ئۇيغۇر رايونىدىكى تېخىمۇ كۆپ مەسچىت ۋە مازارلارنىڭ چېقىپ تاشلانغانلىقىغا دائىر يېڭى دەلىللەر ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەنگلىيەدىكى «مۇھاپىزەتچى گېزىتى» بىلەن «بېللىڭكېيت» ناملىق تور ژۇرنىلى خىتاي دائىرىلىرىنىڭ 2016‏-يىلدىن بېرى قاغىلىق، خوتەن قاتارلىق تەكلىماكاننىڭ جەنۇبىي قىرغىقىدىكى جايلاردىكى 30 نەچچە مەسچىت ۋە دىنىي تاۋاپگاھنىڭ پۈتۈنلەي ياكى قىسمەن چېقىپ تاشلىغانلىقىغا دائىر يېڭى دەلىللەرگە ئېرىشكەنلىكىنى ئېلان قىلدى. «مۇھاپىزەتچى گېزىتى» نىڭ 6‏-ماي ئېلان قىلغان خەۋىرىدە قەيت قىلىنىشىچە، پۈتۈنلەي ياكى قىسمەن چېقىپ تاشلانغان بۇ مەسچىت ۋە دىنىي تاۋاپگاھلار خوتەندىكى ئىمام ئاسىم مازىرى، جەفەرى سادىق مازىرى قاتارلىق ئىككى مەشھۇر تاۋاپگاھنى، قاغىلىق چوڭ مەسچىتىدەك ئاتاقلىق جامەلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىكەن.

«مۇھاپىزەتچى گېزىتى» بىلەن «بېللىڭكەيت» تورى بۇ دەلىللەرگە مەزكۇر رايوندىكى 100 دەك مەسچىت ۋە تاۋاپگاھنىڭ سۈنئىي ھەمراھ سۈرەتلىرىنى ئانالىز قىلىش، يەرلىك پۇقرالارنى زىيارەت قىلىش ئارقىلىق ئېرىشكەن. خەۋەردە قەيت قىلىنىشىچە، ئۇلار تەكشۈرگەن 100 دەك مەسچىت ۋە تاۋاپگاھنىڭ ئىچىدىكى قاغىلىق مەسچىتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 31 مەسچىت بىلەن خوتەندىكى ئىمام ئاسىم مازىرى ۋە جەفەرى سادىق مازىرى قاتارلىق ئىككى تاۋاپگاھنىڭ قۇرۇلۇشى 2016‏-يىلدىن 2018‏-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان ئىكەن. خەۋەردە، ئۇنىڭ ئىچىدىكى 15 مەسچىت ۋە يۇقىرىقى ئىككى مازارنىڭ پۈتۈنلەي ياكى ئاساسەن بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغانلىقى، قالغان مەسچىتلەرنىڭ قۇببە، مۇنار ۋە دەرۋازىلىرىنىڭ چېقىپ تاشلانغانلىقى، ئۇنىڭدىن باشقا سىرتقى كۆرۈنۈشىدىن مەسچىت ئىكەنلىكىنى پەرقلەندۈرگىلى بولمايدىغان 9 قۇرۇلۇشنىڭ پۈتۈنلەي چېقىپ تاشلانغانلىقى بىلدۈرۈلگەن.

تەپسىلاتى...

«دېموكراتىيە شۇئان» پروگراممىسىدا ئۇيغۇر ئېلىدە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت ئىشلىنىۋاتقانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكىدىكى «دېموكراتىيە شۇئان» ناملىق مۇستەقىل خەۋەر ئورگىنى ئۇيغۇر ئېلىدە يولغا قويۇلۇۋاتقان لاگېر تۈزۈمى ھەققىدە تەپسىلى خەۋەر ئىشلەپ تارقاتتى. مەزكۇر پروگراممىدا سۆزگە تەكلىپ قىلىنغان ئۇيغۇر پائالىيەتچىسى روشەن ئابباس خانىم ئۇيغۇر ئېلىدە داۋام قىلىۋاتقان زۇلۇمنى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى دېگەن سۆز بىلەن تەسۋىرلەشنىڭ ئاجىز كېلىپ قالىدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى ۋە ئۇ يەردە يۈز بېرىۋاتقانلارنى «ئىنسانىيەتكە قارشى ئىشلىنىۋاتقان جىنايەت» دەپ شەرھىلىدى. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز ئىرادەدىن تەپسىلاتىنى ئاڭلايسىلەر.

تەپسىلاتى...

ياۋرو-ئاسىيا تورى: «ئۇيغۇر رايونىدا جۈمە نامىزى ئەمەلدىن قالغان»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-نۇيابىر

ئامېرىكىلىق ژۇرنالىست جېننىفېر بالفورنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇيغۇر رايونىدا جۈمە نامىزى ۋە جۈمە كۈنلۈك بايرام تەنتەنىسى پۈتۈنلەي ئەمەلدىن قالغان.

جېننىفېر بالفور ئۆزىنىڭ 16‏-نويابىر كۈنى «ياۋرو-ئاسىيا تورى» دا ئېلان قىلىنغان «شىنجاڭدىن يوللىنىش: جۈمە نامىزى ئەمەلدىن قالدى» سەرلەۋھىلىك ماقالىسىدا، نۆۋەتتە مەزكۇر رايوندا بۇرۇنقىدەك جۈمە نامىزى ئوقۇلمايدىغانلىقى، ھېچكىمنىڭ جۈمە تەنتەنىسى قىلىشقا ياكى مەسچىتكە كىرىشكە جۈرئەت قىلالمايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

جېننىفېر بالفورنىڭ ئىلگىرى سۈرۈشىچە، نۆۋەتتە مەزكۇر رايوندا بۇرۇنقىدەك چوڭلار ۋە بالىلار ھەر جۈمە كۈنى سائەت 12:30 دە جاينامازنى قولتۇقىغا قىسىپ ئەتراپتىكى مەسچىتكە ئالدىرايدىغان ئەھۋال پۈتۈنلەي ئاخىرلاشقان.

ئۇ، بېيجىڭ ھۆكۈمىتى 2016‏-يىلى 8‏-ئايدا چېن چۈەنگونى مەزكۇر رايونغا يۆتكەپ ئاپارغاندىن باشلاپ، مەسچىتلەرنىڭ تاقىلىشقا، ئاتالمىش ئېتىقادچى ئاممىنى «قوغدايدىغان» رىشاتكا، سىم توساقلارنىڭ پەيدا بولۇشقا باشلىغانلىقى، ئاۋاز ۋە يۈز تونۇش يۇمتاللىرىنىڭ جۈمە كۈنلىرىدىكى دىنىي كەيپىياتنى يوقاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن.

ئۇنىڭ ئىلگىرى سۈرىشىچە، چېن چۈەنگو ھوقۇق تۇتۇشتىن بۇرۇن دائىرىلەر مەسچىتلەرنى قاتتىق كونترول قىلسىمۇ، لېكىن بالىلار يەنىلا تەكشۈرۈشلەردىن ئوغۇرلۇقچە ئۆتۈپ جۈمە نامىزىغا قاتنىشىشقا مۇۋەپپەق بولالايدىكەن. لېكىن چېن چۈەنگودىن باشلاپ بۇ ئەھۋال ئاخىرلاشقان.

تەپسىلاتى...

خىتاي «پان-ھالالىزىم» غا قارشى تۇرۇش ھەرىكىتى قوزغاپ، ئۇيغۇرلارنى چوشقا گۆشى يېيىشكە رىغبەتلەندۈرمەكتە

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-ئ‍ۆكتەبىر

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا «پان-ھالالىزىم» غا قارشى تۇرۇپ، ئۇيغۇرلارنى ئىسلامى يېمەك-ئىچمەك ئادەتلىرىدىن ۋاز كېچىشكە رىغبەتلەندۈرۈشى رەسمىي سىياسىي ھەرىكەتكە ئايلانماقتا. مەزكۇر ھەرىكەت بۇ يىل 8‏-ئاينىڭ ئاخىرلىرىدا خىتايغا ئۆيلەنگەن مارالبېشىلىق بىر ئۇيغۇر مەمۇرى خادىمنىڭ ئېلان قىلغان بۇ ھەقتىكى ماقالىسى بىلەن رەسمىي تۈس ئېلىشقا باشلىغان.

تەپسىلاتى...

قۇمۇل شەھىرىدىكى 800 دەك مەسچىتنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمى چېقىپ تاشلانغان

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  3-سىنتەبىر

ئۇيغۇر ئىلىنىڭ قومۇل شەھىرىدىكى 800 دىن ئارتۇق مەسچىتنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمىنىڭ چېقىپ تاشلىنىپ، ئاران 80 دەك مەسچىت ساقلاپ قېلىنغانلىقى بىلدۈرۈلدى. ئىتالىيەدىكى «كىشىلىك ھوقۇق ۋە دىنى ئەركىنلىكنى قوغداش» ناملىق تەشكىلاتنىڭ يەرلىك ئۇچۇر مەنبەلىرىگە ئاساسەن خەۋىرىدە ئىلگىرى سۈرۈلۈشىچە، خىتاي دائىرىلىرى ئۆتكەن يىلدىن ھازىرغىچە قۇمۇل شەھىرىدىكى 800 دىن ئارتۇق مەسچىتنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمىنى چېقىپ تاشلاپ، ئۇلاردىن پەقەت 80 دەك مەسچىتنى ساقلاپ قالغان. خەۋەردە يەنە، ساقلاپ قېلىنغان مەسچىتلەرنىڭ قۇببىسى ۋە ئۇنىڭ ھىلال ئاي بەلگىلىرىنىڭ چېقىپ تاشلانغانلىقى بىلدۈرۈلگەن.

تەپسىلاتى...

كەنت سېكرېتارى: ئاتا-ئانىسى تەربىيەلەشكە ئەكېتىلگەن بالىلار «پەرىشتىلەر مەكتىپى» دە ئوقۇماقتا

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  31-ئاۋغۇست

ئاشكارىلىنىشىچە، كېرىيە ناھىيەسىدە ئاتا-ئانىسى تەڭلا يىغىۋېلىش لاگېرغا ئەكېتىلگەن بالىلار «پەرىشتىلەر مەكتىپى» دەپ نام بېرىلگەن ياتاقلىق مەكتەپكە ئورۇنلاشتۇرۇلغان.

خادىملاردىن بىرىنىڭ مەلۇم قىلىشىچە، ئاتالمىش پەرىشتىلەر مەكتىپىدىن كېرىيە ناھىيەسىدە ئىككىسى بار بولۇپ، بۇنىڭدا 4 ياش بىلەن 18 ياش ئارىسىدىكى 3 مىڭچە بالا ئاتا-ئانا مېھرى ۋە تەربىيەسى؛ شۇنداقلا ئائىلە مۇھىتىدىن مەھرۇم ھالەتتە يېتىشتۈرۈلمەكتە. 

تەپسىلاتى...

توقسۇ ناھىيىسىنىڭ يۇلتۇزباغ بازىرىدىكى 20 مەسچىتتىن ئون بىرى چېقىۋېتىلگەن

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  31-ئاۋغۇست

قەشقەر ۋە خوتەنلەردە «مەسچىتلەرنى ئىخچاملاش» نامىدا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان مەسچىت چېقىش دولقۇنى ئاقسۇ ۋىلايىتى تەۋەسىدىمۇ داۋام قىلماقتا. مۇخبىرىمىزنىڭ ئەڭ يېقىنقى ئېنىقلاشلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، توقسۇ ناھىيىسىنىڭ يۇلتۇزباغ بازىرىدا بار بولغان 20 مەسچىتتىن 11 مەسچىت چېقىۋېتىلگەن. بازار ئىچىدىكى چېقىۋېتىلگەن قەدىمىي مەسچىتلەردىن توپائېرىق ۋە گۈلباغ مەسچىتلىرىنىڭ ئورنىغا خىتاي قۇرۇلۇش شىركەتلىرى ئاھالىلەر ئولتۇراق بىناسى سالغان.

تەپسىلاتى...

خوتەندە مەسچىت چېقىش دولقۇنىنىڭ يەنە داۋام قىلىۋاتقانلىقى دەلىللەندى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  22-ئاۋغۇست

تۈركىيەدىكى «ئۇيغۇر خەۋەر ۋە تەتقىقات مەركىزى» تۈركىيەگە يېڭى كەلگەن خوتەنلىك بىر مۇھاجىرنىڭ بايانلىرىغا ئاساسەن خوتەندە مەسچىت چېقىش دولقۇنىنىڭ يەنە داۋام قىلىۋاتقانلىقى، بۇنىڭ نەتىجىسىدە خوتەندىكى بەيتۇللا ۋە بەيتۇلمەمۇر مەسچىتى قاتارلىق 10 نەچچە قەدىمىي مەسچىتنىڭ چېقىۋېتىلگەنلىكىنى خەۋەر قىلدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۈگۈن خوتەنگە قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا خوتەندە مەسچىت چېقىش دولقۇنىنىڭ يەنە داۋام قىلىۋاتقانلىقى دەلىللەندى. ئالاقىدار ساقچى خادىملىرى خوتەننىڭ يېڭىئېرىق يېزىسىدىلا 5 مەسچىتنىڭ چېقىلىپ ئورنىغا ساقچىخانا، گىلەمخانا ۋە تىككۈچىلىك كارخانىسى سېلىنىۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلىدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا ئاقىللار ئامبىرى: «خىتاي ئۇيغۇر دىيارىدا ناتسىستلار ئۇسلۇبىدىكى تەقىبلەش سىياسىتى يۈرگۈزۈۋاتىدۇ»

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  14-ئىيۇل

ئامېرىكىنىڭ ۋاشىنگتون ئەتراپىغا جايلاشقان «2049 قۇرۇلۇش ئىنستىتۇتى» ناملىق ئاقىللار ئامبىرى يېقىندا «خىتاي ساقتا ئۇچۇرلاردىن پايدىلىنىپ شىنجاڭدىكى باستۇرۇشنى قانداق قانۇنلاشتۇرۇۋاتىدۇ» سەرلەۋھىلىك بىر دوكلات ئېلان قىلدى.

دوكلاتتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «تېررورلۇق» ۋە «دىنىي ئاشقۇنلۇق» نى باھانە قىلىپ، ئۇيغۇرلارنى كەڭ كۆلەملىك باستۇرۇۋاتقانلىقى، باستۇرۇشنىڭ يېقىنقى مەزگىلدە تېخىمۇ ئېغىرلاشقانلىقى تەكىتلىنىپ، ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنى خىتاينىڭ تېررورلۇقىنى سۇيىئىستېمال قىلىپ، ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشىنى رەت قىلىشقا، خەلقئارا جەمئىيەتنى بېيجىڭ دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى قىلمىشىنى جاۋابكارلىققا تارتىشقا چاقىرغان. 

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى ب د ت غا ئۇيغۇرلار مەسىلىسى بويىچە دوكلات سۇندى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  24-ئىيۇن

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئىرقىي كەمسىتىشنى تۈگىتىش كومىتېتىنىڭ 96-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنى بۇ يىل 8-ئايدا جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلۈش ئالدىدا تۇرماقتا. مەزكۇر يىغىندا كومىتېت رەھبەرلىرى «خەلقئارا ئىرقىي كەمسىتىشنىڭ بارلىق شەكىللىرىنى يوقىتىشقا ئائىت خىتابنامە» گە قول قويغان ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئىرقىي كەمسىتىش خاتىرىسىگە قاراپ چىقىدىكەن. خىتاي مەزكۇر خىتابنامىگە 1981-يىلى قول قويغان بىر دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن ئىرقىي كەمسىتىشنىڭ بارلىق شەكىللىرىگە قەتئىي قارشى تۇرۇش، ئىرقىي ۋە مىللىي ئايرىمىچىلىقنى يوقىتىش ۋە ئىرقىي ۋە مىللىي باراۋەرلىكنى تەشەببۇس قىلىش قاتارلىقلارغا ۋەدە بەرگەن. ئەمما خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى مەزكۇر كومىتېتقا مەخسۇس دوكلات يوللاپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ دۆلەت ئىچىدە ئۇيغۇرلار ۋە تىبەتلەرگە قارىتا ئېغىر ئىرقىي ۋە مىللىي كەمسىتىش سىياسىتى يۈرگۈزۈۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...