ئارافات ئەركىن: «دادام مەجبۇرىي سۆزلىتىلگەن، خوش بولغىنىم ئۇ تېخى ھاياتكەن»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

رويتېرىس ئاگېنتلىقىنىڭ 9-ئاپرېل بېيجىڭدىن بەرگەن خەۋىرىگە قارىغاندا خىتاي ھۆكۈمىتى شۇ كۈنىدىكى خەلقئارالىق مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىدا، خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن «مىللىي ئۆچمەنلىك، مىللىي كەمسىتىشكە قۇتراتقۇلۇق قىلىش» دېگەندەك جىنايەتلەر ئارتىلىپ 20 يىللىق تۈرمە جازاسىنى ئۆتەۋاتقان، ئىلى ئوبلاستلىق رادىيو-تېلېۋىزىيە ئىدارىسىنىڭ تېلېۋىزىيە رېژىسسورى ئەركىن تۇرسۇننىڭ تۈرمە فورمىسى كىيگەن، بېشى چۈشۈرۈلگەن ئورۇق ھالدىكى سىن كۆرۈنۈشىنى كۆرسەتكەن. رويتېرسنىڭ خەۋىرىدە قەيت قىلىنىشىچە، ئەركىن تۇرسۇن قىسقا بايانىنىڭ ئاساسلىق قىسمىدا ئۆزىنىڭ قويۇپ بېرىلىشىنى ئاشكارا تەلەپ قىلىپ كېلىۋاتقان ئامېرىكادىكى ئوغلىغا خىتاب قىلىپ، ئۇنى خىتاي ھۆكۈمىتىگە قارشى پائالىيەتلىرىنى توختىتىپ خىتايغا قايتىپ كېلىشكە دەۋەت قىلغان. ئۇ سۆزىنىڭ ئاخىرىدا يەنە: «مەن پۈتۈن كۈچۈم بىلەن ئۆزۈمنى ئۆزگەرتىپ پارتىيە ۋە ھۆكۈمەتنىڭ كەڭ قوللۇق قىلىشىغا ئېرىشىش ئۈچۈن تىرىشىۋاتىمەن» دېگەندەك گەپلەرنى قىلغان.

تەپسىلاتى...

مەريەم سۇلتان: «خىتاي ماڭا ئاپامنىڭ ئاغزى ئارقىلىق تەھدىت سالدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيىدە تۇرۇپ تاراتقۇلارنىڭ زىيارىتىنى توختىماي قوبۇل قىلىپ، خىتاي تەرىپىدىن لاگېرغا قامالغان ئاپىسى ۋە بارلىق ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زۇلۇنلارنى ئاڭلىتىپ كېلىۋاتقان ياش ئۇيغۇر زىيالىيسى مەريەم سۇلتان بىر قانچە كۈن ئىلگىرى ئۆزىنىڭ تىۋىتتېر قاتارلىق ئىجتىمائىي تاراتقۇ بەتلىرىدە بىر خەۋەرنى ھەمبەھىرلىگەن. يەنى ئۇ ئۆزىنىڭ ئاقسۇ ئونسۇ ناھىيەسىدىكى ئاپىسى، پېنسىيىگە چىققان پېشقەدەم ئوقۇتقۇچى ئايگۈل سۇلتاننىڭ خىتاي دائىرىلىرىنىڭ مەجبۇرلىشى بىلەن سۆزلىگەن ۋىدېيولۇق كۆرۈنۈنىشىنى ھەمبەھرلىگەن.

قارىماققا كېسەلچان ھەم ئاجىز كۆرۈنىدىغان ئايگۇل سۇلتان خانىم ۋىدېيودا قىزىغا قارىتىپ مۇنداق دەيدۇ: «بىزنى ئېكراندا كۆرۈپسىز، بىزنىڭ بەختلىك ئىنتايىن تىنچ-خاتىرجەم ياشاۋاتقانلىقىمىزنى كۈرۈپ ئىنتايىن خوشال بولدىڭىز، بۇنداق دېسىڭىز قانداق بولىدۇ؟. . . سىزنىڭ گېپىڭىزنىڭ ھەممىسى يالغان، ‹3خىل كۈچ› لەرنىڭ قۇتراتقۇچىلىقىغا ئىشەنمەڭ، پىتنە-ئېغىۋا تارقاتماڭ! . . .»

2018-يىلى 10-ئايدا ئايدا ئەنقەرە ئۇنىۋېرسىتېتىدا دوكتور ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇۋاتقان مەريەم سۇلتان، ئاپىسى ئايگۇل سۇلتان خانىمنىڭ لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى رادىيومىزغا ئاڭلاتقان ھەمدە ئۇنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلىۋاتقانلىقىنى بايان قىلغان ئىدى. ئەينى چاغدا مۇخبىرىمىزنىڭ ئونسۇ ناھىيەسىگە قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا، ئايگۈل سۇلتان خانىمنىڭ 2017-يىلى 10-ئايدىن بېرى يىغىۋېلىش لاگېرىدا ئىكەنلىكى دەلىللەنگەن ئىدى. ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا ئۇنىڭ لاگېرغا ئونسۇ ناھىيە بازىرىدىكى شىچېڭ (غەربى شەھەر) ساقچىخانىسى خادىملىرى تەرىپىدىن ئېلىپ كېتىلگەنلىكى ئايدىڭلاشقان ئىدى.

تەپسىلاتى...

شاھىتلارنىڭ بايانىدىكى لاگېرلار: سىستېمىلىق قىيناق ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەر (3)

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېرلاردا تۇتقۇنلارنى جىسمانىي، روھىي، غۇرۇرى ۋە دىنىي ئېتىقاد جەھەتتىن ۋەيران قىلىدىغان جىنسىي تاجاۋۇز

تىرىك جانلار، روھلار، ھەتتا ئۆلۈكلەرمۇ خورلىنىدىغان خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرىدىن قۇتۇلۇپ چىققان ئەر-ئايال لاگېر شاھىدلىرى، ئۆزلىرى ئۇچرىغان خورلاش ۋە قىيىن-قىستاقلار ئىچىدە ئەڭ دەھشەتلىك قىيىن-قىستاقنىڭ باسقۇنچىلىق ۋە تۈرلۈك شەكىللەردىكى جىنسي تاجاۋۇز ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. ئۇلار بۇ خىل خورلاشلارنىڭ تۇتقۇنلارنى روھىي، جىسمانىي ۋە ئىنسانىي غۇرۇر جەھەتتىن ۋەيران قىلىۋېتىدىغانلىقى، ھەتتا ئۇلارنى ھاياتتىن ئۈمىدىنى پۈتۈنلەي ئۈزۈشكە مەجبۇر قىلىدىغانلىقىنى تەكرار بايان قىلماقتا.

دۇنيا مەتبۇئاتلىرىغا بىگۇناھ ئاياللارنىڭ خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرىدا سىستېمىلىق ھالدا باسقۇنچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقىنى، ئۆزىنىڭ بۇ رەھىمسىز جىنايەتنىڭ قۇربانى ئىكەنلىكىنى دادىللىق بىلەن پاش قىلغان، ھازىر ئامېرىكادا داۋلىنىۋاتقان لاگېر شاھىدى تۇرسۇناي زىياۋۇدۇن خىتاينىڭ مەقسىدى «پەقەت بىزنى پۈتۈنلەي ۋەيران قىلىشتۇر» دەيدۇ.

تەپسىلاتى...

شاھىتلارنىڭ بايانىدىكى لاگېرلار: سىستېمىلىق قىيناق ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەر

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

1. ئەرلەر لاگېرىدىكى ۋەھشىيلىكلەر

زور كۆلەملىك تۇتقۇن ۋە لاگېر

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدا ئېلىپ بېرىۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق سىياسىتىنىڭ ئەڭ گەۋدىلىك ۋە سىستېمىلىق بىر تەرىپى كەڭ كۆلەملىك جازا لاگېرلىرىدۇر.

خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى ئاساس قىلغان يەرلىك تۈركىي خەلقلەرنى «قايتا تەربىيەلەش» نامىدا كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىپ، لاگېرلارغا قامىشى-2016 يىلىنىڭ ئاخىرلىرى، يەنى چېن چۇەنگو ئۇيغۇر ئېلىنىڭ پارتكوم سېكرىتارلىقىغا يۆتكەپ كېلىنىپ ئۇزۇن ئۆتمەيلا باشلانغان. دەرۋازىسىغا ئاتالمىش «قايتا تەربىيلەپ ئۆزگەرتىش مەركىزى»، «كەسپىي تېخنىكا تەربىيىلەش ئورنى» دېگەندەك ۋىۋىسكىلار ئېسىلغان، ئەتراپى تىكەنلىك سىم توسۇقلار ۋە ئېگىز تاملار بىلەن قورشالغان، قوراللىق ساقچىلار كۆزەتچىلىك قىلىدىغان بىر قاتار قانۇنسىز يېپىق جازا لاگېرلىرى رەسمي قۇرۇلۇپ ئىشقا كىرىشتۈرۈلۈشتىن ئىلگىرىلا رايوندا باشلانغان كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇندا ساقچىخانا، تۇتۇپ تۇرۇش ئوريۇنلىرى، تۈرمە، ئىشلىتىلمىگەن ھۆكۈمەت، مەكتەپ بىنالىرىمۇ توشۇپ كەتكەنلىكى مەلۇم بولغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىقىنىڭ تەسىرى بىر ئەۋلاد بىلەنلا تۈگىمەيدۇ (1)

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ لاگېرلارنى قۇرۇپ ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئىرقىي قىرغىنچىلىقى باشلانغان 2017-يىلىدىن بۇيان، قانچىلىك ئۇيغۇرنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى، قانچىلىكىنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكى، يەنە قانچىلىكىنىڭ ئىز-دېرەكسىز ئىكەنلىكى، ئۇلاردا كەلتۈرۈپ چىقارغان جىسمانىي ۋە روھىي، ئىقتىسادىي زەخمەتنىڭ ھېچقايسىسى ھەققىدە ئېنىق سانلىق مەلۇمات يوق، ھەتتا بۇ جەرياندا قانچىلىك بالىلارنىڭ يېتىم قالغانلىقى ۋە ئۇلارنىڭ تەقدىرىمۇ نامەلۇم. ئەمما ھازىرغىچە خەلقئارالىق مۇستەقىل تەتقىقاتچىلار، دۇنياۋى ئىشەنچلىك ئاخبارات ئورگانلىرى ئىگە بولغان ئىسپاتلىق ماتېرىيال ۋە دەلىللەرنىڭ ئۆزىدىلا ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان ئېغىر پاجىئەنىڭ «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ئىكەنلىكىگە باھا بېرىشكە يېتەرلىك. چۈنكى، مەزكۇر قىرغىنچىلىقنىڭ بىر پۈتۈن ئۇيغۇر مىللىتىنى يوق قىلىشتەك ئاداققى نىشانى بىلەن بىرلەشتۈرۈلگەن ھەقىقىي مەنىدىكى ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئىكەنلىكى 8-مارت كۈنى ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى «يېڭى لىنىيە ئىنستىتۇتى» ئاقىللار مەركىزى ئېلان قىلغان 50 تىن ئارتۇق مۇستەقىل تەتقىقاتچىلارنىڭ «ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى» تېمىسىدىكى زور ھەجىملىك مەخسۇس دوكلاتى ئارقىلىق يەنىمۇ پاكىتلىق جەزملەشتۈرۈلدى.

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) نىڭ 1948-يىلىدىكى «قىرغىنچىلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ھەمدە ئۇنى جازالاش ئەھدىنامىسى» دە كۆرسىتىلگەن ئىرقىي قىرغىنچىلىق ھېسابلىنىدىغان بەش تۈرلۈك جىنايەت مەلۇم ئىرقىي گۇرۇپپا (مىللەت) ئەزالىرىنى ئۆلتۈرۈش؛ ئۇلارنى جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن خورلاش؛ ئۇلارنىڭ تۇرمۇشىنى بۇزۇپ ئائىلىسىنى ۋەيران قىلىش، يەنى ياشىغۇسىز قىلىۋېتىش؛ ئۇلارنىڭ نورمال كۆپىيىشىنى تىزگىنلەش؛ پەرزەنتلىرىنى ئاتا-ئانىسىدىن ئايرىۋېتىپ، مۇستەملىكىچى مىللەتكە قوشۇۋېتىش، يەنى كىملىك ئېڭىنى يوق قىلىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىكەن. خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ پەرزەنتلىرى ئاتا-ئانىلىرىدىن پۈتۈنلەي ئايرىۋېتىلىپ، ئۆز ئائىلىسى بىلەن قايتا بىرلىشىش پۇرسىتىدىن تامامەن مەھرۇم بولغان يېتىملارغا ئايلاندۇرۇلۇۋاتقانلىقى سەۋەبلىك پۈتۈن ئائىلە ۋە بالىلاردا مۆلچەرلەپ تەس بولغان ئېغىر زەخمەت پەيدا قىلماقتا. بۇ شۇنداقلا قىرغىنچىلىققا ئۇچراۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ ئەڭ پاجىئەلىك ۋە ئەڭ ئېچىنىشلىق بىر تەرىپى.

تەپسىلاتى...

غايىب مۇزىكانت دىلشات مۇنەۋۋەر سۈرۈشتە قىلىنىش جەريانىدا يېزا باشلىقى ئەخمەت تۇرسۇننىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى تۇرپاننىڭ توقسۇن ناھىيەسىدە بۇ يىل كىرگەندىن بۇيان تۇتقۇن قىلىشنىڭ يەنە داۋام قىلغانلىقى، بۇ قېتىمقىسىدا ئۆتكەنكى زەربىلەردىن ئامان قالغان دۆلەت خىزمەتچىلىرىنىڭ ئاساسلىق نىشان بولغانلىقىنى ئىنكاس قىلغان ئىدى. ئىنكاستا يەنە توقسۇننىڭ شاھ يېزىسىدىكى مۇزىكا ئوقۇتقۇچىسى دىلشات مۇنەۋۋەرنىڭ 2 ئاي ئاۋۋال تۇتۇلغانلىقى، بۇ ۋەزىيەتنىڭ پاكىتى سۈپىتىدە تىلغا ئېلىنغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ دىلشات مۇنەۋۋەرنى سۈرۈشتە قىلىشى داۋامىدا، كۆمۈش يېزىسىنىڭ يېزا باشلىقى ئەخمەت تۇرسۇننىڭ 2 ئاي ئاۋۋال تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ئاشكارىلاندى.

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر رايونىدىكى لاگېرلارنىڭ 2019‏-يىلى تاقالغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈۋاتقان بولسىمۇ، لاگېرلار تاقالمايلا قالماستىن، ئۇنىڭغا ئۈستىلەپ ئادەم سولىنىۋاتقانلىقى مەلۇم بولماقتا. توقسۇن ناھىيەسىنىڭ ۋەزىيىتىدىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى كانادادىكى يوتۇپچى گۈلىي مەخسۇتقا ئۇچۇر يوللاپ، توقسۇننىڭ شاھ يېزىسىدىكى مۇزىكا ئوقۇتقۇچىسى دىلشات مۇنەۋۋەرنىڭ 2 ئاي ئاۋۋال تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ۋە ھازىرغىچە ئىز-دېرىكى يوقلۇقىنى ئىنكاس قىلغان. ئىنكاس قىلىنىشىچە، بۇ يىل 24 ياشقا كىرگەن دىلشات مۇنەۋۋەر شاھ يېزىسىنىڭ جىگدە قۇدۇق كەنتىدە ئولتۇرۇشلۇق ئىكەن. بىز بۇ ئۇچۇرنى دەلىللەش ئۈچۈن توقسۇندىكى ئالاقىدار ئىدارە ئورگانلارغا تېلېفون قىلدۇق. تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان شاھ يېزىلىق ساقچىخانا خادىمى دىلشات مۇنەۋۋەر ھەققىدە مەلۇمات بېرىشنى رەت قىلدى. يېزىلىق ھۆكۈمەت خادىمى بۇ يېزىدا دىلشات مۇنەۋۋەر ئىسىملىك بىر مۇزىكا ئوقۇتقۇچىسى بارلىقىنى ئىنكار قىلمىدى، ئەمما ئۇنىڭ تەقدىرى ھەققىدە مەلۇمات بېرەلمىدى. بىز دىلشات مۇنەۋۋەرنىڭ ئەھۋالىنى ئېنىقلىشىمىز داۋامىدا تېلېفونىمىز كۆمۈش يېزىلىق ساقچىخانىغا باغلاندى. مەزكۇر ساقچىخانا خادىمىدىن بۇ يېزىنىڭ مائارىپقا مەسئۇل يېزا باشلىقىنىڭ كىم ئىكەنلىكىنى سورىغىنىمىزدا، ئۇنىڭ بىر مەزگىلدىن بېرى خىزمەت ئورنىدا يوق ئىكەنلىكىنى ئېيتتى. بۇ يوق بولۇشنىڭ سەۋەنى سورىغىنىمىزدا، ئۇنىڭ ئىككى ئايدىن بېرى تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى. مەلۇم بولۇشىچە بۇ يىل 40 ياشلارغا كىرگەن ئەخمەت تۇرسۇن ئەسلىدە توقسۇننىڭ بوستان يېزىسىدىن ئىكەن. ئۇنىڭ بۇ يېزىدا قاچاندىن بېرى ئىشلەۋاتقانلىقى ۋە نېمە سەۋەبتىن تۇتۇلغانلىقى مەلۇم ئەمەس. ئەمما ئىلگىرىكى ئېنىقلاشلىرىمىزدا ئادەتتە ھەر دەرىجىلىك ھاكىمىيەت ئورنىدا ئەمەل تۇتقۇن ئۇيغۇر كادىرلارنىڭ يېقىنقى يىللاردا ئاساسەن دېگۈدەك «ئىككى يۈزلىمىچىلىك» گۇمانى بىلەن تۇتۇلغانلىقى مەلۇم بولغان ئىدى.

يەنە ئىلگىرىكى ئېنىقلاشلىرىمىزدا خوتەندىكى بىر سېكرېتار ئاھالىنىڭ 40 پىرسەنتىنى «تەربىيەلەش» ھەققىدە ئۇقتۇرۇش بارلىقىنى بايان قىلغان بولسا، كورلادىكى بىر مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى ئۈلگىسى دائىرىلەرنىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئاتالمىش «تەربىيەلەش» نىسبىتىنى 98 پىرسەنتكە يەتكۈزۈش پىلانى بارلىقىنى تىلغا ئالغان ئىدى. يەنە بەزى ئۇچۇرلاردا1970-يىللاردىن2000 ‏-يىللارغا قەدەر تۇغۇلغان كىشىلەرنىڭ «خەتەرلىك ئەۋلاد» دەپ قارىلىپ، «تەربىيەلەش» ئوبيېكتى قىلىنغانلىقىمۇ مەلۇم بولغان. مۇزىكا ئوقۇتقۇچىسى دىلشات مۇنەۋۋەر بىلەن يېزا باشلىقى ئەخمەت تۇرسۇننىڭ يۇقىرىقى كاتېگورىيەلەرنىڭ قايسىسىغا ئۇيغۇن كېلىپ تۇتۇلغانلىقى ھازىرچە مەلۇم ئەمەس.

تەپسىلاتى...

ئاتۇشتا مىسىرغا بالا ئەۋەتكەن بىر جەمەتتىن ئاز دېگەندە ئىككى كىشىنىڭ لاگېردا جان ئۈزگەنلىكى ۋە 5 كىشىنىڭ تۈرمىدە ئىكەنلىكى ئايدىڭلاشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئالدىنقى ھەپتە لاگېردىن چىقىپلا جان ئۈزگەن تىجارەتچى قۇربانجان ئابدۇكېرىم ھەققىدە تېخىمۇ ئىلگىرىلەپ ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، ئۇنىڭ مىسىردىن قايتىپ كەلگەن 4 نەپەر جيەنىنىڭ تۈرمىدە ئىكەنلىكى ۋە ئىنىسى سىېيىتئاخۇننىڭ بالىلىرىنى مىسىردا ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن كېسىلىپ نۆۋەتتە جازا مۇددىتىنى ئاتۇشتىكى ئاغۇ تۈرمىسىدە ئۆتەۋاتقانلىقى دەلىللەندى. يەنە ئۆتكەن يىلى لاگىردا ئۆلگەنلىكى دەلىللەنگەن مىسىردىن قايتقان ئوقۇغۇچى ئىلھام قارىنىڭمۇ قۇربانجان ئابدۇكېرىمنىڭ جيەنلىرىدىن ئىكەنلىكى مەلۇم بولدى.

ھۆرمەتلىك رادىيو ئاڭلىغۇچىلار، ئۆتكەن ھەپتە لاگېردا جان ئۈزگەن قۇربانجان ئابدۇكېرىمنىڭ ئائىلە ئەھۋالى ھەققىدە ئېلىپ بېرغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، ئۇنىڭ تۇتقۇن قىلىنىشىغا تۆت جيەنىنىڭ مىسىردا ئوقۇغانلىقىنىڭمۇ سەۋەپ بولغانلىقى ئوتتۇرىغا چىقتى. مەلۇم بولۇشىچە، قۇربانجان ئابدۇكېرىمنىڭ 3 قېرىندىشى بار بولۇپ، بۇلاردىن ئىنىسى سېيىتئاخۇن، قۇربانجان بىلەن مەسلىھەتلىشىپ ئىبراھىم ۋە ئەزىمەت ئىسىملىك ئىككى ئوغلىنى2013 ‏-يىللىرى مىسىرغا ئوقۇشقا ئەۋەتكەن. 2017 ‏-يىلىنىڭ بېشىدا سېيىتئاخۇن ئاتۇشتىكى ساقچىلارنىڭ چاقىرتىشى بىلەن تىجارەت قىلىۋاتقان قىرغىزىستاندىن قايتىپ كەلگەن. ئۇ كېلىشىگىلا مىسىردىكى ئىككى ئوغلىنى قايتۇرۇپ ئەكىلىشكە مەجبۇرلانغان. ئۇنىڭ ئىككى بالىسى قايتۇرۇپ كېلىنگەندىن كېيىن، دادا-بالا ھەر ئۈچىلىسى تەڭلا قاماققا ئېلىنغان. زىبىبۇللانىڭ دېيىشىچە، سېيىتئاخۇن ئىككى بالىسىنى مىسىردا ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن 18 يىللىق كېسىۋېتىلگەن. تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان ئاتۇش بۆگەندىكى ئالاقىدار خادىملار، سېيىتئاخۇنىڭ قىرغىزستاندا رەخت تىجارىتى قىلىۋاتقان يېرىدىن قايتۇرۇپ ئەكىلىنگەنلىكى ۋە بالىلىرىىنى مىسىردا ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن تۇتۇلغانلىقى، شۇنداقلا 12 يىللىق كېسىلگەنلىكى ۋە نۆۋەتتە ئاتۇشتىكى ئاغۇ تۈرمىسىدە جازا مۇددىتىنى ئۆتەۋاتقانلىقىنى دەلىللىدى.

تەپسىلاتى...

ئاتۇشتا مىسىرغا بالا ئەۋەتكەن بىر جەمەتتىن ئاز دېگەندە ئىككى كىشىنىڭ لاگېردا جان ئۈزگەنلىكى ۋە 5 كىشىنىڭ تۈرمىدە ئىكەنلىكى ئايدىڭلاشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئالدىنقى ھەپتە لاگېردىن چىقىپلا جان ئۈزگەن تىجارەتچى قۇربانجان ئابدۇكېرىم ھەققىدە تېخىمۇ ئىلگىرىلەپ ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، ئۇنىڭ مىسىردىن قايتىپ كەلگەن 4 نەپەر جيەنىنىڭ تۈرمىدە ئىكەنلىكى ۋە ئىنىسى سىېيىتئاخۇننىڭ بالىلىرىنى مىسىردا ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن كېسىلىپ نۆۋەتتە جازا مۇددىتىنى ئاتۇشتىكى ئاغۇ تۈرمىسىدە ئۆتەۋاتقانلىقى دەلىللەندى. يەنە ئۆتكەن يىلى لاگىردا ئۆلگەنلىكى دەلىللەنگەن مىسىردىن قايتقان ئوقۇغۇچى ئىلھام قارىنىڭمۇ قۇربانجان ئابدۇكېرىمنىڭ جيەنلىرىدىن ئىكەنلىكى مەلۇم بولدى.

ھۆرمەتلىك رادىيو ئاڭلىغۇچىلار، ئۆتكەن ھەپتە لاگېردا جان ئۈزگەن قۇربانجان ئابدۇكېرىمنىڭ ئائىلە ئەھۋالى ھەققىدە ئېلىپ بېرغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا، ئۇنىڭ تۇتقۇن قىلىنىشىغا تۆت جيەنىنىڭ مىسىردا ئوقۇغانلىقىنىڭمۇ سەۋەپ بولغانلىقى ئوتتۇرىغا چىقتى. مەلۇم بولۇشىچە، قۇربانجان ئابدۇكېرىمنىڭ 3 قېرىندىشى بار بولۇپ، بۇلاردىن ئىنىسى سېيىتئاخۇن، قۇربانجان بىلەن مەسلىھەتلىشىپ ئىبراھىم ۋە ئەزىمەت ئىسىملىك ئىككى ئوغلىنى2013 ‏-يىللىرى مىسىرغا ئوقۇشقا ئەۋەتكەن. 2017 ‏-يىلىنىڭ بېشىدا سېيىتئاخۇن ئاتۇشتىكى ساقچىلارنىڭ چاقىرتىشى بىلەن تىجارەت قىلىۋاتقان قىرغىزىستاندىن قايتىپ كەلگەن. ئۇ كېلىشىگىلا مىسىردىكى ئىككى ئوغلىنى قايتۇرۇپ ئەكىلىشكە مەجبۇرلانغان. ئۇنىڭ ئىككى بالىسى قايتۇرۇپ كېلىنگەندىن كېيىن، دادا-بالا ھەر ئۈچىلىسى تەڭلا قاماققا ئېلىنغان. زىبىبۇللانىڭ دېيىشىچە، سېيىتئاخۇن ئىككى بالىسىنى مىسىردا ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن 18 يىللىق كېسىۋېتىلگەن. تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان ئاتۇش بۆگەندىكى ئالاقىدار خادىملار، سېيىتئاخۇنىڭ قىرغىزستاندا رەخت تىجارىتى قىلىۋاتقان يېرىدىن قايتۇرۇپ ئەكىلىنگەنلىكى ۋە بالىلىرىىنى مىسىردا ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن تۇتۇلغانلىقى، شۇنداقلا 12 يىللىق كېسىلگەنلىكى ۋە نۆۋەتتە ئاتۇشتىكى ئاغۇ تۈرمىسىدە جازا مۇددىتىنى ئۆتەۋاتقانلىقىنى دەلىللىدى.

تەپسىلاتى...

رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمى تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئىنىسى ئەخمەت سۇلايماننىڭمۇ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

رادىيومىز تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ تۇتقۇندىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرى ھەققىدە يەنىمۇ ئىلگىرىلەپ ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا ئۇنىڭ ئىنىسى-قومۇل شەھەر تەڭرىتاغ يېزىسىنىڭ يېزا باشلىقى ئەخمەت سۇلايماننىڭمۇ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى. تۇتقۇننى دەلىللىگەن ساقچى، ئۇنىڭ تۇتۇلۇش سەۋەبىنىڭ «دۆلەت مەخپىيەتلىكى» گە ياتىدىغانلىقى ۋە ئۇنىڭدىن پەقەت يېزا دەرىجىدىن يۇقىرى رەھبەرلەرنىڭلا خەۋەر تاپالايدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى.

رادىيومىز تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى ئەھەت سۇلايماننىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەنگەندىن كېيىن، بىز يەنە ئۇنىڭ 4 يىلدىن بۇيان ئىز-دېرىكى غايىب بولغان ئىنىسى ئەخمەت سۇلايمان ۋە باشقا بەش نەپەر نەۋرە قېرىندىشى ھەققىدىمۇ ئېنىقلاش ئېلىپ باردۇق. مەلۇم بولۇشىچە، بۇ يىل 39 ياشقا كىرگەن ئەخمەت سۇلايمان شىنجاڭ مائارىپ ئىنستىتۇتىنى پۈتتۈرگەن بولۇپ، ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ قۇمۇل شەھەر غەربىيتاغ يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ مۇئاۋىن يېزا باشلىقى، تەڭرىتاغ يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ يېزا باشلىقى بولۇپ ۋەزىپە ئۆتىگەن. 2017‏-يىلىدىن باشلاپ ئىز-دېرەكسىز غايىب بولغان. ئەخمەت سۇلايمان بىلەن ئىلگىرى ئۆزىنىڭ قومۇل تەتقىقات زىيارىتىدە ئۇچرىشىش پۇرسىتىگە ئىگە بولغان، نۆۋەتتە گېرمانىيەدە ياشاۋاتقان دوكتور ئابلەت سەمەت ئەپەندىنىڭ ئىنكاس قىلىشىچە، ئەخمەت سۇلايمان 2017‏-يىلنىڭ باشلىرى تۇتقۇن قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى – ئەھەت سۇلايماننىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدا لاگېر ۋە تۈرمىلەرگە سولانغان مىليونلىغان كىشىلەر قاتارىدا ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى ئۇيغۇر بۆلۈمى خىزمەتچىلىرىنىڭ 50نەپەردىن دىن ئارتۇق ئۇرۇق-تۇغقىنىنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى مەلۇم بولغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتىكى ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا، رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى – قۇمۇل شەھەر تەڭرىتاغ ئوقۇتۇش رايونىنىڭ مۇدىرى ئەھەت سۇلايماننىڭ 2018-يىلىدىن بۇيان تۇتقۇندا ئىكەنلىكى بۈگۈن دەلىللەندى.

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىدىكى لاگېرلارنىڭ2019 ‏-يىلىنىڭ ئاخىرى تاقالغانلىقىنى ئېلان قىلغان بولسىمۇ، چەت ئەلدىكى نەچچە ئونمىڭلىغان ئۇيغۇر مۇھاجىرلىرى ئىچىدە ئۇرۇق-تۇققانلىرى بىلەن كۆرۈشۈش ئىمكانىغا ئېرىشكەنلەر بارماق بىلەن سانىغۇدەك دەرىجىدە ئاز ساندىدۇر. بىز ھەققىقىي ئەھۋالنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن ئۇيغۇر ئېلىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرىمىز داۋامىدا، رادىيومىز مۇخبىرلىرىنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرى ھەققىدىمۇ ئېنىقلاش ئېلىپ باردۇق.

تەپسىلاتى...