ئۇيغۇر ئائىلىلىرىگە كۆچۈپ كىرگەن خىتاي كادىرلارنىڭ كونكرېت ۋەزىپىلىرى ئاشكارىلانماقتا

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  25-ئىيۇل

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ كادىرلارنى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆيلىرىدە تۇرغۇزۇش سىياسىتىنىڭ قانداق ئىجرا قىلىنىۋاتقانلىقى ھەققىدە، رادىيومىزغا ئاڭلىغۇچىلىرىمىز تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن بىر قىسىم سۈرەت ۋە ۋىدېئولۇق ئۇچۇرلار، دائىرىلەرنىڭ يېڭى مۇقىملىق تەدبىرى سۈپىتىدە ئۇيغۇر ئېلى مىقياسىدا ئومۇملاشتۇرغان، «ئەلرايىنى بىلىش، ئەلگە نەپ يەتكۈزۈش، ئەلنى مايىل قىلىش» دېگەن نام بەرگەن بۇ سىياسىتىنىڭ قانداق ئىجرا قىلىنىۋاتقانلىقىنى ھەمدە بۇنىڭ تەسىرلىرىنى يەنىمۇ ئاشكارىلاپ كۆرسەتتى. مۇخبىرىمىز گۈلچېھرە نۆۋەتتە بۇ ئۇچۇرلار ھەققىدە تەپسىلىي مەلۇمات بېرىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا ئاقىللار ئامبىرى: «خىتاي ئۇيغۇر دىيارىدا ناتسىستلار ئۇسلۇبىدىكى تەقىبلەش سىياسىتى يۈرگۈزۈۋاتىدۇ»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  14-ئىيۇل

ئامېرىكىنىڭ ۋاشىنگتون ئەتراپىغا جايلاشقان «2049 قۇرۇلۇش ئىنستىتۇتى» ناملىق ئاقىللار ئامبىرى يېقىندا «خىتاي ساقتا ئۇچۇرلاردىن پايدىلىنىپ شىنجاڭدىكى باستۇرۇشنى قانداق قانۇنلاشتۇرۇۋاتىدۇ» سەرلەۋھىلىك بىر دوكلات ئېلان قىلدى.

دوكلاتتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «تېررورلۇق» ۋە «دىنىي ئاشقۇنلۇق» نى باھانە قىلىپ، ئۇيغۇرلارنى كەڭ كۆلەملىك باستۇرۇۋاتقانلىقى، باستۇرۇشنىڭ يېقىنقى مەزگىلدە تېخىمۇ ئېغىرلاشقانلىقى تەكىتلىنىپ، ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنى خىتاينىڭ تېررورلۇقىنى سۇيىئىستېمال قىلىپ، ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشىنى رەت قىلىشقا، خەلقئارا جەمئىيەتنى بېيجىڭ دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى قىلمىشىنى جاۋابكارلىققا تارتىشقا چاقىرغان. 

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى ب د ت غا ئۇيغۇرلار مەسىلىسى بويىچە دوكلات سۇندى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  24-ئىيۇن

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئىرقىي كەمسىتىشنى تۈگىتىش كومىتېتىنىڭ 96-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنى بۇ يىل 8-ئايدا جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلۈش ئالدىدا تۇرماقتا. مەزكۇر يىغىندا كومىتېت رەھبەرلىرى «خەلقئارا ئىرقىي كەمسىتىشنىڭ بارلىق شەكىللىرىنى يوقىتىشقا ئائىت خىتابنامە» گە قول قويغان ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئىرقىي كەمسىتىش خاتىرىسىگە قاراپ چىقىدىكەن. خىتاي مەزكۇر خىتابنامىگە 1981-يىلى قول قويغان بىر دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن ئىرقىي كەمسىتىشنىڭ بارلىق شەكىللىرىگە قەتئىي قارشى تۇرۇش، ئىرقىي ۋە مىللىي ئايرىمىچىلىقنى يوقىتىش ۋە ئىرقىي ۋە مىللىي باراۋەرلىكنى تەشەببۇس قىلىش قاتارلىقلارغا ۋەدە بەرگەن. ئەمما خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى مەزكۇر كومىتېتقا مەخسۇس دوكلات يوللاپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دۆلەت ئىچىدە ئۇيغۇرلار ۋە تىبەتلەرگە قارىتا ئېغىر ئىرقىي ۋە مىللىي كەمسىتىش سىياسىتى يۈرگۈزۈۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...

«خىتاي ھۆكۈمىتى شىنجاڭنى دۇنيادا مىسلى كۆرۈلۈپ باقمىغان بىر ساقچى دۆلىتىگە ئايلاندۇردى»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  6-ئىيۇن

«ئىقتىسادشۇناس» گېزىتىنىڭ تور بېتىدە 31-ماي كۈنى «خىتاي ھۆكۈمىتى شىنجاڭنى دۇنيادا مىسلى كۆرۈلۈپ باقمىغان بىر ساقچى دۆلىتىگە ئايلاندۇردى» ماۋزۇلۇق بىر تەپسىلىي خەۋەر ئېلان قىلىندى. بۇ ماقالىنىڭ قوشۇمچە ماۋزۇسى «ھاكىممۇتلەق ئىرادە ۋە زامانىۋى پەن -تېخنىكا ئىنسان ھوقۇقىنىڭ غايەت زور كۆلەمدە دەپسەندە قىلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى» دەپ قويۇلغان. ماقالە يەكەنلىك ھەسەن ئىسىملىك بىر ئۇيغۇر ياشنىڭ سەرگۈزەشتى بىلەن تۆۋەندىكىدەك باشلانغان: «سۇلايمان پەيغەمبەر بىر كۈنى ئوغلىغا ‹ئوغلۇم، مەن خۇدادىن چاقىرىق تاپشۇرۇۋالدىم. سەن دۇنيانى ئايلىنىپ روھىي ھاياتلار كۆپمۇ ياكى روھىي ئۆلگەنلەرمۇ، دېگەننى تەكشۈرۈپ كەلگىن› دەپتۇ. بىر مەزگىلدىن كېيىن ئوغلى قايتىپ كېلىپتۇ ۋە دادىسىغا ‹دادا مەن نۇرغۇن جايلارنى زىيارەت قىلدىم. بارغان يېرىمنىڭ كۆپىدە مەن روھىي ھاياتلارغا قارىغاندا روھىي ئۆلگەنلەرنى كۆپ كۆردۈم›، دەپتۇ.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە ئاھالىسى ئوسمان تۇرسۇن: خىتاي ساقچىلىرى مېنى جاسۇسلۇق قىلىشقا زورلاۋاتىدۇ

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  31-ماي

گېرمانىيەدە ياشاۋاتقان مۇھاجىر ئوسمان تۇرسۇننىڭ بۈگۈن رادىيومىزغا ئاشكارىلىشىچە، خوتەندىكى خىتاي ساقچىلىرى ئىككى ئايدىن بېرى ئۇنى خىتاي ئۈچۈن جاسۇسلۇق قىلىشقا مەجبۇرلىماقتا.

مەلۇم بولۇشىچە، خىتاي ساقچىلىرى بىر تەرەپتىن ئۇنىڭ خوتەندە لاگېردا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان ئوغلىنى ئۆزىگە تېلېفون قىلدۇرۇپ، خىتايغا ھەمكارلىشىشقا چاقىرتسا، يەنە بىر تەرەپتىن ئۆزلىرى ئۇنىڭغا بىۋاسىتە تېلېفون قىلىپ، ئەگەر ماسلاشمىسا خوتەندىكى ئائىلە ئەزالىرىنىڭ نابۇت قىلىنىدىغانلىقى ھەققىدە تەھدىت سالغان.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى «ساقچى دۆلىتى» ھەققىدە مۇھاكىمە (3)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  12-ماي

ساراھ كۇك ۋە لۇئىزا گرېۋ: «ساقچى دۆلىتى ئۇيغۇرلارغا قانداق زىيانكەشلىك قىلىۋاتىدۇ؟»

ۋاشىنگتوندىكى خۇدسون مەركىزىدە 4-ماي كۈنى ئېچىلغان ئۇيغۇر دىيارىدىكى «ساقچى دۆلىتى» تېمىسىدىكى مۇھاكىمە يىغىنىدا سۆز قىلىشقا تەكلىپ قىلىنغان مۇتەخەسسىسلەردىن ۋاشىنگتوندىكى «ئەركىنلىك سارىيى» نىڭ خادىمى ساراھ كۇك نۇقتىلىق قىلىپ ئۇيغۇر دىيارىدىكى دىنىي ئېتىقاد مەسىلىلىرىنىڭ «ساقچى دۆلىتى» بەرپا قىلىش بىلەن قانداق يۇغۇرۇلۇپ كەتكەنلىكى ھەققىدە توختالدى.

تەپسىلاتى...

خىتاي ئۇيغۇر رايونىدا «تېررورلۇققا ئائىت ئۇچۇر تارقاتقان» يەنە 15 كىشىنى جازالىغانلىقىنى ئېلان قىلدى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  10-ماي

خىتاينىڭ تەڭرىتاغ تورى بۈگۈن ئۇيغۇر رايونىدا قانۇنسىز ئۇچۇر تارقىتىشقا چېتىشلىق تىپىك 11 دېلونىڭ بىر تەرەپ قىلىنغانلىقىنى ئېلان قىلدى.

خەۋەردىن مەلۇم بولۇشىچە، مەزكۇر دېلولارغا چېتىشلىق كىشىلەرنىڭ سانى 15 بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە 5 نەپىرى خىتاي، ئىككى نەپىرى ئايال، دېلولار پۈتۈنلەي ئاتالمىش تېررورلۇققا ئائىت ماتېرىياللارنى كۆرۈش، ساقلاش ۋە تارقىتىشقا ئائىت مەزمۇندا ئىكەن. خەۋەردە يەنە بۇ قېتىمقىسىنىڭ مۇشۇ خىل تىپىك دېلولارنىڭ 13-قېتىم ئېلان قىلىنىشى ئىكەنلىكى ئەسكەرتىلگەن.

مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر كۆزەتكۈچىلەر خەۋەردە قوللىنىلغان «تىپىك» سۆزىگە ئاساسەن، رايوندا بۇ خىل ئەيىبلەشتىكى تۇتقۇننىڭ يەنىلا كەڭ-كۆلەمدە داۋام قىلىۋاتقانلىقىنى پەرەز قىلىشماقتا.

تەپسىلاتى...

ئامانلىق مۇدىرى: «ئاھالىلەر، رۇخسەت بەرسەكمۇ، چەتئەلدىكى تۇغقانلىرىغا تېلېفون قىلالمايۋاتىدۇ»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  18-ئاپرېل

نۆۋەتتە ئۇيغۇر رايونىدا ۋەزىيەتنىڭ جىددىيلىكى ۋە ئەنسىزلىكى ھەر خىل جەمئىيەت ھادىسىلىرىدىن ئىپادىلەنمەكتە.

مەلۇم بولۇشىچە غۇلجا شەھىرىنىڭ بايانداي يېزىسىدىكى چەتئەللەردە تۇغقىنى بار بىر تۈركۈم ئاھالىلەر، رۇخسەت بېرىلگەن تەقدىردىمۇ تېلېفون قىلىشقا جۈرئەت قىلالمىغان. باياندايدىكى بىر ئامانلىق مۇدىرىنىڭ بايان قىلىشىچە، كىشىلەر، چەتئەلگە تېلېفون قىلسا يەنىلا «يىتىخۇئا» يەنى «جەڭ سۇپىسى» دېيىلگەن قارا تىزىملىك تورىغا چۈشۈپ قېلىپ «تەربىيەلەش» كە ئەكېتىلىشتىن قورققان.

تەپسىلاتى...

ئۈرۈمچى مېتروسىغا كىملىك بىلەن بېلەت سېتىۋېلىش تۈزۈمى يولغا قويۇلىدۇ

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  12-ئاپرىل

ئۈرۈمچى شەھەرلىك خەلق قۇرۇلتىيى يېقىندا «ئۈرۈمچى مېتروسىنىڭ قاتنىشىنى باشقۇرۇش چارىسى» نى ماقۇللاپ، ئۈرۈمچىنىڭ ئاممىۋى قاتناش سىستېمىسىدىكى كونتروللۇقنى تېخىمۇ كۈچەيتكەن. مېترو قاتنىشىنى باشقۇرۇش چارىسىدە، ئۈرۈمچىنىڭ بۇ يىل 6‏-ئايدا باشلىنىدىغان مېترو قاتنىشىغا دائىرىلەر بەزى قاتتىق بەلگىلىمىلەر چىقىرىلغان. بەلگىلىمىدە، مېتروغا ئولتۇرىدىغان يولۇچىلارنىڭ كىملىك بىلەن ئۆز ئىسمىدا بېلەت سېتىۋېلىشى تەلەپ قىلىنىپ، باشقىلارنىڭ كىملىكى بىلەن ياكى ساختا كىملىك بىلەن مېتروغا ئولتۇرغان يولۇچىلارنىڭ جازالىنىدىغانلىقى ئەسكەرتىلگەن. 

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ئۇيغۇر رايونىدا دىنىي زاتلارنى يىغىۋېلىنىپ، جىنازا نامىزى چۈشۈرۈشكە ئادەم قالمىغانلىقىنى تەنقىد قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى 11– يانۋار

يېقىندىن بۇيان ئۇيغۇر رايوندا توي-تۆكۈن، ئۆلۈم-يېتىم، نەزىر چىراغ ئىشلىرىدا نىكاھ ئوقۇش، خەتمە-قۇرئان قىلىش ياكى جىنازا نامىزىنى چۈشۈرۈشكە دىنىي زات تېپىلماسلىق ئېغىر ۋەزىيەت پەيدا بولغان.

يەرلىك ئاھالىلەرنىڭ رادىئومىزغا بىلدۈرۈشىچە، ئۇيغۇر رايونىدا نىكاھ ئوقۇش، جىنازا نامىزى چۈشۈرۈش، خەتمە قۇرئان قىلىشقا دىنىي زات قالماسلىقتەك بۇ ئېغىر ئەھۋالنى خىتاي دائىرىلىرىنىڭ 2016‏-يىلنىڭ ئاخىرلىرىدىن باشلاپ ئۇيغۇر رايونىدا ئىمام-خاتىپ، مەزىن ۋە دىنىي زاتلارنى كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىپ، يېپىق تەربىيىلەش مەركەزلىرىگە سولىشى ياكى قاماق جازالىرىغا ھۆكۈم قىلىشى كەلتۈرۈپ چىقارغان. يەرلىك ئاھالىلەر، بەزى رايونلاردا دىنىي زاتلار ئاساسەن قالمىغانلىقىنى بىلدۈرگەن ئىدى.

تەپسىلاتى...