قەشقەردىكى ئۆي-مۈلۈك سودىگىرى رامان ئىدرىسنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

نۆۋەتتە گوللاندىيەدە ئوقۇۋاتقان نەجمىدىننىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇ يېقىندا ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا تارقالغان «لاگېرلاردىكى ئۇيغۇر سەرخىللىرى تىزىملىكى» دىن قەشقەردىكى رامان ئىدرىس ئىسىملىك ئۆي-مۈلۈك سودىگىرىنىڭ لاگېردا ئۆلۈپ كەتكەنلىكى ھەققىدىكى ئۇچۇرنى كۆرگەن. سۈرۈشتۈرۈش ئارقىلىق بوۋىسى بىلەن ئوخشاش ئىسىمدىكى بۇ كىشىنىڭ دەل ئۆزىنى بېقىپ چوڭ قىلغان بوۋىسى رامان ئىدرىس ئىكەنلىكىنى بىلگەن.

ئۇنىڭ رادىيومىزغا بىلدۈرۈشىچە، ئۇ ئۆزى بىلىدىغان قاناللار ئارقىلىق سۈرۈشتۈرۈپ، تۇتقۇن قىلىنغان ئائىلە ئەزالىرىدىن بوۋىسى رامان ئىدرىس بىلەن كىچىك بوۋىسى باۋۇدۇن ئىدرىسنىڭ بۇلتۇر 10-ئاي مەزگىلىدە لاگېردا ئۆلۈپ كەتكەنلىكى، 2015-يىلى سىياسىي جىنايەت بىلەن ئەيىبلىنىپ بىر يىللىق قاماققا ھۆكۈم قىلىنغان دادىسى مامۇت راماننىڭمۇ قاماقتا ئۆلۈپ كەتكەنلىكى ھەققىدىكى ئۇچۇرنى ئالغان. 

تەپسىلاتى...

ئاڭلىغۇچى: «13 مىڭ ‹تېررورچى› نىڭ ئارىسىدا مېنىڭمۇ بىگۇناھ ئىككى تۇغقىنىم بار»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دائىرىلىرى 18 ‏-مارت، يەنى دۈشەنبە كۈنى «ئاق تاشلىق كىتاب» ئېلان قىلغاندىن كېيىن ئۆزىگە «تەنقىدچى» دەپ ئىسىم قويغان بىر ئاڭلىغۇچىمىز رادىيومىزغا ئىنكاس يوللاپ، خىتاينىڭ مەزكۇر «ئاق تاشلىق كىتاب» ىدا ئۇيغۇر رايوندا ئېلىپ بېرىۋاتقان ئېتنىك قىرغىنچىلىقىنى «تېررورلۇققا قارشى ھەرىكەت» دېگەن نام بىلەن پەردازلاۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن. ئۇ بۇ ئىنكاسىنىڭ پاكىتى سۈپىتىدە قاراقاشنىڭ زاۋا يېزىسىدىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرىدىن ئېلى مەمتىمىن ۋە رۇقىيە مەتنۇرى ئىسىملىك ئەر-ئايالنىڭ نورمال بىر دىنىي پائالىيىتى سەۋەبلىك تېررورلۇق بىلەن ئەيىبلەنگەنلىكى ۋە 8 يىللىقتىن كېسىلگەنلىكىنى تىلغا ئالدى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا مەتنۇرى ۋە رۇقىيەنىڭ بۇنىڭدىن بىرقانچە يىل بۇرۇن تەبلىغقە قاتناشقانلىقى ئۈچۈن 2016 ‏-يىلنىڭ ئاخىرىدا 8 يىللىقتىن كېسىلگەنلىكى دەلىللەندى.

تەپسىلاتى...

يىغىۋېلىش لاگېرلىرىدىكى بىر قىسىم ئوقۇتقۇچىلارنىڭ «ئوقۇغۇچى» غا ئۆزگىرىپ كەتكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدىكى يىغىۋېلىش لاگېرىدا ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان مەلۇم بىر تونۇشى بىلەن خېلى بىر مەزگىلگىچە ئۈندىداردا ئالاقىلىشىپ كېلىۋاتقان تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچى زۇلپىقار ئەلى بىرقانچە ئايدىن بېرى بۇ تونۇشى بىلەن ئالاقىسىنىڭ پۈتۈنلەي ئۈزۈلگەنلىكى ۋە بۇنى ئېنىقلاش جەريانىدا لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىۋاتقانلارنىڭ كۆپ قىسمىنىڭ «ئىككى يۈزلىمىچىلىك» بىلەن ئەيىبلىنىپ شۇ لاگېردىكىلەرگە قېتىۋېتىلگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا خوتەندە ئېزىز داۋۇت ئىسىملىك بىر ئوقۇتقۇچىنىڭ، قەشقەردە مىرئادىل ئىسىملىك بىر مەكتەپ مۇدىرىنىڭ لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىۋېتىپ، مەھبۇسقا ئايلىنىپ قالغانلىقى دەلىللەندى. 

تەپسىلاتى...

غۇلجادا تۇتۇپ قېلىنغان ئامېرىكالىق ئۇيغۇر بالا ھەمداننىڭ تەقدىرى ئۇنىڭ ئەنگلىيەدىكى دادىسىنى ئەندىشىگە سالماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ھەمدان خۇشتار 2015‏-يىلى ئۆكتەبىردە ئامېرىكانىڭ ۋىرىگىنىيە شتاتىدا تۇغۇلغان ئىدى. ئۇنىڭ خىتاي گىراژدانى بولغان ئانىسى پاتىگۈل سادىقجان ئوغلى ھەمدانغا ئامېرىكانىڭ تۇغۇلۇش گۇۋاھنامىسى ۋە پاسپورتىنى بېجىرىپ، شۇ يىلى دېكابىرنىڭ ئاخىرلىرىدا 2 ئايلىق ھەمداننى ئېلىپ يۇرتى غۇلجاغا قايتىپ بارىدۇ. ئەمما بۇ ئۇنىڭ غۇلجاغا ئاخىرقى قېتىم قايتىشى ئەمەس ئىدى. پاتىگۈل 2016‏-يىلى 2‏-قېتىم ئوغلىنى ئېلىپ ئامېرىكاغا قايتىپ كېلىپ بىر مەزگىلدىن كېيىن يەنە غۇلجاغا قايتىشىدا ئەنگلىيەدە تۇرۇشلۇق يولدىشى بىلەن تۈركىيەدە ئۇچراشقان. ئۇ يولدىشى بىلەن تۈركىيەدە 6 ئايدەك تۇرۇپ، 2017‏-يىلى 3‏-ئايدا غۇلجاغا قايتىشىدا ۋەزىيەت ئۆزگەرگەن ئىدى.

پاتىگۈل تىبەت ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم سېكرېتارى چېن چۈەنگو ئۇيغۇر رايونىغا يۆتكەپ كېلىنىپ، رايوندا كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن باشلانغان مەزگىلدە غۇلجاغا قايتىدۇ. ئۇ ئەينى چاغدا بۇ ئۆزىنىڭ ئاخىرقى قېتىم چەتئەلگە چىقىشى بولۇپ قالىدىغانلىقىنى ئويلىمىغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

غۇلجادىكى داڭلىق ساخاۋەتچى بايلاردىن سادىقجان ۋە ساقىھاجىلارنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

رادىئومىزغا كەلگەن ئىنكاستا، غۇلجا شەھىرىدە ئەڭ بۇرۇن ئىگىلىك تىكلىگەن، كۆپ ساندا كىشىلەرنى تىجارەت يولىغا باشلىغان ۋە ئۇيغۇر جەمئىيىتىدىكى يېتىم-يېسىر ھەم ئاجىزلارنىڭ بېشىنى سىلاپ كېلىۋاتقان ھۆرمەتكە سازاۋەر سودىگەرلەردىن سادىقجان ۋە ساقىھاجىلارنىڭمۇ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى بايان قىلىنغان. بۇ ھەقتىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، ئالاقىدار ساقچى خادىملىرى، سادىقجان ۋە ساقىھاجىلارنىڭ قايسى تۈرمە ياكى لاگېردا ئىكەنلىكى ھەققىدىكى سوئالىمىزغا ئېنىق جاۋاب بەرمىگەن بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكىنى رەت قىلمىغان. خادىملاردىن بەزىلىرى بۇ ئىككى مەشھۇر ساخاۋەتچى سودىگەرنىڭ ھازىرقى ئەھۋالىدىن مەلۇماتى يوقلۇقىنى بايان قىلسا، يەنە بەزىلىرى بۇ ھەقتە ئۆزلىرىنىڭ جاۋاب بېرىش ھوقۇقى يوقلۇقىنى بىلدۈردى. 

تەپسىلاتى...

قەشقەردىكى بىر ساقچى: «سەمەن ساياھەت گۇرۇھىنىڭ باشلىقى ئىبراھىم مۇسا ئايالى ۋە ئوغلى بىلەن تۇتقۇندا»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

قەشقەر ۋەزىيىتىدىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى سەمەن ساياھەت گۇرۇھىنىڭ باش دىرېكتورى، سەمەن مېھمانخانىسىنىڭ ساھىبى ئىبراھىم مۇسا، ئۇنىڭ ئايالى دىلنۇر ھۈسەيىن ۋە بىر ئوغلى بىلەن بىرلىكتە تۇتقۇندا ئىكەنلىكىنى مەلۇم قىلدى.

مۇخبىرىمىزنىڭ قەشقەردىكى ئالاقىدار ئورۇنلارغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا قەشقەردىكى سەمەن مېھمانخانىسى تەۋەلىكىگە مەسئۇل بىر دۆلەت ئامانلىق خادىمى ئىبراھىم مۇسانىڭ ئايالى ۋە ئوتتۇرانچى ئوغلى بىلەن بىرلىكتە تۇتقۇندا ئىكەنلىكىنى دەلىللىدى.

ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىنىڭ رادىيومىزغا بىلدۈرۈشىچە، قەشقەر سەمەن ساياھەت گۇرۇھىنىڭ باش دىرېكتورى، سەمەن مېھمانخانىسىنىڭ ساھىبى ئىبراھىم مۇسا قەشقەردە ئەڭ بالدۇر ئىگىلىك تىكلىگەن، مېۋە-چېۋە سودىسى، ئۆي-مۈلۈك تىجارىتى، مېھمانخانا ۋە ساياھەت ئىشلىرى قاتارلىق كۆپ خىل ساھەدە سودا قىلىپ بېيىغان كىشى ئىكەن. ئىگىلىنىشىچە، ئىبراھىم مۇسا خىتاي دۆلەت بىخەتەرلىك خادىملىرى تەرىپىدىن 2017‏-يىلنىڭ بېشىدا ئۈرۈمچىگە ئەكېتىلگەن. ئارىدىن ئۇزۇن ئۆتمەي ئۇنىڭ ئايالى دىلنۇر ۋە بىر ئوغلىمۇ تۇتقۇن قىلىنغان. دەسلەپ تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان قەشقەردىكى ئالاقىدار خادىملار ئىبراھىم مۇسا ۋە ئۇنىڭ شىركىتى ھەققىدىكى سوئالىمىزغا جاۋاب بەرمىدى. توردىكى ئۇچۇر ئارخىپلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، ئىبراھىم مۇسا 2005‏-يىلى خىتاي بويىچە «مەملىكەتلىك ئەمگەك نەمۇنىچىسى» بولۇپ باھالانغان. يەنە بىر توردىن ئۆچۈرۈۋېتىلگەن خەۋەرنىڭ ئىزناسىدىن مەلۇم بولۇشىچە، ئىبراھىم مۇسا 2016‏-يىلىنىڭ ئاخىرى قەشقەر ۋىلايەتلىك سودا-سانائەتچىلەر بىرلەشمىسىنىڭ ھەيئەت ئەزالىرىدىن بىرى بولۇپ سايلانغان.

تەپسىلاتى...

قەشقەر سۇ ئىشلىرى ئىدارىسىدىكى ئۇيغۇر خىزمەتچىلەرنىڭ 15 پىرسەنتى يىغىۋېلىش لاگېرىغا سولىۋېلىنغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرى  ئۆتكەن جۈمە كۈنى تولۇقلىغان تۇتقۇندىكى زىيالىيلار تىزىملىكىدە قەشقەر شەھەرلىك سۇ ئىشلىرى ئىدارىسىنىڭ مەمتىلى ۋاھاپ قاتارلىق 6 خىزمەتچىسىنىڭ يىغىۋېلىش لاگېرىدا ئىكەنلىكى قەيت قىلىنغان. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ يىپ ئۇچىغا ئاساسەن قەشقەردىكى ئالاقىدار سىياسىي قانۇن تارماقلىرىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا، مەزكۇر ئۇچۇرنىڭ توغرىلىقى دەلىللەندى. ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىلەر يەنە مەزكۇر سۇ ئىشلىرى ئىدارىسىدە 50 نەچچە ئىشچى-خىزمەتچى بارلىقى، لاگېرغا ئەكېتىلگەن ئىشچى-خىزمەتچىلەرنىڭ ئومۇمى ئۇيغۇر ئىشچى-خىزمەتچى سانىنىڭ 15 پىرسەنتىنى ئىگىلەيدىغانلىقىنى مەلۇم قىلدى. 

تەپسىلاتى...

دوكتور ئاسپىرانت تاھىر مۇتەللىپ قاھىرى: «دادام بىلەن كۆرۈشۈشكە مۇۋەپپەق بولدۇم، ئەمما كۆڭلۈم يەنىلا يېرىم»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

قەشقەردىكى ئاتاقلىق ئىسىمشۇناس مۇتەللىپ سىدىق قاھىرىنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ئۆتكەن يىلى 11‏-ئايدا رادىيومىز تەرىپىدىن ئاشكارىلانغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ گېرمانىيەدە ئوقۇۋاتقان ئوغلى تاھىر مۇتەللىپ قاھىرى دادىسىنىڭ ئىز-دېرىكىنى ئېلىش ئۈچۈن جىددىي ھەرىكەتكە ئۆتكەن ئىدى.

دەسلەپتە گېرمانىيەدىكى خىتاي ئەلچىخانىسى ۋە قەشقەر ئۇنىۋېرسىتېتى بىلەن ئالاقىلىشىپ ھېچقانداق ئۇچۇرغا ئېرىشەلمىگەن تاھىر مۇتەللىپ ئاخىرى ئەھۋالنى خەلقئارا ئاخباراتقا ئاشكارىلىغان ھەمدە ئالاقىدار خەلقئارا تەشكىلات ۋە دۆلەت ئورگانلىرىدىن دادىسىنىڭ ئىز-دېرىكىنى قىلىشتا ياردەم سورىغان ئىدى. 

تەپسىلاتى...

قەشقەردىكى بىر دۆلەت خادىمى: ئىپادىسى ياخشىلارنى ئائىلىسى بىلەن 24 سائەتلىك كۆرۈشتۈرۈش تۈزۈمى يولغا قويۇلۇۋاتىدۇ

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ۆتكەن ھەپتە تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچى زۇلپىقار ئېلى، ئۆزىنىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى لاگېردا يېتىۋاتقان بىر تۇغقىنىنىڭ 3 كۈنلۈك قويۇپ بېرىلگەنلىكى ۋە لاگېردىن چىقىپ ئۆزى بىلەن ئالاقىلىشىپ بىر كۈندىن كېيىن تەكرار ئالاقىسى ئۈزۈلگەنلىكىنى مەلۇم قىلغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتە ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا، يېقىنقى ئىككى ھەپتە ئىچىدە ئۇيغۇر رايونىنىڭ قەشقەر ۋە خوتەن قاتارلىق جايلىرىدىكى لاگېرلاردا بىر قىسىم تۇتقۇنلارنىڭ ئائىلىسى بىلەن ئۇچراشتۇرۇش ئۈچۈن 24 سائەتلىك قويۇپ بېرىلگەنلىكى ۋە مۆھلەت توشقاندىن كېيىن يەنە لاگېرغا ئەكېتىلگەنلىكى ئاشكارىلاندى. ئەمما دائىرىلەرنىڭ بۇ تۈزۈمنى نېمە مەقسەت بىلەن يولغا قويغانلىقى تېخى ئايدىڭلاشمىدى.

تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەردىن زۇلپىقار ئېلىنىڭ رادىيومىزغا بىلدۈرۈشىچە، ئۇنىڭغا ئۆتكەن سەيشەنبە كۈنى ئۇيغۇر رايونىدا لاگېردا يېتىۋاتقان بىر تۇغقىنىدىن تېلېفون كەلگەن. تۇغقىنى ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ لاگېردىن 3 كۈنلۈك قويۇۋېتىلگەنلىكىنى بىلدۈرۈش بىلەن بىرلىكتە لاگېردىكىلەرنىڭ نۆۋەتتىكى ئېغىر ۋەزىيىتى ھەققىدە مەلۇمات بەرگەن. بىز ئۇيغۇر رايوندىكى بىر قىسىم ئورۇنلارغا تېلېفون قىلىپ بۇ خىل قويۇپ بېرىلىش ھەققىدە مەلۇمات سورىدۇق. قەشقەردىكى مەلۇم بىر ئىدارىنىڭ سىياسىي بۆلۈم مۇدىرى، ئۆز ئىدارىسىدىن تەربىيەلەشكە ئەكېتىلگەن خادىملاردىن ئۈچ نەپىرىنىڭ يېقىنقى ئىككى ھەپتە ئىچىدە ئائىلىسى بىلەن كۆرۈشتۈرۈلۈش ئۈچۈن 24 سائەتلىك قويۇپ بېرىلگەنلىكى ۋە مۆھلەت توشقاندىن كېيىن تەكرار لاگېرغا ئەكېتىلگەنلىكىنى مەلۇم قىلدى. تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان قەشقەر يېزا ئىگىلىك ئىدارىسى خادىمىمۇ، بۇ ئىدارىدىن تەربىيەلەشكە ئەكېتىلگەنلەردىن يېقىندا قويۇپ بېرىلگەن كىشىنىڭ كىم ئىكەنلىكى ھەققىدىكى سوئالىمىزغا، «ئەركىن قادىر» دەپ جاۋاب بەردى. بىز بۇ ئىدارە خادىمىغا ئەركىن قادىر بىلەن كۆرۈشمەكچى ئىكەنلىكىمىزنى بايان قىلغىنىمىزدا، يەنە بىر خادىم ئۇنىڭ ھازىر يەنە لاگېردا ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. 

تەپسىلاتى...

كاندىدات ئالىي تەرجىمان ھۈسەنجان ئەسقەرنىڭمۇ لاگېردا ئىكەنلىكى مەلۇم

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مىللەتلەر تىل-يېزىق كومىتېتىنىڭ ئاتالغۇلار ئىشخانىسىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، شۇنداقلا كاندىدات ئالىي تەرجىمان. «خەنزۇچە-ئۇيغۇرچە قېلىپلاشقان ئاتالغۇلار قوللانمىسى»، «خەنزۇچە-ئۇيغۇرچە ئەقلىيە سۆزلەر لۇغىتى» قاتارلىق نەچچە ئونلىغان لۇغەتلەرنىڭ روياپقا چىقىشىغا ئەجىر سىڭدۈرگەن ھۈسەنجان ئەسقەرنىڭمۇ لاگېرغا قامالغانلىقى مەلۇم. بۇ ئۇچۇرنى دەلىللىگەن ئۇنىڭ ئامېرىكىدىكى ئۆز سىڭلىسى گۈلرۇي ھۈسەيىن خانىم، «لۇغەت بىر مىللەتنىڭ مەدەنىي ھاياتىنىڭ مۇھىم بىر ئۆلچىمى ھېسابلانسا، ئۇنداقتا، ھۈسەنجان ئەسقەردەك پۈتۈن ياشلىق باھارىنى مىللىتىمىزنىڭ لۇغەتچىلىك ئىشلىرىغا بېغىشلىغان زىيالىيلارنىڭ خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن قولغا ئېلىنىشى مىللىتىمىزنىڭ مەدەنىي ھاياتىنىڭ ئېغىر بىر كرىزىس ئىچىدە قېلىشىدىن دېرەك بېرىدۇ» دەپ بىلدۈردى.

بۈگۈن 25-فېۋرال ئامېرىكىدا ياشاۋاتقان ئۇيغۇر زىيالىيسى گۈلرۇي ھۈسەيىن خانىمنىڭ رادىيومىزغا ئۆز ئاكىسى ھۈسەنجان ئەسقەرنىڭ بۇلتۇر 4-ئايلار مەزگىلىدە لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكى ھەققىدە گۇۋاھلىق بېرىشى بىلەن تىلشۇناسلىق، لۇغەتچىلىك ساھەسىدە نەچچە ئونلىغان قورال كىتابلارنىڭ نەشردىن چىقىشىغا ئىلمىي ئەمگەك سىڭدۈرگەن كۆزگە كۆرۈنۈۋاتقان كاندىدات ئالىي تەرجىمان ھۈسەنجان ئەسقەرنىڭ ئىسمىمۇ، خىتاي تەرىپىدىن لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكى مەلۇم بولغان ئۇيغۇر زىيالىيلار تىزىمىغا قوشۇلغان بولدى.

گۈلرۇي ھۈسەيىن خانىم ئۈرۈمچى بىلەن بولغان تېلېفون ئالاقىلىرىنىڭ خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن قاتتىق كونترول قىلىنغانلىقى سەۋەبىدىن ئاكىسى ھۈسەنجان ئەسقەرنىڭ قانداق سەۋەبلەر بىلەن تۇتۇلغانلىقى، ئۇنىڭغا قانداق ئەيىبلەشلەر ئارتىلغانلىقىنى سۈرۈشتۈرۈش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولالمىغان.

تەپسىلاتى...