ئۇيغۇر ئائىلىلىرىگە كۆچۈپ كىرگەن خىتاي كادىرلارنىڭ كونكرېت ۋەزىپىلىرى ئاشكارىلانماقتا

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  25-ئىيۇل

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ كادىرلارنى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆيلىرىدە تۇرغۇزۇش سىياسىتىنىڭ قانداق ئىجرا قىلىنىۋاتقانلىقى ھەققىدە، رادىيومىزغا ئاڭلىغۇچىلىرىمىز تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن بىر قىسىم سۈرەت ۋە ۋىدېئولۇق ئۇچۇرلار، دائىرىلەرنىڭ يېڭى مۇقىملىق تەدبىرى سۈپىتىدە ئۇيغۇر ئېلى مىقياسىدا ئومۇملاشتۇرغان، «ئەلرايىنى بىلىش، ئەلگە نەپ يەتكۈزۈش، ئەلنى مايىل قىلىش» دېگەن نام بەرگەن بۇ سىياسىتىنىڭ قانداق ئىجرا قىلىنىۋاتقانلىقىنى ھەمدە بۇنىڭ تەسىرلىرىنى يەنىمۇ ئاشكارىلاپ كۆرسەتتى. مۇخبىرىمىز گۈلچېھرە نۆۋەتتە بۇ ئۇچۇرلار ھەققىدە تەپسىلىي مەلۇمات بېرىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا بۇ يىل سېنتەبىردىن باشلاپ پۈتۈن دەرسلەر خىتايچە ئۆتۈلۈشكە باشلايدىكەن

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  3-ئىيۇل

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى مەجبۇرىي مائارىپ باسقۇچىدىكى ئاز كەم 3 مىليون ئوقۇغۇچىغا «خىتاي تىلىدا ئۆلچەملىك سۆزلەش ۋە يېزىش» پروگراممىسىنى يولغا قويىدىكەن.

خىتايدا چىقىدىغان «يەر شارى ۋاقتى گېزىتى» نىڭ خەۋەر قىلىشىچە، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپ نازارىتى ئۆتكەن جۈمە كۈنى «خىتاي مائارىپ گېزىتى» گە بەرگەن ئۇچۇرىدا بۇ سىياسەتنىڭ بۇ يىل سېنتەبىردە ئىجرا قىلىنىشقا باشلايدىغانلىقىنى، 9 يىللىق مەجبۇرىي مائارىپ باسقۇچىدىكى 2 مىليون 940 مىڭ ئوقۇغۇچىغا «خىتاي تىلىدا ئۆلچەملىك سۆزلەش ۋە يېزىش» ئۆگىتىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى ب د ت غا ئۇيغۇرلار مەسىلىسى بويىچە دوكلات سۇندى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  24-ئىيۇن

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئىرقىي كەمسىتىشنى تۈگىتىش كومىتېتىنىڭ 96-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنى بۇ يىل 8-ئايدا جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلۈش ئالدىدا تۇرماقتا. مەزكۇر يىغىندا كومىتېت رەھبەرلىرى «خەلقئارا ئىرقىي كەمسىتىشنىڭ بارلىق شەكىللىرىنى يوقىتىشقا ئائىت خىتابنامە» گە قول قويغان ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئىرقىي كەمسىتىش خاتىرىسىگە قاراپ چىقىدىكەن. خىتاي مەزكۇر خىتابنامىگە 1981-يىلى قول قويغان بىر دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن ئىرقىي كەمسىتىشنىڭ بارلىق شەكىللىرىگە قەتئىي قارشى تۇرۇش، ئىرقىي ۋە مىللىي ئايرىمىچىلىقنى يوقىتىش ۋە ئىرقىي ۋە مىللىي باراۋەرلىكنى تەشەببۇس قىلىش قاتارلىقلارغا ۋەدە بەرگەن. ئەمما خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى مەزكۇر كومىتېتقا مەخسۇس دوكلات يوللاپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دۆلەت ئىچىدە ئۇيغۇرلار ۋە تىبەتلەرگە قارىتا ئېغىر ئىرقىي ۋە مىللىي كەمسىتىش سىياسىتى يۈرگۈزۈۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ لاگېرلار بىلەن دارىلئېتام قۇرۇشىنى ماس قەدەمدە كۈچەيتىشى نېمىدىن بېشارەت بېرىدۇ؟

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  22-ئىيۇن

ئۇيغۇر دىيارىدا ئائىلىسىدىكى چوڭلار لاگېرلارغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكى سەۋەبلىك تىرىك يېتىمغا ئايلىنىۋاتقان بالىلار خىتاينىڭ رايوندىكى يۇقىرى بېسىملىق سىياسىتى كەلتۈرۈپ چىقىرىۋاتقان يەنە بىر جىددىي مەسىلىدۇر. نۆۋەتتە قارانچۇقسىز قالغان بۇ بالىلارنىڭ دائىرىلەر تەرىپىدىن يېتىم-يېسىرلار پاراۋانلىق ئورۇنلىرىغا ئورۇنلاشتۇرۇلۇۋاتقانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە. دائىرىلەر يەنە يېقىندىن بۇيان جەنۇبتىكى ناھىيە ۋە يېزىلاردىمۇ دارىلئېتاملارنى جىددىي قۇرۇشقا باشلىغان. خىتاينىڭ لاگېرلارنى كېڭەيتىپ قۇرۇش بىلەن بىر پەيتتە يەنە دارىلئېتاملارنى قۇرۇشنى كۈچەيتكەنلىكىگە دىققەت قىلغان بەزى كۆزەتكۈچىلەر بۇنى خىتاينىڭ لاگېرلارنى ئۇزۇن مۇددەت داۋام قىلدۇرىدىغانلىقىنىڭ يەنە بىر بېشارىتى دەپ مۇلاھىزە قىلماقتا.

تەپسىلاتى...

خىتاي ئۇيغۇر ئېلىدە دارىلتاملارنى كۆپلەپ قۇرماقتا

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  19-ئىيۇن

ئىنكاسلاردىن ئۇيغۇر ئېلىدىكى «يېپىق تەربىيەلەش مەركەزلىرى» دە ئائىلە بويىچە تۇتقۇن قىلىنىپ قاماپ قويۇلغان ئۇيغۇرلارنىڭمۇ بارلىقى كۆپلەپ مەلۇم قىلىنماقتا.

يېقىندىن بۇيان چەتئەللەردىكى بىر قىسىم ئۇيغۇرلار، ئۆزىنىڭ يۇرتتىكى ئاتا-ئانىسى ۋە قېرىنداشلىرىدىن تارتىپ «تەربىيەلەش» كە ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى، ئۇلارنىڭ ئىگە-چاقىسىز قالغان نارەسىدە بالىلىرىنىڭ بولسا خەۋىرىنى ئالالمىغانلىقىنى شۇنداقلا بۇ بالىلارنىڭ ئاقىۋىتىدىن ئەندىشىلىنىۋاتقانلىقىنى ئىنكاس قىلماقتا ئىدى. بۇ ھەقتىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلەر ئايلاپ قويۇپ بېرىلمەيۋاتقان بۇ ئەھۋالدا قارانچۇقسىز ۋە ھىمايىسىز قالغان بالىلارنىڭ كۆپىيىۋاتقانلىقى، بۇ قارانچۇقسىز قالغان بالىلارنىڭ نۆۋەتتە مەھەللە كومىتېتلىرى تەرىپىدىن جايلاردىكى يېتىم-يېسىرلار پاراۋانلىق ئورنىغا، يەنى دارىلئېتاملارغا ئاپىرىپ بېرىلىۋاتقانلىقى دەلىللەنگەن ئىدى.

تەپسىلاتى...

خىتاي كۆچمەن نوپۇسلىرى ئۇيغۇر ئېلىگە يۇقىرى تۇرمۇش ئىمتىيازلىرى بىلەن كەلمەكتە

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  13-ئىيۇن

يېقىندا، خىتاينىڭ سىنا بلوگىدا ئېلان قىلىنغان بىر خەۋەردە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاي كۆچمەن ئاھالىلەرگە ئۇيغۇر ئېلىدە تېرىلغۇ يەر، تۇرالغۇ ئۆي، ئىجتىمائىي سالامەتلىك سۇغۇرتىسى، ھەقسىز مائارىپ قاتارلىق زور ئىمتىيازلارنى بېرىپ يۆتكەۋاتقانلىقى ئاشكارىلانغان ئىدى. خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر ئېلىدە بىر مىليوندەك كىشىنى قايتا تەربىيە لاگېرلىرىغا سولىۋالغان بىر پەيتتە، ئىچكىرى ئۆلكىلەردىن كۆچمەن يۆتكەشنىڭ تېزلەشتۈرۈلۈشى كۆزەتكۈچىلەرنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى قوزغىدى.

تەپسىلاتى...

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىدارە ئورگانلاردا ئۇيغۇر تىلىنى ئىشلىتىشنى چەكلىگەنلىكى مەلۇم بولدى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  23-ماي

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ «دۆلەت ئورتاق تىلىنى ئومۇملاشتۇرۇش» نامىدا ئۇيغۇر دىيارىدا خىتاي تىلىنى ئومۇملاشتۇرۇشنى مەقسەت قىلغان سىياسەت تەدبىرلىرىنى، يېقىندا «ئىككى يۈزلىمىچىلىككە قارشى تۇرۇش» نامىدىكى سىياسىي ھەرىكىتى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ كۈچەيتكەنلىكى مەلۇم. يەنى چەتئەللەردىكى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا، ئۇيغۇرلار ئۈندىدار سۇپىسىدىن كۆچۈرۈپ تارقاتقان بۇ ھەقتىكى ئۇچۇردا گەرچە، مەزكۇر ھۆججەتنىڭ مەنبەسى ئېنىق كۆرسىتىلمىگەن بولسىمۇ، بۇنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى مەلۇم سىنىپ مۇدىرلىرىنىڭ بىر ئۈندىدار گۇرۇپپىسىدا 19-ئاپرېل تارقىتىلغانلىقى مەلۇم. 

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىك كومىتېتى: ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتىدىن ئەندىشە قىلىۋاتىمىز

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  15-ماي

رامىزان كېلىش ئالدىدا ئۇيغۇرلارنىڭ دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئومۇمىي ۋەزىيىتى ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ كۈچلۈك ئەندىشىسىنى قوزغىغان. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىك كومىتېتى دۈشەنبە ئېلان قىلغان باياناتىدا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا قارىتا باستۇرۇشنى كۈچەيتىۋاتقانلىقىنى تەكىتلەپ، ئۇيغۇرلار ياشايدىغان ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ ھازىرقى ۋەزىيىتى ساقچى دۆلىتىگە ئوخشاپ قالغانلىقىنى، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ كەڭ دائىرىدىكى چەكلىمە سىياسىتى ۋە نازارەت قىلىش سىستېمىسى يۈرگۈزۈپ، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىدىن ئىبارەت ئەڭ ئەقەللىي ئىنسانىي ئەركىنلىكىنىمۇ ئىنكار قىلىۋاتقانلىقىنى، بۇنىڭ ئالدىمىزدا، يەنى 15 -ماي باشلىنىش ئالدىدا تۇرغان رامىزان ئېيىدىكى دىنىي ئېتىقاد پائالىيەتلىرىگىچە پاراكەندىچىلىك ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى تەكىتلىگەن.

تەپسىلاتى...

كۆزەتكۈچىلەر: «خىتاينىڭ ‹دىننى جۇڭگوچىلاشتۇرۇش› سىياسىتىنىڭ مەقسىتى مىللەتلەرنى ئېرىتىپ يوقىتىشتۇر»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  12-ماي

ۋاشىنگتوندىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى «خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆزىنىڭ ئاسسىمىلياتسىيە سىياسىتىنى ‹دىننى جۇڭگوچىلاشتۇرۇش› ئارقىلىق كۈچەيتمەكتە» ناملىق دوكلاتىدا خىتاي ھۆكۈمىتى تۈزۈپ ئىجرا قىلىۋاتقان دىنىي سىياسەت ۋە قانۇن-نىزاملارنىڭ ئەمەلىيەتتە خىتايدىكى ھەر قانداق دىنىي ئېتىقاد پائالىيەتلىرىنى پۈتۈنلەي كونتروللۇققا ئېلىش ئۈچۈن خىزمەت قىلىۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن. دوكلاتتا يەنە شى جىنپىڭ ھاكىمىيىتى ئوتتۇرىغا قويۇپ پۈتۈن مەملىكەت مىقياسىدىكى بارچە دىنلارغا قارىتىۋاتقان ئاتالمىش «دىننى جۇڭگوچىلاشتۇرۇش» سىياسىتىنىڭ ئەمەلىيەتتە باشقا مىللەت ۋە دىنلارنى ئېرىتىپ يوق قىلىشنى مەقسەت قىلغان يېڭى بىر ئىستراتېگىيە ئىكەنلىكىنى ئېچىپ كۆرسەتكەن.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى «ساقچى دۆلىتى» ھەققىدە مۇھاكىمە (3)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  12-ماي

ساراھ كۇك ۋە لۇئىزا گرېۋ: «ساقچى دۆلىتى ئۇيغۇرلارغا قانداق زىيانكەشلىك قىلىۋاتىدۇ؟»

ۋاشىنگتوندىكى خۇدسون مەركىزىدە 4-ماي كۈنى ئېچىلغان ئۇيغۇر دىيارىدىكى «ساقچى دۆلىتى» تېمىسىدىكى مۇھاكىمە يىغىنىدا سۆز قىلىشقا تەكلىپ قىلىنغان مۇتەخەسسىسلەردىن ۋاشىنگتوندىكى «ئەركىنلىك سارىيى» نىڭ خادىمى ساراھ كۇك نۇقتىلىق قىلىپ ئۇيغۇر دىيارىدىكى دىنىي ئېتىقاد مەسىلىلىرىنىڭ «ساقچى دۆلىتى» بەرپا قىلىش بىلەن قانداق يۇغۇرۇلۇپ كەتكەنلىكى ھەققىدە توختالدى.

تەپسىلاتى...