ئۇيغۇرلار فرانكفورت خەلقئارا كىتاب يەرمەنكىسىدە

ر ف ئا خەۋىرى
‎2011-يىلى 10-ئاينىڭ 15-كۈنى

يىلدا بىر قېتىم ئۆتكۈزۈلىدىغان فرانكفورت كىتاب يەرمەنكىسى دۇنيادىكى تەسىرى ھەم كۆلىمى ئەڭ چوڭ يەرمەنكە.

بۇ يەرمەنكىگە دۇنيانىڭ ھەر يېرىدىن كەلگەن ئوخشىمىغان ئىرق، مىللەتلەردىن بولغان مىڭلىغان كىشىلەر قاتارىدا بۇ قېتىمقى يەرمەنكىگە كۆپ ساندا ئۇيغۇرلارمۇ قاتناشتى.

ئىگىلىگەن مەلۇماتىمىزغا قارىغاندا، بۇ قېتىمقى كىتاب يەرمەنكىسىگە ئۇيغۇرلاردىن باش شتابى شۋېتسىيىنىڭ سىتوكھولم شەھىرىدە بولغان خەلقئارا قەلەمكەشلەر ئۇيغۇر مەركىزى، ئورنى تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل شەھىرىدە بولغان تەكلىماكان ئۇيغۇر نەشرىياتى، باش شتابى گېرمانىينىڭ ميۇنخېن شەھىرىدە بولغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى، مەركىزى گېرمانىينىڭ فرانكفورت شەھىرىدە بولغان شەرقىي تۈركىستان كۈلتۈر مەركىزى قاتارلىق تەشكىلاتلارنىڭ ۋەكىللىرى ۋە رەھبەرلىرى قاتناشقان.

تەپسىلاتى...

توكيودا چاقىرىلغان بىر يىغىندا ئۇيغۇر مەسىلىسى ئوتتۇرىغا قويۇلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 10-ئاينىڭ 13-كۈنى

توكيو ئائىلە پسىخىكىسى تەتقىقات ئورنىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن 10-ئاينىڭ 11-كۈنى «توكيودا ئاپەتتىن كېيىنكى ياپونىيە ۋە خىتاينىڭ ياپونىيىگە قاراتقان يەر سېتىۋېلىش سىياسىتى» ماۋزۇلۇق يىغىن چاقىرىلدى.

بۇ يىغىندا داڭلىق ژۇرنالىست ۋە يازغۇچى كاورى ئارىموتو خانىم، داڭلىق ئائىلە مەسىلىلەر تەتقىقاتچىسى، توكيو ئائىلە پسىخىكىسى تەتقىقات ئورنى مۈدۈرى ھىرومى ئىكەۇچى خانىم، ياپونىيە پارلامېنتى ئەزاسى، ئەركىن دېموكراتلار پارتىيىسى پارلامېنت سىياسەت كومىتېتىنىڭ باشلىقى سابىق تاشقى ئىشلار مۇئاۋىن مىنىستىرى ئىچىرو ئاىساۋا ئەپەندى، داڭلىق ئادۋوكات، سابىق قانۇن مىنىستىرلىقىنىڭ مەمۇرىي ئىشلار مۇئاۋىن باشلىقى تاداتاكا ھاياكاۋا ئەپەندى توكيو ئوتتۇرا ئاسىيا تەتقىقات ئورنىدىن تۇرمۇھەممەت ھاشىم قاتارلىق كىشىلەر يىغىنغا ئالاھىدە تەكلىپ بويىچە قاتنىشىپ سۆز قىلدى. يىغىنغا تېما بىلەن مۇناسىۋەتلىك مۇتەخەسسىس ۋە سىياسەتچىلەردىن بولۇپ 50 كە يېقىن كىشى قاتناشتى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى ۋە ھۆكۈمىتىنىڭ جۇڭگو ئىشلار بىرلەشمە كومىتېتى دوكلات ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇر سىياسىتىنى تەنقىد قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 10-ئاينىڭ 13-كۈنى

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى جۇڭگو ئىشلار ئىجراىيە كومىتېتى جاڭ چۈنشيەن ئاپتونوم رايونغا باش سېكرېتار قىلىپ تەيىنلەڭەندىن كېيىن، ئۇيغۇرلارنىڭ تۈرلۈك ھەق-ھوقۇقلىرىنىڭ داۋاملىق تاجاۋۇزغا ئۇچراپ كېلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن.

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى جۇڭگو ئىشلار ئىجراىيە كومىتېتى 2011‏-يىللىق دوكلاتىدا ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتىگە كەڭ ئورۇن بەرگەن، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر سىياسىتىنى تەنقىدلەپ، جاڭ چۈنشيەن ئاپتونوم رايونغا باش سېكرېتار قىلىپ تەيىنلەڭەن 2010‏-يىلى 4‏-ئايدىن بۇيان خىتاينىڭ ئۇيغۇر سىياسىتىدە چوڭ ئۆزگىرىش بولمىغانلىقى، ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇقى ۋە تۈرلۈك ھەق-ھوقۇقلىرىنىڭ داۋاملىق تاجاۋۇزغا ئۇچراپ كېلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن. ئامېرىكا ھۆكۈمىتىدىن ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتىگە كۆڭۈل بۆلۈشنى تەلەپ قىلغان.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسى خىتاينى جازالايدىغان قارار ماقۇللىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 10-ئاينىڭ 12-كۈنى

بىرلەشمە ئاگېنتلىقىنىڭ بايان قىلىشىچە، تۈنۈگۈن (سەيشەنبە كۈنى) ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىدا، خىتاي پۇلىنىڭ ئوبوروتتىكى قىممىتى مەسىلىسى ئۈستىدە 35 كە قارشى 63 ئاۋاز بىلەن بىر قارار ماقۇللىدى.

بۇ، پۇلنىڭ ئوبوروتتىكى قىممىتىنى كونترول قىلىۋالغان خىتاينىلا ئەمەس، بەلكى پۇلنىڭ ئوبوروتتىكى قىممىتىنى كونترول قىلىۋالغان ھەر قانداق باشقا دۆلەتنى جازالايدىغان قارار.

ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىدا بولۇپ ئۆتكەن مۇنازىرىلەردە كۆپ قىسىم ئەزالار، بېيجىڭ ھۆكۈمىتىنىڭ پۇل سىياسىتى، پۇلنىڭ ئوبوروتتىكى قىممىتىنى كونترول قىلىۋېلىش ئارقىلىق باشقا دۆلەتلەرنى بۇلاڭ-تالان قىلىشنى مەقسەت قىلغان سىياسەت، دەپ قارىغان ئىدى.

ئامېرىكا پرېزىدېنتى ئوبامامۇ ئۆتكەن ھەپتىدە، خىتاي ھازىر ئېكسپورتتا پايدا قازىنىش ئۈچۈن، «پۇل ئويۇنى» قىلىۋاتىدۇ، دەپ ئەيىبلىگەن ئىدى. ئەمما ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىدا ماقۇللىنىپ بولغان بۇ قارار، ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىدىمۇ يەنە ئاۋاز قويۇپ قارار ماقۇللىنىپ، ئاخىرىدا ئامېرىكا پرېزىدېنتى ئىمزا قويغاندا ئاندىن قانۇنغا ئايلىنىدۇ.

فىرانسىيە ئاگېنتلىقىنىڭ بايان قىلىشىچە، خىتاي ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىنىڭ بۇ قارارىغا قاتتىق غەزەپ بىلەن ئىنكاس قايتۇرۇپ، ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىنىڭ بۇ قارارى ھەر ئىككى تەرەپكە زىيان سالىدىغان قارار بولۇپلا قالماي، بەلكى بىۋاسىتە سودا ئۇرۇشىنى پەيدا قىلىدىغان قارار، دەپ نارازىلىق بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا جەنۋەدىكى يىغىندا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىنى تىلغا ئالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 22-كۈنى

پەيشەنبە كۈنى ئامېرىكا كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ ئومۇمىي يىغىنىدا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ جەنۋەگە ئېچىلىۋاتقان 18-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنىدا ئامېرىكا خەلقئارادىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى ھەققىدە دوكلات سۇنغان بولۇپ، ئامېرىكا دوكلاتىدا، خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىنى تەنقىد قىلغان.

ئۇنىڭدا، خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ئادوۋكاتلىرى، پاالىيەتچىلەر، يازغۇچىلارنىڭ ئىپادە ئەركىنلىكىنىڭ بوغۇلۇۋاتقانلىقى، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ خەلقئارا قانۇنلارغا خىلاپلىق قىلىپ، ھەتتا تىنچلىق بىلەن ئېلىپ بېرىلىۋاتقان نامايىشلارنىمۇ قاتتىق باستۇرۇۋاتقانلىقىدەك ئەھۋاللار پاش قىلىنغان.

ئامېرىكا جەنۋەدىكى باياناتىدا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىنى ئالاھىدە تىلغا ئالغان بولۇپ، ئۇنىڭدا مۇنداق دېيىلگەن:
-خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارنىڭ تىلىنى، دىنىنى ۋە مەدەنىيىتىنى باستۇرۇش سىياسەتلىرىنى داۋام قىلدۇرماقتا. خىتاي بۇنىڭ بىلەنلا قالماي، باشقا دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىگىمۇ بېسىم ئىشلىتىپ، 3-بىر دۆلەتتە ئىلتىجا قىلىپ تۇرۇۋاتقان ئۇيغۇرلارنى قايتۇرۇپ ئەكەتمەكتە.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى خىتاينىڭ 4 ئۇيغۇرنى ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىقىنى تەنقىد قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-9-ئاينىڭ 15-كۈنى

خىتاي سوت مەھكىمىسى چارشەنبە كۈنى قارار چىقىرىپ، 4 ئۇيغۇرنى ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىقىنى ئېلان قىلدى. بىراق خىتاي سوت مەھكىمىسىنىڭ چىقارغان قارارى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنى ئەندىشىگە سالماقتا.

خىتاي ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ خەۋەرلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، قەشقەر ئوتتۇرا سوت مەھكىمىسى چارشەنبە كۈنى ئابدۇغېنى يۈسۈپ، ئابلىكىم ھەسەن، مۇختەر ھەسەن ۋە مۇھەممەتنىياز تۇرسۇن قاتارلىق 4 ئۇيغۇرنى خوتەن ناۋاغ، قەشقەر يېڭى بازار ۋەقەلىرىدە ئوينىغان رولى سەۋەبلىك ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلغان. بۇ ھەقتىكى خەۋەرلەردە سوت مەھكىمىسىنىڭ ئۇلارنى تېررورلۇق تەشكىلات قۇرۇپ، پائالىيەت ئېلىپ بېرىش، قانۇنسىز پارتلاتقۇچ ياساش، ئادەم ئۆلتۈرۈش، ئوت قويۇش قاتارلىق جىنايەتلەر بىلەن ئەيىبلەپ، ئۆلۈم جازاسىغا بۇيرۇغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن بولسىمۇ، بىراق ئۇلارنىڭ قانداق سوتلانغانلىقى، خالىغان ئادۋوكات تەكلىپ قىلالىغان-قىلالمىغانلىقى، ئۆزىنى ئاقلىشىغا يول قويۇلغان-قويۇلمىغانلىقى، يول قويۇلغان بولسا قانداق ئاقلىغانلىقى قاتارلىق سوت جەريانىغا داىر تەپسىلىي دېتاللار تىلغا ئېلىنمىغان.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دىنىي ئەركىنلىكنى دەپسەندە قىلىۋاتقان سەككىز دۆلەتنى قارا تىزىملىككە ئالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 14.كۈنى

ئامېرىكا دىنىي ئەركىنلىكنى قوغداش ئۈچۈن، ھازىر خەلقنىڭ دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى دەپسەندە قىلىۋاتقان خىتاي، ئىران، سەئۇدى ئەرەبىستانى، بېرما، شىمالىي كورېيە، ئېرىتېرىيە، سۇدان، ئۈزبېكستاندىن ئىبارەت سەككىز دۆلەتنى قازا تىزىملىككە ئالدى.

فىرانسىيە ئاگېنتلىقىنىڭ بايان قىلىشىچە، ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى مىنىستىرى ھېلارىي كىلىنتون ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدىن، دىنىي ئەركىنلىكنى ئېغىر دەپسەندە قىلىۋاتقان بۇ دۆلەتلەرگە كەسكىن تەدبىر قوللىنىشنى تەلەپ قىلدى.

خەۋەردە ئېيتىلىشىچە، ئامېرىكا دۆلەت ئىشلىرى مىنىستىرى ھېلارىي كىلىنتون خىتاي قاتارلىق يۇقىرىقى سەككىز دۆلەتنى ئەيىبلىگەن بىر ۋاقىتتا، تۈركىيە، پاكىستان قاتارلىق بىر نەچچە دۆلەتنىڭ، باشقا دىنغا ئېتىقاد قىلىدىغان نوپۇسى ئاز سانلىق قەۋملەرگە كەڭچىلىك مۇھىتى يارىتىپ بەرگەنلىكىنى قىزغىن مەدھىيىلىدى.

تەپسىلاتى...

قازاقىستاندا غېنى باتۇر تۇغۇلغانلىقىنىڭ 110 يىللىقى خاتىرىلىنىدۇ

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 12-كۈنى

ئالماتادا ئۇيغۇر تىلىدا تارقىتىلىدىغان «ئۇيغۇر ئاۋازى» گېزىتىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، قازاقىستاندىكى ئۇيغۇر جامائىتى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ 20-ئەسىردە ئۆتكەن مەشھۇر مىللىي قەھرىمانى غېنى باتۇر تۇغۇلغانلىقىنىڭ 110 يىللىقىنى خاتىرىلەش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈشكە تەييارلىق قىلماقتا.

خەۋەردىن مەلۇم بولۇشىچە، غېنى باتۇرنىڭ ئاخىرقى ئۆمرىنى ئۆتكۈزگەن قازاقىستاننىڭ ئەمگەكچى قازاق ناھىيىسى تەۋەسىدىكى ئالماتا-غۇلجا يولىغا ئورنىتىلغان باتۇرنىڭ ھەيكىلى ۋە يادىكارلىقى قازاقىستان ئۇيغۇر ياشلىرى بىرلىكىنىڭ رەئىسى رىشات ئازنىباقىيېفنىڭ كۈچ چىقىرىشى بىلەن يېقىندا قايتىدىن ياسالغان بولۇپ، 13-سېنتەبىر كۈنى ھەيكەلنىڭ يوپۇقىنى ئېچىش مۇراسىمى شۇنىڭدەك غېنى باتۇر تۇغۇلغانلىقىنىڭ 110-يىللىقى خاتىرە پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلىدىكەن.

تەپسىلاتى...

«خىتاي تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇشنى باھانە قىلىپ ئۇيغۇرلارنى باستۇردى»

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 6-كۈنى

خىتايدا ئون يىل ئىچىدە 7000 كىشى تېررورلۇق بىلەن ئەيىبلىنىپ قولغا ئېلىنغان. ئەمما خىتاي تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇشنى ئۆز ئىچىدىكى سىياسىي ئۆكتىچىلەرنى بىر تەرەپ قىلىشتىكى ۋاسىتىگە ئايلاندۇرۇۋالغان.

دۇنيانىڭ ۋەزىيىتىدە مۇھىم بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى ياسىغان 11-سېنتەبىر ۋەقەسىنىڭ 10-يىللىق خاتىرە كۈنى يېتىپ كېلىش ئالدىدا تۇرغان بىر مەزگىلدە 11-سېنتەبىر ۋەقەسىگە ئائىت تالاش-تارتىشتىكى مەسىلىلەر، جاۋابلانمىغان سوئاللار قايتىدىن كۈن تەرتىپتىكى يېرىنى ئېلىپ، بۇ ھەقتىكى مۇلاھىزىلەر قايتىدىن ئۇلغىيىشقا باشلىدى. بۈگۈن ئامېرىكىدىكى بىرلەشمە ئاگېنتلىقى بۇ مۇناسىۋەت بىلەن بىر ستاتىستىكا دوكلاتى ئېلان قىلغان بولۇپ، دوكلاتتا بۇ تارىخى ئون يىل ئىچىدە زادى قانچىلىك كىشىنىڭ تېررور بىلەن ئەيىبلىنىپ قولغا ئېلىنغانلىقى، تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇشنىڭ بەزى دۆلەتلەر تەرىپىدىن سۇيىىستېمال قىلىنىشىغا ئوخشاش ۋەقەلەر ھەققىدە مەلۇماتلار بېرىلگەن.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى 17 ئۇيغۇرلارنىڭ ئىز-دېرىكىنى سورىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2011-يىلى 9-ئاينىڭ 4-كۈنى

شتابى نىيۇيوركتىكى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاي ھۆكۈمىتىدىن يېقىندا ئارقىمۇ-ئارقىدىن مالايشىيا، تايلاند ۋە پاكىستان قاتارلىق مەملىكەتلەردىن خىتايغا مەجبۇرىي قايتۇرۇپ كېلىڭەن ئۇيغۇرلارنىڭ ئىز-دېرىكىنى سۈرۈشتۈردى.

ئامېرىكا ئاۋازىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاي ھۆكۈمىتىنى باشقا دۆلەتلەرگە بېسىم ئىشلىتىپ، ئۇيغۇرلارنى چېگرادىن قوغلاپ چىقىرىشقا مەجبۇرلىماسلىققا دەۋەت قىلغان.

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ بىر نەپەر ۋەكىلى سۆزىدە «خىتاي چوقۇم پاناھلىق تىلىگۈچىلەرنىڭ كىشىلىك ئەركىنلىكىگە ھۆرمەت قىلىشى لازىم> دەپ كۆرسەتكەن.

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ مۇساپىرلار ئىشلىرى خادىمى خىتاينىڭ خەلقئارا تەشكىلاتلارنىڭ خىتايغا قايتۇرۇپ بېرىلگەن ئۇيغۇرلار بىلەن ئۇچرىشىشىغا رۇخسەت قىلىشى لازىملىقىنى ئەسكەرتكەن.

تەپسىلاتى...