كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ياۋروپا ئىتتىپاقىنى خىتاي بىلەن بولغان كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگىنى توختىتىشقا چاقىردى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– ئىيۇن

ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگى بۇ يىل 22- ۋە 23‏-ئىيۇن كۈنلىرى بىريۇسسېلدا ئۆتكۈزۈلىدۇ. 1996‏-يىلدىن بۇيان ھەر يىلى بىر ياكى ئىككى قېتىم ئۆتكۈزۈلۈپ كەلگەن دىئالوگ 2015‏-يىلدىن كېيىن توختاپ قالغان. بۇ، مەزكۇر دىئالوگنىڭ ئىككى يىلدەك توختاپ قالغاندىن كېيىن تۇنجى قېتىم ئەسلىگە كېلىشىدۇر.

كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگى ئۆتكۈزۈش ياۋروپا ئىتتىپاقى بىلەن خىتاي رەھبەرلىرىنىڭ بىريۇسسېلدا ئۆتكۈزۈلگەن بۇ يىل 1 ۋە 2-ئىيۇن كۈنلىرىدىكى باشلىقلار يىغىنىدا قارار قىلىنغان ئىدى. بىراق دىئالوگ خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى، كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى، خىتاي كىشىلىك ھوقۇق جەمئىيىتى، ۋاكالەتسىز مىللەتلەر-خەلقلەر تەشكىلاتى، د ئۇ ق، ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى قاتارلىق 9 خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئۆكتىچى تەشكىلاتىنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچرىدى.

ئۇلار دۈشەنبە كۈنى ئورتاق بايانات ئېلان قىلىپ، دىئالوگنى بىكار قىلىشنى، خىتاي كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىدە ھەقىقىي ئۆزگىرىش بولمىغىچىلىك دىئالوگنى توختىتىشنى تەلەپ قىلدى. باياناتتا قەيت قىلىشىچە، ياۋروپا ئىتتىپاقى يېقىنقى 3 ھەپتە ئىچىدە يۈزبەرگەن 3 قېتىملىق ھادىسىدە خىتاينىڭ كىشىلىك ھوقۇققا خىلاپلىق قىلىشىنى توسۇش نىيىتى، ھەۋىسى ۋە ئىستېراتىگىيەلىك نۇقتىئىنەزىرى يوقلۇقىنى ئىپادىلىگەن.

ئۇلار باياناتىدا، كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ خىتاي ئىشلار دىرېكتورى دوكتور سوفىيە رىچاردسوننىڭ سۆزنى نەقىل كەلتۈرۈپ، «ياۋروپا ئىتتىپاقى ئۆزىنىڭ ئىناۋىتىنى تېخىمۇ چۈشۈرۈشتىن بۇرۇن، ئۆزىنىڭ پوزىتسىيەسىنى ئۆزگەرتىپ، خىتايدا ھەقىقىي بىر ئۆزگىرىش ئېلىپ كېلىشى كېرەك» دېگەن.

خىتاي كىشىلىك ھوقۇق جەمئىيىتى ئۇنىڭغا ئىمزا قويغان تەشكىلاتلىرىنىڭ بىرى. مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ رەئىسى شارون خۇم دۈشەنبە كۈنى زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، خىتاي بىلەن بولغان كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگىنى توختىتىشنى تەلەپ قىلىشنىڭ سەۋەبلىرىنى چۈشەندۈردى.

تەپسىلاتى...

شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى باشلىقلار يىغىنى ئاستانادا ئۆتكۈزۈلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– ئىيۇن

شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتىنىڭ قازاقىستان پايتەختى ئاستانادا باشلانغان باشلىقلار يىغىنى 2 كۈن داۋاملىشىدۇ. 8‏- ۋە 9‏-ئىيۇن كۈنلىرىدىكى باشلىقلار يىغىنىنىڭ كۈنتەرتىپىدىكى مۇھىم مەسىلىلەرنىڭ بىرى، پاكىستان بىلەن ھىندىستاننىڭ رەسمىي ئەزالىققا قوبۇل قىلىنغانلىقىنى ئېلان قىلىشتۇر. بۇ شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى 2001‏-يىلى قۇرۇلغاندىن بۇيان ئۇنىڭ 1‏-قېتىم ئەزا كۆپەيتىشى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.

شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتى 2001‏-يىلى قۇرۇلغاندىن بېرى ئۇنىڭدا رۇسىيە بىلەن خىتاي ئىزچىل يېتەكچىلىك رول ئويناپ كەلگەن. ئۇنىڭ بۇ قېتىم ھىندىستان ۋە پاكىستاننى رەسمىي ئەزالىققا قوبۇل قىلىش بىلەن بۇ تەشكىلات دۇنيا نوپۇسىنىڭ 40% ئىنى ئىگىلەيدىغان، رۇسىيە، ھىندىستان، خىتاي ۋە پاكىستان قاتارلىق 4 يادرو دۆلىتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئورگانغا ئايلاندى.

بىراق بەزى ئانالىزچىلارنىڭ قەيت قىلىشىچە، جەنۇبىي ئاسىيادىكى بىر-بىرىگە «رەقىب» بۇ ئىككى دۆلەتنىڭ ئەزالىققا قوبۇل قىلىنىشى ئۆزلىرىنىڭ رىقابىتىنى شاڭخەي ھەمكارلىق تەشكىلاتىغا سۆرەپ كىرىپ، بۇ ئورگاندا ئىختىلاپ ۋە تالاش-تارتىش پەيدا قىلىشى، مەزكۇر ئورگاننى پالەچ ھالغا چۈشۈرۈپ قويۇشى مۇمكىن. 

تەپسىلاتى...

دولقۇن ئەيسا: خىتايپەرەس يازغۇچىلار خۇسۇسىي مەنپەئەتى ئۈچۈن ئۇيغۇر مىللىي ھەرىكىتىنى قارىلىماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 8– ئىيۇن

پائالىيەتچىلەر «د ئۇ ق نىڭ كەلگۈسى ئىستراتېگىيەسى» ناملىق ماقالىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئۇچۇرلارنىڭ خاتالىقىنى مىساللار بىلەن كۆرسىتىش ئارقىلىق بىر قىسىم خىتايپەرەسلەرنىڭ خۇسۇسىي مەنپەئەتى ئۈچۈن ئۇيغۇر مىللىي ھەرىكىتىنى قارىلاۋاتقانلىقىنى بىلدۈرۈشتى.

«مودېرن دىپلوماتىيە» تور بېتىدە 6-ئىيۇن كۈنى ئىتالىيەلىك گىئانكارلو ئەلىئا ۋالورى ئىسىملىك بىرىنىڭ «د ئۇ ق نىڭ كەلگۈسى ئىستراتېگىيەسى» ناملىق ئانالىز ماقالىسى ئېلان قىلىندى. ماقالىدا د ئۇ ق ۋە ئۇيغۇر ئىسلامىي گۇرۇپپىلارنىڭ خىتاينىڭ «بىر بەلۋاغ، بىر يول» سىياسىتىگە قارشى چىقىۋاتقانلىقى، شى جىنپىڭنىڭ «يېڭى يىپەك يولى» قۇرۇلۇشىغا توسالغۇلار پەيدا قىلىشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن.

ماقالىدە يەنە، ئالدىنقى ئاي ئۇيغۇر زىيالىيلىرى تەرىپىدىن بېرلىندا چاقىرىلغان 2-نۆۋەتلىك ئىستراتېگىيە مۇھاكىمە يىغىنىنىڭ مەقسىتىمۇ بۇرمىلاپ تەشۋىق قىلىنىپ، ئۇلارنىڭ قوراللىق قارشىلىقلارغا ھازىرلىق قىلىۋاتقانلىقى تىلغا ئېلىنغان ئىدى. 

تەپسىلاتى...

خەلقئارا جەمئىيەت چوقۇم خىتاي دۆلەت زوراۋانلىقىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغۇچىلار ئۈچۈن ھەققانىيەت ۋە ئادالەت تەلەپ قىلىشى لازىم

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پىروگراممىسى
2017 – يىلى 8– ئىيۇن

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پىروگراممىسى تيەنئەنمېن مەيدانى قىرغىنچىلىقىنىڭ يىللىق خاتىرە كۈنىدە خىتاي دېموكراتچىلىرى تەرەپتە تۇرىدۇ ھەمدە 28 يىل بۇرۇن ئادەتتىكى خىتاي پۇقرالىرى شوئار قىلغان ئەركىنلىك غايىسىنى قوللايدىغانلىقىنى ئىپادىلەيدۇ.

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پىروگراممىسى خىتاي ھۆكۈمىتىنى 1989- يىلى 4- ئىيۇندا ئادەتتىكى خىتاي پۇقرالىرى قىرغىن قىلىنغانلىقىدەك بىر ھەقىقەتنى ئاشكارىلاشقا ھەمدە خىتاي دۆلەت زوراۋانلىقىنىڭ بارلىق قۇربانلىرىنى ئادالەتكە ئېرىشتۈرۈشكە چاقىرىدۇ.

تيەنئەنمېن مەيدانى قىرغىنچىلىقىنى خاتىرىلەش ھېلىمۇ خىتاينىڭ يېقىنقى زامان تارىخىدىكى ھەر قانداق ۋاقتا ئوخشاشلا مۇھىم، چۈنكى شى جىنپىڭ ھاكىميىتىنىڭ دىكتاتورلىقى بارغانسېرى كۈچەيمەكتە ھەمدە خىتايدا نامايىشچىلار ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلغان باشقا قىرغىنچىلىقلار سىر پېتى قالماقتا.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا پارلامېنت ئەزالىرى ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگىنى كۆزدىن كەچۈرۈشنى تەلەپ قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 1– ئىيۇن

سوتسىيال دېموكراتلار، يېشىللار، ياۋروپا خەلق پارتىيەسى قاتارلىق سىياسىي پارتىيە-گۇرۇھلارنىڭ ياۋروپا پارلامېنتىدىكى 14 نەپەر پارلامېنت ئەزاسى ئوچۇق خەت ئېلان قىلىپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خىتاي كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىدىكى غايىسى ياخشى بولسىمۇ، بىراق ئۇنىڭ كۈتكەن نەتىجە بەرمىگەنلىكىنى، شۇڭا ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگىنى كۆزدىن كەچۈرۈشنى تەلەپ قىلغان.

ئوچۇق خەتتە قەيت قىلىشىچە، ياۋروپا ئىتتىپاقى كىشىلىك ھوقۇق ۋە تىبەت مەسىلىسىنى خىتاي بىلەن بولغان يۇقىرى دەرىجىلىك دىئالوگلاردا، قەرەللىك ۋە سىستېمىلىق ئوتتۇرىغا قويۇشى، ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي باشلىقلار سۆھبىتىنىڭ كۈنتەرتىپىگە كىرگۈزۈشى كېرەك.
مەزكۇر ئوچۇق خەت 1‏-ئىيۇن ياۋروپا ئىتتىپاقىنى مەركىزى بىريۇسسېلدا باشلىنىدىغان 19‏-نۆۋەتلىك ياۋروپا ئىتتىپاقى-خىتاي باشلىقلار يىغىنىنىڭ ھارپىسىدا ئېلان قىلىنىپ دىققەت قوزغىدى.

ياۋروپا پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ ئوچۇق خېتىدە قەيت قىلىشىچە، ياۋروپا ئىتتىپاقى 1995‏-يىلى خىتاي بىلەن كىشىلىك ھوقۇق دىئالوگى باشلاپ، ئۇنىڭ بىلەن بۇ مەسىلىدە ئاشكارا قارشىلىشىش ئورنىغا مۇزاكىرە يولىنى تاللىغان بولسىمۇ، بىراق بۇ مۇزاكىرىلەر پەقەت خىتاي ئەمەلدارلىرىنىڭ تەجرىبە توپلاپ، كىشىلىك ھوقۇق تەنقىدچىلىرىگە ئۈنۈملۈك تاقابىل تۇرۇشى ئۈچۈن خىزمەت قىلغان.

تەپسىلاتى...

لى كېچياڭنىڭ ياۋروپا زىيارىتىگە قارشى سادالار كۈچەيمەكتە

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 1– ئىيۇن

خىتاي باش مىنىستىرى لى كېچياڭنىڭ ياۋروپا زىيارىتى مۇناسىۋىتى بىلەن د ئۇ ق، ئىلھام توختى گۇرۇپپىسى ۋە خەلقئارا تەشكىلاتلار ئىنكاس بىلدۈردى.

خىتاي باش مىنىستىرى لى كېچياڭنىڭ ياۋروپا زىيارىتى مۇناسىۋىتى بىلەن 22-ماي كۈنى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى قاتارلىق 16 تەشكىلات ئوچۇق خەت ئېلان قىلىپ، ياۋروپا بىرلىكىدىن خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە ئۈنۈملۈك ئىنكاس بىلدۈرۈشنى تەلەپ قىلغان ئىدى. 29-ماي كۈنى د ئۇ ق ھەمدە ئىلھام توختى گۇرۇپپىسىمۇ ئايرىم-ئايرىم ھالدا گېرمانىيە دۆلەت رەھبەرلىرى ۋە ياۋروپا بىرلىكى رەھبەرلىرىگە ئوچۇق خەتلەر يوللاپ، ئۇيغۇرلار مەسىلىسىگە كۆڭۈل بۆلۈشنى تەلەپ قىلدى.

ياۋروپا بىرلىكى بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدا 1999-يىلى باشلانغان باشلىقلار سۆھبىتىنىڭ 19-نۆۋەتلىكى ئۈچۈن ياۋروپا زىيارىتىنى باشلىغان لى كېچياڭ، 5-ئاينىڭ ئاخىرقى كۈنلىرى گېرمانىيەدە زىيارەتتە بولدى. ئۇ 6-ئاينىڭ 2-كۈنىگىچە 19-نۆۋەتلىك باشلىقلار سۆھبىتى ئۈچۈن ياۋروپا بىرلىكىدە بولاتتى. د ئۇ ق، تىبەت تەشكىلاتلىرى ۋە خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرى بىريۇسسېلدا لى كېچياڭغا قارشى نامايىشلار ئۆتكۈزۈشكە تەييارلانماقتا.

بۇ مۇناسىۋەت بىلەن بۈگۈن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان د ئۇ ق باش كاتىپى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى، ئالدى بىلەن كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى باشچىلىقىدىكى 16 تەشكىلات ئېلان قىلغان بىرلەشمە بايانات ھەققىدە چۈشەنچە بەردى. ئۇ سۆزىدە، بۇ بىرلەشمە ئوچۇق خەتنىڭ مەزمۇنى ھەققىدىمۇ ئىزاھات بېرىپ ئۆتتى.

ئىلھام توختى گۇرۇپپىسىنىڭ رەئىسى ئەنىۋەرجان ئەپەندىمۇ لى كېچياڭنىڭ ياۋروپا زىيارىتى مۇناسىۋىتى بىلەن ئۆز تەشكىلاتى نامىدىن گېرمانىيە باش مىنىستىرى ئانجىلا مەركىلگە ۋە يارۇپا بىرلىكى رەھبەرلىرىگە يازغان خەتلىرىدىن مەلۇماتلار بەردى.

د ئۇ ق باش كاتىپى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى قۇرۇلتاي نامىدىن ئېلا قىلغان ئوچۇق خېتىنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. ئەنىۋەرجان ئەپەندى بولسا، كۈنسېرى يامانلىشىۋاتقان ئۇيغۇر ۋەزىيىتىنى تەكىتلەش بىلەن بىرگە، ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىنىمۇ ئوتتۇرىغا قويغانلىقىنى تىلغا ئالدى.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ياۋروپا-خىتاي باشلىقلار يىغىنىدا كىشىلىك ھوقۇقنى نۇقتىلىق ئورۇنغا قويۇشقا چاقىردى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 29– ماي

خەلقئارادىكى 15 كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكراتىك ئۆكتىچى تەشكىلاتى 29‏-ماي ياۋروپا ئىتتىپاقى رەھبەرلىرىگە خەت يېزىپ، ئۇلارنى ياۋروپا-خىتاي باشلىقلار يىغىنىدا خىتايغا كىشىلىك ھوقۇقنى باستۇرۇشنى توختىتىش، قولغا ئېلىنغان بارلىق پائالىيەتچىلەرنى قويۇپ بېرىش ھەققىدە خۇسۇسى ۋە ئاشكارا بېسىم ئىشلىتىشكە چاقىرغان.

بۇ تەشكىلاتلار خېتىدە، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئەركىنلىك، دېموكراتىيە، كىشىلىك تەرەپدارلىرىنىڭ ئارقىسىدا تۇرۇشقا ۋەدە قىلغانلىقىنى، ئۇنىڭ ئالىي دەرىجىلىكلەر يىغىنىدا بۇ ۋەدىسىگە ئەمەل قىلىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلەپ، «ياۋروپا ئىتتىپاقى رەھبەرلىرىنىڭ ئۆز ۋەدىسىگە مۇناسىپ ھالدا كىشىلىك ھوقۇق ۋە تىنچ پائالىيەتچىلەرنى قويۇپ بېرىشنى ئۆزىنىڭ خىتاي بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلىرىدىكى ئىستراتېگىيىلىك نىشانى قىلىشى كېرەك» دېگەن.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ «بىر بەلۋاغ، بىر يول قۇرۇلۇشى» ۋە يېڭى «يىپەك يولى» ئىمپېرىيەسى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 29– ماي

خىتاي رەئىسى شى جىنپىڭ باش بولۇپ ئىجرا قىلىۋاتقان «بىر بەلۋاغ، بىر يول قۇرۇلۇشى» خەلقئارا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە كۆپلەپ تەھلىل ۋە مۇھاكىمىلەرگە سەۋەب بولۇۋاتقان قىزىق تېمىلارنىڭ بىرى. بۇ قۇرۇلۇش مۇشۇ تەرىقىدە يولغا قويۇلسا، خىتاي ۋە دۇنيا ئۈچۈن نېمىدىن دېرەك بېرىدىغانلىقى ھەققىدىكى بەزى مەسىلىلەرنى مۇزاكىرە قىلىش ئۈچۈن ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى ستىمسون مەركىزى 26-ماي كۈنى بىر قېتىملىق سۆھبەت سورۇنى ھازىرلىدى. ئالاقىدار مۇتەخەسسىسلەر بۇ ھەقتە ئۆز قاراشلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ، بۇنىڭدىكى مەنپەئەتلەر ھەمدە خەتەرلەرنى كۆرسىتىپ ئۆتتى.

2013-يىلى خىتاي باش بولۇپ ئىجرا قىلىشقا كىرىشكەن «بىر بەلۋاغ، بىر يول قۇرۇلۇشى» خىتاي بىلەن ياۋرو-ئاسىيا مەملىكەتلىرى ئوتتۇرىسىدىكى ھەمكارلىقنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ئىستراتېگىيىسى بولۇپ، ئۇنىڭ ئاخىرقى مەقسىتى خىتاينىڭ دۇنيا ۋەزىيىتىدىكى تەسىرىنى ئاشۇرۇش، دەپ قارالماقتا. خىتاينىڭ شى جىنپىڭ ھاكىمىيەتنى قولغا ئالغاندىن بۇيانقى ئەڭ زور تىرىشچانلىقلىرىنىڭ بىرىمۇ دەل خىتاينىڭ ئۆتكەن تارىخىي باسقۇچلاردىكىدەك ئاسىيادىكى ھۆكۈمران مەملىكەتكە ئايلىنىشنى نىشان قىلىۋاتقانلىقى بولماقتا. ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى ستىمسون مەركىزىدە ئۇيۇشتۇرۇلغان مۇزاكىرە ئەنە شۇ مەسىلىلەرگە بېغىشلاندى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە خىتايدىكى دىنىي ئېتىقاد دەپسەندىچىلىكى يەنە بىر قېتىم مۇزاكىرە قىلىندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 26– ماي

خىتايدىكى ئىنسان ھەقلىرىنىڭ دەپسەندە قىلىنىشىدا ئەڭ گەۋدىلىك بولۇۋاتقان مەسىلىلەرنىڭ بىرى، دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىنىڭ چەكلىنىشى ۋە ئاياق-ئاستى قىلىنىشى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. 24-مايدا ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزۈلگەن گۇۋاھلىق بېرىش يىغىنىدا ئالاقىدار شەخسلەر دۇنيا مىقياسىدا، جۈملىدىن خىتايدا دىنىي ھەق ۋە ھوقۇقلارنىڭ دەپسەندە قىلىنىشى ھەققىدە گۇۋاھلىق بېرىپ، ئامېرىكا تاشقى سىياسىتىنىڭ بۇ مەسىلىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئېلىشىنى جىددىي تەلەپ قىلدى.

مەلۇم بولۇشىچە، دۇنيا مىقياسىدا دىنىي ئېتىقاد پائالىيەتلىرى تۈرلۈك چەكلىمىلەرگە دۇچ كېلىۋاتقان بولۇپ، بۇلارنىڭ بەزىلىرى ھۆكۈمەتنىڭ، يەنە بەزىلىرى ئايرىم شەخسلەر ياكى تەشكىلاتلارنىڭ قولى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشماقتا. دۇنيا بويىچە ئىنسان ھەقلىرىنىڭ دەپسەندە بولۇشى ئەڭ ئېغىر دەپ قارىلىۋاتقان خىتايدا بولسا، بۇ خىل ھەق ۋە ھوقۇقلار ھۆكۈمەتنىڭ بىۋاستە كونتروللۇقى ئاستىدا دەپسەندە قىلىنىۋاتقان بولۇپ، ئامېرىكىدىكى توم لەنتوس ئىنسان ھەقلىرى كومىتېتى بۇ جەھەتتىكى دەپسەندىچىلىككە ئېگە چىقىۋاتقان ئاكتىپ تەشكىلاتلارنىڭ بىرى.

تەپسىلاتى...

مۇتەخەسسىسلەر: «ئۇيغۇر مەسىلىسى ھەل بولماي تۇرۇپ تۈركىيە-خىتاي مۇناسىۋىتى تەرەققىي قىلالمايدۇ»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 25– ماي

يېقىنقى يىللاردىن بېرى،بولۇپمۇ ئۆتكەن يىلى 15-ئىيۇلدا يۈز بەرگەن ھەربىي ئۆزگىرىشكە ئۇرۇنۇش ۋەقەسىدىن كېيىن تۈركىيە-خىتاي مۇناسىۋىتى كۈچىيىشكە باشلىدى. خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى تارمىقىدىكى خىتاي خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ئىنستىتۇتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى دوكتور دوڭ مەنيۇەن تۈرك ئاخباراتىغا بەرگەن باياناتىدا تۈركىيە رەئىس جۇمھۇرى رەجەپ تاييىپ ئەردوغاننىڭ خىتايغا ئېلىپ بارغان زىيارىتىنىڭ ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت ئۈچۈن ياخشى بىر باشلىنىش ئىكەنلىكىنى تەكىتلەپ: «جۇمھۇر رەئىسى رەجەپ تاييىپ ئەردوغاننىڭ يېڭىدىن پارتىيە باشلىقى بولۇپ سايلانغانلىقى، ئاساسىي قانۇن رېفېرېندۇمى، پارلامېنت تۈزۈمىدىن پرېزىدېنتلىق تۈزۈمىگە ئۆتۈشى تۈركىيە ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. دۆلەت رەئىسىمىز شى جىنپىڭنىڭ تەبرىكىنىمۇ ئۆزىگە يەتكۈزدۈم. تۈركىيەدىكى تۈزۈم ئۆزگىرىشىنى ياۋروپا دۆلەتلىرىنىڭ ئەكسىچە، بىز خىتاي دۆلىتى قوللاپ قۇۋۋەتلەيمىز» دېگەن.

تەپسىلاتى...