ئابدۇرېشىت سەلەي ھاجىنىڭ جەسىتى «يىغىۋېلىش لاگېرى» دىن ئائىلىسىگە قايتۇرۇلغان

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  8-ئىيۇن

تۈنۈگۈندىن بۇيان ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا نىلقا ناھىيەسىدىكى دىنىي زات ئابدۇرېشىت ھاجىنىڭ «يىغىۋېلىش لاگېرى» دا جان ئۈزگەنلىكى ھەققىدە ئۇچۇر تارقالدى.

مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتىكى ئېنىقلىشى داۋامىدا ئابدۇرېشىت ھاجىنىڭ تۈركىيەدە ياشاپ ئۆتكەن ۋەتەنپەرۋەر جامائەت ئەربابى، مەرھۇم سەلەي ھاجىمنىڭ بەشىنچى ئوغلى ئىكەنلىكى، سەيشەنبە كۈنى ئەتىگەندە ئۇنىڭ جەسىتىنىڭ «يىغىۋېلىش لاگېرى» دىن غۇلجا شەھىرىنىڭ خەنبىڭ يېزىسىدىكى ئائىلىسىگە قايتۇرۇلغانلىقى ئاشكارىلاندى. بۇ يىل 65 ياشقا كىرگەن ئابدۇرېشىت سەلەي ھاجىنىڭ ئەينى ۋاقىتتا «5‏-فېۋرال غۇلجا ۋەقەسى» گە چېتىلىپ 5 يىل تۈرمىدە ياتقانلىقىمۇ مەلۇم بولدى.

تەپسىلاتى...

«ئۈچىنچى قېتىملىق ئومۇمىي خەلق سالامەتلىك تەكشۈرۈشى» نىڭ مەقسىتىگە سوئال قويۇلماقتا

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  16-ماي

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق دائىرىلەر بۇ ھەپتە 3-قېتىملىق ئومۇمىي خەلق سالامەتلىك تەكشۈرۈشى باشلانغانلىقىنى ئېلان قىلدى. خىتاينىڭ بۇ ھەقتىكى خەۋەرلىرىدە بۇ قېتىمقى ھەقسىز تەكشۈرۈشتىن كېيىن يۇقۇملۇق كېسەللەر ۋە ئىرسىي كېسەللەرنى خاسلاشتۇرۇپ، تۈرلەر بويىچە يۆتكەپ ھەقسىز داۋالاش ئېلىپ بېرىلىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن. خىتاي خەۋەرلىرىدە بۇنى «كومپارتىيەنىڭ رايوندىكى ھەر مىللەت خەلقىگە قىلغان غەمخورلۇقى» دەپ مەدھىيەلىگەن. ھالبۇكى، چەتئەللەردىكى تېببىي مۇتەخەسسىسلەر رايوندىكى ئۇيغۇر قاتارلىق يەرلىك خەلقلەر نىشان قىلىنغان ئۈچىنچى قېتىملىق ئومۇمىي خەلق سالامەتلىك تەكشۈرۈشىنىڭ ھەقىقىي مەقسىتى ھەققىدە تۈرلۈك گۇمانىي قاراشلارنى ئوتتۇرىغا قويماقتا. 

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى: خىتاي چوڭ سانلىق مەلۇمات ئارقىلىق باستۇرۇشنى كۈچەيتمەكتە

Turkistantimes خەۋىرى
2018 – يىلى  6-مارت

دۇنيادىكى نوپۇزلۇق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىدىن بىرى بولغان «كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى» خىتاي دائىرىلىرىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا چوڭ سانلىق مەلۇمات ۋە باشقا يېڭى تېخنىكىلار ئارقىلىق ساقچىلارنىڭ ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشىغا قولايلىق يارىتىپ بېرىۋاتقانلىقى ھەققىدە مەخسۇس دوكلات ئېلان قىلدى.

كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى 26- فېۋرال ئېلان قىلغان دوكلاتتا، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ نۆۋەتتە شەرقىي تۈركىستاندا چوڭ سانلىق مەلۇماتلارنى ئانالىز قىلىش تېخنىكىسىدىن پايدىلىنىپ كىشىلەرنىڭ ئۇچۇرلىرىنى ئوغرىلىقچە توپلاۋاتقانلىقى ۋە ئاپتوماتىك بەلگە سېلىنغان كىشىلەرنىڭ ساقچىلار تەرىپىدىن تۇتۇپ كېتىلىۋاتقانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلدى.  

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئېلىدىكى «ھەقسىز سالامەتلىك تەكشۈرۈشى» قاتتىق تەنقىد قىلىندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 15– دېكابىر

خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بۈگۈن «خىتاي ئاز سانلىق مىللەتلەر رايونىدا مىليونلىغان كىشىنىڭ DNA ئەۋرىشكىسىنى يىغماقتا» ماۋزۇلۇق بىر پارچە دوكلات ئېلان قىلدى.

مەزكۇر تەشكىلات دوكلاتىدا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى 12 ياشتىن 65 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتىكى بارلىق كىشىلەرنىڭ DNA ئەۋرىشكىسى، بارماق ئىزى، قان تىپى ۋە ئۇلارنىڭ كۆز قارىچۇقىنى پەرقلەندۈرىدىغان ئۇچۇرلارنى يىغىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. دوكلاتتا ئېيتىلىشىچە، ئۇيغۇر ئېلىدىكى بۇ ھەرىكەت ئىلگىرىكى پەقەت پاسپورت ئىلتىماس قىلغانلارنىڭ يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئۇچۇرلىرىنى ئېلىشتىن ھازىر كېڭىيىپ بارلىق كىشىلەرگە ئومۇملاشتۇرۇلغان. ئۇنىڭ ئۈستىگە، خىتاي ھۆكۈمىتى «نىشانلىق كىشىلەر» دەپ ئاتايدىغان ۋە جەمئىيەت مۇقىملىقىغا تەھدىت دەپ قارىلىۋاتقان كىشىلەر ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنىڭ يېشى قانچە بولۇشىدىن قەتئىينەزەر ئۇلارنىڭ بىئولوگىيىلىك ئۇچۇرلىرى ئېلىنىدىكەن. 

تەپسىلاتى...

تېببىي مۇتەخەسسىسلەر: «سالامەتلىك ئارخىپى تۇرغۇزۇش ۋە DNA ئەۋرىشكىسىنى توپلاشنىڭ خەتىرى بار»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 9– نۇيابىر

خىتاي تاراتقۇلىرىدا 2017-يىل 30-ئۆكتەبىرگىچە، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى 18 مىليون كىشىنىڭ «ھەقسىز سالامەتلىك تەكشۈرۈشى» گە قاتناشتۇرۇلغانلىقى، بۇنىڭ ئىچىدە 13 مىليون كىشىنىڭ شەخسىي سالامەتلىك ئۇچۇرلىرىنىڭ ئارخىپلاشتۇرۇلغانلىقى خەۋەر قىلىندى. زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان تېببىي ساھەدىكى مۇتەخەسسىسلەر، ئۇيغۇر ئېلىدىكى «ھەقسىز سالامەتلىك تەكشۈرۈشى» ھەققىدە ئۆزلىرىنىڭ گۇمانىي قاراشلىرىنى بايان قىلدى. ئۇلار، ئۇيغۇرلارنىڭ پۈتكۈل مىللەت گەۋدىسى بويىچە شەخسىي سالامەتلىك ئارخىپىنىڭ تۇرغۇزۇلۇشى گۇمان قوزغايدۇ، دېدى ھەمدە ئىنسانلاردىكى بىئولوگىيىلىك كىملىك بولغان DNA ئەۋرىشكىسى ۋە ئۇنىڭدىن پايدىلىنىشنىڭ دائىرىسى ھەققىدە توختالدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئېلىدىكى ئادەم ئورگانلىرى ئوپېراتسىيەسى ۋە ئۇنىڭ كېلىش مەنبەسى گۇمان قوزغىماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– ئۆكتەبىر

تېببىي ئۇنىۋېرسىتېت 1-دوختۇرخانىسى تور بېكىتىنىڭ بۆرەك كېسەللەر بۆلۈمى ۋە جىگەر كېسەللەر بۆلۈمى تونۇشتۇرۇلغان قىسمىدىكى تونۇشتۇرۇشتىن مەلۇم بولۇشىچە، مەزكۇر دوختۇرخانا جىگەر يۆتكەش ئوپېراتسىيەسىدە 12 يىللىق تارىخقا، بۆرەك يۆتكەش ئوپېراتسىيەسىدە 20 نەچچە يىللىق تارىخقا ئىگە ئىكەن.

دوختۇرخانىنىڭ جىگەر يۆتكەش ئوپېراتسىيەسى ھەققىدىكى بايانىدا مەزكۇر دوختۇرخانىدا 2005-يىلى 9-ئاينىڭ 28-كۈنى تۇنجى قېتىملىق جىگەر ئالماشتۇرۇش ئوپېراتسىيەسىدە مۇۋەپپەقىيەت قازانغاندىن كېيىن، 2007-يىلى 9-ئاينىڭ 15-كۈنى يەنە 2-قېتىملىق تىرىك جىگەر ئوپېراتسىيىسى قىلىپ مۇۋەپپەقىيەت قازانغانلىقى، شۇندىن بۇيانقى 12 يىل ئىچىدە مەزكۇر دوختۇرخانىدا ئۆز ئالدىغا مۇستەقىل ھالدا جىگەر يۆتكەش ئوپېراتسىيىسى يولغا قويۇلغانلىقى تىلغا ئېلىنغان. ئەمما تونۇشتۇرۇشتا بۇ ئىككى قېتىملىق جىگەر ئوپېراتسىيەسىدە زاپاس جىگەردىن نەچچىسى تەييارلانغانلىقى ۋە ئۇلارنىڭ كېلىش مەنبەسى ھەققىدە توختالمىغان. تونۇشتۇرۇشتا يەنە بۇ ئىككى قېتىملىق جىگەر ئالماشتۇرۇش ئوپېراتسىيەسىدىن باشقا يەنە كونكرېت نەچچە قېتىم تىرىك جىگەر يۆتكەش ئوپېراتسىيەسى ئېلىپ بېرىلغانلىقى ۋە ئىشلىتىلگەن جىگەرلەرنىڭ كېلىش مەنبەسى ھەققىدە ھېچقانداق ئىزاھات بېرىلمىگەن. 

تەپسىلاتى...

خىتايدا داۋاملىشىۋاتقان ئادەم ئىچكى ئەزالىرىنى يۆتكەش ئىنكاس قوزغىماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– ئۆكتەبىر

يېقىندىن بۇيان خىتاي ھۆكۈمىتى مەخپىي تۇتۇپ كېلىۋاتقان ھايات ئادەم ئورگانلىرى ئوپېراتسىيىسى ۋە خەلقئارادا قاتتىق تەنقىدلىنىۋاتقان خىتايدىكى قانۇنسىز ئادەم ئورگانلىرى سودىسى ھەققىدە بارغانچە كۆپ ئۇچۇرلار ئاشكارىلانماقتا. ئۆتكەن ھەپتە ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ۋە چەتئەللەردىكى خىتاي خەۋەر مەنبەلىرىدىن «يېڭى تاڭ» قاتارلىقلارنىڭ خەۋەرلىرىدە خىتاي جەنۇبى ئاۋىئاتسىيە شىركىتىنىڭ خەۋىرىدىن نەقىل ئېلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ رۇخسىتى بىلەن مەزكۇر ئاۋىئاتسىيە شىركىتىنىڭ «يېشىل ھاۋا يولى» ئارقىلىق 500 قېتىمدىن ئارتۇق ئادەم ئىچكى ئەزاسى يۆتكىگەنلىكىنى ئاشكارىلىدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلاردا كۆرۈلۈۋاتقان راك كېسەللىكى نىسبىتىنىڭ يۇقىرىلىقى دىققەت قوزغىماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 9– سىنتەبىر

خىتايدا چىقىدىغان «جۇڭخۇا ئېغىز بوشلۇقى تېبابىتى ئىلمىي ژۇرنىلى» نىڭ 2010-يىللىق 9-سانىدا ئۇيغۇر دىيارىدىكى ئېغىز بوشلۇقى ۋە يۈز ئەزالىرى راكىغا گىرىپتار بولغان 2161 بىمارنىڭ كلىنىكىلىق ستاتىستىكىسى بېرىلگەن.

يۇقىرىقى 2161 نەپەر راك بىمارى ئىچىدە ئۇيغۇرلار 40.27 پىرسەنتنى، خىتايلار 29 پىرسەنتنى ئىگىلەيدىكەن. ئۇندىن باشقا، «شىنجاڭ مېدىتسىنا ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ژۇرنىلى» دا ئېلان قىلىنغان ئۇيغۇر ئېلىدىكى راك كېسەللىكىگە ئائىت تەتقىقات ماقالىلىرىدە تارىم ئويمانلىقىدىكى يەرلىك ئۇيغۇرلاردا كۆرۈلۈۋاتقان راك كېسەللىكى نىسبىتىنىڭ ئەتراپتىكى باشقا خەلقلەرگە سېلىشتۇرغاندا كۆرۈنەرلىك يۇقىرىلىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە. 

تەپسىلاتى...

خىتاي ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرى تەرىپىدىن «ئىرقىي قىرغىنچىلىق قىلىش» بىلەن ئەيىبلەندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 31– ئاۋغۇسىت

دۇنيا مىقياسىدا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇقى ئۈچۈن پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان مەركىزى ۋاشىنگتوندىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ دۇنياغا ئاشكارىلانغان دوكلاتلىرىدىمۇ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ پىلانلىق تۇغۇت سىياسىتىنى يۈرگۈزۈشتە ئۇيغۇرلار زىچ ئولتۇراقلاشقان جەنۇبىي رايونلارغا ئالاھىدە قاتتىق تەدبىرلەرنى ئىجرا قىلىپ كېلىۋاتقانلىقى، مەجبۇرىي بالا چۈشۈرۈش ئوپېراتسىيەلىرىنى ئېلىپ بېرىش، پىلاندىن ئارتۇق تۇغقانلارغا ئېغىر جەرىمانە قويۇشتەك قەبىھ سىياسەتلەرنى قوللىنىپ كەلگەنلىكى تەنقىدلەنگەن ئىدى.

يېقىندا يەنە مەجبۇرىي يوسۇندا مەڭگۈلۈك تۇغماسلىق ئوپېراتسىيە تەدبىرلىرىنى، پىلانلىق تۇغۇت تەدبىرى نامىدا ئومۇملاشتۇرۇۋاتقانلىقىدەك مەسىلىنىڭمۇ ئۆزلىرىنىڭ كۆزىتىشى ئاستىدا ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ تەتقىقاتچىسى زۇبەيرە شەمشىدىن خانىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئىنكاسلار ۋە دەلىللەنگەن مەلۇماتلاردىن شۇنىسى مەلۇمكى، ئۇيغۇر دىيارىدا بالىسىنى چۈشۈرگەن ۋە تۇغماسلىق ئوپېراتسىيىسى قىلىنىۋاتقان ئۇيغۇر ئاياللىرى ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن پىلانلىق تۇغۇت ئوپېراتسىيىسى قىلغان ئەمەس، بەلكى دائىرىلەرنىڭ تۈرلۈك قەبىھ ۋاسىتىلىرى ئارقىلىق مەجبۇرلىشى، زۇلۇمى، ۋەھىمىلىرى ئاستىدا ھاياتىنى تەھدىتكە ئاتقان.

تەپسىلاتى...

ئاياللار كېسەللىكلىرى دوختۇرى: تۇغۇت چەكلەش ئوپېراتسىيىسى ئۇيغۇر ئاياللىرىنى مەجرۇھ قىلماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 30– ئاۋغۇسىت

«پىلانلىق تۇغۇت ئوپېراتسىيىسى» ياكى «تۇغۇت چەكلەش ئوپېراتسىيىسى» خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ پىلانلىق تۇغۇت سىياسىتىگە ماس ھالدا، ئۇيغۇر ئېلىدىكى تۇغۇت يېشىدىكى ئاياللارغا ئومۇميۈزلۈك قوللىنىلىۋاتقان ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش تەدبىرى بولماقتا. بۇ ئوپېراتسىيە، ئاددىي ھالدىكى ھامىلىدارلىقتىن ساقلىنىش تەدبىرى ئەمەس، ئەمەلىيەتتە ئۇ، ئۆمۈرلۈك تۇغماسلىق ئوپېراتسىيىسىدۇر. شۇنداقلا بۇ، ئۇيغۇرلاردا، مۇتەخەسسىس ھەمدە كۆزەتكۈچىلەردە ئەندىشە پەيدا قىلىۋاتقان مەسىلىنىڭ بىرىدۇر. 

تەپسىلاتى...