خىتاي بۇ يىلمۇ ئەركىن بولمىغان دۆلەتلەر قاتارىدىن ئورۇن ئالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017-يىلى 2-ئاينىڭ 1-كۈنى

21b4989c-919b-4f5d-b33d-4ac105126f49

خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق ئورگىنى ئەركىنلىك سارىيى سەيشەنبە كۈنى 2017-يىللىق دۇنيا ئەركىنلىك دوكلاتىنى ئېلان قىلدى. ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ ئۆتكەن بىر يىل ئىچىدىكى ئەركىنلىك ۋەزىيىتىگە باھا بېرىلگەن بۇ دوكلاتتا خىتاي يەنە ئەركىن بولمىغان دۆلەتلەر قاتارىدىن ئورۇن ئېلىپ، خىتايدىكى پۇقرالارنىڭ سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم ھالدا ياشاۋاتقانلىقى تىلغا ئېلىندى.

ئەركىنلىك سارىيى دۇنيانىڭ ئومۇمىي ئەركىنلىك ۋەزىيىتىنى باھالاپ ھەر يىلى بىر قېتىم ئېلان قىلىدىغان يىللىق ئەركىنلىك دوكلاتىنى سەيشەنبە كۈنى ئېلان قىلدى. مەزكۇر ئورگاننىڭ دوكلاتىدا ئېيتىلىشىچە، ئۆتكەن بىر يىل ئىچىدە دۇنيادىكى سىياسىي ۋەزىيەت تۈپەيلىدىن بەزى دۆلەتلەردە پوپۇلىزم يەنى پۇقرالارنى ياقىلاش ۋە مىللەتچىلىك ئىدىيەلىرىدىكى ھەرىكەتلەر كۈچەيگەن. ئۇلار بۇ خىل ئېقىملارنىڭ ھەر ئىككىلىسىنى يەر شارىۋى دېموكراتىيە ئۈچۈن بىر تەھدىت، دەپ كۆرسەتكەن. بۇنىڭدا ئەنگلىيەنىڭ ياۋروپا ئىتتىپاقىدىن ئايرىلىپ چىقىشنى ئاۋازغا قويۇشى، ئامېرىكىدا دونالد ترۇمپنىڭ پرېزىدېنتلىق سايلام رىقابىتى ۋە ياۋروپادىكى ھەرقايسى دۆلەتلەردە مىللەتچى پارتىيەلەرنىڭ يۈكسىلىشى ھەم شۇنداقلا خىتاينىڭ جەنۇبىي دېڭىزدىكى ئىگىلىك ھوقۇقىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، خەلقئارا قانۇنلارنى بىر چەتكە قايرىپ قويۇشى قاتارلىقلارنى مىسال قىلىپ كۆرسەتكەن.

تەپسىلاتى...

ماناس ناھىيەسىدە بىر مۇقىملىق كادىرى مۇقىملىق سىياسىتىنى تەنقىدلەپ تۇتقۇن قىلىنغان

6ddba16c-5483-4e48-87b0-18436122bc88

ر ف ئا خەۋىرى
2017-يىلى 2-ئاينىڭ 1-كۈنى

جېن شېنۋېي ماناس ناھىيەلىك ستاتىستىكا ئىدارىسىنىڭ كادىرى بولۇپ، ئۇ ئىدارىدىن مۇقىملىق خىزمىتىگە چىقىرىپ بېرىلگەن ئىدى. ئەمما جېن شىنۋېينىڭ 26‏-يانۋار ئايالىغا ئۈندىداردا يوللىغان قىسقا ئۇچۇرى ئۇنى زور پالاكەتكە ئېلىپ بارغان.

ئۇنىڭ ئايالىغا يوللىغان قىسقا ئۇچۇرى جېن شىنۋېينىڭ ۋەزىپىسىدىن ئېلىپ تاشلىنىشى ۋە تۇتقۇن قىلىنىشىغا ئېلىپ باردى.

30‏-ئاۋغۇست، سانجى ئوبلاستلىق جامائەت خەۋپسىزلىك ئىدارىسىنىڭ جېن شىنۋېيگە ئائىت دىلو ئارخىپى خىتاي ئىجتىمائىي تاراتقۇلىرىدا تارقىلىپ كەتكەن. مەلۇم بولۇشىچە، بۇ يىل 32 ياشلىق جېن شىنۋېي 26‏-يانۋار ئايالىغا يوللىغان قىسقا ئۇچۇرىدا، ئۇيغۇر رايونىدىكى مۇقىمىۇق تەدبىرلىرىنى تەنقىد قىلغان.

تەپسىلاتى...

ئوتتۇرا ئاسىيالىقلار ئىستانبۇلدا تېررورلۇققا قارشى نارازىلىق نامايىشى ئۆتكۈزدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017-يىلى 1-ئاينىڭ 25-كۈنى

3277f9b3-3c61-4c95-901f-a12c4c46fee8

1-ئاينىڭ 22-كۈنى يەكشەنبە ئىستانبۇلدا ياشاۋاتقان ئۆزبېك، ئۇيغۇر، قىرغىز، تاجىك قاتارلىق مىللەتلەردىن بىر گۇرۇپپا كىشىلەر ئىستانبۇلنىڭ ئۈسكۈدار رايونىدىكى مېھرىماھ جامەسى ئالدىغا توپلىنىپ تېررورلۇققا قارشى نارازىلىق نامايىشى ۋە مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىن ئۆتكۈزۈلدى.

بۇ پائالىيەت مەركىزى ئىستانبۇلغا جايلاشقان خەلقئارالىق تۈركىستانلىقلار ھەمكارلىق جەمئىيىتى تەرىپىدىن ئۇيۇشتۇرۇلدى.

نامايىشچىلار قوللىرىدا، «ئۆزبېك، ئۇيغۇر، قازاق، تاجىك، قىرغىز ئەجنەبىي ئەمەس بىر مىللەتبىز»، «تۈرك مىللىتىگە ئىرقچىلىق قىلىش ياراشمايدۇ»، «دائىش ئىسلامنىڭ دۈشمىنى»، «تېررورلۇق ئىنسانىيەتنىڭ جىنايىتى»، «ئوتتۇرا ئاسىيالىقلار تېررورچى ئەمەس» دېگەنگە ئوخشاش چوڭ خەتلەر يېزىلغان ۋىۋىسكا تاختىلارنى كۆتۈرۈپ شوئار توۋلىدى.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتىنىڭ «تەشكىلاتچىلىق ساۋاتلىرى» كۇرسى داۋام قىلماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017-يىلى 1-ئاينىڭ 20-كۈنى

001b4129-5b48-4a9c-b5a8-52781dbec697

گوللاندىيەنىڭ زەيست شەھىرىگە جايلاشقان «ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان مائارىپ جەمئىيىتى» «تەشكىلاتچىلىق ساۋاتلىرى» ھەققىدە كۇرس ئورۇنلاشتۇردى.

ئۆتكەن يىلنىڭ نويابىر ئايلىرىدىن باشلاپ ئىككى ھەپتىدە بىر داۋام قىلىپ كېلىۋاتقان بۇ دەرسلىك ھەر دۈشەنبە ياكى سەيشەنبە كۈنى ئاخشاملىرى ئىككى-ئۈچ سائەت ئەتراپىدا ئۆتۈلمەكتە. ئۇنىڭدا تەشكىلات قۇرۇش، باشقۇرۇش، راۋاجلاندۇرۇش ۋە كېڭەيتىش قاتارلىق مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش مەقسەت قىلىنغان بولۇپ، ئۇزۇندىن بېرى مۇشۇ ساھەدە لېكسىيە بېرىپ كېلىۋاتقان «گوللاندىيە مىللىي گۆرۈش تەشكىلاتى» فېدراتسىئون باشلىقى ۋە يېتەكچى ئۇستازلىرىدىن بېرى بولغان ئوكتاي دالماز ئەپەندى ئالاھىدە تەكلىپ بىلەن كېلىپ دەرس بەرمەكتە.

تەپسىلاتى...

يۈزلىگەن نامايىشچى خىتاينىڭ ئەنقەرە ئەلچىخانىسى ئالدىدا ئىپتار قىلىپ خىتاينى ئەيىبلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2014-يىلى 7-ئاينىڭ 20-كۈنى

رامىزان ئېيىدا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا ئېلىپ بېرىۋاتقان دىنىي بېسىم سىياسىتىنى يانى ئۇيغۇرلارنى روزى تۇتقۇزماسلىق سىياسىتىگە نارازىلىق بىلدۈرۈش ئۈچۈن 7 – ئاينىڭ 17 – كۈنى يۈزلىگەن تۈرك نامايىشچى خىتاي ئەلچىخانىسى ئالدىدا ئېغىز ئاچتى. ئىپتار ۋاقتىدىن بۇرۇن مۇخبىرلارغا بايانات بەرگەن كادىرلار ئۇيۇشمىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى ھاجى بايرام تونبۇل ئەپەندى خىتاي زۇلۇمىنى ئەيىبلىدى.

ئۇ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنى ئاسسىمىلياتسىيە ۋە يوق قىلىش سىياسىتى يۈرگۈزۈۋاتقانلىقىنى ئېيتتى.

خىتاي ئەلچىخانىسى ئالدىغا يىغىلغان يۈزلىگەن كادىرلار ئۇيۇشمىسى ئەزالىرى قوللىرىدا شەرقىي تۈركىستان بايرىقى، تۈرك بايرىقى ۋە لوزۇنكىلارنى كۆتۈرگەن ھالدا «شەرقىي تۈركىستاندىكى خىتاي زۇلۇمىنى لەنەتلەيمىز!»، «تۈركىيە ئۇخلىما؛ قېرىنداشلىرىڭغا ئىگە چىق!»، «شەرقىي تۈركىستانغا ئەركىنلىك بېرىلسۇن!»، «مۇسۇلمان شەرقىي تۈركىستان خەلقى بىگۇناھتۇر!» ۋە «ئۇيغۇرلارنىڭ روزى تۇتۇشىغا ئۇزاتقان قوللار سۇندۇرۇلسۇن!» دېگەندەك شوئارلارنى توۋلاشتى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكىدىكى ئۇيغۇرلار ھېيت نامىزىدا مارالبېشى ۋە پىچان ۋەقەلىرىدە شېھىت بولغانلار ئۈچۈن دۇئا قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2013-يىلى 8-ئاينىڭ 9-كۈنى

ئامېرىكا پايتەختى ۋاشىنگتون ۋە ئەتراپىدا ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلار بۇ قېتىمقى روزا ھېيت نامىزىنىمۇ بۇ يەردىكى تۈرك جامائىتى بىلەن بىللە ئۆتكۈزدى. تۈرك ئىمام ھېيت خۇتبىسىدە شەرقى تۈركىستان قاتارلىق جايلاردىكى مۇسۇلمان ئەللەرنىڭ چېكىۋاتقان زۇلۇملىرىغا خاتىمە بېرىلمىگۈچە، مۇسۇلمان دۇنياسىدا ھەقىقىي مەنىدىكى بايرام كەيپىياتىنىڭ مەۋجۇت بولالمايدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى. ئۇيغۇرلار ھېيت نامىزىنىڭ دۇئالىرىدا، بۇ يىل ئىچىدە مارالبېشى ۋە پىچان قاتارلىق جايلاردا يۈز بەرگەن قانلىق توقۇنۇشلاردا ھاياتىدىن ئايرىلغان پىدائىيلارغا ئاللاھتىن رەھمەت، ئۇلارنىڭ ئائىلە-تاۋابىئاتلىرىغا ئامانلىق ۋە خاتىرجەملىك تەلەپ قىلدى.

تەپسىلاتى...

دولقۇن ئەيسا: ۋەتەن، مىللەتنى سۆيگەن ئادەملەرنى خەلق ئۇنتۇمايدۇ

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 10-ئاينىڭ 23-كۈنى

بىر قىسىم ئۇيغۇر زىيالىيلىرى ۋە ئالىملىرى ئۇيغۇر خەلقى ئارىسىدا پەننى ئومۇملاشتۇرۇش، مىللىي ساپانى ۋە مىللىي روھنى ئۆستۈرۈش جەھەتلەردە مۇھىم روللارنى ئوينىدى.

20-ئەسىرنىڭ دەسلىپىدىن باشلاپ مەيدانغا كەلگەن دۇنياۋى ئۇيغۇر يېڭى مائارىپ ھەرىكىتى نەتىجىسىدە ئالدى بىلەن سابىق سوۋېت ئىتتىپاقىدىكى ئۇيغۇرلار ئارىسىدىن موسكۋا، لېنىنگراد، تاشكەنت، قازان، ئالماتا قاتارلىق شەھەرلەردە مەخسۇس تەربىيە كۆرگەن كۆپلىگەن تەبىئىي پەن ۋە ئىجتىمائىي پەن ساھەسىگە مەنسۇپ ئالىملار يېتىشىپ چىقتى. ئەنە شۇلارنىڭ ئارىسىدا ئۇيغۇر ئىلىم-پەن ۋە مائارىپ تارىخىدىكى تۇنجى دوكتورلار، پروفېسسورلار ۋە ئاكادېمىكلار بار ئىدى.

تەپسىلاتى...

كانادادىكى ئۇيغۇرلار سايلام ئىشلىرىغا رەھبەرلىك قىلىش ئالىي كومىتېتى قۇرۇپ چىقتى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 25-كۈنى

كانادا ئۇيغۇر جەمىيىتىنىڭ رەئىس سايلىمى 2 يىلدا بىر قېتىم ئېلىپ بېرىلىدىغان بولۇپ، بۇ يىل سايلام ئېلىپ بېرىلىدىغان يىل.

يېقىندا ئۇيغۇرلار بىرقەدەر كۆپ توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان تورونتو شەھىرىدە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلار بۇ قېتىمقى سايلامنى كانادانىڭ دېموكراتىك پرىنسىپلىرىغا ئۇيغۇن، بىخەتەر ۋە ئەركىن ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن، كانادا ئۇيغۇر جەمىيىتىنىڭ سايلام ئىشلىرىغا رەھبەرلىك قىلىش ئالىي كومىتېتى قۇرۇپ چىقتى.

ئىگىلىشىمىزچە، سايلام ئىشلىرىغا رەھبەرلىك قىلىش ئالىي كومىتېتى ھېچقانداق جەمىيەت ۋە تەشكىلاتقا بېقىنمايدىغان بىتەرەپ ئورگان بولۇپ، كومىتېت پەقەت بۇ قېتىمقى سايلام ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇش ۋە نازارەت قىلىشقا مەسۇل بولىدىكەن ۋە كانادا ئۇيغۇر جەمىيىتىنىڭ بۇ قېتىملىق رەئىسى ۋەزىپىنى تاپشۇرۇپ ئالغاندىن كېيىن ئۆزلۈكىدىن تارقاپ كېتىدىكەن.

تەپسىلاتى...

ئىستانبۇلدا شەرقىي تۈركىستان رەسىم كۆرگەزمىسى ئېچىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 25-كۈنى

مەركىزى ئىستانبۇلغا جايلاشقان شەرقىي تۈركىستان كۆچمەنلەر جەمىيىتى بىلەن ئىستانبۇل تېببىي مەكتەپ-تۈرك تارىخى ۋە سەنەتلىرى كۇلۇبىنىڭ بىرلىكتە ئۇيۇشتۇرۇشى بىلەن ئىستانبۇل تېببىي مەكتەپتە شەرقىي تۈركىستان رەسىم كۆرگەزمىسى ئۆتكۈزۈلدى.

كۆرگەزمىگە ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيىتى ۋە خىتاي زۇلۇمىنى ئىپادىلىگەن چوڭ ھەجىملىك رەسىملەر، شەرقىي تۈركىستان بايرىقى قويۇلغان بولۇپ بۇ كۆرگەزمە ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ دىققىتىنى تارتتى. تېببىي ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ كۆپلىگەن ئوقۇغۇچىلىرى توپلىشىپ كېلىپ رەسىم كۆرگەزمىسىنى زىيارەت قىلدى. كۆرگەزمىدە يەنە بىر گۇرۇپپا سەنەتچىلەر، ناخشا-مۇزىكا تەقدىم قىلدى. كۆرگەزمە جەريانىدا ئوتتۇرا ئاسىيادىكى تۈركىي جۇمھۇرىيەتلەرنىڭ بايراقلىرىنى كۆك بايراق بىلەن قوشۇپ كۆتۈرۈۋالغان بىر گۇرۇپپا تۈرك ياشلار تۈرك دۇنياسىغا ئالاقىدار جاراڭلىق شېئىر ۋە ناخشا ئوقۇدى. پائالىيەت جەريانىدا شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى توغرىسىدا يېزىلغان كىتاب-زھۇرنال ۋە تەشۋىقات ۋاراقلىرى تارقىتىلدى.

تەپسىلاتى...

خەلقارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىدا ئۇيغۇرلارنىڭ قارشىلىق ھەرىكەتلىرىنى تىلغا ئالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 24-كۈنى

خەلقارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى 24-ماي ئېلان قىلغان 2011-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىنىڭ خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق قىسمىدا، خىتاينىڭ ئاز سانلىق مىللەتلەرگە ئېلىپ بېرىۋاتقان باستۇرۇش سىياسىتىنىڭ كۈچەيتىلگەنلىكى تەكىتلەڭەن.

بولۇپمۇ 2011-يىلى بىر يىل ئىچىدە يۈز بەرگەن ئۇيغۇرلارنىڭ قارشىلىق ھەرىكەتلىرى، موڭغۇل چارۋىچىلىرىنىڭ يايلاقنى قوغداش ھەرىكەتلىرى ھەم تىبەت راھىبلىرىنىڭ ئۆزىنى كۆيدۈرۈۋېلىش ئارقىلىق نارازىلىقىنى ئىپادىلەش ھەرىكەتلىرى تىلغا ئېلىنغان. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى باياناتچىسى دىلشات رىشىت رادىئومىز ئارقىلىق بايانات بېرىپ، دۇنيا جامائەتچىلىكىنى ئۇيغۇر، تىبەت موڭغۇل قاتارلىق مىللەتلەرگە قاراتقان باستۇرۇش سىياسىتىنى توختىتىش ھەققىدە خىتايغا بېسىم ئىشلىتىشكە چاقىردى.

تەپسىلاتى...