لاگېرلاردىكى مىسلىسىز ۋەھشىيلىكلەر «شىنجاڭ ساقچى ھۆججەتلىرى» دە تەپسىلىي كۆرسىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆتكەن بىرنەچچە يىلدا ئۇيغۇر دىيارىدا كەڭ ئومۇملاشقان لاگېر سىستېمىسىنىڭ ئۇيغۇرلارغا تېخنىكا ئۆگىتىپ ئۇلارنىڭ ئىشقا ئورۇنلىشىشىغا ئاسانچىلىق يارىتىدىغان «تەربىيەلەش مەركىزى» ئىكەنلىكىنى داۋراڭ سېلىپ كەلگەنىدى. يېقىندا نامەلۇم تور خاككېرلىرى ئۇيغۇر دىيارىدىكى خىتاي ساقچى سىستېمىسىنىڭ كومپيۇتېرلىرىغا كىرىش ئارقىلىق قولغا چۈشۈرگەن غايەت زور ساندىكى ساقچى ھۆججەتلىرى بۇ لاگېرلاردىكى ۋەھشىيلىكلەرنىڭ تاشقى دۇنيادىكى كىشىلەر تەسەۋۋۇر قىلغاندىنمۇ نەچچە ئون ھەسسە ئېغىر ئىكەنلىكىنى ناھايىتى تەپسىلىي ۋە جانلىق سۈرەتلەپ بەردى.

تەپسىلاتى...

ما شىڭرۈي ماقالە ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇر رايونىدىكى مىللەتلەرنى خىتايلاشتۇرۇش سىياسىتىنى تەرغىب قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ سېكرېتارى ما شىڭرۈي ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارى مىشېل باچېلېتنىڭ خىتاي زىيارىتى ھارپىسىدا خىتاينىڭ «دۆلەت ئورگانلىرى ۋە پارتىيە قۇرۇلۇشى تەتقىقاتى» ناملىق ئايلىق سىياسىي نەزەرىيە ژۇرنىلىدا ماقالە ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇر رايونىدىكى مىللەتلەرنى خىتايدىن ئىبارەت بىر دۆلەت، بىر مىللەت ۋە بىر مەدەنىيەتكە قوشۇۋېتىشنىڭ يېڭى دەۋرىنى ئېچىشنى تەشەببۇس قىلغان.

ما شىڭرۈي بۇ ماقالىسىدە، شى جىنپىڭنىڭ ئۈچ قېتىملىق «شىنجاڭ خىزمىتى يىغىنى» دا تەكىتلەنگەن «مۇقىملىق ۋە ئەبەدىي ئەمىنلىكنى قوغداش» ئۈچۈن تەشۋىقات ۋە ئىدىيە قۇرۇلۇشىنى كۈچەيتىش كېرەكلىكىنى، ئالدى بىلەن «خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئىدېئولوگىيە ساھەسىدىكى يېتەكچىلىك ئورنىنى كۈچەيتىش، ھەر مىللەت كادىرلىرى ۋە خەلق ئاممىسىنىڭ خىتاينى سۆيۈش، پارتىيەنى سۆيۈش، سوتسىيالىزمنى ھىمايە قىلىش قىزغىنلىقىنى ئاشۇرۇش، جۇڭخۇا مىللەتلىرى ئورتاق گەۋدىسى ئېڭىنى داۋاملىق مۇستەھكەملەش» كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان.

تەپسىلاتى...

40 دۆلەت قانۇنشۇناسلىرى خىتاينى ئۇيغۇرلارغا قاراتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرىنى توختىتىشقا چاقىردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مەركىزى ئىستانبۇلغا جايلاشقان خەلقئارا قانۇنشۇناسلار بىرلىكى جەمئىيىتىنىڭ ئۇيۇشتۇرۇشى ۋە كونيا شەھەرلىك ھۆكۈمەتنىڭ قوللاپ-قۇۋۋەتلىشى بىلەن 20-22-ماي كۈنلىرى تۈركىيەنىڭ كونيا شەھىرىدە «كىشىلىك ھوقۇق ۋە خەلقئارا ئادالەت چاقىرىقى» دېگەن تېمىدا مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى.

بۇ يىغىنغا 40 دۆلەتتىن قانۇنشۇناسلار، ئادۋوكاتلار ۋە ئىجتىمائىي تەشكىلات رەھبەرلىرى بولۇپ 250 ئەتراپىدا كىشى قاتناشتى. يىغىندا ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان ھەر تۈرلۈك كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرى ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەر مەسىلىسى تىلغا ئېلىنىپ، يىغىن خۇلاسىسى سۈپىتىدە خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان كىشىلىك ھوقۇقنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھەرخىل دەپسەندىچىلىكلىرىنى توختىشى ۋە خەلقئارانىڭ بۇ مەسىلىسىگە كۆڭۈل بۆلۈشى چاقىرىلدى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى شىۋېتسىيە ھۆكۈمىتىگە ئاڭلاتماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

18-مايدىن باشلاپ شىۋېتسىيە پايتەختى ستوكھولىمدا 3 كۈنلۈك زىيارىتىنى باشلىغان د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، د ئۇ ق پروگرامما يېتەكچىسى زۇمرەتئاي قاتارلىقلار د ئۇ ق نىڭ شىۋېتسىيەدە تۇرۇشلۇق باياناتچىسى دىلشات رېشىت ۋە شىۋېتسىيەدىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنىڭ مەسئۇللىرى بىلەن بىرلىكتە ئىككى كۈندىن بۇيان شىۋېتسىيە ھۆكۈمەت ۋە پارلامېنت خادىملىرى بىلەن ئۇچرىشىشلار ئېلىپ بېرىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ئېغىر ۋەزىيىتىنى ئاڭلاتقان.

سۆھبەتلەر ئەسناسىدا ئۇلار شىۋېتسىيە ھۆكۈمەت خادىملىرىغا شەرقىي تۈركىستاندىكى خىتاي زۇلۇمىنى ئاڭلىتىش بىلەن بىرگە، «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئۆتكەن يىلى قوبۇل قىلغان «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» قارارىنى ئېتىراپ قىلغۇزۇشقا تىرىشقان ھەمدە ئۇيغۇرلارنىڭ تەلەپ-ئىستەكلىرىنى بىلدۈرۈپ ئۆتكەن.

تەپسىلاتى...

«مىشېل باچېلېت ‹قەشقەر كوناشەھەر ھۆججىتى› دىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئاقىۋىتىنى تەكشۈرۈپ كۆرۈشى كېرەك»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى ئالىي كومىسسارى مېشېل باچېلېتنىڭ 5-ئاينىڭ ئاخىرىقى كۈنلىرى ئۇيغۇر ئېلىگە تەكشۈرۈشكە بارىدىغانلىقى ئېلان قىلىنغاندىن بېرى، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرى ئۇنى ئۇيغۇرلار توغرىسىدىكى دوكلاتنى زىيارەتكە بېرىشتىن ئاۋال ئېلان قىلىشقا ۋە شۇنداقلا بۇ زىيارىتىنىڭ ھەقىقىي مەنىلىك زىيارەت بولۇپ خىتاينىڭ تەشۋىقات ۋاستىسىغا ئايلىنىپ قالماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىشقا چاقىرىپ كەلمەكتە. «قەشقەر كوناشەھەر ھۆججىتى» نىڭ ئاشكارىلىنىشى بىلەن بۇ ھەقتىكى بېسىملار يەنىمۇ كۈچەيدى.

يېقىندا فىرانسىيە ئاگېنتلىقى ۋە بىرلەشمە ئاگېنتلىق قاتارلىق بىر قىسىم خەلقئارالىق تاراتقۇلار «قەشقەر كوناشەھەر ھۆججەتلىرى» دەپ نام بېرىلگەن ۋە خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ كېسىۋېتىلگەن 10 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ تىزىملىكى يەر ئالغان بىر ھۆججەتنى ئاشكارىلىغان ئىدى. بۇ ھۆججەتتە قەشقەرنىڭ كوناشەھەر ناھىيەسىدىن تۇتقۇن قىلىنغان 10 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ ئىسىم-فامىلىسى، ئادرېسى، تۇتقۇن قىلىنىش سەۋەبى، قاماقلىق ئورنى قاتارلىق ئۇچۇرلىرى يەر ئالغان.

تەپسىلاتى...

«قەشقەر كوناشەھەر ھۆججىتى» ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان تۇتقۇننىڭ كۆلىمىنى يەنە بىر قېتىم ئاشكارىلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا فىرانسىيە ئاگېنتلىقى ۋە بىرلەشمە ئاگېنتلىق قاتارلىق بىر قىسىم خەلقئارالىق تاراتقۇلار «قەشقەر كوناشەھەر ھۆججەتلىرى» دەپ نام بېرىلگەن ۋە خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ كېسىۋېتىلگەن 10 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ تىزىملىكى يەر ئالغان بىر ھۆججەتنى ئاشكارىلىغان.

بۇ ھۆججەتتە قەشقەرنىڭ كوناشەھەر ناھىيەسىدىن تۇتقۇن قىلىنغان 10 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ ئىسىم-فامىلىسى، ئادرېسى، تۇتقۇن قىلىنىش سەۋەبى، قاماقلىق ئورنى قاتارلىق ئۇچۇرلىرى يەر ئالغان. ئەسلى يۇرتى قەشقەر كوناشەھەر ناھىيەسىدىن بولغان ۋە ھازىر چەت ئەللەردە تۇرۇپ يۇرتلىرىدىكى ئۇرۇق-تۇققانلىرىنىڭ ئىز-دېرىكىنى قىلىۋاتقان بىر قىسىم ئۇيغۇرلار بۇ تىزىملىكتىن ئۆز يېقىنلىرىنىڭ ئىسىملىرىنى تاپقان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ياۋروئاسىيا يازغۇچىلار بىرلىكىنىڭ ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ئۈچۈن كۆرسەتكەن خىزمەتلىرىنى تەقدىرلەپ مېدال تەقدىم قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى مۇھاجىرەتتە ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ئۈچۈن تۆھپە قوشقان بىر قىسىم شەخىسلەر ۋە ئۇيۇشمىلارغا مېدال تەقدىم قىلدى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن 2022-يىلى 5-ئاينىڭ 13-كۈنى تۈركىيە پايتەختى ئەنقەرەدە مەخسۇس مۇراسىم ئۆتكۈزۈلۈپ، ياۋروئاسىيا يازغۇچىلار بىرلىكىنىڭ رەئىسى دوكتور ياقۇپ ئۆمەرئوغلۇغا «شۈكران مېدالى» بېرىلدى ۋە تون كېيدۈرۈلدى. مۇراسىمدا ياۋروسىيا يازغۇچىلار بىرلىكى تەرىپىدىن نەشىر قىلىنغان ئۇيغۇر شائىرى مۇتەللىپ سەيدۇللانىڭ «سوغۇق قىرغاق» ناملىق شېئىرلار توپلىمى تونۇشتۇرۇلدى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ تەشەببۇسى بىلەن ئىستانبۇلدا پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋەخپىسى ئۇيۇشتۇرغان مەزكۇر يىغىنغا ياۋروئاسىيا يازغۇچىلار بىرلىكىنىڭ رەئىسى دوكتور ياقۇپ ئۆمەرئوغلۇ باشچىلىقىدىكى يازغۇچىلار، شائىرلار، ئۇنىۋېرسىتېتلەردە ئۇيغۇر تىلى ۋە ئەدەبىياتى تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان مۇتەخەسسىسلەر، ئۇيغۇر تىلى بويىچە دوكتورلۇق ۋە ماگېستىرلىق ئوقۇۋاتقان ئوقۇچىلار ھەمدە ئۇيغۇر زىيالىيلاردىن بولۇپ، 60 ئەتراپىدا كىشى قاتناشتى.

تەپسىلاتى...

تۇرغۇنجان ئالاۋىدىن: خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى» تەشۋىقاتى ئالدىن تەييارلانغان ئويۇننىڭ بىر قىسمى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارى مىشېل باچېلېتنىڭ ئۇيغۇر رايونىغا زىيارەتكە بارىدىغانلىقى خىتاي دائىرىلىرىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق، جۈملىدىن دىنىي ئېتىقاد مەسىلىسىدە ساختا تەشۋىقاتنى كۈچەيتىشىگە تۈرتكە بولغانلىقى مەلۇم. يىللاردىن بېرى ئىسلام ئېتىقادىنى «رۇھىي كېسەللىك» دەپ قاراپ، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى باستۇرۇپ، دىنىي زاتلارنى يوقىتىپ، مەسچىتلەرنى چېقىپ كەلگەن خىتاي ھۆكۈمىتى بۈگۈن بۇ جىنايەتلىرىنى تامامەن ئىنكار قىلىپ، ئۆزىنىڭ ئىشەنچلىك «دىنىي زاتلىرى» نى سۆزلىتىپ، «شىنجاڭدىكى ئېتىقاد ئەركىنلىكىنىڭ ئەڭ ياخشى ۋەزىيەتتە ئىكەنلىكىنى» تەشۋىق قىلغان.

خىتاي تاراتقۇلىرىنىڭ خەۋىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، 10-ماي كۈنى خىتاي ھۆكۈمىتى ئۈرۈمچىدە «شىنجاڭدىكى دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى ئەھۋالىنى تونۇشتۇرۇش تور يىغىنى» ئۆتكۈزگەن بولۇپ، دىنىي ئىشلارغا مەسئۇل ئەمەلدارلار، ھۆكۈمەتتىن تەيىنلەنگەن دىنىي زاتلار ۋە ئاتالمىش «مۇسۇلمانلار ۋەكىلى» تور ئارقىلىق سۆز قىلىپ، «شىنجاڭدىكى ئېتىقاد ئەركىنلىكى» نى تەشۋىق قىلغان. خىتاي مەركىزىي تېلىۋىزىيە ئىستانسىسى خەلقئارا قانىلى قاتارلىق تاراتقۇلار بۇ يىغىننىڭ ئەھۋالىنى 60 نەچچە دۆلەت ۋە خەلقئارا تەشكىلاتلارغا بىۋاسىتە تاراتقان.

تەپسىلاتى...

يېڭى بىخەتەرلىك تەدبىرى: «تەربىيەلەش» ھەققىدە ئېغىز ئاچماسلىق ۋە تېلېفونىنى چەتئەلدىن ئۇرۇلمايدىغان قىلىۋېتىش

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىرىمىزنىڭ تېلېفون زىيارەتلىرى ۋە ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىن مەلۇم بولۇشىچە، ب د ت تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسى ئۇيغۇر دىيارىغا يېتىپ بېرىشنىڭ ئالدىدا تۈزۈلگەن يېڭى بىخەتەرلىك تەدبىرلىرى ئارىسىدا، «تەربىيەلەش»، يەنى لاگېرلار ھەققىدە ھېچقانداق ئېغىز ئاچماسلىق ۋە تېلېفونلىرىنى چەتئەلدىن تېلېفون ئۇرۇلمايدىغان قىلىپ تەڭشەپ قويۇش تۈزۈمى يولغا قويۇلغان. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز شۆھرەت ھوشۇرنىڭ بۇ ھەقتە تەييارلىغان پروگراممىسى دىققىتىڭلاردا بولىدۇ.

ئۆتكەن ھەپتىدىكى تېلېفون زىيارەتلىرىمىز داۋامىدا قەشقەر ھېيتگاھ ئالدىدىكى ساما ھەققىدە مەلۇمات بەرگەن ساقچى خادىمىدىن، ب د ت تەكشۈرۈشىدىن خەۋىرى بار-يوقلۇقىنى سورىدۇق. مەزكۇر خادىم، بۇ ھەقتە مەلۇمات بارلىقىنى بايان قىلىپلا قالماستىن، يەنە ئۆزلىرىگە بۇ ھەقتە نېمىلەرنىڭ ئۇقتۇرۇلغانلىقى ھەققىدىمۇ مەلۇمات بەردى. ئۇنىڭ دېيىشىچە، دائىرىلەر ئاساسىي قاتلاملاردىكى خادىم ۋە ئاھالىلەرگە، ب د ت تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىۋاتقان مەزگىلدە قالايمىقان گەپ قىلىپ قېلىشتىن ساقلىنىش ھەققىدە ئالاھىدە ئۇقتۇرۇش قىلغان. ئۇقتۇرۇش سىياسىي ئۆگىنىش يىغىنلىرى ۋە ھۆججەت-ماتېرىياللار ئارقىلىق يەتكۈزۈلگەن. ئۇقتۇرۇشتىكى مەزمۇنلارنىڭ بىرىدە، «تەربىيەلەش» يەنى لاگېرلار ھەققىدە ئېغىز ئاچماسلىق تەلەپ قىلىنغان؛ گەپ قىلىشقا توغرا كەلگەندە، تۇرمۇشىنىڭ ياخشىلىقى، ھاياتىنىڭ نورماللىقى قاتارلىق ئىجابىي ئەھۋاللارنىلا تىلغا ئېلىش ئەسكەرتىلگەن.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا پارلامېنتىدا «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكى ۋە ياۋروپا سىياسىتى» تېمىسىدا يىغىن چاقىرىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىكە خاتىمە بېرىش بىرلەشمىسى» (The Coalition to End Uyghur Forced Labour) 10-ماي كۈنى ياۋروپا پارلامېنتىدا بىر يىغىن تەشكىللەپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئېغىر زىيانكەشلىكى ۋە مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ تەسىرىگە ئۇچراۋتقان ئۇيغۇرلارنىڭ ئەھۋالىغا دىققەت تارتىش، بولۇپمۇ ياۋروپا شىركەتلىرىنىڭ تەمىنلەش زەنجىرلىرىنى ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىدىن خالىي قىلىشنىڭ يوللىرى ھەققىدە بىر مۇزاكىرە يىغىنى ئۇيۇشتۇرغان.

ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى ھۆكۈمەتلەر ۋە شىركەتلەرنىڭ ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكى بىلەن بولغان ئالاقىسىنى ئاياقلاشتۇرۇشنىڭ يوللىرى مۇزاكىرە قىلىنىدىغان بۇ يىغىن، دەل ياۋروپا كومىسسىيونى مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن بۇلغانغان مەھسۇلاتلارنىڭ ياۋروپا بازىرىغا كىرىشىنى چەكلەش ئۈچۈن قانۇن چىقىرىش تەشەببۇسىنى ئوتتۇرىغا قويغان مەزگىلگە توغرا كەلگەن. مەزكۇر تەكلىپ لايىھەسى بۇ يىل 9-ئايدا ياۋروپا ئىتتىپاقىدا رەسمىي ئوتتۇرىغا قويۇلىدىكەن.

تەپسىلاتى...