لاگېرلاردىكى مىسلىسىز ۋەھشىيلىكلەر «شىنجاڭ ساقچى ھۆججەتلىرى» دە تەپسىلىي كۆرسىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆتكەن بىرنەچچە يىلدا ئۇيغۇر دىيارىدا كەڭ ئومۇملاشقان لاگېر سىستېمىسىنىڭ ئۇيغۇرلارغا تېخنىكا ئۆگىتىپ ئۇلارنىڭ ئىشقا ئورۇنلىشىشىغا ئاسانچىلىق يارىتىدىغان «تەربىيەلەش مەركىزى» ئىكەنلىكىنى داۋراڭ سېلىپ كەلگەنىدى. يېقىندا نامەلۇم تور خاككېرلىرى ئۇيغۇر دىيارىدىكى خىتاي ساقچى سىستېمىسىنىڭ كومپيۇتېرلىرىغا كىرىش ئارقىلىق قولغا چۈشۈرگەن غايەت زور ساندىكى ساقچى ھۆججەتلىرى بۇ لاگېرلاردىكى ۋەھشىيلىكلەرنىڭ تاشقى دۇنيادىكى كىشىلەر تەسەۋۋۇر قىلغاندىنمۇ نەچچە ئون ھەسسە ئېغىر ئىكەنلىكىنى ناھايىتى تەپسىلىي ۋە جانلىق سۈرەتلەپ بەردى.

تەپسىلاتى...

ما شىڭرۈي ماقالە ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇر رايونىدىكى مىللەتلەرنى خىتايلاشتۇرۇش سىياسىتىنى تەرغىب قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ سېكرېتارى ما شىڭرۈي ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارى مىشېل باچېلېتنىڭ خىتاي زىيارىتى ھارپىسىدا خىتاينىڭ «دۆلەت ئورگانلىرى ۋە پارتىيە قۇرۇلۇشى تەتقىقاتى» ناملىق ئايلىق سىياسىي نەزەرىيە ژۇرنىلىدا ماقالە ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇر رايونىدىكى مىللەتلەرنى خىتايدىن ئىبارەت بىر دۆلەت، بىر مىللەت ۋە بىر مەدەنىيەتكە قوشۇۋېتىشنىڭ يېڭى دەۋرىنى ئېچىشنى تەشەببۇس قىلغان.

ما شىڭرۈي بۇ ماقالىسىدە، شى جىنپىڭنىڭ ئۈچ قېتىملىق «شىنجاڭ خىزمىتى يىغىنى» دا تەكىتلەنگەن «مۇقىملىق ۋە ئەبەدىي ئەمىنلىكنى قوغداش» ئۈچۈن تەشۋىقات ۋە ئىدىيە قۇرۇلۇشىنى كۈچەيتىش كېرەكلىكىنى، ئالدى بىلەن «خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئىدېئولوگىيە ساھەسىدىكى يېتەكچىلىك ئورنىنى كۈچەيتىش، ھەر مىللەت كادىرلىرى ۋە خەلق ئاممىسىنىڭ خىتاينى سۆيۈش، پارتىيەنى سۆيۈش، سوتسىيالىزمنى ھىمايە قىلىش قىزغىنلىقىنى ئاشۇرۇش، جۇڭخۇا مىللەتلىرى ئورتاق گەۋدىسى ئېڭىنى داۋاملىق مۇستەھكەملەش» كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى شىۋېتسىيە ھۆكۈمىتىگە ئاڭلاتماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

18-مايدىن باشلاپ شىۋېتسىيە پايتەختى ستوكھولىمدا 3 كۈنلۈك زىيارىتىنى باشلىغان د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، د ئۇ ق پروگرامما يېتەكچىسى زۇمرەتئاي قاتارلىقلار د ئۇ ق نىڭ شىۋېتسىيەدە تۇرۇشلۇق باياناتچىسى دىلشات رېشىت ۋە شىۋېتسىيەدىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنىڭ مەسئۇللىرى بىلەن بىرلىكتە ئىككى كۈندىن بۇيان شىۋېتسىيە ھۆكۈمەت ۋە پارلامېنت خادىملىرى بىلەن ئۇچرىشىشلار ئېلىپ بېرىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ئېغىر ۋەزىيىتىنى ئاڭلاتقان.

سۆھبەتلەر ئەسناسىدا ئۇلار شىۋېتسىيە ھۆكۈمەت خادىملىرىغا شەرقىي تۈركىستاندىكى خىتاي زۇلۇمىنى ئاڭلىتىش بىلەن بىرگە، «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئۆتكەن يىلى قوبۇل قىلغان «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» قارارىنى ئېتىراپ قىلغۇزۇشقا تىرىشقان ھەمدە ئۇيغۇرلارنىڭ تەلەپ-ئىستەكلىرىنى بىلدۈرۈپ ئۆتكەن.

تەپسىلاتى...

«قەشقەر كوناشەھەر ھۆججىتى» ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان تۇتقۇننىڭ كۆلىمىنى يەنە بىر قېتىم ئاشكارىلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا فىرانسىيە ئاگېنتلىقى ۋە بىرلەشمە ئاگېنتلىق قاتارلىق بىر قىسىم خەلقئارالىق تاراتقۇلار «قەشقەر كوناشەھەر ھۆججەتلىرى» دەپ نام بېرىلگەن ۋە خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ كېسىۋېتىلگەن 10 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ تىزىملىكى يەر ئالغان بىر ھۆججەتنى ئاشكارىلىغان.

بۇ ھۆججەتتە قەشقەرنىڭ كوناشەھەر ناھىيەسىدىن تۇتقۇن قىلىنغان 10 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ ئىسىم-فامىلىسى، ئادرېسى، تۇتقۇن قىلىنىش سەۋەبى، قاماقلىق ئورنى قاتارلىق ئۇچۇرلىرى يەر ئالغان. ئەسلى يۇرتى قەشقەر كوناشەھەر ناھىيەسىدىن بولغان ۋە ھازىر چەت ئەللەردە تۇرۇپ يۇرتلىرىدىكى ئۇرۇق-تۇققانلىرىنىڭ ئىز-دېرىكىنى قىلىۋاتقان بىر قىسىم ئۇيغۇرلار بۇ تىزىملىكتىن ئۆز يېقىنلىرىنىڭ ئىسىملىرىنى تاپقان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ياۋروئاسىيا يازغۇچىلار بىرلىكىنىڭ ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ئۈچۈن كۆرسەتكەن خىزمەتلىرىنى تەقدىرلەپ مېدال تەقدىم قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى مۇھاجىرەتتە ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ئۈچۈن تۆھپە قوشقان بىر قىسىم شەخىسلەر ۋە ئۇيۇشمىلارغا مېدال تەقدىم قىلدى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن 2022-يىلى 5-ئاينىڭ 13-كۈنى تۈركىيە پايتەختى ئەنقەرەدە مەخسۇس مۇراسىم ئۆتكۈزۈلۈپ، ياۋروئاسىيا يازغۇچىلار بىرلىكىنىڭ رەئىسى دوكتور ياقۇپ ئۆمەرئوغلۇغا «شۈكران مېدالى» بېرىلدى ۋە تون كېيدۈرۈلدى. مۇراسىمدا ياۋروسىيا يازغۇچىلار بىرلىكى تەرىپىدىن نەشىر قىلىنغان ئۇيغۇر شائىرى مۇتەللىپ سەيدۇللانىڭ «سوغۇق قىرغاق» ناملىق شېئىرلار توپلىمى تونۇشتۇرۇلدى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ تەشەببۇسى بىلەن ئىستانبۇلدا پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋەخپىسى ئۇيۇشتۇرغان مەزكۇر يىغىنغا ياۋروئاسىيا يازغۇچىلار بىرلىكىنىڭ رەئىسى دوكتور ياقۇپ ئۆمەرئوغلۇ باشچىلىقىدىكى يازغۇچىلار، شائىرلار، ئۇنىۋېرسىتېتلەردە ئۇيغۇر تىلى ۋە ئەدەبىياتى تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان مۇتەخەسسىسلەر، ئۇيغۇر تىلى بويىچە دوكتورلۇق ۋە ماگېستىرلىق ئوقۇۋاتقان ئوقۇچىلار ھەمدە ئۇيغۇر زىيالىيلاردىن بولۇپ، 60 ئەتراپىدا كىشى قاتناشتى.

تەپسىلاتى...

تۇرغۇنجان ئالاۋىدىن: خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى» تەشۋىقاتى ئالدىن تەييارلانغان ئويۇننىڭ بىر قىسمى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارى مىشېل باچېلېتنىڭ ئۇيغۇر رايونىغا زىيارەتكە بارىدىغانلىقى خىتاي دائىرىلىرىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق، جۈملىدىن دىنىي ئېتىقاد مەسىلىسىدە ساختا تەشۋىقاتنى كۈچەيتىشىگە تۈرتكە بولغانلىقى مەلۇم. يىللاردىن بېرى ئىسلام ئېتىقادىنى «رۇھىي كېسەللىك» دەپ قاراپ، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى باستۇرۇپ، دىنىي زاتلارنى يوقىتىپ، مەسچىتلەرنى چېقىپ كەلگەن خىتاي ھۆكۈمىتى بۈگۈن بۇ جىنايەتلىرىنى تامامەن ئىنكار قىلىپ، ئۆزىنىڭ ئىشەنچلىك «دىنىي زاتلىرى» نى سۆزلىتىپ، «شىنجاڭدىكى ئېتىقاد ئەركىنلىكىنىڭ ئەڭ ياخشى ۋەزىيەتتە ئىكەنلىكىنى» تەشۋىق قىلغان.

خىتاي تاراتقۇلىرىنىڭ خەۋىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، 10-ماي كۈنى خىتاي ھۆكۈمىتى ئۈرۈمچىدە «شىنجاڭدىكى دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى ئەھۋالىنى تونۇشتۇرۇش تور يىغىنى» ئۆتكۈزگەن بولۇپ، دىنىي ئىشلارغا مەسئۇل ئەمەلدارلار، ھۆكۈمەتتىن تەيىنلەنگەن دىنىي زاتلار ۋە ئاتالمىش «مۇسۇلمانلار ۋەكىلى» تور ئارقىلىق سۆز قىلىپ، «شىنجاڭدىكى ئېتىقاد ئەركىنلىكى» نى تەشۋىق قىلغان. خىتاي مەركىزىي تېلىۋىزىيە ئىستانسىسى خەلقئارا قانىلى قاتارلىق تاراتقۇلار بۇ يىغىننىڭ ئەھۋالىنى 60 نەچچە دۆلەت ۋە خەلقئارا تەشكىلاتلارغا بىۋاسىتە تاراتقان.

تەپسىلاتى...

قەشقەر چوڭبازارنىڭ چېقىلغانلىقى رادىيومىز تېخنىك بۆلۈمىنىڭ سۈنئىي ھەمراھ تەكشۈرۈشىدىمۇ دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

رادىيومىزنىڭ ئۇيغۇر بۆلۈمى قەشقەر چوڭبازارنىڭ چېقىلغانلىقى ھەققىدە بىر يۈرۈش خەۋەرلەرنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، شىنخۇا ئاگېنتلىقى مەزكۇر بازارنىڭ مەۋجۇتلۇقى ۋە داۋاملىق تەرەققىي قىلىۋاتقانلىقى ھەققىدە خەۋەر بەرگەن ئىدى. يېقىندا رادىيومىز تېخنىك بۆلۈمى قەشقەر چوڭبازار ئۈستىدىن سۈنئىي ھەمراھ تەكشۈرۈشى ئېلىپ بېرىپ، مەزكۇر بازارنىڭ ئاساسەن چېقىلىپ بولغانلىقىنى يەنە بىر قېتىم دەلىللىدى.

جەمئىيەتتە يېڭىبازار ۋە چوڭبازار دەپ ئىككى خىل ئاتىلىدىغان، رەسمىي نامى «قەشقەر ئوتتۇرا ۋە غەربىي ئاسىيا سودا مەركىزى» بولغان بۇ بازارنىڭ چېقىلغانلىقى ئەڭ ئاۋۋال ئىجتىمائىي تاراتقۇلارىن مەلۇم بولغان ئىدى. ئەمما ئۇيغۇرلارنىڭ ھاياتىدا ئونىۋېرسال ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان بۇ بازارنىڭ چېقىلىشى ھەققىدە ئۇيغۇر رايونىدىكى رەسمىي ئاخبارات ۋاستىلىرىدا ۋە ياكى ھۆججەت-ماتېرىياللىرىدا ھېچقانداق مەلۇمات بېرەلمەي كەلگەن. بىز ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىن مەزكۇر بازاردىكى دۇكاندارلارنىڭ شىكايەتلىرىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، ئالاقىدار ئىدارە-ئورگانلارغا تېلېفون قىلىپ، بۇ بازارنىڭ چېقىلغانلىقى توغرىسىدىكى ئۇچۇرنى ئېنىقلىغان ئىدۇق. گەرچە ئەينى چاغدىكى ئېنىقلاشلىرىمىزدا بازارنىڭ چېقىلىۋاتقانلىقى دەلىللىنىپ بولغان بولسىمۇ، لېكىن شىنخۇا ئاگېنتلىقى بۇ يىل31 ‏-مارت كۈنى، يەنى خەۋەرلىرىمىز بېرىلىپ ئىككى ھەپتىدىن كېيىن، مەزكۇر بازارنىڭ مەۋجۇتلۇقى ۋە داۋاملىق تەرەققىي قىلدۇرۇلىۋاتقانلىقى ھەققىدە خەۋەر بەردى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەھبەرلىرى نورۋېگىيە ھۆكۈمىتىدىن «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى ئېتىراپ قىلىشنى تەلەپ قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق رەھبەرلىرى نورۋېگىيە ھۆكۈمىتىدىن «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى ئېتىراپ قىلىشنى ۋە ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى ب د ت بىخەتەرلىك كېڭىشىگە ئېلىپ كىرىشنى تەلەپ قىلغان.

5-مايدىن ئېتىبارەن نورۋېگىيە زىيارىتىنى باشلىغان د ئۇ ق رەھبەرلىرى بۈگۈن نورۋېگىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى خادىملىرى، نورۋېگىيە پارلامېنت ئەزالىرى ۋە خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى نورۋېگىيە تارمىقىنىڭ رەھبەرلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ، «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» قارارىنى ئېتىراپ قىلىشنى تەلەپ قىلغان. ئۇلار يەنە نورۋېگىيە ھۆكۈمىتىدىن ب د ت بىخەتەرلىك كېڭىشىنىڭ ئەزاسى بولۇش سۈپىتى بىلەن ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى ب د ت بىخەتەرلىك كېڭىشىگە ئېلىپ كىرىش ئۈچۈن كۈچ چىقىرىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...

«ئ‍ۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇن لايىھەسى» 21-ئيۇندىن باشلاپ ئامېرىكادا رەسمىي ئىجرا قىلىنىدىكەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا پىرېزىدېنتى جوۋ بايدېن 2021 يىلى 23-دېكابىر كۈنى «ئ‍ۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇن لايىھەسى» گە ئىمزا قويۇپ، ئۇنى رەسمىي قانۇنغا ئايلاندۇرغان ئىدى. مەزكۇر قانۇن بۇ يىل 6- ئاينىڭ 21- كۈنىدىن ئېتىبارەن رەسمىي يوسۇندا ئىشقا كىرىشىدىكەن. بۇ سەۋەبتىن ئامېرىكا تاموژنا ۋە چېگرا قوغداش ئىدارىسى (CBP) ئامېرىكادىكى ھەرقايسى ئىمپورت قىلغۇچىلارغا 2022-يىلى 6-ئاينىڭ 21-كۈنىدىن باشلاپ «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» دا كۆرسىتىلگەن ماددىلارنىڭ ئىشقا كىرىشىدىغانلىقى ھەققىدە ئۇقتۇرۇش ئەۋەتىدىغانلىقىنى جاكارلىغان.

ئامېرىكانىڭ تىجارەت ۋە قانۇن ساھەسىدىكى ئادۋوكاتلارنىڭ تەتقىقات تور بېتى بولغان «jdsupra» دا كۆرسىتىلىشىچە، بۇ قانۇننىڭ 3-ماددىسىدا شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا ئىشلەپچىقىرىلغان ياكى ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي مۇسۇلمانلارنىڭ مەجبۇرىي ئەمگىكىدىن پايدىغا ئېرىشكەن ھەرقانداق ئورۇن ۋە شىركەتنىڭ مەھسۇلاتلىرىنى «رەت قىلىشقا بولىدىغان پەرەزلەر» ئاساسىدا ئامېرىكانىڭ 1930-يىلى چىقىرىلغان «باج قانۇنى» نىڭ 307-ماددىسى بويىچە رەت قىلىش ياكى تۇتۇپ قېلىش بېكىتىلگەن.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەھبەرلىرى فىنلاندىيە ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىدىن «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى ئېتىراپ قىلىشنى تەلەپ قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق رەھبەرلىرى فىنلاندىيە پارلامېنتى ۋە ھۆكۈمىتىدىن «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى ئېتىراپ قىلىش ۋە بۇ ھەقتە قارار ماقۇللاشنى تەلەپ قىلغان.

28-ئاپرىلدىن ئېتىبارەن فىنلاندىيە زىيارىتىنى باشلىغان د ئۇ ق رەھبەرلىرى پايتەخت خېلسىنكىدا فىنلاندىيە پارلامېنتى ۋە ھۆكۈمىتىگە «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى ئېتىراپ قىلدۇرۇش ئۈچۈن بىريۈرۈش پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بارغان. بۇ زىيارەتكە د ئۇ ق رەھبەرلىرىدىن دولقۇن ئەيسا، تۇرغۇنجان ئالاۋۇدۇن ۋە زۇمرەتئايلار قاتناشقان.

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى بۈگۈن بۇ ھەقتە زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغاندا، «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» نى فىنلاندىيە دۆلەت ئەربابلىرىغا ئاڭلىتىش ۋە «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئۆتكەن يىلى بۇ خۇسۇستا چىقارغان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قارارىنى تونۇشتۇرۇپ، بىر قىسىم دېموكراتىك غەرب دۆلەتلىرىگە ئوخشاش فىنلاندىيەنىڭمۇ بۇ ھەقتە قارار قوبۇل قىلىشىنى قولغا كەلتۈرۈشنىڭ بۇ قېتىمقى زىيارەتنىڭ ئاساسلىق مەقسىيى بولغانلىقىنى تىلغا ئالدى ھەمدە بۇ زىيارەتنىڭ ئەھمىيىتى توغرىسىدا توختىلىپ ئۆتتى.

تەپسىلاتى...