگىللىك مۇقىملىق» نى كۆزلەش ئىكەن. بۇ جەھەتتە ئۇيغۇرلارنىڭ نوپۇس ئۈستۈنلۈكىنى بۇزۇپ تاشلاش ھەمدە خىتاي نوپۇسىنىڭ سانىنى ئاشۇرۇشتا خىتاينىڭ بىڭتۇەن سىستېمىسى بەكمۇ ئاچقۇچلۇق رول ئوينىماقتا ئىكەن. بۇ تەدبىرلەرنىڭ ئىجرا قىلىنىشى پۈتۈنلەي شى جىنپىڭنىڭ بىۋاستە بۇيرۇقى بويىچە ئىجرا قىلىنىۋاتقان بولۇپ، 2014-يىلىدىن بۇيان راۋرۇس ئۇتۇقلۇق بولغان.

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» تەرىپىدىن چىقىرىلىدىغان ھۆكۈم ۋە قارارلار تۈركىيەنىڭ ئۇيغۇر سىياسىتىگە قانداق تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن؟

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەنگلىيە پايتەختى لوندون شەھىرىدە ئېلىپ بېرىلغان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئىككىنچى قېتىملىق ۋە شۇنداقلا ئاخىرقى قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنى 13-سېنتەبىر كۈنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئاخىرلاشتى. ئىگىلىشىمىزچە، «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» بۇ يىل 12-ئايدا ھۆكۈم چىقىرىدىكەن. تۈركىيەدىكى ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدا، شۇنداقلا ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا، مەزكۇر سوتتىن چىققان قارارنىڭ ئۇيغۇر دەۋاسىغا سەلبىي تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقى، بەزى دۆلەتلەرنىڭ بۇ قارارغا ئاساسلىنىپ تۇرۇپ، ئۇيغۇرلار توغرىسىدا قارار ماقۇللايدىغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە. ئەمما كۆپ قىسىم ئانالىزچىلار مەزكۇر سوتنىڭ قارارىنىڭ ئۇيغۇرلار ئۈچۈن پايدىلىق بولىدىغانلىقىنى تەكىتلىمەكتە.

ئەنقەرەدىكى ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنىستىتۇتىنىڭ مۇدىرى، ئىستىراتېگىيە مۇتەخەسسىسى دوكتور ئەركىن ئەكرەم ئەپەندى بارلىق ئىسپاتلار تەھلىل قىلىنغاندىن كېيىن، مەزكۇر سوتنىڭ بىتەرەپ شەكىلدە ھۆكۈم چىقىرىدىغانلىقىنى بايان قىلدى.

«‹ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى› بۇ يىلنىڭ ئاخىرىدا قانداق بىر قارار چىقىرىشى مۇمكىن؟» دېگەن سوئالىمىزغا جاۋاب بەرگەن پېشقەدەم ئۇيغۇر پائالىيەتچى ھامۇتخان گۆكتۈرك ئەپەندى، مەزكۇر سوتنىڭ خىتاي ئۈستىدىن «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» ۋە «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» يۈرگەۈزدى دەپ ھۆكۈم چىقىرىش ئېھتىمالى بارلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئىككىنچى قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئاخىرلاشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەنگلىيە پايتەختى لوندون شەھىرىدە ئېلىپ بېرىلىۋاتقان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئىككىنچى قېتىملىق ۋە شۇنداقلا ئاخىرقى قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنى 13-سېنتەبىر كۈنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئاخىرلاشتى. ئالدىنقى قېتىملىق پروگراممىمىزدا «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» ۋە مەزكۇر گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنى ھەققىدە قىسقىچە توختالغان ئىدۇق. تەكىتلەپ ئۆتكىنىمىزدەك، 4 كۈن داۋاملاشقان مەزكۇر گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىدا 27 نەپەر مۇتەخەسسىس ۋە سەككىز نەپەر گۇۋاھچى گۇۋاھلىق بەردى.

11-، 12-سېنتەبىر كۈنلىرى گۇۋاھلىق بەرگەن مۇتەخەسسىسلەر ئىچىدە «پۇل-مۇئامىلە ۋاقىت گېزىتى» نىڭ سابىق خىزمەتچىسى، «شىنجاڭنى بويسۇندۇرۇش» ناملىق كىتابنىڭ ئاپتورى كىرىستىيان تايلور، رائۇل ۋاللېنبېرگ كىشىلىك ھوقۇق مەركىزىنىڭ قانۇن مەسلىھەتچىسى يوناھ، ئاۋسترالىيە ئىستراتېگىيە ۋە سىياسەت ئىنستىتۇتىنىڭ تەتقىقاتچىسى نەيسېن رۇسىر، يېڭىدىن نەشىردىن چىققان «مۇكەممەل ساقچى دۆلىتى» ناملىق كىتابىنىڭ ئاپتورى ئامېرىكالىق ژۇرنالىست ۋە يازغۇچى جېففرېي كەين، ئامېرىكالىق ئانتروپولوگ دەررىن بايلىر قاتارلىق ھەر ساھە كىشىلىرى بار بولۇپ، ئۇلار ناھايتى مۇھىم دەلىل-ئىسپاتلارنى ئوتتۇرىغا قويۇشتى.

ئۇيغۇر رايونىدا تۇغۇت دوختۇرى بولغان بىر خانىمنىڭ ئۇيغۇر ئاياللىرىغا يۈرگۈزۈلىۋاتقان تۇغۇت كونترولى نەتىجىسىدە 7 ئايلىقتىن يۇقىرى ھامىلىنىڭمۇ رەھىمسىزلەرچە ئېلىۋېتىلىگەنلىكى ھەققىدە ئېيتقانلىرى، يىغىن ئەھلىنى قاتتىق ئېچىندۇردى.

تەپسىلاتى...

لوندوندا باشلانغان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنى خىتاينى قاتتىق بىئارام قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ يىل 6-ئايدا ئۆتكۈزۈلگەن «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ تۇنجى قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىنىڭ ئالدى-كەينىدە «پىسەنت قىلمايمىز» دەپ تۇرۇپ، «ئۇيغۇر سوتى» نى ئىمكانى يار بەرگەن دەرىجىدە قارىلاپ، ئەيىبلەپ كەلگەن ئىدى. بۇ نۆۋەتمۇ «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ 2-قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىنى قاتتىق ئەيىبلەشنى، قارىلاشنى باشلىدى.

خىتاينىڭ زۇۋانى بولغان «يەر شارى ۋاقتى» تورىنىڭ 10-سېنتەبىردىكى خەۋىرىگە ئاساسلانغاندا، 9-سېنتەربىر كۈنى خىتاينىڭ ئەنگىلىيەدە تۇرۇشلۇق باش ئەلچىخانىسى بىلەن ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق ھۆكۈمەت «شىنجاڭغا مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەر» توغرىسىدا تور ئارقىلىق بىرلەشمە ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نى قاتتىق ئەيىبلىگەن. بۇ ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنىغا خىتاينىڭ ئەنگىلىيەدىكى باش ئەلچىسى جېڭ زېگۇاڭ، ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق پارتىيە كومىتېتى تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى شۇ گۈيشياڭ قاتارلىقلار رىياسەتچىلىك قىلغان ۋە سۆز قىلغان. ئۇلار سۆزىدە ئالدى بىلەن «كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىش»، «دىنىي ئەركىنلىكنى باستۇرۇش»، «مەجبۇرىي ئەمگەك»، «جىنسىي پاراكەندىچىلىك ۋە خورلاش»، «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قاتارلىق «خىتايغا قارشى ئۇنسۇرلار ئويدۇرۇپ چىقارغان 28 يالغان پاكىت» نى پاش قىلغان.

تەپسىلاتى...

قەلبىنۇر سىدىق: «‹ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى› دىن ئۈمىدۋارمەن!»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگىر شاھىدى قەلبىنۇر سىدىق خانىم ‏ «ئۇيغۇر سوت كوللىگىيەسى» نىڭ ئىككىنچى قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىغا قاتنىشىش ئۈچۈن لوندونغا يېتىپ بارغان. ئۇ بۇ قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىدا خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىقى ۋە باشقا بارلىق جىنايى قىلمىشلىرىنى يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا پاش قىلىش ئىرادىسىگە كەلگەن

«ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسىنى» نىڭ 2-قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنى 10-سېنتەبىردىن 13-سېنتەبىرگىچە داۋام قىلىدىكەن. ھازىر گوللاندىيەدە ياشاۋاتقان قەلبىنۇر سىدىق خانىم تەكلىپ بويىچە بۇ قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىدا يەنە گۇۋاھلىق بېرىدىكەن.

مەزكۇر سوتقا ھەر قايسى دۆلەتلەردىن تەكلىپ قىلىنغان ئۇيغۇر، قازاق شاھىتلار ۋە باشقا مۇتەخەسسىسلەر بۇ قېتىمقى گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشى ئۈچۈن تولۇق تەييارلىق بىلەن لوندونغا يېتىپ كەلگەن.

رادىيويىمىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلغان قەلبىنۇر خانىم ئالدى بىلەن ئالدىنقى قېتىملىق «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» گە قاتناشقاندىن كېيىنكى تەسىراتلىرىنى بايان قىلدى. شۇنىڭدىن كېيىن خىتاينىڭ ئۆزىگە ۋە ئائىلىسىگە قىلغان بېسىم-تەھدىتلىرى ھەققىدە توختالدى. ئۇ خىتاينىڭ تۈرلۈك يوللار بىلەن ئۆزى توغرىلىق ئۇچۇر ئىگىلەشكە ئۇرۇنىۋاتقانلىقىنى تىلغا ئالدى.

تەپسىلاتى...

شاھىدلار ۋە مۇتەخەسسىسلەر 2-قېتىملىق «ئۇيغۇر سوتى» ئۈچۈن لوندۇنغا جەم بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ 2-قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىغا قاتنىشىش ئۈچۈن ھەرقايسى ئەللەردىن تەكلىپ قىلىنغان شاھىدلار ۋە مۇتەخەسسىسلەر لوندۇنغا جەم بولدى.

لوندۇندىن ئىگىلىگەن ئۇچۇرلىرىمىزغا قارىغاندا، «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ 2-قېتىملىق گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىغا قاتنىشىشقا تەكلىپ قىلىنغان ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقا مىللەتلەردىن بولغان شاھىدلار ۋە مۇتەخەسسىسلەر ھەرقايسى دۆلەتلەردىن 8-ۋە 9-سېنتەبىر كۈنلىرى ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ ئەنگىلىيە پايتەختى لوندۇنغا يېتىپ كەلگەن.

9-سېنتەبىر ئەتىگەندە د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا باشلىق قۇرۇلتاي رەھبەرلىرى بۇ قېتىمقى سوتقا گۇۋاھلىق بېرىش ئۈچۈن ئالايىتەن قازاقىستاندىن يېتىپ كەلگەن شاھىدلارنى يوقلاپ، ئۇلاردىن ھال سورىغان. د ئۇ ق نىڭ مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى ئەپەندى لوندۇندىن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغاندا، بەزى شاھىدلارنىڭ خىتاي ھەم قازاقىستاننىڭ قوش بېسىمىغا دۇچ كەلگەن بولسىمۇ، ئەمما جازا لاگېرلىرىدىكى زۇلۇملار توغرىلىق گۇۋاھلىق بېرىش ئىرادىسىدىن ۋاز كەچمىگەنلىكىنى تىلغا ئالدى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق 7-نۆۋەتلىك ئىجرائىيە يىغىنىدا يېڭى قارارلارنى ماقۇللىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

5-سېنتەبىر كۈنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 7-نۆۋەتلىك ئىجرائىيە كومىتېتى يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، د ئۇ ق نىڭ قۇرۇلمىسى بىلەن رەھبەرلىك ھەيئىتىدە بەزى ئىسلاھاتلار ئېلىپ بېرىلغان يېڭى قارارنى قوبۇل قىلدى. كورونا ۋىرۇسى تۈپەيلىدىن سىن كۆرۈنۈش ئارقىلىق چاقىرىلغان بۇ يىغىنغا ئامېرىكا، كانادا، ياپونىيە، ئاۋسترالىيە، تۈركىيە، قازاقىستان، قىرغىزىستان، ئەنگلىيە، شۋېتسىيە، شۋېتسىارىيە، نورۋېگىيە، گوللاندىيە، گېرمانىيە قاتارلىق 10 دىن ئارتۇق دۆلەتتىن 30 نەپەر ئىجرائىيە ھەيئەت ئەزاسى قاتناشتى. 5-سېنتەبىر كۈنى بېرلىن ۋاقتى چۈشتىن كېيىن 3تە باشلانغان يىغىنغا د ئۇ ق نىڭ مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى ئەپەندى رىياسەتچىلىك قىلدى. يىغىندا ئالدى بىلەن د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى سۆز قىلىپ، 7-نۆۋەتلىك ۋەكىللەر قۇرۇلتىيىنىڭ تەييارلىق خىزمەتلىرى توغرىسىدا قىسقىچە مەلۇمات بەرگەندىن كېيىن، د ئۇ ق نىڭ قۇرۇلمىسىدا ۋە رەھبەرلىك قاتلىمىدا بەزى ئىسلاھاتلارنى ئېلىپ بېرىشتىكى مەقسەت ۋە بۇندىن كېيىن قىلىشقا تېگىشلىك جىددىي خىزمەتلەر توغرىسىدا مەلۇمات بەردى.

تەپسىلاتى...