خىتاي ھۆكۈمىتى ئىستانبۇلدىن چاقىرتىپ ئېلىپ كەتكەن بىر قىسىم ئۇيغۇرلارنىڭ قاماپ قويۇلغانلىقى ئاشكارا بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دائىرىلىرى ئىستانبۇلدا ياشاۋاتقان بىر قىسىم ئۇيغۇرلارغا تېلېفون ئارقىلىق تەھدىت سېلىپ ئېلىپ كەتكەنلىكى، ئۇلار قايتىپ بارغاندا تۈرمىگە سولاپ قويغانلىقى ئاشكارا بولدى.

بۇلاردىن بىرى 22 ياشلىق ئابلىكىم مەمتىمىن بولۇپ، ئۇ خوتەن ۋىلايىتى لوپ ناھىيەسىنىڭ جىيا يېزا 4-كەنت 4-مەھەللىسىدىن ئىكەن. ئۇنىڭ بىر قولى مېيىپ بولۇپ، داۋالىنىش ئۈچۈن 2016-يىلى 2-ئايدا ئىستانبۇلغا كەلگەن ئىكەن. ئۇ ئىستانبۇلدا داۋالىنىش جەريانىدا خوتەندىكى ساقچىلار ئۇنىڭ دادىسىغا بېسىم قىلىپ ئوغلىنى قايتۇرۇپ كېلىشكە زورلىغان. ئابلىكىم مەمتىمىن قايتىپ بارغاندىن كېيىن دادىسى بىلەن ئىككىيلەننى تۇتۇپ تۈرمىگە قامىغانلىقى مەلۇم بولدى.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيەدە «جازا لاگېرلىرىدا ئۆلۈم» ناملىق يىغىن ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر تەشكىلاتى كارلسرۇخې شۆبىسىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن 23-ماي كۈنى گېرمانىيەنىڭ كارلسرۇخې شەھىرىدە «جازا لاگېرلىرىدا ئۆلۈم» ناملىق يىغىن ئۆتكۈزۈلدى. يىغىنغا كارلسرۇخې ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى رايونلاردىن كەلگەن ئۇيغۇرلاردىن سىرت، يەنە كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ رەھبەرلىرى، گېرمانىيە پارلامېنتىنىڭ ئەزالىرى، ھەر ساھە ئىلىم ئادەملىرى، سىياسىي زاتلار ھەمدە ئۇيغۇرلارغا قىزىققۇچى يەرلىك ئاۋام بولۇپ، كۆپ ساندا كىشى قاتناشتى.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى «لاگېرلارنى تاقاش» ھەرىكىتى قوزغىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ھۆرمەتلىك رادىئو ئاڭلىغۇچىلار، خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر ئېلىدە يېپىق تەربىيە لاگېرلىرىنى يولغا قويۇپ، تارىختىكى ناتسىستلار يولغا قويغان «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» نى قايتا جانلاندۇرۇۋاتقانلىقى ئاشكارىلانغاندىن كېيىن بۇ مەسىلە ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ۋە دۆلەت مەجلىسىنىڭ كۈچلۈك دىققىتىگە ئېرىشتى.

ئامېرىكادىكى جۇمھۇرىيەتچى ۋە دېموكراتىيەچى ھەر ئىككى پارتىيىدىن تەركىب تاپقان دۆلەت مەجلىس ئەزالىرى، ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرى تەرەپ-تەرەپتىن لاگېرلارنى يولغا قويۇشقا قاتناشقان خىتاي ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرىغا قارىتا تەدبىر قوللىنىش ئۈچۈن ھەرىكەتكە كەلدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى: «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقىنى ‹تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش› كۈرىشى ئەمەس، بەلكى بىر يىرگىنچلىك باستۇرۇش»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىككە مەسئۇل ئالاھىدە ئەلچىسى سام بروۋنبەك ۋە ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش بۆلۈمىگە مەسئۇل ئالاھىدە ئەلچى نەيسان سەيلس 22-ماي كۈنى «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقىنى ‹تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش› كۈرىشى ئەمەس، بەلكى بىر يىرگىنچلىك باستۇرۇش» سەرلەۋھىلىك بىرلەشمە ماقالىسىنى ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» دېگەن خەلقئاراۋى ئاتالغۇنى سۇيىئىستېمال قىلىپ كەلگەنلىكىنى قاتتىق ئەيىبلىدى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رامازاندا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئىسلام دۇنياسىغا ئاڭلىتىشقا تىرىشماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ خادىملىرى رامازان ئېيىدا گۇرۇپپىلار بويىچە ئىسلام تەشكىلاتلىرىنى زىيارەت قىلىپ، ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئاڭلاتماقتا.

د ئۇ ق رەھبەرلىرىنىڭ قارىشىچە، بۈگۈنكى كۈندە ئامېرىكا، گېرمانىيە قاتارلىق غەرب دېموكراتىك ئەللىرىدە ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى جىددىي تېما سۈپىتىدە كۈنتەرتىپتە تۇرۇۋاتقان بولسىمۇ، ئەمما بۇنىڭغا نىسبەتەن ئىسلام ۋە تۈرك دۇنياسىدىن يەنىلا يېتەرلىك دەرىجىدە سادا يوق ئىكەن. تۈركىيە، كۇۋەيت ۋە مالايسىيانىڭ جازا لاگېرلىرىغا قارشى ئىپادىلىرىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، مۇتلەق كۆپ قىسىم تۈرك ۋە ئىسلام ئەللىرى يەنىلا سۈكۈت قىلىشنى داۋاملاشتۇرماقتىكەن. ھەتتا ئىسلامنىڭ مەركىزى سانالغان سەئۇدى ئەرەبىستان، شۇنداقلا پاكىستان قاتارلىق دۆلەتلەر 3 مىليون ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى جازا لاگېرلىرىدا قىيناۋاتقان خىتاينى ئاشكارا قوللاپ ئىپادە بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتلىرى: لاگېردا چوشقا گۆشى يېيىشكە مەجبۇرلاش ئومۇميۈزلۈك ئىش

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

قازاقىستانلىق لاگېر شاھىتى گۈلزىرە رادىيومىزغا، لاگېردا خادىملار ئۇلارغا چوشقا گۆشىنى «تۇغقانلار تامىقى» ياكى «دوستلار تامىقى» دەپ مەجبۇرىي يېگۈزگەنلىكىنى، چوشقا گۆشى گېلىدىن ئۆتمەي قۇسۇۋەتكەن چېغىدا «ئىدىيەڭدە مەسىلە بار» دەپ ئەيىبلىگەنلىكى ۋە «ئورنۇڭنى يۆتكىۋېتىمىز» دەپ تەھدىت سالغانلىقىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى: «تۇتقۇن قىلىنغان ۋە يوقالغانلار: ئۇيغۇر دىيارىدىكى زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقان زىيالىيلار»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدا مىليونلىغان ئۇيغۇرنىڭ جازا لاگېرلىرىغا سولانغانلىقى ئاللىقاچان خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى تارتقان بىر مەسىلىگە ئايلاندى.

شۇ تۇتقۇنلارنىڭ ئىچىدە ئالىي مەلۇماتلىق زىيالىيلارنىڭمۇ بارلىقى كىشىلەرنىڭ دىققەت-ئېتىبارىنى تېخىمۇ قوزغىماقتا. ئالىي مەلۇماتلىق زىيالىيلار بىر مىللەتنىڭ تەرەققىياتىدا، ئۇنىڭ خەلقئارادا پۇت تىرەپ تۇرالىشىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدىغان مۇھىم ئامىللارنىڭ بىرىدۇر. بىر مىللەتنىڭ سەرخىللىرى بولغان زىيالىيلار تۇتقۇن قىلىندى دېمەكلىك شۇ مىللەتنىڭ يېتەكچىلىرى ۋە سەركىلىرى قىرقىپ تاشلاندى دېمەكلىكتۇر.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزى: «ئادەم كۆپىيىپ كەتكەندە بىر مەزگىل چىلەككە تەرەت قىلدۇق»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزى غۇلجا ناھىيىسىدە لاگېردا ياتقان مەزگىلىدە 4 قېتىم ئورنى ئالماشقانلىقىنى، ئىككى قېتىملىق ئورنى ئالماشقاندا بۇ لاگېرلارنىڭ بىر قىسىم ياتاقلىرىدا ھاجەتخانا بولمىغاچقا 3 ئايچە چىلەككە تەرەت قىلغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. ئۆتكەن ھەپتە زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان سابىق كارخانىچى نۇرمەمەت ئابدۇللامۇ ئۆزىنىڭ «5‏-ئىيۇل ۋەقەسى» دە تۇتقۇن قىلىنغان ۋاقتىدا يەكەندىكى بىر سىياسىي تەربىيە مەركىزىدە چىلەككە تەرەت قىلغانلىقىنى بايان قىلغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزى: «ئىككى ھەپتىدە بىر قېتىم يىغلاشقا رۇخسەت قىلىدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقانقىزىنىڭ ئاشكارىلىشىچە، ئۇ تۇرغان ئاياللار لاگېرىدا تۇتقۇنلار ياتاقتىن سىنىپقا ساقچىلارنىڭ نازارىتىدە يالاپ ئېلىپ چىقىلغان؛ كۈنىگە 14 سائەت «دەرس» ئۆتۈلگەن؛ بۇ 14 سائەت ئىچىدە پەقەت بىر ياكى ئىككى قېتىملا تەنەپپۇس ۋاقتى بېرىلگەن. ئۇلارنىڭ ياتاق ۋە سىنىپتا ئۆزئارا سۆزلىشىشى ۋە يىغلىشىنى قاتتىق چەكلىگەن دائىرىلەر، ئۇلارغا ئىككى ھەپتىدە بىر قېتىم ئىككى سائەتلىك يىغلاش ۋاقتى بەرگەن. تۇتقۇنلار بۇ يىغلاش سائىتىدىمۇ ساقچى ۋە ئوقۇتقۇچىلارنىڭ نازارىتى ئاستىدا بولغان.

تەپسىلاتى...

مۇتەخەسسىسلەر كانادا ھۆكۈمىتىنى ئۇيغۇر ئېلىدىكى ئەمەلدارلارنى «ماگنېتسكىي قانۇنى» ئارقىلىق جازالاشقا چاقىرماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كانادالىق مۇتەخەسسىسلەر كانادا ھۆكۈمىتىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى چېن چۈەنگو ۋە شۆھرەت زاكىر قاتارلىق ئەمەلدارلىرىنى «ماگنېتسكىي قانۇنى» بويىچە جازالاشقا چاقىرغان.

كانادانىڭ «دۆلەت پوچتىسى» گېزىتىنىڭ بۇ ھەقتىكى خەۋىرىدە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدا 2 مىليوندەك ئۇيغۇرنى لاگېرغا قاماش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ تىلى ۋە دىنىغا ھۇجۇم قىلىۋاتقانلىقى، بۇنىڭ دەل كانادا ھۆكۈمىتى كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىۋاتقان دىكتاتور ھاكىمىيەتلەرنى جازالاش ئۈچۈن تۈزگەن «ماگنېتسكىي قانۇنى» بويىچە جازالىنىشى زۆرۈر بولغان بىر ھەرىكەت ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن.

خەۋەردە كۆرسىتىلىشىچە، كانادالىق مۇتەخەسسىسلەر يۇقىرىقى بۇ قانۇن تۈزۈلگىلى 18 ئاي بولغان بولسىمۇ، ئەمما ھازىرغىچە بىرەرمۇ خىتاي ئەمەلدارىنىڭ قارا تىزىملىككە ئېلىنمىغانلىقىنى تەنقىد قىلغان. ئۇلار بىردەك كانادا ھۆكۈمىتىنى ئەمدى پوزىتسىيىسىنى جىددىي ئۆزگەرتىشكە چاقىرغان.

تەپسىلاتى...