خىتايغا سادىق، ئۇيغۇرغا قاتتىققول ساقچى باشلىقى قادىر مەمەتنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا ئۈرۈمچى ۋەزىيىتىدىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى خىتايغا نىسبەتەن ساداقەتمەنلىكتە، ئۇيغۇر سىياسىي مەھبۇسلارغا قارىتا قاتتىققوللۇقتا داڭ چىقارغان ئۈرۈمچى شەھەرلىك ج خ ئىدارىسىنىڭ سابىق مۇئاۋىن باشلىقى قادىر مەمەتنىڭمۇ تۇتۇلغانلىقىنى مەلۇم قىلدى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئۈرۈمچىدىكى ساقچى خادىملىرىغا قارىتا ئىككى ھەپتىدىن بېرى ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا قادىر مەمەتنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ئايدىڭلاشتى.

تەپسىلاتى...

شان روبېرتس: بىر مىللەتنىڭ يەر-زېمىن ۋە مال-مۈلكىنى تالان-تاراج قىلىش شۇ مىللەتكە ئېتنىك تازىلاش ئېلىپ بېرىشنىڭ بىر قىسمى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا، «شىنجاڭ روزى ھاجى سودا چەكلىك شىركىتى»، «كورلا چىلانباغ ئۆي مۈلۈكچىلىك شىركىتى» قاتارلىقلارنىڭ لىدېرلىرى روزىھاجى ھەمدۇل ۋە مەمەت ھەمدۇل ئاكا-ئۇكىلارنىڭمۇ تۇتقۇن قىلىنىپ، ئاكىسى روزىھاجىنىڭ 25 يىل كېسىلگەنلىكى ۋە بۇ ئائىلىنىڭ زور مىقداردا مال-بىساتىنىڭ توڭلىتىلغانلىقى مەلۇم بولغانىدى. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدە لاگېرلارنى قۇرۇپ ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشنى كۈچەيتكەن بىر مەزگىلدە، ئۇيغۇر پۇلدارلىرى ۋە روناق تاپقان ئىگىلىك تىكلىگۈچىلەرنىڭمۇ ئاساسلىق تۇتقۇن نىشانى بولۇۋاتقانلىقى ئۇيغۇرلار ۋەزىيىتىنى تەتقىق قىلغۇچى مۇتەخەسسىسلەرنىڭ دىققىتىنى تارتقان مەسىلىگە ئايلانماقتا.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتى گۈلزىرە ئاۋۇلقان قىزى تۇغقانلىرىنىڭ سوتلانغانلىقىنى بىلدۈردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

قازاقىستاندا مەڭگۈلۈك تۇرۇش رۇخسىتى، يەنى يېشىل كارتىسى بار گۈلزىرە ئاۋۇلقان قىزى 2017-يىلى 7-ئاينىڭ 19-كۈنىدىن 2018-يىل 10-ئاينىڭ 17-كۈنىگىچە خىتاينىڭ غۇلجىدىكى لاگېرىدا 15 ئاي ياتقان، كېيىن غۇلجىدىكى مەلۇم لاگېر ئىچىگە قۇرۇلغان پەلەي زاۋۇتىدا مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنغان ۋاقىتنى قوشقاندا لاگېردا 2 يىلدىن ئارتۇق تۇتۇپ تۇرۇلغان.

گۈلزىرە ئاۋۇلقان قىزى 2018-يىلى يىل ئاخىرى خىتاي لاگېرىدىن قويۇپ بېرىلىپ، قازاقىستانغا قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، ئىجتىمائىي تور بېكەتلىرى ۋە ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى قاتارلىق تاراتقۇلارغا لاگېرلارنىڭ ئىچكى ئەھۋالىنى ئاشكارىلىغانىدى. ئۇ يەنە غۇلجىدىن ئايرىلىشتىن ئىلگىرى خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۆزىنى ئاگاھلاندۇرۇپ، ئەگەر لاگېردا كۆرگەنلىرىنى ئاشكارىلىسا ئاقىۋىتىگە ئۆزى ئىگە بولىدىغانلىقى ھەققىدە ۋەدىنامە يازدۇرۇپ ئاندىن قويۇپ بەرگەنلىكىنىمۇ بىلدۈرگەن. گۈلزىرە ئاۋۇلقان قىزى بۇ يىل 7-ئاينىڭ 16-كۈنى رادىيومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلغىنىدا، خىتاي ساقچىلىرىنىڭ ئۇنىڭ غۇلجىدىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرى ئارقىلىق داۋاملىق تېلېفون قىلدۇرۇپ، لاگېرلار ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنى يەنە ئاشكارىلىسا يۇرتىدىكى تۇغقانلىرىنى سولايدىغانلىقى ھەققىدە تەھدىت سالغانلىقىنىمۇ بىلدۈرگەنىدى.

تەپسىلاتى...

نۇرىمان خانىم: «زۇلۇمنىڭ قاتتىقلىقىدىن قىسمەتلىرىمىز باشقىلارغا رىۋايەتتەك ئاڭلىنىدىكەن»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا «دوھا مۇھاكىمە مۇنبىرى» ئىشلىگەن «ئۇيغۇر مۇساپىرلار: مەن ئائىلەمنى قايتا كۆرەلەمدىم؟» تېمىسىدىكى ۋىدىيولۇق زىيارەت فىلىمىدا ئائىلىسىنىڭ ئىز-دېرىكىنى قىلىپ تاراتقۇلاردا مەخسۇس گۇۋاھلىق بېرىۋاتقان بىرقانچە ئۇيغۇرنىڭ پائالىيەتلىرىنى تونۇشتۇرۇلغان.

مەزكۇر فىلىمدا ئامېركادىكى نۇرىمان ئابدۇرېشىت خانىم ۋەتەندىكى ئاتا-ئانىسى ۋە قېرىنداشلىرىنىڭ ئەھۋالىدىن خەۋەرسىز ئىكەنلىكىنى، فىرقەت جەۋدەتنىڭ ئاپىسى ۋە باشقا ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ لاگېرلارغا قامالغانلىقى ۋە خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇنىڭ ئامېركادا ئېلىپ بېرىۋاتقان لاگېر مەسىلىسىنى ئاڭلىتىش پائالىيەتلىرىنى توختىتىش ئۈچۈن تۇتقۇندىكى ئانىسى ۋە تۇغقانلىرى ئارقىلىق بېسىم يۈرگۈزۈپ كەلگەنلىكى بايان قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

خىتاي «شىنجاڭدىكى كەسپىي ماھارەت تەلىم-تەربىيە خىزمىتى» ناملىق ئاق تاشلىق كىتاب ئېلان قىلىپ، لاگېرلارنى ئاقلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دۆلەت ئىشلىرى كابىنېتىنىڭ ئاخبارات ئىشخانىسى 8-ئاينىڭ 16-كۈنى «شىنجاڭدىكى كەسپىي ماھارەت تەلىم-تەربىيە خىزمىتى» ناملىق بىر پارچە ئاق تاشلىق كىتاب ئېلان قىلىپ، غەرب دېموكراتىك ئەللىرىدە قاتتىق تەنقىدلەشكە ئۇچراۋاتقان لاگېر تۈزۈمىنى يەنە بىر قېتىم ئاقلىدى.

خىتاي دائىرىلىرى 49 بەتلىك بۇ دوكلات ئارقىلىق ئۇيغۇر ئېلىدە قۇرۇلغان بۇ ئاتالمىش «كەسپىي ماھارەت بىلەن تەلىم-تەربىيە خىزمىتى»، يەنى «قايتا تەربىيە لاگېرلىرى» ياكى «يىغىۋېلىش لاگېرلىرى» قۇرۇشنىڭ نەزەرىيەۋى ۋە قانۇنىي ئاساسقا ئىگە ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن.

تەپسىلاتى...

سابىق مەھبۇس مەمەتتۇرسۇن ئوسمان: «كامېردىشىم تۇرسۇنتوختى سوجاڭ پاسپورت بېجىرىشتە كەڭ قوللۇق قىلغاچقا تۇتۇلغان»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

سابىق مەھبۇس مەمەتتۇرسۇن ئوسماننىڭ ئاشكارىلىشىچە، ئۇ قاماقتىكى مەزگىلىدە قاراقاشنىڭ ياۋا يېزىلىق ساقچىخانىسىنىڭ باشلىقى تۇرسۇنتوختى بىلەنمۇ بىر كامېردا ياتقان. تۇرسۇنتوختى ۋەزىپىدىكى مەزگىلىدە پاسپورت رەسمىيەتلىرىنى بېجىرىشتە كەڭ قوللۇق قىلىۋەتكەنلىكى ۋە «قاتتىق زەربە بېرىش» دولقۇنىدا ئاكتىپ بولمىغانلىقى ئۈچۈن تۇتقۇن قىلىنغان. مۇخبىرىمىزنىڭ ياۋا يېزىسىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا ئىلگىرى بۇ يېزا ساقچىخانىسىدا تۇرسۇنتوختى مەخسۇت ئىسىملىك بىرىنىڭ سىياسىي يېتەكچى بولۇپ ئىشلىگەنلىكى ۋە كېيىن ۋەزىپىسىدىن ئېلىپ تاشلىنىپ قاماققا ئېلىنغانلىقى دەلىللەندى.

تەپسىلاتى...

مەشھۇر لاگېر سۈرىتىدىكى يەنە بىر مەھبۇسنىڭ سېمونت زاۋۇتى شوپۇرى – مەتتۇرسۇن ئېزىز ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئالدىنقى ئايلاردا بىز لوپ ناھىيەلىك «تەربىيىلەش مەركىزى» گە ئائىت مەشھۇر لاگېر سۈرىتىدىكى بەش نەپەر مەھبۇسنىڭ كىملىكى ھەققىدە مەلۇماتلار بەرگەن ئىدۇق. بۈگۈن مۇھاجىرەتتىكى لوپلۇقلاردىن بىرى رادىئومىزغا ئۇچۇر يوللاپ، مەزكۇر سۈرەتتە ئەڭ ئالدىنقى رەتتە ئولتۇرغان كىشىلەرنىڭ بىرىنىڭ لوپ ناھىيەلىك سېمونت زاۋۇتىنىڭ شوپۇرى مەتتۇرسۇن ئېزىز ئىكەنلىكىنى مەلۇم قىلدى. تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان مەزكۇر سېمونت زاۋۇتىدىكى بىر خادىم مەتتۇرسۇن ئېزىز قاتارلىق بۇ زاۋۇتتىكى بىر قىسىم شوپۇرلارنىڭ «دۆلەت تىلى» ئۆگىنىۋاتقانلىقىنى بايان قىلىش ئارقىلىق مەتتۇرسۇننىڭ لاگېردا ئىكەنلىكىنى دەلىللىدى.

تەپسىلاتى...

يەركەندىكى بىر لاگېرنىڭ مەخسۇس تەكشۈرگۈچىلەر ئۈچۈن تەييارلانغانلىقى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدىكى يەركەنلىك مۇھاجىرلاردىن بىرى گۇگىل خەرىتىسى بويىچە توردىن كۆزىتىش ئېلىپ بېرىپ، ئۆز يۇرتى يەركەندە ئاتالمىش «تەربىيەلەش مەركەزلىرى»، قاماقخانىلار ۋە دارىلئېتاملار بولۇپ جەمئىي 16 ئورۇندا لاگېر بارلىقىنى بايقىغان ۋە بۇ ھەقتە ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا قىسقا بىر مەلۇمات ئېلان قىلغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ئۇچۇر ئۈستىدە ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا يەكەندىكى 7 لاگېرنىڭ جايلاشقان ئورۇنلىرى ئايدىڭلاشتى ۋە لاگېرلاردىن بىرىنىڭ مەخسۇس تەكشۈرگۈچىلەر ئۈچۈن ئايرىلغانلىقى مەلۇم بولدى.

تۈركىيەدىكى بىر يەركەنلىك مۇھاجىر گۇگىل خەرىتىسى بويىچە توردىن كۆزىتىش ئېلىپ بېرىپ، يەركەندىكى لاگېرلارنىڭ سانى، ئورنى ۋە كۆلىمى ھەققىدە مەلۇمات ئېنىقلىغان. ئاتالمىش «تەربىيەلەش مەركىزى» دىن باشقا، تۈرمە، قاماقخانا، دارىلئېتام، قوش تىل مەكتىپى ۋە يەسلىلەرنىمۇ لاگېرلار قاتارىدا ھېسابلىغان بۇ مۇھاجىر يەركەندە 16 ئورۇندا لاگېر بارلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن. ئۇ يەنە بۇ 16 لاگېرنىڭ خەرىتىدىكى رەسىملىرىنى ئېلان قىلغان. ئۇ ھەر بىر رەسىمگە ئىزاھات بەرگەندە شۇ لاگېر جايلاشقان ئورۇن ۋە ئۇنىڭ ئەتراپى ھەققىدىمۇ تەپسىلىي مەلۇمات بەرگەن.

تەپسىلاتى...

تىلچى ھەمدۇللا ئابدۇراھماننىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكىنى پەرزەنتلىرى جەزملەشتۈردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

نۆۋەتتە نورۋېگىيەدە ياشاۋاتقان رەنا خانىم يېقىندا ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا گۇۋاھلىق بېرىپ، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق تىل-يېزىق كومىتېتىدىن پېنسىيەگە چىققان قېيناتىسى ھەمدۇللا ئابدۇراھماننىڭ 2019-يىلى تۇتقۇن قىلىنىپ لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى بىلدۈردى شۇنداقلا خىتاي ھۆكۈمىتىدىن قېيناتىسىنى دەرھال قويۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلدى.

تەپسىلاتى...

زاۋا يېزىسىدىكى لاگېرغا قامالغانلاردىن تۇنجى بولۇپ 75 ياشلىق مەتروزى جۈمەنىياز «ئوقۇش» پۈتتۈرگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئاتالمىش «تەربىيىلەش» تىكى «90 پىرسەنت كىشىنىڭ قويۇۋېتىلگەنلىكى» ھەققىدىكى ئۇچۇر ئۈستىدىن ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا قاراقاشنىڭ زاۋا يېزىسىدىن «تەربىيىلەش» كە ئەكېتىلگەن بىر قانچە مىڭ كىشى ئىچىدىن ئىككى ھەپتىنىڭ ئالدىدا تۇنجى بولۇپ بىر كىشىنىڭ لاگېردىن چىققانلىقى ئايدىڭلاشتى. مەلۇم بولۇشىچە، بۇ كىشى زاۋا يېزىلىق ھۆكۈمەت ئىگىلىك باشقۇرۇش ئىشخانىسىنىڭ پېنسىيونېرى 75 ياشلىق مەتروزى جۈمەنىياز بولۇپ، ئۇ خىتايچىنى ياخشى ئۆگەنگەنلىكى ۋە يانپاش سۆڭىكىدىن مەسىلە چىقىپ جايىدا ئولتۇرالمايدىغان بولۇپ قالغانلىقى ئۈچۈن قولىغا «تەربىيەلەشنى پۈتتۈردى» دەپ گۇۋاھنامە بېرىلگەن ۋە لاگېرىدىن قويۇۋېتىلگەن.

تەپسىلاتى...