تۈركىيە پارلامېنتى ئىنسان ھەقلىرى كومىتېتى خىتاينىڭ ئىسىم چەكلىمىسىنى ئەيىبلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 4– ماي

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايون دائىرىلىرى يېقىندا بىر ئۇقتۇرۇش چىقىرىپ، يېڭى تۇغۇلغان بالىلارغا «مۇجاھىد»، «مۇھەممەد»، «باغدات»، «تۈركىزات»، «سۈرىيە»، «مەدىنە» قاتارلىق 29 خىل ئىسىمنى قويۇشنى چەكلىگەن ئىدى. بۇ ھەقتىكى خەۋەر دۇنيا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە  تارقىتىلغاندىن كېيىن كۈچلۈك ئىنكاس قوزغىدى.

تۈركىيە پارلامېنتى ئىنسان ھەقلىرى كومىتېتى مەخسۇس بايانات ئېلان قىلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مەزكۇر قارارىنى ئەيىبلىدى. مەزكۇر كومىتېتنىڭ مەسئۇلى مۇستافا يەنەروغلۇ ئەپەندى، 26-ئاپرېل كۈنى ئېلان قىلغان باياناتىدا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ « خىتاينىڭ ‹دىنى رادىكاللىققا قارشى تۇرۇش› دېگەن نامدا دىنىي ئەركىنلىك ھوقۇقىنى چەكلەش ھەرىكىتىنىڭ ئەقەللىي ئىنسان ھەق ۋە ھوقۇقىغا خىلاپ، خىتاي بۇ بەلگىلىمىنى بىكار قىلىشى كېرەك» دەپ كۆرسەتتى.

تەپسىلاتى...

«خارۋارد سىياسىي كۆزىتىش» ژۇرنىلىنىڭ ماقالىسىدە ئۇيغۇر-خىتاي ئارىسىدىكى ئىختىلاپ ئانالىز قىلىندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 26– ئاپرىل

ئاپتور پەرىي ئارېيسمىس «خارۋارد سىياسىي كۆزىتىش» ژۇرنىلىدىكى ماقالىسىدە، ئۇيغۇرلارنىڭ پەرقلىق مىللىي كىملىكى خىتاي ھۆكۈمىتىگە داۋاملىق مەسىلە پەيدا قىلىپ كەلگەنلىكىنى بىلدۈرۈپ، بۇ ئەھۋال ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەر بىلەن خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۆز ‏- ئارا دىئالوگىنى قىيىنلاشتۇرغانلىقىنى، شۇڭا خىتاينىڭ مەزكۇر «يېڭى چېگرا» رايونىدا زورلۇق ۋەقەلىرىنىڭ يەنە داۋام قىلىشى مۇمكىنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن.

پەرىي ئارېيسىمىس «يىراق شەرقنىڭ بىپايان غەربىي: شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرلار» سەرلەۋھەلىك ماقالىسىدە، ئۇيغۇر رايونىنىڭ يېقىندا يولغا قويغان «ئەسەبىيلىكنى چەكلەش نىزامى» نىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئۇنىڭ قەيت قىلىشىچە، ئۇيغۇرلارنىڭ نەزىرىدە دىنىي باستۇرۇش ئۇيغۇر مىللىي كىملىكىنى ئاجىزلىتىش ۋاستىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، خىتاي ھۆكۈمىتى ئېلىپ بارغان بۇ خىل ھەرىكەتلەر رايوندا دائىم ناھايىتى يامان ئاقىۋەتلەرنى پەيدا قىلىپ كەلگەن.

تەپسىلاتى...

تۈركىيەدە شى جىنپىڭنىڭ «دۆلەتنى ئىدارە قىلىش ھەققىدە» ماۋزۇلۇق كىتابىنىڭ تونۇشتۇرۇلۇشى ئىنكاس قوزغىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– ئاپرىل

3c064e0f-aad4-4fc6-864b-b09942207751

4-ئاينىڭ 17-كۈنى ئەنقەرە پالاس مېھمانخانىسىدا خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ باش سېكرېتارى، خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭنىڭ «دۆلەتنى ئىدارە قىلىش ھەققىدە» ناملىق كىتابىنى تونۇشتۇرۇش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈلدى. مۇراسىمغا تۈركىيەدە رەسمىي زىيارەت ئېلىپ بېرىۋاتقان خىتاي مۇئاۋىن باش مىنىستىرى ليۇ يەندوڭ بىلەن تۈركىيە مۇئاۋىن باش مىنىستىرى مەمەت شىمشەك ئەپەندى، خىتاي ۋە تۈرك مۇخبىرلاردىن بولۇپ 100 ئەتراپىدا كىشى ئىشتىراك قىلدى.

مۇراسىمدا ئالدى بىلەن خىتاي مۇئاۋىن باش مىنىستىرى ليۇ يەندوڭ سۆز قىلىپ، «دۆلەتنى ئىدارە قىلىش ھەققىدە» ناملىق كىتابنىڭ تۈرك تىلىغا تەرجىمە قىلىنىپ تارقىتىلىشىنىڭ تۈركلەرنىڭ، خىتاي رەھبەرلىرىنىڭ دۆلەتنى ئىدارە قىلىشىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىشى، خىتاينى چۈشىنىشى، خىتاينىڭ سىرتقا ئېچىۋېتىش سىياسىتىنى چۈشىنىشى ئۈچۈن پايدىلىق ئىكەنلىكى، يەنە بىر جەھەتتىن ئېلىپ ئېيتقاندا ئىككى دۆلەت رەھبەرلىرىنىڭ دۆلەتنى باشقۇرۇش ۋە دۆلەتنى ئىدارە قىلىش جەھەتتە تەجرىبە ئالماشتۇرۇشى ئۈچۈن پايدىلىق بولىدىغانلىقى شۇنىڭدەك يەنە ئىككى دۆلەت خەلقىنىڭ بىر-بىرىنى چۈشىنىشىدە ۋە ئىككى دۆلەتنىڭ ئىستراتېگىيىلىك شېرىكلىك مۇناسىۋىتىنى كۈچەيتىشتە مۇھىم رول ئوينايدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.

تەپسىلاتى...

خىتاي، تۈركىيەدىكى رېفېرېندۇمنى خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى كۈرىشى»گە رىقابەت دەپ قارىماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– ئاپرىل

3274831f-ad9d-4bb8-bcf2-c90cfc58a417

تۈركىيەدىكى رېفېرېندۇمدىن كېيىن خىتاينىڭ ھۆكۈمەت ئاۋازى ھېسابلىنىدىغان «يەر شارى ۋاقتى» گېزىتى رېفېرېندۇم، يەنى ئومۇمى خەلق ئاۋاز بېرىشتىن كېيىنكى تۈركىيە-خىتاي مۇناسىۋەتلىرى مۇلاھىزە قىلىنغان بىر ماقالە ئېلان قىلغان. ئۇنىڭدا، تۈركىيەدە بۇندىن كېيىن پان تۈركىزىم ئىدىيەسىنىڭ كۈچىيىش ئېھتىماللىقى ۋە بۇنىڭ خىتاينىڭ تېررورلۇققا قارشى تۇرۇشىغا پەيدا قىلىدىغان رىقابىتى ئۈستىدە مۇلاھىزىلەر ئېلىپ بېرىلغان. تۈركىيەدىكى كۆزەتكۈچىلەر بۇ ھەقتە ئۆز پىكىرلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

تەپسىلاتى...

ئالتاي ۋىلايىتى ئېلان قىلغان مۇكاپات، يەرلىك مىللەتلەر ئورتاق ئۇچراۋاتقان زۇلۇمنىڭ ئىپادىسى، دەپ قارالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 18 – ئاپرىل

990f4dbd-f1da-4fb6-a005-baf5bacd72c2

ئالتاي ۋىلايىتى چارشەنبە كۈنى ئۇقتۇرۇش چىقىرىپ، تېررورلۇققا ئائىت گۇمانلىق ئەھۋاللارنى پاش قىلغانلارنى 5 مىليون يۈەنگىچە بولغان يۇقىرى مۇكاپات سوممىسى بىلەن تارتۇقلايدىغانلىقىنى جاكارلىدى. ئۇيغۇر ئېلىنىڭ شىمالىغا جايلاشقان ۋە قازاق نوپۇسىنى ئاساس قىلغان ئالتايدا ھازىرغىچە بىر جىددىي ئەھۋال كۆرۈلمىگەن بولسىمۇ، ئەمما ئوخشاش ئۇقتۇرۇشنىڭ ئېلان قىلىنىشى دىققەت قوزغىدى.

ئالتاي ۋىلايەتلىك جەمئىيەت ئامانلىقىنى ئومۇميۈزلۈك باشقۇرۇش ھەيئىتى ۋە ئالتاي ۋىلايەتلىك تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش خىزمىتى رەھبەرلىك گۇرۇپپىسى بىرلىكتە چارشەنبە كۈنى «ئاممىنىڭ تېررورلۇق جىنايى قىلمىشلىرىغا ئائىت يىپ ئۇچلىرىنى پاش قىلىشنى مۇكاپاتلاشقا دائىر قارارى» نى ئېلان قىلغان. مەزكۇر قارار ئالتاي كۈندىلىك خەۋەرلەر گېزىتى ۋە شۇنىڭدەك ئالتاي ۋىلايىتىنىڭ ئۈندىدارىدىكى سەھىپىسى ۋە كېيىن جەنۇبىي جۇڭگو سەھەر گېزىتىدە كەڭ خەۋەر قىلىندى.

تەپسىلاتى...

«ياپونىيە ۋاقتى گېزىتى»: «نېرۋىسى بۇزۇلغان خىتاي دىنىي ئېتىقادقا چېقىلماقتا»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 18 – ئاپرىل

a97dd004-186b-4c96-a925-1250a5c2114d

بۈگۈن ياپونىيەدە چىقىدىغان «ياپونىيە ۋاقتى گېزىتى» نىڭ تورىدا «نېرۋىسى بۇزۇلغان خىتاي ئەمدى دىنىي ئېتىقادقا چېقىلماقتا» سەرلەۋھىلىك ئوبزورچى ماقالىسى ئېلان قىلىنغان.

ماقالە ئاپتورى، كاتو ئىنستىتۇتىنىڭ ئالىي تەتقىقاتچىسى دوگ باندوۋ ماقالىسىنى مۇنۇ جۈملىلەر بىلەن باشلىغان: «رەئىس شى جىنپىڭنىڭ جۇڭگوسى دۇنيادىكى ئەڭ قورقۇنچلۇق جايغا ئايلاندى. دىنىي باستۇرۇش يۇقىرى چەككە يەتتى. كوممۇنىستلارنىڭ خۇداسى دىنىي ئېتىقادلار بىلەن بولغان رىقابەتتە ئۇتتۇرۇپ قويدى.»

تەپسىلاتى...

خوتەندىكى 97 كادىرنىڭ جازالىنىش سەۋەبى ھەققىدە چاتما مەلۇماتلار: (1)

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 18 – ئاپرىل

d8830f54-48da-4112-8510-37006f342727

خوتەندە بىر كەنت سېكرېتارى نىكاھنى ئۆيىدە ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن جازالاندى

خوتەن دائىرىلىرى يېقىندا جازالىغان بىر تۈركۈم كادىرلار ئىچىدە «نىكاھنى ئۆز ئۆيىدە ئوقۇتقان» لىقى سەۋەبلىك جازالانغان يەنە بىرقانچە نەپەر يېزا كادىرىنىڭمۇ بارلىقى ئاشكارىلاندى. بۇلارنىڭ بىرى چىرا ناھىيەسىدىكى بىر كەنت سېكرېتارى سالامەت مەمتىمىندۇر.

خوتەن گېزىتى 10-ئاپرېل كۈنى مەخسۇس تەپسىلىي خەۋەر بېرىپ، يېقىندا خوتەندە ئېچىلغان كەنتلەردە نۇقتىدا تۇرۇپ ئىشلەۋاتقان كادىرلار خىزمىتى ھەققىدىكى خۇلاسە يىغىنىدا بىر تۈركۈم كادىرلارنىڭ خىزمەت ئىنتىزامىغا خىلاپ قىلمىشلىرى سەۋەبلىك جازالانغانلىقىنى خەۋەر قىلدى.

تەپسىلاتى...

سابىق ئەمەلدار ھىندىستان ھۆكۈمىتىنى ئۇيغۇرلارنى قوللاشقا چاقىرىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 18 – ئاپرىل

modi-7592

بىر سابىق يۇقىرى دەرىجىلىك ھىندىستان ئەمەلدارى ماقالە ئېلان قىلىپ، ھىندىستان ھۆكۈمىتىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتا يېقىندا ئېلان قىلغان دىنىي چەكلىمىلەرنى ئەيىبلەشكە چاقىرىدى.

ماقالە ھىندىستاندىن چىقىدىغان «كۈندىلىك پىكىرلەر» ناملىق تور بېتىدە ئېلان قىلىنغان بولۇپ، ماقالە مۇئەللىپى ئىلگىرى ھىندىستان دۆلەتلىك ساقچى مەھكىمىسىدە دۆلەت مەخپىيەتلىكىگە ئائىت ئەمەللەرنى تۇتقان كىشى ئىكەن.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر تىلى دەرسلىك كىتابلىرى تۈركىيە ئۇنىۋېرسىتېتلىرىدا ئوقۇتۇلماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 14 – ئاپرىل

6dbd9e30-99d7-40d5-ad7e-fac05c9803d6

تۈركولوگىيە تەتقىقاتى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە بولۇپ، سوغۇق ئۇرۇش دەۋرىدىن بۇرۇن، سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى بىلەن غەرب دۇنياسىنى مەركەز قىلغان ھالدا ئېلىپ بېرىلغان ئىدى. 1991-يىلى سوۋېت ئىتتىپاقى يىمىرىلگەندىن كېيىن، تۈركلەر قېرىنداش تۈركىي مىللەتلەر بىلەن بولغان تارىخىي مۇناسىۋەتلىرىنى قايتا جانلاندۇرۇش ئۈچۈن تۈركولوگىيە تەتقىقاتىغا ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىشكە باشلىدى. ئۇنىۋېرسىتېتلاردا ھازىرقى زامان تۈركىي تىللىرىنى ئوقۇتۇش باشلاندى، دەرسلىك كىتابلار يېزىلدى.

تەپسىلاتى...

ئۆلۈم جازاسى بېرىلگەن ئۇيغۇرلارغا ئائىت ئۇچۇرلارنىڭ مەخپىي تۇتۇلۇۋاتقانلىقى بىلدۈرۈلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12 – ئاپرىل

rfa-12042017

بۈگۈن خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى دۇنيادىكى ئۆلۈم جازاسى ئىجرا قىلىنىش ئەھۋالىغا ئائىت يىللىق دوكلاتىنى ئېلان قىلدى. مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ قارىشىچە، خىتاي دۇنيادا ئەڭ كۆپ ئۆلۈم جازاسى ئىجرا قىلىنىدىغان بىر دۆلەت بولۇش بىلەن بىرلىكتە ھەقىقىي ساننىڭ زادى نېمىلىكى ھېلىھەم مۈجمەل. بولۇپمۇ تېررورلۇق ۋە زەھەرلىك چېكىملىك ئەتكەسچىلىك دېلولىرىغا چېتىلىپ ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغانلارغا ئائىت ئۇچۇرلار قاتتىق مەخپىي تۇتۇلماقتا.

11-ئاپرېل كۈنى خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى 2016-يىلى ئىچىدە دۇنيادىكى ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ ئۆلۈم جازاسى بېرىش ۋە ئىجرا قىلىنىش ئەھۋالى ھەققىدىكى دوكلاتىنى ئېلان قىلدى. خىتاي، دۇنيادا ئۆلۈم جازاسى ئەڭ كۆپ ئىجرا قىلىنىدىغان دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن بىرىنچى ئورۇندا تۇرغان. دوكلاتتىن قارىغاندا، 2016-يىلى ئىچىدە خىتاينى ھېسابقا ئالمىغاندا دۇنيا مىقياسى بويىچە جەمئىي 1032 كىشىگە ئۆلۈم جازاسى ئىجرا قىلىنغان. ئەمما خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى خىتايدىكى رەقەمنىڭ دۇنيادىكى ئومۇمىي رەقەمدىنمۇ يۇقىرىلىقىنى بىلدۈرمەكتە.

تەپسىلاتى...