ئۇيغۇر ئېلىدە بەلگىلىمىدىن سىرت روزا تۇتقانلار ساقچىغا مەلۇم قىلىنىدۇ

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئېلىدە ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقىلار بولۇپ مىليونلارچە مۇسۇلمانلار خىتاينىڭ يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا قامالغان، پۈتۈن رايون خىتاينىڭ ئىلغار سەۋىيەدىكى نازارەت قىلىش تېخنىكاسى ئارقىلىق قاتتىق نازارەت قىلىنىۋاتقان بىر مەزگىلدە يېتىپ كەلگەن بۇ يىللىق رامىزان، دۇنيا جامائەتچىلىكىنىڭ نەزىرىنى قايتىدىن رايوندىكى مۇسۇلمانلارنىڭ رامىزاندىكى ۋەزىيىتىگە مەركەزلەشتۈرمەكتە.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ مۇئاۋىن ياردەمچى مىنىستىرى سكوت بۇسبي: «ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارنىڭ يېنىدا»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكانىڭ مۇئاۋىن ياردەمچى تاشقى ئىشلار مىنىستىرى سكوت بۇسبي زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ۋە خەلقنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ يېنىدا ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.

سكوت بۇسبي ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ دېموكراتىيە، كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئەمگەك بيۇروسىنىڭ مەسئۇل رەھبىرى بولۇپ، ئۇ ئىلگىرى ئۇيغۇر ۋەزىيىتى ئۈستىدە دۆلەت مەجلىسىدە گۇۋاھلىقى بەرگەن. ئۇ گۇۋاھلىقى جەريانىدا 800 مىڭدىن 2 مىليونغىچە ئادەمنىڭ خىتاي ئۇيغۇر رايونىدا قۇرغان لاگېرلارغا قامالغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

دۇنيا يەھۇدىي كۆزىتىش تەشكىلاتى: ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتىدىن يەھۇدىيلار ئۇچرىغان قىرغىنچىلىق باسقۇچلىرىنىڭ ئالامەتلىرى ئىپادىلەنمەكتە

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكىدىكى يەھۇدىيلارنىڭ ئەڭ كونا ئاخبارات مۇنبەرلىرىدىن «فورۋەرتس» يەنى «ئالغا» تور ژۇرنىلىنىڭ 13-ماي سانىدا باش مۇھەررىرى جەن ئېيسنېرنىڭ «خىتاينىڭ مۇسۇلمانلارغا قارىتا ئېتنىك تازىلاش ئېلىپ بېرىشىغا قارشى يەھۇدىيلارنىڭ كۆرسىتىۋاتقان قارشىلىق ئىنكاسىنىڭ رولى بولامدۇ؟» تېمىسىدا تەھرىرات ماقالىسى ئېلان قىلىندى. ماقالىدا ھازىرغىچە ئۇيغۇرلارنىڭ خىتاي تەرىپىدىن يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا قامالغانلىقى ھەققىدىكى خەۋەر ۋە ماقالىلەردىن مىسال كۆرسىتىپ، بىر مىليوندىن ئارتۇق مۇسۇلمانلارنىڭ خىتايدەك بىر قۇدرەتلىك دۆلەت تەرىپىدىن لاگېرغا قامىلىپ، دىنى، مەدەنىيىتى يوقىتىلىۋاتقان بولسا بۇ مەسىلىنىڭ چوقۇم بارلىق يەھۇدىيلارغا چېتىلىدىغان مەسىلە ئىكەنلىكى ھەققىدە شەپە بەرگەن ۋە خىتاينىڭ بىر مىليوندىن 3 مىليونغا قەدەر ئىنسانلارنى سولاپ ئاتالمىش قايتا تەربىيەلەش مەركىزى دەپ ئاتاۋاتقانلىقىنى، ئەينى ۋاقىتتا گىتلېر گېرمانىيەسىنىڭ يەھۇدىيلارنى سولىغان لاگېرلارنىڭ ئىشىكىگە ‹ئەمگەك بىلەن ئازاد بولىسەن› دېگەن ۋىۋىسكىنى ئېسىپ كۆز بويىغىنى بىلەن ئوخشاش يالغانچىلىق ئىكەنلىكىنى كۆرسەتكەن.

تەپسىلاتى...

«ئەركىنلىك سارىيى» نىڭ 2019-يىللىق «ئەركىنلىك مۇكاپاتى» ئىلھام توختىغا بېرىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى «ئەركىنلىك سارىيى» ئۆزىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكراتىيىنى ھىمايە قىلىش، شۇنداقلا ھاكىممۇتلەق ھاكىمىيەتلەرنىڭ دېموكراتىيىگە پەيدا قىلىۋاتقان خىرىسلىرىنى چەكلەش ساھەسىدىكى كۆپلىگەن خىزمەتلىرى بىلەن ئامېرىكانىڭ ئىچى ۋە تېشىدا ھەرقايسى ساھەلەرگە تونۇشلۇق بولغان غەيرىي رەسمىي ھۆكۈمەت تەشكىلاتلىرىنىڭ بىرىدۇر. 1943-يىلىدىن تارتىپ «ئەركىنلىك سارىيى» ئەركىنلىك ۋە دېموكراتىيە ساھەسىدە ئاۋانگارتلىق رولىنى ئوينىغان شەخسلەرگە يىلدا بىر قېتىم «ئەركىنلىك مۇكاپاتى» تارقىتىپ كەلمەكتە. ھازىرغىچە بۇ مۇكاپاتقا ئېرىشكەنلەر ئىچىدە ئېيسېنخوۋېر، جورج مارشال، مارتېن لۇتېر كىڭ، ۋىنستون چېرچىل، دالاي لاما، ۋاسلاۋ خاۋېل قاتارلىق دۇنيادا تونۇلغان شەخسلەر بولۇپ، 2019-يىللىق مۇكاپاتنىڭ خىتاي تۈرمىسىدىكى ئۇيغۇر زىيالىيسى ئىلھام توختىغا بېرىلىشى مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنى تولىمۇ سۆيۈندۈرگەن بىر ھادىسە بولدى.

تەپسىلاتى...

خىتاي CNN مۇخبىرلىرىنىڭ لاگېرلارنى زىيارەت قىلىشىنى يەنە بىر قېتىم چەكلىگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدىكى لاگېرلارغا قامالغانلار ئىچىدە مۇئەييەن ساندىكى بىر تۈركۈم كىشىلەر چەتئەلدىن ۋەتەندىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنى يوقلاشقا بېرىپ ئىز-دېرەكسىز غايىب بولۇپ كەتكەنلەر ئىكەن. ئامېرىكادىكى «سىملىق خەۋەرلەر تورى» (CNN) نىڭ بۇ ھەقتىكى ئەڭ يېڭى تەكشۈرۈش پائالىيىتى دەل مۇشۇ خىلدىكى كىشىلەرگە بېغىشلانغان.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە تاراتقۇلىرىدا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى يەنىلا قىزىق تېما بولماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدىكى مەشھۇر ئاخبارات قاناللىرى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى داۋاملىق قىزىق تېما سۈپىتىدە تەشۋىق قىلماقتا.

2-ماي كۈنى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى نازارەت سىستېمىسى توغرىسىدا «خىتاينىڭ زۇلۇم ھېسابلىرى» ناملىق 68 بەتلىك دوكلاتىنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، گېرمانىيە تاراتقۇلىرى بۇ ھەقتە بەس-بەستە ئۇچۇرلار تارقاتتى.

گېرمانىيەدىكى دۆلەتلىك 1-تېلېۋىزىيە قانىلى بولغان ARD «ساقچى ئەپ مىليونلىغان خىتايلىقلارنى نازارەت قىلماقتا» دەپ ئۇچۇر بەردى. «گېرمانىيە رادىيوسى» بولسا «مۇسۇلمانلارنى نازارەت قىلىشقا قارىتا ئېتىراز» ناملىق خەۋەر ئېلان قىلدى. داڭلىق تېلېۋىزىيە قاناللىرىدىن بىرى بولغان R T L «خىتاي مۇسۇلمانلارنى ساقچى ئەپ بىلەن نازارەت قىلماقتا» دەپ خەۋەر تارقاتتى. «قىززىق لىنىيە قانىلى» «كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بىر گەۋدىلەشكەن بىرلەشمە ئۇرۇش سۇپىسىنى ئاشكارىلىدى» دەپ يازدى. گېرمانىيە ئاۋازى رادىيوسى «خىتاينىڭ نازارەت سىستېمىسى پاش قىلىندى» دەپ بايان بەردى. «باسلېر گېزىتى» بولسا، «بۇ ئەپ ئىنسانلارنى تۇتقۇن قىلىدۇ» دەپ ماقالە ئېلان قىلدى. «Business Insider» قانىلى «غەلىتە جاسۇسلۇق ھەرىكىتى: خىتاي بىر ئەپ بىلەن ئۇيغۇرلارنى نازارەت قىلماقتا» دەپ مەلۇمات بەردى. بۇندىن باشقا شىۋېتسارىيەدە چىقىدىغان «يېڭى زۇرۈكلىكلەر گېزىتى» : «خىتاي ھاكىمىيىتى بىر ئەپ ئارقىلىق شىنجاڭدىكى ئىنسانلارنىڭ باسقان ھەربىر قەدەم ئىزىنى نازارەت قىلماقتا» دەپ مەخسۇس ماقالە يازدى. «T-Online» قانىلى بولسا «خىتاي ئۇيغۇرلارنى جازا لاگېرلىرىدا تۇتماقتا» دەپ ئۇچۇر تارقاتتى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رامىزان مەزگىلىدىكى دىنىي زىيانكەشلىك ھەققىدە بايانات ئېلان قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

پۈتۈن دۇنيا مۇسۇلمانلىرى رامىزانلىق پائالىيەتلەر بىلەن ئالدىراش بولۇۋاتقاندا ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز ۋەتىنىدە رامىزانلىق ھېچقانداق پائالىيەت بىلەن مەشغۇل بولالماسلىقى ھەمدە قاتمۇ-قات دىنىي زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقانلىقى د ئۇ ق 7-ماي كۈنى ئېلان قىلغان باياناتتا يەنە بىر قېتىم ئالاھىدە تەكىتلەندى.

باياناتتا ئۇيغۇرلار ئۆتكەن يىللاردىن بۇيان دۇچ كېلىۋاتقان دىنىي لىباسلارنىڭ مەنئى قىلىنىشى، دىنىي بۇيۇملارنىڭ چەكلىنىشى، دىنىي پائالىيەتلەرنىڭ جىنايەتكە سۇندۇرۇلۇشى، دىنىي ئەسلىھەلەرنىڭ ۋەيران قىلىنىشى قاتارلىق بىر قاتار بۇزغۇنچىلىق ھەرىكەتلىرى ساناپ ئۆتۈلىدۇ. شۇنداقلا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دىنىي مۇئەسسەسىلەرنى خىتاي كومپارتىيەسى ئۈچۈن زور تەھدىت، دەپ قاراپ كەلگەنلىكى، شۇ سەۋەبتىن ئۇيغۇرلارنىڭ بارلىق دىنىي پائالىيەتلىرىنى چەكلەۋاتقانلىقى كۆرسىتىلىدۇ.

باياناتتا يەنە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دىنىي چەكلىمىلىرىنى «ئۇيغۇر مىللىتىنى پۈتۈنلەي ئاسسىمىلياتسىيە قىلىۋېتىشتەك زور پىلاننىڭ بىر قىسمى، خالاس» دەپ كۆرسىتىش ئارقىلىق، ھازىر لاگېرلارغا قاماشتا دىنىي ئېتىقادنى ئۆلچەم قىلىشنىڭ يۇقىرى پەللىگە چىقىۋاتقانلىقى، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىسلام دىنىنى «روھىي كېسەللىك» دەپ ئاتاش ئارقىلىق ئۇنى پۈتۈنلەي «سۈپۈرۈپ تاشلاش» قا ئاتلانغانلىقىنى، بۇ ھالنىڭ بۇ يىلقى رامىزان مەزگىلىدە تېخىمۇ ئەۋجىگە چىققانلىقى تەكىتلىنىدۇ.

د ئۇ ق نىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا بۇ ھەقتە توختىلىپ: «خىتاي دۇنياغا ئۆزلىرىنىڭ دىنىي ئېتىقادقا ھۆرمەت قىلىدىغانلىقى ھەققىدە ۋەز ئېيتىپ كېلىۋاتىدۇ. ئەمما ئۇيغۇرلارنى بۇ جەھەتتىكى بارلىق ھەقلەردىن مەھرۇم قالدۇرۇۋاتىدۇ» دەيدۇ.

تەپسىلاتى...

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى: «دوپپا ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيەت كىملىكىنىڭ مۇھىم بەلگىسى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 5‏-ماي كۈنى تۋېتېردا بايانات ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ دوپپا بايرىمىنى تەبرىكلىگەن.

باياناتتا، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ھەر يىلى 5‏-ماي كۈنى دوپپا بايرىمىنى تەبرىكلەپ كېلىۋاتقانلىقى، دوپپا ئۇيغۇرلارنىڭ باش كىيىمى بولۇپلا قالماي، ئۇنىڭ يەنە «ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيەت كىملىكىنىڭ مۇھىم بىر بەلگىسى» ئىكەنلىكى تەكىتلەنگەن.

دوپپا بايرىمى ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە 2009‏-يىلى يۈز بەرگەن 5‏-ئىيۇل «ئۈرۈمچى ۋەقەسى» دىن كېيىن، 2010‏-يىلدىن كېيىن رەسمىي تەبرىكلىنىشكە باشلىغان. ئەينى چاغدا ئۈرۈمچى شەھەرلىك 14‏-ئوتتۇرا مەكتەپ دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ مەكتەپ ئىچىدە دوپپا كىيىشىنى چەكلىشى قاتتىق نارازىلىق قوزغاپ، ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە دوپپىغا بولغان قىزغىنلىقنىڭ قوزغىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئىدى. 

تەپسىلاتى...

ۋاشىنگتوندا «ئۇيغۇر ھەپتىسى» پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلمەكچى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق مەسئۇللىرىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، د ئۇ ق بۇ يىل 6-ئاينىڭ 4-كۈنىدىن باشلاپ ۋاشىنگتوندا 3 چوڭ پائالىيەت ئۆتكۈزۈشنىڭ تەييارلىق خىزمەتلىرىنى رەسمىي باشلىغان. قۇرۇلتاينىڭ مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى ئەپەندىنىڭ بايان قىلىشىچە، ئۆتكەن يەكشەنبە كۈنى قۇرۇلتاي ئىجرائىيە كومىتېتى ئەزالىرى ھەمدە مۇھاجىرەتتە سىياسىي پائالىيەتلەر بىلەن ئاكتىپ مەشغۇل بولۇۋاتقان ھەرقايسى دۆلەتلەردىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنىڭ رەھبەرلىرىدىن 30 دىن ئارتۇق كىشى قۇرۇلتاي ئورۇنلاشتۇرغان تېلېفون يىغىنىغا قاتنىشىپ بۇ ھەقتە مۇزاكىرىلەر ئېلىپ بارغان.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى: «خىتاي يانفون ئەپلىرى ئارقىلىق ئۇيغۇرلارنى نازارەت قىلىۋاتىدۇ!»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدىكى سىياسىي باستۇرۇشتا لاگېرلار مەسىلىسى ئىزچىل خەلقئارادىكى قىزىق تېمىلاردىن بولۇپ كەلمەكتە ئىدى. بولۇپمۇ بىر قىسىم لاگېر شاھىتلىرىنىڭ بۇ ھەقتىكى ئالاقىدار ئەھۋاللار ھەققىدە گۇۋاھلىق بېرىشى بىلەن لاگېرلاردىكى ئىنسان ئەقلىگە كەلمەيدىغان ۋەھشىيلىكلەر تاشقى دۇنيانى ھەيرەتتە قالدۇرغان ئىدى. ئەمما 2-ماي كۈنى خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى ئېلان قىلغان «خىتاينىڭ زۇلۇم ھېسابلىرى» ناملىق زور ھەجىملىك دوكلاتنىڭ ئېلان قىلىنىشى بىلەن لاگېر سىرتىدا «ئەركىن» يۈرۈۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ ئەمەلىيەتتە كۆرۈنمەس زۇلۇم، نازارەت ۋە گۇمان ئاستىدا ھايات كەچۈرۈۋاتقانلىقى، ئۇلار باشتىن كەچۈرۈۋاتقان روھىي سىقىلىش ۋە ئازابنىڭ ئەمەلىيەتتە لاگېردىكىلەرنىڭ دەردىدىن قېلىشمايدىغانلىقى يەنە بىر قېتىم ئاشكارا بولدى.

تەپسىلاتى...