مەشھۇر لاگېر سۈرىتىدىكى تۇتقۇنلاردىن بىرى لوپتىكى ئابدۇللا خارەت ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لوپ ناھىيەلىك ئاتالمىش «تەربىيەلەش مەركىزى» گە ئائىت مەشھۇر سۈرەتتىكى ئالدىنقى رەتتە ئولتۇرغان ئاق چاچلىق كىشىنىڭ لوپ ناھىيە شىپاڭ مەسچىتىنىڭ خوجىلىق ئىشلىرى مەسئۇلى ئابدۇللا خارەت(ياغاچچى)، يەنى ئابدۇللا ياغاچچى دېگەن كىشى ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى. ئابدۇللا خارەتنى سۈرىتىدىن تونۇۋالغان چەتئەلدىكى لوپلۇق مۇھاجىرلار بۈگۈن رادىيومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ، ئۇنىڭ كىملىكى ۋە خىسلەتلىرى ھەققىدە گۇۋاھلىق بەردى. گۇۋاھچىلار ئابدۇللا خارەتنىڭ شىپاڭ مەسچىتنىڭ خوجىلىق ئىشلىرىنى خالىسانە بېجىرىپ كېلىۋاتقان تەقۋادار بىر كىشى ئىكەنلىكى ۋە تىرىكچىلىك كويىدىكى بىر ھۈنەرۋەن ئىكەنلىكىنى ئالاھىدە تەكىتلىدى.

لوپ ناھىيەسدىكى يىغىۋېلىش لاگېرىغا ئائىت مەشھۇر سۈرەتتىن تونۇۋېلىنغان تۇتقۇنلار ھەققىدە ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا تۇتقۇنلاردىن بىرىنىڭ لوپتا تونۇلغان ياغاچچى ئابدۇللا خارەت ئىكەنلىكى ۋە ئۇنىڭ ھەر ۋاقىت ساۋابلىق ئىش ئىزدەپلا يۈرىدىغان تەقۋادار بىر كىشى ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى. ئابدۇللا ياغاچچىنىڭ نۆۋەتتە مۇھاجىرەتتە ياشاۋاتقان بىر مەھەللىلىكلىرى ئۇنىڭ كىملىكى ۋە خىسلەتلىرى ھەققىدە مەلۇمات بەردى.

تەپسىلاتى...

مەشھۇر لاگېر رەسىمىدىكى تۇتقۇنلاردىن بىرى كارخانىچى ئېزىز ھاجى شاڭتاڭ ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدىكى لاگېرلار ھەققىدە تارقالغان سۈرەتلەر ئىچىدە ئەڭ دىققەت تارتقىنى لوپ ناھىيەلىك ئاتالمىش تەربىيەلەش مەركىزىدىكى تۇتقۇنلارنىڭ كۆك مەھبۇس كىيىمى بىلەن يىغىن مەيدانىدا ئولتۇرغان كۆرۈنۈشى بولۇپ، بۇ دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا لاگېرلارغا قارشى ئۆتكۈزۈلگەن نامايىشتىن تارتىپ ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدىكى يىغىن زاللىرىغىچە كەڭ تارقالغان ۋە قوللىنىلغان ئىدى. يېقىندا مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار ئەنە شۇ رەسىمدىكى تونۇشلىرىدىن بىرقانچىسىنىڭ كىملىكىنى فەيسبوكتا ئاشكارىلىدى. ئاشكارىلىنىشىچە، 5-قاتاردا ئولتۇرغان كىشىلەردىن بىرى بىر مەھەل رېستوران ئاچقان ۋە شاڭتاڭ دەپ لەقىمى بولغان ئېزىز ھاجى دېگەن كىشىدۇر. مۇخبىرىمىزنىڭ ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا بۇ ئۇچۇرنىڭ توغرىلىقى دەلىللەندى. 

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر ئوتتۇرا مەكتەپ تىل-ئەدەبىيات دەرسلىكى» نى قايتا تۈزۈشكە قاتناشقان كامىل رېھىم تۇتقۇن قىلىنغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كۈنسېرى ئاشكارىلىنىۋاتقان ئۇچۇرلار خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ نۆۋەتتىكى سىياسىي باستۇرۇش قاراتمىلىقىنىڭ تىغ ئۇچىنى ئۇيغۇر دىيارىدىكى يەرلىك مىللەتلەرنىڭ تىلى، مەدەنىيىتى، ۋە دىنىي ئېتىقادىغا مەركەزلەشتۈرىۋاتقانلىقىنى كۆرسەتمەكتە. بۇنىڭ نەتىجىسىدە ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ مەنىۋى ھاياتىدىكى يېتەكچى كۈچ ھېسابلانغان سەرخىللارنىڭ خىتاينىڭ رايوندىكى تەقىب سىستېمىسىنىڭ قۇربانىغا ئايلىنىۋاتقانلىقىنى مەلۇم بولماقتا.

يېقىنقى مەزگىلدىن بۇيان ئۇيغۇر سەرخىللىرىنىڭ ئاتالمىش «دۆلەتنى پارچىلاشقا ئۇرۇنۇش» ۋە «بۆلگۈنچىلىك» بىلەن ئەيىبلىنىپ، بەزىلىرىنىڭ قاماق جازالىرىغا، يەنە بەزىلىرىنىڭ ئۆلۈم جازالىرىغا ھۆكۈم قىلىنغانلىقى رادىيومىز تەرىپىدىن دەلىللەنگەن ئىدى. ئەمدىلىكتە 2002-يىلىدىن 2011-يىلىغىچە «ئۇيغۇر ئوتتۇرا مەكتەپ تىل-ئەدەبىيات دەرسلىكى» نى قايتا تۈزۈشكە قاتناشقان ئۇيغۇر زىيالىيسى كامىل رېھىمنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ئۇنىڭ نۆۋەتتە گوللاندىيەدە تۇرۇشلۇق قىزى مەرھابا كامىل تەرىپىدىن دەلىللەندى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكانىڭ مىچىگان ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۇيغۇر ئېلىدىكى لاگېرلار مەسىلىسى تونۇشتۇرۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ھۆرمەتلىك رادىئو ئاڭلىغۇچىلار، 18-ئاپرېل كۈنى ئامېرىكادىكى داڭلىق ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ بىرى بولغان مىچىگان ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ «گېرالد فورد ئاممىۋى سىياسەتلەر ئىنستىتۇتى» دا ئۇيغۇر ئېلىدىكى ئېغىر كىشىلىك ھوقۇق كرىزىسى ھەققىدە بىر مۇھاكىمە يىغىنى چاقىرىلدى. يىغىنغا ئامېرىكادىكى ئادۋوكات نۇرىي تۈركەل ئەپەندى، جورج ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى پروفېسسورى شان روبېرتىس، روس-خۇلمان تېخنىكا ئىنستىتۇتى ئوقۇتقۇچىسى تىموسىي گرۇس قاتارلىقلار تەكلىپ قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

ئەدلىيە خادىمى: «خوتەندىكى 800 دەك ئوقۇغۇچىسى بار بىر مەكتەپتە 300 نەچچە ئوقۇغۇچىنىڭ ئاتا-ئانىسى بىراقلا تەربىيەلەشتە»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىرىمىزنىڭ يىغىۋېلىش لاگېرلىرىنىڭ تەسىرى ھەققىدە ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا ئەھۋالدىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى خوتەندە پۈتۈن مەكتەپلەرنىڭ ئاتالمىش «پەرىشتىلەر مەكتىپى» گە ئايلىنىپ كەتكەنلىكىنى بايان قىلىش ئارقىلىق نۆۋەتتە يىغىۋېلىش لاگېرىغا سولىنىۋېلىنغان كىشىلەر سانىنىڭ مۆلچەرلىنىۋاتقاندىنمۇ كۆپ ئىكەنلىكىنى ئىشارەت قىلدى. مۇخبىرىمىزنىڭ تېلېفونىنى قوبۇل قىلغان بىر ئەدلىيە خادىمى خوتەننىڭ 800 دەك ئوقۇغۇچىسى بار بىر تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتىپىدىكى 300 نەچچە ئوقۇغۇچىنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ بىراقلا «تەربىيەلەش» كە ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى، شۇ سەۋەبتىن ئاتا-ئانىسىز قالغان بۇ ئوقۇغۇچىلارنىڭ مەكتەپتە يېتىپ ئوقۇۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلىدى. 

تەپسىلاتى...

تىجارەتچى خېلىل ھاشىم ئوغلىنى 15 يىلنىڭ ئالدىدا دىنى ساۋات كۇرسىغا بەرگەنلىكى ئۈچۈن 19 يىللىق كېسىلگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

غۇلجىدا كۆزگە كۆرۈنگەن تىجارەتچىلەردىن بىرى بولغان خېلىل ھاشىم بۇرۇن خىتايچە ئوقۇغانلىقى ۋە ئۇيغۇر ئۆرپ-ئادەتلىرىگە پۇختا بولمىغانلىقى ئۈچۈن تۇرمۇشتا بۇنىڭ، بولۇپمۇ دىنىي ساۋاتى بولماسلىقنىڭ خىجالەتچىلىكىنى كۆپ تارتقان. شۇڭا ئۇ باشلانغۇچ مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان ئوغلى مەردان خېلىلنى دەرستىن سىرت مەزگىلىدە مەھەللىدىكى بىر ئائىلىۋى قۇرئان كۇرسىغا بەرگەن. 15 يىل ئاۋۋالقى بۇ قىلمىش ئۆتكەن يىلغا كەلگەندە خېلىل ھاشىمنىڭ 19 يىللىق كېسىلىشى، مەردان خېلىل ۋە ئاپىسىنىڭ بولسا لاگېرغا ئەكىتىلىشىگە سەۋەب بولغان.

ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىنىڭ غۇلجىدا تۇتقۇن قىلىنغان تىجارەتچىلەر ھەققىدە رادىيومىزغا يازغان خېتىدە، غۇلجىدا كۆزگە كۆرۈنگەن تىجارەتچىلەردىن خېلىل ھاشىمنىڭ 19 يىللىق كېسىلگەنلىكى بايان قىلىنغان. ئىنكاستا خېلىل ھاشىمغا مىسىرنى زىيارەت قىلىش، بالىسىنى قۇرئان كۇرسىغا بېرىش ۋە مىللىي ئۆچمەنلىك پەيدا قىلىشتىن ئىبارەت ئۈچ خىل قىلمىش سەۋەبلىك دۆلەت بىخەتەرلىكىگە خەۋپ يەتكۈزۈش جىنايىتى ئارتىلغانلىقى يېزىلغان. غۇلجىدىكى ئالاقىدار خادىملار خېلىل ھاشىمنىڭ كېسىلىشى ھەققىدە ھېچقانداق مەلۇمات بەرمىدى. ئىنكاستا، خېلىل ھاشىمنىڭ كۆپىنچە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ قازاقىستاندا ئىكەنلىكى ۋە بىر مەزگىل قازاقىستاندا تىجارەت قىلغانلىقى يېزىلغان. بىز بۇ يىپ ئۇچىغا ئاساسەن، خېلىل ھاشىمنىڭ قازاقىستاندىكى ئاكىسى ھاكىم ھاشىمنىڭ ئوغلى ۋاھاپ ھاكىمنى زىيارەت قىلدۇق. ئۇ تاغىسىنىڭ 19 يىللىق كېسىلگەنلىك خەۋىرىدىن تېخى ئۈچ كۈن ئاۋۋال خەۋەر تاپقانلىقىنى ئېيتتى.
تەپسىلاتى...

غۇلجادىكى ئاق مەسچىتنى سالدۇرغان ياقۇپ ھاجى بىلەن سەلىم ھاجى كېسىۋېتىلگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئاشكارىلىشىچە، غۇلجا سۇ دەرۋازىدىكى ئوت ئوتكەن مەسچىتنىڭ ئورنىغا يېڭى مەسچىت سېلىشنى غۇلجىدىكى ئەلسۆيەر سودىگەرلەردىن ياقۇپ ھاجى بىلەن سەلىم ھاجى تالىشىپ قالغان. جامائەتنىڭ كېلىشتۈرۈشى بىلەن ئىككىسى ئورتاق دەسمايە چىقىرىپ، 4 مىليون يۈەنچە مەبلەغ بىلەن «ئاق مەسچىت» نامىدا يېڭىدىن بىر مەسچىت سالغان. ئۇلارنىڭ بۇ ئاكتىپلىقى 2017‏-يىلىغا كەلگەندە «دىنىي ئەسەبىيلىكنىڭ ئالامىتى» دەپ قارىلىپ، ئۇلار يىغىۋېلىش لاگېرىغا سولىۋېلىنغان. ئۆتكەن يىلى يىغىلىۋېلىش لاگېرىدىكى بىر تۈركۈم تۇتقۇنلار ئۈستىدىن سوتسىز ھۆكۈم چىقىشقا باشلىغاندا بۇ ئىككى ساخاۋەتچىنىڭ ھەر ئىككىسى كېسىۋېتىلگەن.

ئۇيغۇر رايونىدىن يېقىندا چەتكە چىققان ۋە غۇلجا ۋەزىيىتى ھەققىدە رادىيومىزغا يازما مەلۇمات يوللىغان بىر تىجارەتچىنىڭ بايان قىلىشىچە، غۇلجا سۇ دەرۋازىدىكى ئەسلىدىكى ئوت كەتكەن مەسچىتنىڭ ئورنىغا 2006‏-يىلى ئاق مەسچىتنى بىنا قىلغان ئەلسۆيەر سودىگەرلەردىن ياقۇپ ھاجى 15 يىللىق كېسىۋېتىلگەن. دېيىلىشىچە، سەلىم ھاجىمۇ كېسىلگەن، ئەمما ئۇنىڭ جازا مۇددىتى مەلۇم ئەمەس. غۇلجادىكى ئالاقىدار ساقچى خادىملىرى ياقۇپ ھاجى ۋە سەلىم ھاجىلارنىڭ جازا ھۆكۈملىرى ھەققىدە مەلۇمات بەرمىدى.

تەپسىلاتى...

ئالاقىدار خادىملار ئاتاقلىق يازغۇچى مەمتىمىن ھوشۇرنىڭ ئەسەرلىرىدىن «مەسىلە» چىققانلىقىنى ئاشكارىلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بىرقانچە ئايدىن بۇيان جەمئىيەتتە ئاتاقلىق يازغۇچى مەمتىمىن ھوشۇرنىڭمۇ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ھەققىدە غەيرىي-رەسمىي ئۇچۇرلار تارقىلىپ كېلىۋاتقان ئىدى. تۈنۈگۈن ئامېرىكادىكى «تىنچ ئوكيان ئۆلچىمى» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان تەكلىماكان ئۇيغۇر نەشرىياتى ھەققىدىكى ماقالىدىمۇ بۇ يىل 74 ياشقا كىرگەن ئاتاقلىق يازغۇچى مەمتىمىن ھوشۇرنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى تىلغا ئېلىنغان. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتە ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا ئۇيغۇر رايوندىكى ئالاقىدار خادىملار مەمتىمىن ھوشۇرنىڭ ئەسەرلىرىدىن «مەسىلە» چىققانلىقىنى ئاشكارىلىدى.

تەپسىلاتى...

قەلبىنۇر كامال: «ئۇرۇق-تۇغقانلىرىمدىن 8 كىشى لاگېردا»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدىكى ئۇيغۇرلار يۇرتىدىكى ئاتا-ئانىلىرى ۋە ئۇرۇق-تۇغقانلىرى بىلەن تېلېفون ئالاقىسى ئۈزۈلۈپ قالغانلىقتىن، ئۇلارنىڭ بەزىلىرى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا گۇۋاھلىق بېرىپ سىن كۆرۈنۈشلىرىنى تارقاتسا، يەنە بەزىلىرى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىغا ئوخشاش خەلقئارالىق ئورگانلارغا ئەرز يېزىپ، ئاتا-ئانا ۋە بالا-چاقىلىرىنىڭ ئىز-دېرىكىنى ئېلىشقا تىرىشماقتا. تۈركىيە پۇقرالىقىغا ئۆتكەن بەزى ئۇيغۇرلار تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىغا خەت يېزىپ، ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ ئىز-دېرىكىنى ئېلىشقا تىرىشماقتا. 

تەپسىلاتى...

ئاتۇش شورۇقلۇق تىجارەتچى ياقۇپ روزىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بۇ يىل 45 ياشلار چامىسىدىكى، ئاتۇش شورۇقلۇق تىجارەتچى ياقۇپ روزىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكى ئاشكارىلاندى.

مەلۇم بولۇشىچە، ئەسلى قىرغىزىستاندا تىجارەت قىلىۋاتقان ياقۇپ روزى 2017-يىلىنىڭ بېشىدا يۇرتىغا قايتقان، 2017-يىلىنىڭ ئوتتۇرىلىرى لاگېرغا ئەكېتىلگەن.

ئۆتكەن ئاينىڭ ئاخىرقى ھەپتىسى لاگېردا جان ئۈزگەن. ساقچىلار ياقۇپ روزىنىڭ يۈرەك كېسىلى بىلەن ئۆلگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. ئەمما ئەھۋالنى ئىنكاس قىلغۇچىلار، ياقۇپ روزىنىڭ جەسىتىنىڭ ئائىلىسىگە بېرىلمىگەنلىكىنى بىلدۈرۈش بىلەن بىرلىكتە ئۇنىڭ قىيىن-قىستاقتا ئۆلگەن بولۇش ئېھتىماللىقىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.

تەپسىلاتى...