ئامېرىكا جەنۋەدىكى يىغىندا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىنى تىلغا ئالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 22-كۈنى

پەيشەنبە كۈنى ئامېرىكا كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ ئومۇمىي يىغىنىدا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ جەنۋەگە ئېچىلىۋاتقان 18-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنىدا ئامېرىكا خەلقئارادىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى ھەققىدە دوكلات سۇنغان بولۇپ، ئامېرىكا دوكلاتىدا، خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىنى تەنقىد قىلغان.

ئۇنىڭدا، خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ئادوۋكاتلىرى، پاالىيەتچىلەر، يازغۇچىلارنىڭ ئىپادە ئەركىنلىكىنىڭ بوغۇلۇۋاتقانلىقى، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ خەلقئارا قانۇنلارغا خىلاپلىق قىلىپ، ھەتتا تىنچلىق بىلەن ئېلىپ بېرىلىۋاتقان نامايىشلارنىمۇ قاتتىق باستۇرۇۋاتقانلىقىدەك ئەھۋاللار پاش قىلىنغان.

ئامېرىكا جەنۋەدىكى باياناتىدا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىنى ئالاھىدە تىلغا ئالغان بولۇپ، ئۇنىڭدا مۇنداق دېيىلگەن:
-خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارنىڭ تىلىنى، دىنىنى ۋە مەدەنىيىتىنى باستۇرۇش سىياسەتلىرىنى داۋام قىلدۇرماقتا. خىتاي بۇنىڭ بىلەنلا قالماي، باشقا دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىگىمۇ بېسىم ئىشلىتىپ، 3-بىر دۆلەتتە ئىلتىجا قىلىپ تۇرۇۋاتقان ئۇيغۇرلارنى قايتۇرۇپ ئەكەتمەكتە.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى خىتاينىڭ 4 ئۇيغۇرنى ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىقىنى تەنقىد قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-9-ئاينىڭ 15-كۈنى

خىتاي سوت مەھكىمىسى چارشەنبە كۈنى قارار چىقىرىپ، 4 ئۇيغۇرنى ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىقىنى ئېلان قىلدى. بىراق خىتاي سوت مەھكىمىسىنىڭ چىقارغان قارارى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنى ئەندىشىگە سالماقتا.

خىتاي ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ خەۋەرلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، قەشقەر ئوتتۇرا سوت مەھكىمىسى چارشەنبە كۈنى ئابدۇغېنى يۈسۈپ، ئابلىكىم ھەسەن، مۇختەر ھەسەن ۋە مۇھەممەتنىياز تۇرسۇن قاتارلىق 4 ئۇيغۇرنى خوتەن ناۋاغ، قەشقەر يېڭى بازار ۋەقەلىرىدە ئوينىغان رولى سەۋەبلىك ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلغان. بۇ ھەقتىكى خەۋەرلەردە سوت مەھكىمىسىنىڭ ئۇلارنى تېررورلۇق تەشكىلات قۇرۇپ، پائالىيەت ئېلىپ بېرىش، قانۇنسىز پارتلاتقۇچ ياساش، ئادەم ئۆلتۈرۈش، ئوت قويۇش قاتارلىق جىنايەتلەر بىلەن ئەيىبلەپ، ئۆلۈم جازاسىغا بۇيرۇغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن بولسىمۇ، بىراق ئۇلارنىڭ قانداق سوتلانغانلىقى، خالىغان ئادۋوكات تەكلىپ قىلالىغان-قىلالمىغانلىقى، ئۆزىنى ئاقلىشىغا يول قويۇلغان-قويۇلمىغانلىقى، يول قويۇلغان بولسا قانداق ئاقلىغانلىقى قاتارلىق سوت جەريانىغا داىر تەپسىلىي دېتاللار تىلغا ئېلىنمىغان.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دىنىي ئەركىنلىكنى دەپسەندە قىلىۋاتقان سەككىز دۆلەتنى قارا تىزىملىككە ئالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 14.كۈنى

ئامېرىكا دىنىي ئەركىنلىكنى قوغداش ئۈچۈن، ھازىر خەلقنىڭ دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى دەپسەندە قىلىۋاتقان خىتاي، ئىران، سەئۇدى ئەرەبىستانى، بېرما، شىمالىي كورېيە، ئېرىتېرىيە، سۇدان، ئۈزبېكستاندىن ئىبارەت سەككىز دۆلەتنى قازا تىزىملىككە ئالدى.

فىرانسىيە ئاگېنتلىقىنىڭ بايان قىلىشىچە، ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى مىنىستىرى ھېلارىي كىلىنتون ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدىن، دىنىي ئەركىنلىكنى ئېغىر دەپسەندە قىلىۋاتقان بۇ دۆلەتلەرگە كەسكىن تەدبىر قوللىنىشنى تەلەپ قىلدى.

خەۋەردە ئېيتىلىشىچە، ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى مىنىستىرى ھېلارىي كىلىنتون خىتاي قاتارلىق يۇقىرىقى سەككىز دۆلەتنى ئەيىبلىگەن بىر ۋاقىتتا، تۈركىيە، پاكىستان قاتارلىق بىر نەچچە دۆلەتنىڭ، باشقا دىنغا ئېتىقاد قىلىدىغان نوپۇسى ئاز سانلىق قەۋملەرگە كەڭچىلىك مۇھىتى يارىتىپ بەرگەنلىكىنى قىزغىن مەدھىيىلىدى.

تەپسىلاتى...

قازاقىستاندا غېنى باتۇر تۇغۇلغانلىقىنىڭ 110 يىللىقى خاتىرىلىنىدۇ

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 12-كۈنى

ئالماتادا ئۇيغۇر تىلىدا تارقىتىلىدىغان «ئۇيغۇر ئاۋازى» گېزىتىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، قازاقىستاندىكى ئۇيغۇر جامائىتى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ 20-ئەسىردە ئۆتكەن مەشھۇر مىللىي قەھرىمانى غېنى باتۇر تۇغۇلغانلىقىنىڭ 110 يىللىقىنى خاتىرىلەش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈشكە تەييارلىق قىلماقتا.

خەۋەردىن مەلۇم بولۇشىچە، غېنى باتۇرنىڭ ئاخىرقى ئۆمرىنى ئۆتكۈزگەن قازاقىستاننىڭ ئەمگەكچى قازاق ناھىيىسى تەۋەسىدىكى ئالماتا-غۇلجا يولىغا ئورنىتىلغان باتۇرنىڭ ھەيكىلى ۋە يادىكارلىقى قازاقىستان ئۇيغۇر ياشلىرى بىرلىكىنىڭ رەئىسى رىشات ئازنىباقىيېفنىڭ كۈچ چىقىرىشى بىلەن يېقىندا قايتىدىن ياسالغان بولۇپ، 13-سېنتەبىر كۈنى ھەيكەلنىڭ يوپۇقىنى ئېچىش مۇراسىمى شۇنىڭدەك غېنى باتۇر تۇغۇلغانلىقىنىڭ 110-يىللىقى خاتىرە پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلىدىكەن.

تەپسىلاتى...

«خىتاي تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇشنى باھانە قىلىپ ئۇيغۇرلارنى باستۇردى»

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 6-كۈنى

خىتايدا ئون يىل ئىچىدە 7000 كىشى تېررورلۇق بىلەن ئەيىبلىنىپ قولغا ئېلىنغان. ئەمما خىتاي تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇشنى ئۆز ئىچىدىكى سىياسىي ئۆكتىچىلەرنى بىر تەرەپ قىلىشتىكى ۋاسىتىگە ئايلاندۇرۇۋالغان.

دۇنيانىڭ ۋەزىيىتىدە مۇھىم بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى ياسىغان 11-سېنتەبىر ۋەقەسىنىڭ 10-يىللىق خاتىرە كۈنى يېتىپ كېلىش ئالدىدا تۇرغان بىر مەزگىلدە 11-سېنتەبىر ۋەقەسىگە ئائىت تالاش-تارتىشتىكى مەسىلىلەر، جاۋابلانمىغان سوئاللار قايتىدىن كۈن تەرتىپتىكى يېرىنى ئېلىپ، بۇ ھەقتىكى مۇلاھىزىلەر قايتىدىن ئۇلغىيىشقا باشلىدى. بۈگۈن ئامېرىكىدىكى بىرلەشمە ئاگېنتلىقى بۇ مۇناسىۋەت بىلەن بىر ستاتىستىكا دوكلاتى ئېلان قىلغان بولۇپ، دوكلاتتا بۇ تارىخى ئون يىل ئىچىدە زادى قانچىلىك كىشىنىڭ تېررور بىلەن ئەيىبلىنىپ قولغا ئېلىنغانلىقى، تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇشنىڭ بەزى دۆلەتلەر تەرىپىدىن سۇيىىستېمال قىلىنىشىغا ئوخشاش ۋەقەلەر ھەققىدە مەلۇماتلار بېرىلگەن.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى 17 ئۇيغۇرلارنىڭ ئىز-دېرىكىنى سورىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 4-كۈنى

شتابى نىيۇيوركتىكى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاي ھۆكۈمىتىدىن يېقىندا ئارقىمۇ-ئارقىدىن مالايشىيا، تايلاند ۋە پاكىستان قاتارلىق مەملىكەتلەردىن خىتايغا مەجبۇرىي قايتۇرۇپ كېلىڭەن ئۇيغۇرلارنىڭ ئىز-دېرىكىنى سۈرۈشتۈردى.

ئامېرىكا ئاۋازىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاي ھۆكۈمىتىنى باشقا دۆلەتلەرگە بېسىم ئىشلىتىپ، ئۇيغۇرلارنى چېگرادىن قوغلاپ چىقىرىشقا مەجبۇرلىماسلىققا دەۋەت قىلغان.

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ بىر نەپەر ۋەكىلى سۆزىدە «خىتاي چوقۇم پاناھلىق تىلىگۈچىلەرنىڭ كىشىلىك ئەركىنلىكىگە ھۆرمەت قىلىشى لازىم> دەپ كۆرسەتكەن.

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ مۇساپىرلار ئىشلىرى خادىمى خىتاينىڭ خەلقئارا تەشكىلاتلارنىڭ خىتايغا قايتۇرۇپ بېرىلگەن ئۇيغۇرلار بىلەن ئۇچرىشىشىغا رۇخسەت قىلىشى لازىملىقىنى ئەسكەرتكەن.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىس ئەزالىرى خىتايدىن مالايشىيا قايتۇرۇپ بەرگەن ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنىڭ ئىز-دېرىكىنى بېرىشنى تەلەپ قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 2-كۈنى

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىنىڭ بىر قىسىم ئەزالىرى مالايشىيا ھۆكۈمىتىنى تەنقىد قىلىپلا قالماي، خىتاي ھۆكۈمىتىدىن مالايشىيا قايتۇرۇپ بەرگەن 11 نەپەر ئۇيغۇر مۇساپىرىنىڭ ئىز-دېرىكىنى بېرىشنى تەلەپ قىلغان.

«5‏-ئىيۇل ۋەقەسى» دىن كېيىن سىياسىي زىيانكەشلىكتىن قېچىپ، قوشنا ئەللەرگە قېچىپ چىققان ئۇيغۇر مۇساپىرلار مەسىلىسى خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرى، مۇساپىرلارنى قوغداش تەشكىلاتلىرى ۋە غەرب پارلامېنتلىرىدىكى بەزى پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ دىققىتىنى قوزغىغان نۆۋەتتىكى جىددىي مەسىلىلەرنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. يېقىندا مالايشىيا خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەن 11 كىشىنىڭ ۋەقەسى ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنىڭ بۇ خىل ھاياتى تەھدىتكە ئۇچراش ئېھتىماللىقى مەۋجۇت بىر دۆلەتكە قايتۇرۇلۇش ھادىسىلىرىنىڭ يەنە بىرىدۇر.

تەپسىلاتى...

ۋال ستىرىت ژۇرنىلى: «ئاسىيادا ئۇيغۇر ئوۋلاش»

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 8-ئاينىڭ 27-كۈنى

مالايشىيا دائىرىلىرىنىڭ 11 ئۇيغۇرنى خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەنلىكى قاتتىق تەنقىد قىلىندى. خەلقئارادىكى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى مالايشىيانى قالغان 5 ئۇيغۇرنى خىتايغا قايتۇرماسلىققا چاقىرماقتا.

مالايشىيا داىرىلىرى 8-ئاينىڭ باشلىرىدا 16 ئۇيغۇرنى تۇتقۇن قىلىپ، 18-ئاۋغۇست جۈمە كۈنى بۇلارنىڭ 11 نەپىرىنى خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەن ئىدى. نۆۋەتتە قالغان 5 ئۇيغۇر مالايشىيادىكى تۈرمىدە تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان بولۇپ، خەلقئارادىكى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى مالايشىيا ھۆكۈمىتىنى بۇ 5 ئۇيغۇرنى خىتايغا قايتۇرماسلىققا چاقىرماقتا.

مالايشىيانىڭ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مۇساپىرلار ئىشخانىسىدىن پاناھلىق تىلىگەن ئۇيغۇرلارنى قايتۇرۇپ بېرىشى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ كۈچلۈك تەنقىدىگە ئۇچرىدى. كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى قاتارلىق تەشكىلاتلار مالايشىيانى خەلقئارا قانۇنلارنى دەپسەندە قىلىش ۋە ئىنسانلارنىڭ ھاياتىي بىخەتەرلىكىنى نەزەرگە ئالماسلىق بىلەن ئەيىبلىدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلارنى قوللاش بىلەن تونۇلغان ئامېرىكا ئاۋام پالاتا ئەزاسى سىمىت، «جۇڭگو ئىشلار كومىتېتى» نىڭ رەىسلىكىگە تەيىنلەندى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 8-ئاينىڭ 13-كۈنى

خىتاينىڭ دىنىي ۋە مىللىي سىياسىتىنى تەنقىد قىلىپ، ئۇيغۇرلارغا يار-يۆلەك بولۇش بىلەن تونۇلغان ئامېرىكا جۇمھۇرىيەتچى ئاۋام پالاتا ئەزاسى كرىستوفىر سىمىت، ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى ۋە ھۆكۈمىتى «خىتاي ئىشلار كومىتېتى» نىڭ رەىسلىكىگە تەيىنلەندى.

دۆلەت مەجلىسى رەئىسى جون بېينىر كرىستوفىر سىمىتنى «ئۇزۇن ۋاقىتتىن بۇيان رەھبەرلىك خىزمىتىنى ئىشلىگەن، خىتاي كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكراتىك ئىسلاھاتىنى ئالغا سۈرۈشكە كۈچ چىقىرىۋاتقان شەخس» دەپ كۆرسەتتى.

كرىستوفىر سىمىت بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ئېلان قىلغان باياناتىدا بولسا، خىتاينىڭ «ئۆزىنى دېموكراتىيىنىڭ ئورنىنى باسىدىغان ئۆلگە قىلىپ كۆرسىتىشكە ئۇرۇنۇش بىلەن بىرگە، دېموكراتىك پاالىيەتچىلەرنى، دىندارلارنى، تىبەت ۋە ئۇيغۇرلارنى، پىلانلىق تۇغۇت كىنىشكىسى ئالمىغان ئاياللارنى، تور پاالىيەتچىلىرىنى ۋە باشقىلارنى جازالاۋاتقانلىقى» نى تەكىتلىگەن.

تەپسىلاتى...

خەتەر ئاستىدىكى مىللەتلەرنى قوغداش تەشكىلاتى بەش ئۇيغۇرنى خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەن پاكىستاننى قاتتىق ئەيىبلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 8-ئاينىڭ 12-كۈنى

پاكىستان ھۆكۈمىتى سەيشەنبە كۈنى ئىككى بالا، بىر ئايالنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بەش نەپەر ئۇيغۇرنى خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەندىن كېيىن، ئىنسان ھەقلىرى تەشكىلاتلىرى پاكىستاننىڭ بۇ قىلمىشىنى ئەيىبلەشكە باشلىدى.

8-ئاينىڭ 10-كۈنى باش شتابى گېرمانىيىنىڭ گۆتىڭەن شەھىرىگە جايلاشقان خەتەر ئاستىدىكى مىللەتلەرنى قوغداش تەشكىلاتى بايانات ئېلان قىلىپ، پاكىستان ھۆكۈمىتىنىڭ 9-ئاۋغۇست كۈنى بەش نەپەر ئۇيغۇرنى خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەنلىكىنى قاتتىق ئەيىبلىدى. بايانات «پاكىستان ھۆكۈمىتى بەش نەپەر ئۇيغۇرنى خىتايغا ئەرزانلا سېتىۋەتتى. بۇ بەش نەپەر ئۇيغۇر خىتايلار تەرىپىدىن ئۇزۇن مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا، ھەتتا ئۆلۈم جازاسىغا ئۇچرىشى مۇمكىن» دېگەن قاتتىق ئىبارە بىلەن باشلانغان.

خەتەر ئاستىدىكى مىللەتلەرنى قوغداش تەشكىلاتى ئاسىيا ئىشلىرى بۆلۈمىنىڭ مۇدىرى ئۇلرىك دېلىيۇس ئەپەندى پاكىستان ھۆكۈمىتىنىڭ سەيشەنبە كۈنى بۇ بەش نەپەر ئۇيغۇرنى ئايروپىلانغا مەجبۇرىي ئولتۇرغۇزۇپ ئۈرۈمچىگە يولغا سېلىپ قويغانلىقى، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئۆسمۈر بالىلار ۋە ئاياللار بارلىقى ھەققىدە توختىلىپ «پاكىستان ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ قىلمىشى ئىنسانىيەتسىزلىك بولۇپلا قالماستىن، ئىنسان ھەقلىرىگە قىلىنغان ئېغىر تاجاۋۇز» دېگەن.

تەپسىلاتى...