يۇقىرى بېسىملىق سىياسىي ئاتموسفېرا ئۇيغۇر بالىلىرىنىڭ روھىيىتىگە قانداق «ئۆسمە» لەرنى تېرىۋاتىدۇ؟

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 25– ئىيۇن

يېقىندا ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق ئاشكارا بولغان بىر سىن كۆرۈنۈشى مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر جامائىتى ئارىسىدا كۈچلۈك غۇلغۇلا پەيدا قىلدى.

مەزكۇر سىن كۆرۈنۈشى كەلپىن ناھىيەسىنىڭ ئاچال بازىرىغا قاراشلىق ئاچال كەنتىدىكى مەلۇم بىر ئۇيغۇر ئائىلىسىدە سۈرەتكە ئېلىنغانلىقى مەلۇم.

ئۇنىڭدا، ئەمدىلا چۈچۈك تىلى چىققان 2-3 ياشلاردىكى بىر سەبىي بالىنىڭ دادىسىنىڭ ئارقا-ئارقىدىن سورىغان سوئاللىرىغا جاۋابەن خىتاي رەئىسى شى جىنپىڭدىن تارتىپ تاكى كەلپىن ناھىيەسىنىڭ ئاچال بازىرى ۋە ئۆزلىرى تۇرۇشلۇق كەنتتىكى كىچىك ئەمەلدارلارغا قەدەر، ئۇلارنىڭ ئىسىم ۋە ئەمەل دەرىجىسىنى بىرمۇ-بىر يادلاپ بەرگەنلىكى كۆرسىتىلگەن.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ دىنىي رادىكاللىقنى يوقىتىش ھەرىكىتىدە ئۇيغۇر قىز، ئاياللىرى نىشانغا ئېلىنغان

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 21– ئىيۇن

ئۇيغۇر ئېلىدا ئۇرۇق-تۇغقان ۋە ئاچا-سىڭىللىرى دىنىي ئەسەبىيلىك دېگەن باھانىدە تۇتقۇن قىلىنغان ئاڭلىغۇچىلىرىمىزنىڭ يەتكۈزۈشىچە، يېقىنقى ئىككى ئايدا، خىتاي ھۆكۈمىتى مەخسۇس دىنىي رادىكاللىققا قارشى قاتتىق باستۇرۇش ھەرىكىتىنى قانات يايدۇرۇپ، ئۆي ئاختۇرۇش، يانفونلىرىنى تەكشۈرۈش جەريانىدا دىنغا مۇناسىۋەتلىك سۈرەت ياكى مەزمۇنلار بايقالغانلارنى، ھىجابلانغان ئاياللارنى قارا-قويۇق تۇتقۇن قىلىپ، تېز ئارىدا جازا كۆرمەكتە ئىكەن، جازا بېكىتىلمىگەنلىرىنى بولسا ئايلاردىن بۇيان «رادىكاللىقنى تۈگىتىش تەربىيىلەش كۇرس» لىرىغا يىغىۋالغان بولۇپ، غەيرىي رەسمىي تۈرمە شەكلىدىكى بۇ كۇرسلار ئاساسەن ھەممە كەنتلەردە تەسىس قىلىنغان. بۇ خىل غەيرىي رەسمىي تۈرمىلەردە قىز-ئاياللارنىڭ سانىنىڭ پەۋقۇلئاددە كۆپ ئىكەنلىكى ئىنكاس قىلىندى.

بۇ ھەقتىكى ئىگىلەشلىرىمىز داۋامىدا، ئېنىق سانلىق مەلۇماتقا ئىگە بولالمىغان بولساقمۇ، ئەمما ھىجابلىق ئاياللارنى تۇتۇشقا كەنت ساقچىخانىلىرى مەسئۇل بولۇشىغا قارىماستىن، ئۇلارنى مەخسۇس ئايرىم بىر كاتېگورىيەگە كىرگۈزۈپ تۇتۇپ تۇرۇشقا كەنت ھۆكۈمەت ئورگانلىرى مەسئۇل بولۇۋاتقانلىقى دەلىللەندى.

رادىيومىزغا يېقىندىن بۇيان چەتئەللەردىكى ئۇيغۇرلار يازما ۋە تېلېفون ئارقىلىق ئۇچۇر يەتكۈزۈپ، نۇرغۇن ئۇيغۇرلارنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى، بولۇپمۇ رامىزان ھارپىسىدىن باشلاپ دىنىي تەلىمگە ئىگە، ئىسلامى يوسۇندا ياشاۋاتقان، ھىجابلانغان، ساقال قويغان كىشىلەرنىڭ يۈرۈش-تۇرۇشى سەۋەبلىك ياكى ئىجتىمائىي ئالاقە ۋاسىتىلىرىدە دىنىي مەزمۇنلارنى كۆرگەن ياكى يوللىغانلىقى ئۈچۈنلا تۇتقۇن قىلىنىپ، بەزىلىرىنىڭ ئىز-دېرىكى بولمايۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. ئىنكاسلاردا ھەممىدىن كۆپ، ئۇيغۇر قىز، ئاياللارنىڭ، ئانىلارنىڭ، ئائىلىسىدىن، بالىلىرىدىن مەجبۇرىي ئايرىلىپ، دائىرىلەر تەرىپىدىن قېرى-ياش دېمەيلا كەنتلەردىكى تۇتۇپ تۇرۇش ئورۇنلىرى، ئاتالمىش رادىكاللىقنى تۈگىتىش كۇرسلىرىغا ئېلىپ كېتىلىپ، ئايلارچە سولاپ قويۇلۇۋاتقانلىقى ھەمدە سىرت بىلەن ئالاقىسىنىڭ پۈتۈنلەي ئۈزۈۋېتىلگەنلىكى قاتارلىق ئەھۋاللار بولماقتا. يېقىندا ھەتتا، بىر قازاق زىيالىي خىتاي دائىرىلىرىنىڭ دىنىي رادىكاللىققا قارشى نامىدا ئېلىپ بېرىۋاتقان باستۇرۇشلىرىدا ئۇيغۇرلارلا ئەمەس، ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلىدىغان قازاق ۋە باشقا مىللەتلەرنىڭمۇ قېچىپ قۇتۇلالمىغانلىقىنى ئېيتقان ئىدى.

تەپسىلاتى...

ئاق تاشلىق كىتابتا چەتنىگەن تېما: مىللىي مائارىپنى ۋەيران قىلىش ۋە قوش تىللىق مەجبۇرىي مائارىپنىڭ زىيىنى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– ئىيۇن

خىتاي ھۆكۈمىتى ئېلان قىلغان «شىنجاڭ كىشىلىك ھوقۇق تەرەققىياتى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتابتا تىلغا ئېلىنمىغان يەنە بىر تېما، نۆۋەتتە داۋاملىشىۋاتقان ئۇيغۇر مىللىي مائارىپىنىڭ پەيدىن-پەي ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇپ، ئۇنىڭ ئورنىغا قوش تىللىق ئوقۇتۇش نامىدىكى مائارىپنى خىتايلاشتۇرۇش سىياسىتى.

ئۇيغۇر دىيارىدا مەجبۇرىي يولغا قويۇلۇۋاتقان قوش تىللىق مائارىپنىڭ ھەقىقىي مەقسەت-نىشانى ھەققىدە توختالغان ۋەزىيەت ئانالىزچىلىرىنىڭ قارىشىچە، يېقىنقى 10 يىلدىن بۇيان بارغانچە كۈچەيتىلىۋاتقان قوش تىللىق مائارىپ سىياسىتىدىكى ئەمەلىي پاكىتلار ئاتالمىش قوش تىللىق ئوقۇتۇشنىڭ ئۇيغۇرلارنى تىل-مەدەنىيەت جەھەتتىن ئاسسىمىلياتسىيە قىلىشنى مەقسەت قىلغان سىياسەت ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىغان. بۇ سەۋەبتىن خىتاي ھۆكۈمىتى ئاتالمىش ئاق تاشلىق كىتابقا ئوخشاش ئۆز سىياسىتىنى ئاقلايدىغان تەشۋىقاتلىرىدا ھەر ۋاقىت بۇنداق نازۇك نۇقتىلاردىن ئاتلاپ كېتىش ياكى تىلغا ئالماسلىق تاكتىكىسىنى قوللىنىپ كەلگەن.

خىتاي دۆلەت كابىنېتى 1-ئىيۇن كۈنى ئېلان قىلغان «شىنجاڭ كىشىلىك ھوقۇق تەرەققىياتى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتابىدا ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا «ھەر مىللەت خەلقىنىڭ تىل، مەدەنىيەت ھوقۇقى كاپالەتكە ئىگە قىلىندى» دېگەن بايانلارنى بېرىپ، رايوندا خىتاي، ئۇيغۇر، قازاق،قىرغىز، موڭغۇل تىللىرىدا نەشر قىلىنىۋاتقان كىتاب، گېزىت ۋە پروگراممىلىرى بېرىلىۋاتقانلىقىنى نەقىللەر بىلەن كۆرسەتكەن. ئەمما، مەزكۇر ئاق تاشلىق كىتابىدا ئىلگىرىكى يىللاردا تەشۋىقاتلىرىدا دائىم تەكىتلەپ كېلىۋاتقان«ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا ھەر مىللەت خەلقىنىڭ مىللىي تىل ھوقۇقى ۋە مىللىي مائارىپ ھوقۇقى كاپالەتكە ئىگە قىلىنغانلىقى» ھەققىدىكى بايانلارنىڭ بېرىلمەسلىكى ۋە نۆۋەتتە ئۇيغۇر دىيارىدا ئەڭ زور مەبلەغ سېلىنىۋاتقان ۋە تەشۋىق قىلىنىۋاتقان «قوش تىللىق مائارىپ» ھەققىدە ئاق تاشلىق كىتابتا توختالماسلىقى، خىتاي ۋە ئۇيغۇر ۋەزىيىتىنى يېقىندىن كۆزىتىپ كېلىۋاتقان ۋەزىيەت ئانالىزچىلىرى ۋە چەتئەللەردىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنىڭ جىددىي دىققىتىنى قوزغىدى.

تەپسىلاتى...

خىتاي ئۇيغۇرلارنىڭ يېزىقىنى تەكرار ئۆزگەرتىش كويىدىمۇ؟

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– ئىيۇن

ئۇيغۇر يېزىق تارىخى ھەققىدىكى ماتېرىياللار، 20-ئەسىردىن بۇيان يەنى ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قۇرۇلغاندىن كېيىن ئۇيغۇرلارنىڭ يېزىق ئۆزگەرتىشىنىڭ ئەڭ كۆپ تەكرارلانغان بىر دەۋرى بولغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. تىلشۇناسلار بۇنىڭ ئۇيغۇرلارغا ئاپەت خاراكتېرلىك سەلبىي تەسىرلەرنى ئېلىپ كەلگەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ كەلمەكتە. خىتاي تەشۋىقات ۋاسىتىلىرىدىن، ئۇيغۇر ئېلىدىكى سىياسىي، دىنىي، مەدەنىيەت باستۇرۇشلىرىنى كۈچەيتىپ ئېلىپ بېرىۋاتقان خىتاي دائىرىلىرىنىڭ، نۆۋەتتە قايتىدىن «ئۇيغۇر كونا يېزىقىدىن يېڭى يېزىققا كۆچۈش» تەشەببۇسىغا تاراتقۇلىرىدا مەيدان ھازىرلاۋاتقانلىقى مەلۇم. بۇ خىلدىكى مۇلاھىزىلەردە ئۇيغۇر كونا يېزىقىنىڭ شەكىل جەھەتتىكى يېتەرسىزلىكلىرى كۈچەپ كۆرسىتىلىپ، لاتىن ئېلىپبەسىنىڭ قوش تىل مائارىپ ھەتتا رادىكاللىقنى تۈگىتىشكە پايدىلىق ئىكەنلىكلىرى كۈچەپ كۆرسىتىلدى.

چەتئەللەردىكى ئۇيغۇر مۇتەخەسسىسلەر بۇنىڭغا رەددىيە بېرىپ «ئۇيغۇرلار ئەرەب ئېلىپبەسىنى تاشلاپ لاتىنچىغا كۆچۈش» تەشەببۇسىنىڭ ئىلمىيلىقتىن يىراق، پەقەت خىتاينىڭ ئۇيغۇر كىملىكىنى يوقىتىش سىياسىتىگە ماسلىشىۋاتقان بىر چاقىرىق ئىكەنلىكىنى، يېزىق ئۆزگەرتىشنىڭ ھېچقانداق زۆرۈرىيىتى يوقلۇقىنى پاكىتلار بىلەن ئوتتۇرىغا قويدى.

ئۇيغۇرلار ھەرخىل ئىجتىمائىي، تارىخىي، سىياسىي سەۋەبلەر تۈپەيلى ھەر خىل سىستېمىدىكى يېزىقلارنى قوللانغان. 1980 يىللاردا ئەرەب ئېلىپبەسى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقى ئەسلىگە كېلىپ، ئوقۇ-ئوقۇتۇش، مەتبۇئات، نەشرىيات، خەت-ئالاقە ۋە ھۆججەتلەردە ئومۇميۈزلۈك قوللىنىلماقتا. يېقىنقى يىللاردا كومپيۇتېر تېخنىكىسىنىڭ ئومۇملىشىشى ۋە تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ، بۇ يېزىقنىڭ بۇرۇن ھەل قىلىنمىغان ئېلىپبە جەدۋىلىگە ۋە ئىملا قائىدىسىگە مۇناسىۋەتلىك بەزى يېتەرسىزلىكلىرىمۇ ئاساسەن ھەل قىلىنىپ بولدى.

لېكىن، يېقىندا سىياسىي ئېھتىياج بىلەن كونا يېزىقنى تاشلاپ يېڭى يېزىققا قايتىش شامىلى قايتىدىن كۆتۈرۈلۈشكە باشلىغان بولۇپ، 17-ئىيۇن كۈنى تىل، يېزىق ساھەسى بىلەن ھېچقانداق ئالاقىسى يوق بولغان قادىر ھىمىت ئىسىملىك بىر خىتاي كومپارتىيىسى كادىرىنىڭ «ئۇيغۇر يېزىق ئىسلاھاتىغا پىكرى» ئېلان قىلىندى ۋە بۇ تېزدىن چەتئەللەردىكى ئىجتىمائىي تاراتقۇلارغا تارقاپ ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنىڭ تەنقىدىي ئىنكاسىنى مەيدانغا كەلتۈردى.

تۇرپان شەھەرلىك پوچتا تېلېگراف ئىدارىسى پارتگۇرۇپپىسى ئەزاسى، ئىدارە مۇئاۋىن باشلىقى قادىر ھىمىتنىڭ بۇ تەشەببۇسى، ئۇيغۇر ئېلىدا سىياسىي ۋەزىيەت جىددىيلەشكەن، ھەر ساھەدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۈچ خىل كۈچكە قارشى مەيدانىنى ئىپادىلەشكە مەجبۇرلاش دولقۇنى ئەۋجىگە چىققان بىر پەيتتە ئېلان قىلىندى. قادىر ھىمىت ماقالىسىدە كونا ۋە يېڭى يېزىق ئوتتۇرىسىدىكى پەرقلەر ھەققىدە توختىلىپ، كونا يېزىقنى ئىشلەتكەن 20 نەچچە يىلدىن بۇيان كومپيۇتېردا بۇ يېزىقنى قوللىنىشتا قىيىنچىلىق تۇغۇلغانلىقىدىن شىكايەت قىلىپ، ئۆزىنىڭ 26 ھەرپتىن تەشكىل تاپقان لاتىن يېزىقتا 100% بىمالال مەشغۇلات قىلالايدىغانلىقىنى ئالدىنقى سەۋەب قىلىپ كۆرسەتكەن بولسىمۇ، باشقا سەۋەبلىرى «كونا يېزىقنى تاشلاپ يېڭى يېزىققا كۆچۈش» تەشەببۇسىنىڭ پۈتۈنلەي سىياسىيلىققا ئىگە ئىكەنلىكىنى يوشۇرالمىغان.

تەپسىلاتى...

خىتاي قازاقلارغا تۇتقان نىسبەتەن يۇمشاق سىياسىتىنى بىردىن ئۆزگەرتكەن

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 14– ئىيۇن

بۈگۈن بىر قازاق ئاڭلىغۇچىمىز رادىيومىزغا مەكتۇپ يوللاپ، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قوللىنىۋاتقان دىنىي، سىياسىي تەقىبلەش سىياسەتلىرىنى بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇر ئېلىدە ياشاۋاتقان قازاقلارغىمۇ ئوخشاش يۈرگۈزۈۋاتقانلىقىنى پاش قىلدى.

ئۇنىڭ بۇ ھەقتە بەرگەن ئۇچۇرىغا قارىغاندا خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىدە قازاقلارنىڭمۇ پاسپورتىنى جىددىي يىغىۋېلىۋاتقاندىن باشقا، قازاقىستانغا كۆچۈپ بېرىپ قازاقىستان گىراژدانلىقىغا ئۆتۈپ بولغان ۋە ئۇ جاينىڭ مەڭگۈلۈك تۇرۇش ھوقۇقىغا ئېرىشكەن قازاقلارنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى ئۇرۇق تۇغقانلىرىغا بېسىم قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى قايتىپ كېلىپ پاسپورتلىرىنى تاپشۇرۇشقا مەجبۇرلىماقتا، قايتىپ بارغانلىرىنى بولسا، تەربىيىلەش سىنىپى نامىدىكى شەكلى ئۆزگەرگەن  تۇتۇپ تۇرۇش كەبى ئورۇنلىرىغا جايلاشتۇرۇپ تەربىيە بەرمەكتە ئىكەن.

تەپسىلاتى...

خوتەندە ساقچىلارنىڭ چارچاشتىن ھوشىدىن كېتىش ھەتتا ئۆلۈش ئەھۋاللىرى كۆرۈلمەكتىكەن

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 11– ئىيۇن

ئالدىنقى ئايلاردا خوتەندە بىر نەپەر ئۇيغۇر ساقچىنىڭ قاتتىق چارچاش تۈپەيلىدىن يىقىلىپ چۈشۈپ نەق مەيداندا ئۆلۈپ قالغانلىقى ھەققىدە خەۋەر تارقالغان ئىدى.

يېقىنقى بىر قانچە ئاي مابەينىدە، بولۇپمۇ بۇ يىل 14-فېۋرال كۈنى گۇمىدا يۈز بەرگەن پىچاقلىق ھۇجۇم ۋەقەسىدىن كېيىن، خوتەن ۋىلايىتىدىكى ساقچىخانىلار «بىرىنچى دەرىجىلىك جىددىي ھالەت» كە ئۆتكەن.

تۈركۈملەپ قوبۇل قىلىنغان ياردەمچى ساقچىلار ۋە ئامانلىق خادىملىرى شەھەر، بازار، يېزا، كەنتلەردە ئۇدا 48 سائەتلىك چارلاش ھەم نۆۋەتچىلىكتە تۇرۇش تۈزۈمىنى يولغا قويغان.

بىز خوتەن ۋىلايىتىگە قاراشلىق ھەرقايسى ناھىيەلەردىكى يەرلىك ساقچىخانىلارغا تېلېفون قىلغىنىمىزدا، ئۇلارنىڭ تۇنجى ئىنكاسى ئۇدا 48 سائەتلىك نۆۋەتچىلىكتىن قاتتىق چارچىغانلىقى بولدى.

كېرىيە ناھىيەسىنىڭ توغراغاز يېزىلىق ساقچىخانىسىدىكى بىر نەپەر نۆۋەتچى ساقچى زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغىنىدا، ئۆزلىرىنىڭ 48 سائەتتىن بۇيان دەم ئالماي ئۇدا ئىشلەۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

كۆزەتكۈچىلەر: «قوش تىل مائارىپ» ئىنىڭ سۈرئىتى ئاسسىمىلياتسىيە قەدىمىنى كۆرسىتىدۇ

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– ماي

بۇ يىل خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى قوش تىللىق مائارىپنى كۈچەيتىش سۈرئىتىنىڭ ھەسسىلەپ ئاشقانلىقىنى كۆرەلەيمىز. خىتاي دائىرىلىرى 2016-يىلىدا ئۇيغۇر ئېلىنىڭ يەسلى ۋە ئوتتۇرا، باشلانغۇچ مەكتەپلىرىگە جەمئىيەتتىن 10 مىڭ ئوقۇتقۇچىنى ئاشكارا قوبۇل قىلغان بولسا، بۇ يىل بىر ھەسسە كۆپەيتىپ 19 مىڭدىن ئارتۇق كىشى قوبۇل قىلىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى. بۇ ئوقۇتقۇچىلار ئاساسەن ئۇيغۇرلار زىچ ئولتۇرۇشلۇق جەنۇبتىكى 3 ۋىلايەت، بىر ئوبلاستتىكى مەكتەپلەرگە ئەۋەتىلىدىغان بولۇپ، كۆزەتكۈچىلەر، خىتاي ھۆكۈمىتى ئىلگىرى «ئاسسىمىلياتسىيە» سىياسىتىنى «قوش تىل مائارىپ» نامىدا يوشۇرۇپ ئىجرا قىلغان بولسا، نۆۋەتتە بۇ سىياسەتنىڭ سۈرئىتىنى ھەسسىلەپ ئاشۇرۇپلا قالماي، مائارىپ بىلەن تەڭ مەدەنىيەت جەھەتتىن ئاسسىمىلياتسىيە قىلىشنىمۇ كۈچەيتمەكتە، دەپ ئوتتۇرىغا قويماقتا.

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇر رايونىدىن تارقىتىلىدىغان ئۇچۇر ۋاسىتىلىرىدە 15-ماي خەۋەر قىلىنىشىچە، دائىرىلەر 2017-يىلى ئۇيغۇر ئېلىنىڭ يەسلى، ئوتتۇرا ۋە باشلانغۇچ مەكتەپلىرىگە ئالاھىدە ئوقۇتقۇچىلىق ئىش ئورنىغا جەمئىيەتتىن 19 مىڭ 182 ئوقۇتقۇچى قوبۇل قىلىدىكەن. بۇ ئورۇنلارغىمۇ ئىلگىرىكىدەك سىياسىي ۋە كەسپىي ۋە خىتاي تىلى ئۆلچىمىگە دائىر شەرت ۋە تەلەپلەر بويىچە يېشى 35 ياشتىن تۆۋەنلەر قوبۇل قىلىنىدىغان بولۇپ، بۈگۈندىن باشلاپ تىزىملاش باشلانغان. ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپ نازارىتىنىڭ تورىدا تىزىملىتىشقىمۇ بولىدىكەن. قوبۇل قىلىنماقچى بولغان ئوقۇتقۇچىلار ئاساسەن ئۇيغۇر ئېلىنىڭ جەنۇبىدىكى قوش تىل يەسلى، باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنىڭ قوش تىل ئوقۇتقۇچىلارغا بولغان ئېھتىياجىنى قامداشنى مەقسەت قىلغان بولۇپ، ھەر قايسى ۋىلايەتلىك مائارىپ تارماقلىرىدىمۇ مەخسۇس تىزىملاش، ئىمتىھان ئېلىش ئاپپاراتلىرى سەپلەنگەن.

تەپسىلاتى...

چىرا ناھىيەسى ئېشىنچا ئەمگەك كۈچلىرىنىڭ يۆتكىلىشىنى 60مىڭ ئادەم قېتىمغا يەتكۈزۈشنى پىلان قىلغان

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 15– ماي

ئۇيغۇر رايونى دائىرلىرى 10-ماي كۈنى مەخسۇس تېلېۋىزىيە يىغىنى چاقىرىپ، قەشقەر ۋە خوتەن ۋىلايەتلىرىدىكى يېزا ئېشىنچا ئەمگەك كۈچلىرىدىن 100 مىڭ ئادەمنى ئۈچ يىل ئىچىدە تەشكىللىك تۈردە يۆتكەپ ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇشنى تەكىتلىگەن ئىدى.

ئەمما، يېزا ئېشىنچا ئەمگەك كۈچلىرىنى ئىچكىرى خىتاي ئۆلكىلىرىدكى زاۋۇت-فابرىكىلارغا يۆتكەپ ئاپىرىپ ئىشلىتىش كۆپ يىللاردىن بۇيان ئىزچىل داۋاملىشىۋاتقانلىقى مەلۇم.بىراق، خىتاي مەتبۇئاتلىرى يېقىندىن بۇيان مەلۇم ساندىكى يېزا ئەمگەك كۈچلىرىنى ئۇيغۇر رايونى ئىچىدىكى بەزى زاۋۇتلارغا ئورۇنلاشتۇرۇشقا باشلىغانلىقىنى خەۋەر قىلماقتا.

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇرلارنى بوزەك ئېتىش»: خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ دىنىي ئېتىقادىنى خورلىشى دىققەت قوزغىماقتا (1)

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– ماي

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇرلار دىيارىدا يولغا قويۇۋاتقان دىنىي ئېتىقادقا مۇناسىۋەتلىك سىياسەتلىرى، بولۇپمۇ يېقىندا ئېلان قىلىنغان دىنىي ئىسىملارنى چەكلەش قاتارلىق بىرقىسىم تەدبىرلىرى خەلقئارا مەتبۇئات ساھەسىدە كۈچلۈك ئەكس تەسىر قوزغاۋاتقانلىقى مەلۇم. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ئېلان قىلىنىشقا باشلىغان ماقالىلەردە خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ بۇ خىلدىكى دىننى چەكلەش ئۇرۇنۇشلىرى «ئۇيغۇرلارنى بوزەك ئېتىپ، مۇسۇلمانلارنى خورلاش» دەپ تەسۋىرلەنمەكتە.

خىتاي ئاخباراتلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، خىتاي مەركىزىي ھۆكۈمىتى ھازىر جىددىي يولغا قويۇۋاتقان «بىر بەلۋاغ بىر يول» ئىستراتېگىيىسىنىڭ قانات يېيىشىغا ئەگىشىپ خىتاينىڭ ئوتتۇرا ئاسىيا رايونى بىلەن بولغان باغلىنىشىدا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدىغان، شۇنداقلا خىتاينىڭ ئاساسلىق ئېنېرگىيە بازىلىرىدىن بىرى بولغان ئۇيغۇرلار دىيارىنىڭ تېخىمۇ زور قىممەتكە ئىگە بولۇۋاتقانلىقى مەلۇم. ھالبۇكى، ئۇيغۇرلار دىيارىدا ئوتتۇرىغا چىقىۋاتقان ھەمدە ئىسلام دىنى بىلەن زىچ باغلىنىشلىق بولۇۋاتقان بىر قىسىم سىياسەتلەر بولسا، بۇ خىل «قىممەت» بىلەن باراۋەر يوسۇندا كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى تارتماقتا. بولۇپمۇ بۇ تەدبىرلەرنىڭ ئىچىدىكى ئۇيغۇر بوۋاقلارغا مۇسۇلمانچە ئىسىم قويۇشنى، ئەرلەرنىڭ ئۇزۇن ساقال قويۇۋېلىشىنى، ئاياللارنىڭ ھېجابلىنىشىنى مەنئى قىلىش مەزمۇنلىرى كۈچلۈك غۇلغۇلا قوزغىماقتا.

تەپسىلاتى...

خىتاي ئۇيغۇر يېزا ئەمگەك كۈچلىرىنى يۆتكەشنى يەنە كۈچەيتىشكە باشلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– ماي

خىتاي دائىرىلىنىڭ ئۇيغۇر يېزا ئەمگەك كۈچلىرىنى يۆتكەش پىلانى بويىچە، كەلگۈسى 3 يىل ئىچىدە، ئۇيغۇر رايونىنىڭ قەشقەر ۋە خوتەن ۋىلايىتىدىن 100 مىڭ يېزا ئەمگەك كۈچى تەشكىللىك يۆتكىلىپ، ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ. خىتاينىڭ پىلانى، بۇ ئەمگەك كۈچلىرىنىڭ زور قىسمىنى خىتاي ئۆلكىلىرىدىكى زاۋۇتلارغا، بىر قىسمىنى ئۇيغۇر رايونىنىڭ باشقا جايلىرىدىكى كارخانىلارغا ئورۇنلاشتۇرۇشتۇر.

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ 10‏-ئاپرېل ئۆتكۈزۈلگەن بۇ ھەققىدىكى تېلېفون يىغىنىدا، قەشقەر، خوتەن ۋىلايەتلىرىدىكى يېزا ئەمگەك كۈچلىرىنى يۆتكەش پىلانى «شىنجاڭنىڭ مۇقىملىق چوڭ ۋەزىيىتىگە ئالاقىدار» دەپ كۆرسىتىلگەن ھەم ھەر دەرىجىلىك ئورۇنلارنىڭ بۇ ئىشنى بىر «سىياسىي ۋەزىپە» قاتارىدا تۇتۇشىنى ۋە 1-قول ئەمەلدار مەسئۇل بولۇشنى تەلەپ قىلغان.

تەپسىلاتى...