ئىستانبۇلدا شەرقىي تۈركىستان رەسىم كۆرگەزمىسى ئېچىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 25-كۈنى

مەركىزى ئىستانبۇلغا جايلاشقان شەرقىي تۈركىستان كۆچمەنلەر جەمىيىتى بىلەن ئىستانبۇل تېببىي مەكتەپ-تۈرك تارىخى ۋە سەنەتلىرى كۇلۇبىنىڭ بىرلىكتە ئۇيۇشتۇرۇشى بىلەن ئىستانبۇل تېببىي مەكتەپتە شەرقىي تۈركىستان رەسىم كۆرگەزمىسى ئۆتكۈزۈلدى.

كۆرگەزمىگە ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيىتى ۋە خىتاي زۇلۇمىنى ئىپادىلىگەن چوڭ ھەجىملىك رەسىملەر، شەرقىي تۈركىستان بايرىقى قويۇلغان بولۇپ بۇ كۆرگەزمە ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ دىققىتىنى تارتتى. تېببىي ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ كۆپلىگەن ئوقۇغۇچىلىرى توپلىشىپ كېلىپ رەسىم كۆرگەزمىسىنى زىيارەت قىلدى. كۆرگەزمىدە يەنە بىر گۇرۇپپا سەنەتچىلەر، ناخشا-مۇزىكا تەقدىم قىلدى. كۆرگەزمە جەريانىدا ئوتتۇرا ئاسىيادىكى تۈركىي جۇمھۇرىيەتلەرنىڭ بايراقلىرىنى كۆك بايراق بىلەن قوشۇپ كۆتۈرۈۋالغان بىر گۇرۇپپا تۈرك ياشلار تۈرك دۇنياسىغا ئالاقىدار جاراڭلىق شېئىر ۋە ناخشا ئوقۇدى. پائالىيەت جەريانىدا شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى توغرىسىدا يېزىلغان كىتاب-زھۇرنال ۋە تەشۋىقات ۋاراقلىرى تارقىتىلدى.

تەپسىلاتى...

خەلقارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىدا ئۇيغۇرلارنىڭ قارشىلىق ھەرىكەتلىرىنى تىلغا ئالدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 24-كۈنى

خەلقارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى 24-ماي ئېلان قىلغان 2011-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىنىڭ خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق قىسمىدا، خىتاينىڭ ئاز سانلىق مىللەتلەرگە ئېلىپ بېرىۋاتقان باستۇرۇش سىياسىتىنىڭ كۈچەيتىلگەنلىكى تەكىتلەڭەن.

بولۇپمۇ 2011-يىلى بىر يىل ئىچىدە يۈز بەرگەن ئۇيغۇرلارنىڭ قارشىلىق ھەرىكەتلىرى، موڭغۇل چارۋىچىلىرىنىڭ يايلاقنى قوغداش ھەرىكەتلىرى ھەم تىبەت راھىبلىرىنىڭ ئۆزىنى كۆيدۈرۈۋېلىش ئارقىلىق نارازىلىقىنى ئىپادىلەش ھەرىكەتلىرى تىلغا ئېلىنغان. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى باياناتچىسى دىلشات رىشىت رادىئومىز ئارقىلىق بايانات بېرىپ، دۇنيا جامائەتچىلىكىنى ئۇيغۇر، تىبەت موڭغۇل قاتارلىق مىللەتلەرگە قاراتقان باستۇرۇش سىياسىتىنى توختىتىش ھەققىدە خىتايغا بېسىم ئىشلىتىشكە چاقىردى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت ئىشلار مىنىستىرلىقى ئۇيغۇر مەسىلىسىگە داۋاملىق دىققەت قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 24-كۈنى

2011‏-يىلى خىتاي كىشىلىك ھوقۇق خاتىرىسى ئاچقۇچلۇق ساھەلەردە داۋاملىق ناچارلاشقان. ئۇيغۇر ۋە تىبەت قاتارلىق مىللەتلەرنىڭ مەدەنىيەت، دىنىي ھوقۇقى داۋاملىق باستۇرۇشقا ئۇچرىغان.

ئامېرىكا دۆلەت ئىشلار مىنىستىرلىقى پەيشەنبە كۈنى ئېلان قىلغان 2012‏-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىدا خىتاي كىشىلىك ھوقۇق خاتىرىسىنىڭ ئۆتكەن بىر يىللىق ئەھۋالىنى تەنقىد قىلىپ، بۇ بىر يىلدا كىشىلىك ھوقۇق پائالىيىتى ۋە ئاممىۋى مەنپەئەت داۋاسىغا ئارىلاشقان تەشكىلات، شەخسلەرنى باستۇرۇش ۋە ئۇلارغا بېسىم ئىشلىتىش بىر خىل «دائىملىق تەدبىر» بولۇپ قالغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن.

تەپسىلاتى...

تۈركىيە پارلامېنت ئەزاسى: ئۇيغۇر داۋاسى تۈركىيە بىلەن ئۇيغۇرلارنىڭ ئورتاق دەۋاسى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 22-كۈنى

14-18-ماي كۈنلىرى ياپونىيىنىڭ پايتەختى توكيودا 4-نۆۋەتلىك دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى چاقىرىلغان ئىدى. قۇرۇلتايغا ياپونىيە، ئىتالىيە ۋە تۈركىيە قاتارلىق دۆلەتلەردىن پارلامېنت ئەزالىرى قاتناشقان ئىدى.

ئۇلار قۇرۇلتايدا سۆز قىلىپ پارتىيىسىنىڭ شۇنداقلا ئۆزلىرىنىڭ ئۇيغۇر مەسىلىسى توغرىسىدىكى كۆز قاراشلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتكەن ئىدى. تۆۋەندە تۈركىيە پارلامېنت ئەزاسى، مىللەتچى ھەرىكەت پارتىيىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى مەمەت شاندىرنىڭ دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىدا قىلغان نۇتقىدىن مەلۇمات بېرىمىز.

تەپسىلاتى...

2-نۆۋەتلىك «ئىستانبۇل دۇنيا سىياسەت مۇنبىرى» ناملىق خەلقارالىق يىغىندا ئۇيغۇر مەسىلىسى ئاڭلىتىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 5-ئاينىڭ 21-كۈنى

2012-يىلى 5-ئاينىڭ 17، 18-كۈنلىرى ئىستانبۇلدا ئېچىلغان 2-نۆۋەتلىك «ئىستانبۇل دۇنيا سىياسەت مۇنبىرى» ناملىق يىغىندا ئۇيغۇر مەسىلىسىمۇ ئاڭلىتىلدى.

تۈرك فوندى، تۈركىيە مەدەنىيەت ۋە ساياھەت مىنىستىرلىقى، تۈركىيە باش مىنىستىرلىقى تەشۋىقات بۆلۈمى قاتارلىق ئىدارە ۋە ئورگانلارنىڭ بىرلىكتە ئۇيۇشتۇرۇشى بىلەن ئىستانبۇل قۇرۇلتاي مەركىزى يىغىن زالىدا، 2-نۆۋەتلىك ئىستانبۇل دۇنيا سىياسەت مۇنبىرى ناملىق خەلقارالىق يىغىن ئۆتكۈزۈلدى. بۇ يىغىنغا دۇنيادىكى 56 دۆلەتتىن، مىنىستىرلار، پارلامېنت ئەزالىرى، سىياسىيونلار، يازغۇچىلار، ئاكادېمىكلار ۋە ئاخباراتچىلار بولۇپ 300 دىن ئارتۇق كىشى قاتناشتى.

بۇ يىغىنغا ئامېرىكىدىكى ئادۋوكات نۇرى تۈركەل ئەپەندى تەكلىپ بىلەن قاتناشتى ۋە ئۇيغۇرلار توغرىسىدا سۆز قىلدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر دىيارىدا ئارقا-ئارقىدىن يۈز بېرىۋاتقان ۋەقەلەرنىڭ كېلىپ چىقىش سەۋەبلىرى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 3-ئاينىڭ 16-كۈنى

يېقىندا تۈركىيىدە چىقىدىغان «ئاكادېمى» گېزىتىنىڭ تور بېتىدە، «قەشقەردە نېمىلەر بولۇۋاتىدۇ؟» ناملىق بىر ماقالە ئېلان قىلىندى.

بۇ ماقالىنى ئەگە ئۇنىۋېرسىتېتى تۈرك دۇنياسى تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى پروفېسسور دوكتور ئالىمجان ئىنايەت يازغان. ماقالىدە يېقىندىن بۇيان قەشقەر، خوتەن، گۇما، قاغىلىق ۋە كورلا قاتارلىق شەھەرلەردە ئارقا-ئارقىدىن يۈز بەرگەن ۋەقەلەر ۋە بۇ ۋەقەلەرنىڭ كېلىپ چىقىش سەۋەبلىرى توغرىسىدا پىكىر-ئانالىز يۈرگۈزۈلگەن.

ماقالىدە خىتاي ساقچىلىرىنىڭ، قوللىرىدا قورال يوق ئۇيغۇرلارنى ئۆلتۈرۈش قىلمىشلىرىنى كىنايە ئارقىلىق تەنقىد قىلىپ مۇنداق دېيىلگەن: 2012-يىلى 2‏-ئاينىڭ 28-كۈنى قەشقەردە توقۇنۇش يۈز بېرىپ 21 كىشى ئۆلتۈرۈلدى. ھۇجۇمچىلارنىڭ قوللىرىدا پىچاق بار ئىدى. ساقچىلارنىڭ قوللىرىدا بولسا ئاپتوماتىك قوراللار بار ئىدى. جەمىي 21 كىشى نەق مەيداندا جان بەردى. ھۇجۇمچىلارنى تىرىك تۇتۇپ، سوتقا تارتقىلى بولاتتى، ئەمما ئۇنداق قىلىنمىدى، چۈنكى تۇتقۇن قىلىپ، تۈرمىگە سۇلاپ، سۇ ۋە تاماق بېرىش، كېيىن نەچچە ئاي سوت مەھكىمىسىنىڭ قارارىنى كۈتۈش بىر ئاۋارىچىلىك ئىش ئىدى. قانداق بولۇشتىن قەتىي نەزەر سوت مەھكىمىسىنىڭ ئۇلارنى ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىدىغانلىقى ئېنىق ئىدى.

تەپسىلاتى...

مەزلۇملار ئەركىنلىكى ئۈچۈن يۈرۈش تەشكىلاتى 28-دېكابىر خوتەن ۋەقەسى ھەققىدە بايانات ئېلان قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 1-ئاينىڭ 25-كۈنى

مەركىزى ياۋروپادىكى مەزلۇملار ئەركىنلىكى ئۈچۈن يۈرۈش تەشكىلاتى، 2011-يىلى يىل ئاخىرىدا يۈز بەرگەن 28-دېكابىر خوتەن مۇكۇيلا ۋەقەسىدە، ئېتىپ تاشلانغان 7 نەپەر ئۇيغۇر ھەققىدە بايانات ئېلان قىلدى.

باياناتتا خىتاي ساقچى دائىرىلىرىنىڭ 2011-يىل 28-دېكابىر كۈنى خوتەننىڭ مۇكۇيلا يېزىسىدىن دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى ئۈچۈن چېگرادىن قېچىشقا مەجبۇر بولغان ئۇيغۇر دېھقانلىرىغا ئوق چىقىرىپ، ئۇلاردىن 7 كىشىنى ئېتىپ ئۆلتۈرگەنلىكى ۋەقەسى ھەققىدە توختىلىپ، ۋەقەدە2 نەپەر ئايالنىڭ ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەنلىكى ھەم نارەسىدە بالىلارنىڭمۇ ساقچىلارنىڭ ئوقىدا يارىدار قىلىنغانلىقى ئەيىبلەندى.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش دوكلاتىدا ئۇيغۇرلار مەسىلىسىگە ئورۇن بېرىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 1-ئاينىڭ 23-كۈنى

يەكشەنبە كۈنى ئېلان قىلىنغان كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ 2012 – يىللىق دوكلاتىدا خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى قاتارىدا تىبەت ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى ھەققىدىكى مەخسۇس توختىلىنغان.

بۇ مەسىلىلەرگە ئائىت مەزمۇنلار بەك كۆپ بولمىسىمۇ، ئەمما دوكلاتنىڭ ئۇيغۇرلارغا ئائىت بېتىدىكى مەزمۇنلاردىن مەلۇم بولۇشىچە، بۇنىڭدا 2009 – يىلىدىكى 5 – ئىيۇل ئۈرۈمچى ۋەقەسىدە تۇتقۇن قىلىنغان كىشىلەرنىڭ مەسىلىسى، تۈرمىلەردىكى قىيناش ۋە ئادىل بولمىغان سوت قاتارلىق مەسىلىلەر ئوتتۇرىغا قويۇلغان. دوكلاتتا يەنە 2011 – يىلى قەشقەر قەدىمىي شەھەر رايونىنىڭ چېقىلىشىنىڭ داۋاملىشىپ، كۆپلىگەن ئۇيغۇر ئاىلىلىرىنىڭ مەجبۇرىي كۆچۈرىۋېتىلىپ، خىتاي نوپۇسى ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلىگەن يېڭى شەھەر رايونى پەيدا قىلىنىۋاتقانلىقى تىلغا ئېلىنغان. بۇنىڭدىن باشقا يەنە 2011 – يىلى، 18 – ئىيۇلدىكى خوتەن ۋەقەسى، 30 – 31 – ئىيۇلدىكى قەشقەر ۋەقەسى قاتارلىقلارغا مۇناسىۋەتلىك نۇقتىلارمۇ ئەسلىنىپ ئۆتۈلگەن.

تەپسىلاتى...

ۋىكىلىكىس: قازاقىستان ئۇيغۇرلىرى خىتايدا ئويۇن قۇيۇشنى رەت قىلدى

2012-يىلى 1-ئاينىڭ 18-كۈنى
ئاپتور: كامىل تۇرسۇن

“ۋىكىلىكىس”تور بېتى تەرىپىدىن ئاشكارىلانغان ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىغا ئائىت مەخپىي ھۆججەتلەر ئىچىدە، ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك خەت-ئالاقە ۋە دوكلاتلارمۇ خېلى كۆپ سانلىقنى تەشكىل قىلىدۇ.“5-ئىيۇل ئۈرۈمچى قىرغىنچىلىقى”يۈز بەرگەندىن كېيىن،قازاقىستاندىكى ئامېرىكا ئەلچىخانىسى خادىملىرى تەرىپىدىن ۋاشىنگتونغا يوللانغان “قازاقىستانلىق ئۇيغۇرلار خىتايغا ئويۇن قويۇپ بېرىشنى رەت قىلدى”ناملىق ئۇزۇن دوكلات بۇلاردىن بىرىدۇر.بۇ دوكلات 2009-يىلى 25-نويابىر كۈنى ۋاشىنگتونغا يوللانغان.

“قازاقىستانلىق ئۇيغۇرلار خىتايدا ئويۇن قويۇشنى رەت قىلدى”ناملىق بۇ دوكلاتتا،قازاقىستان ئۇيغۇرلىرىنىڭ نۆۋەتتىكى ئەھۋالى،ئۇلارنىڭ قازاقىستان دائىرىلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى،“ ئۈرۈمچى قىرغىنچىلىقى”سەۋەبى بىلەن خىتايغا بولغان نارازىلىقى، قازاقىستاندىكى مەنپەئەت گۇرۇھلىرىنىڭ قازاقىستان بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى مۇرەككەپ ۋەزىيەتكە بولغان ئىنكاسى ۋە خىتاينىڭ سىياسىي زىيانكەشلىكىگە ئۇچراپ، ۋەتىنىنى تەرك ئېتىشكە مەجبۇر بولغان،ئۇيغۇر پاناھلانغۇچىلارنىڭ قازاقىستاندىكى ئەھۋالى،خىتاينىڭ قازاقىستاندىكى سىياسىي تەسىرى ۋە قازاقىستانلىق ئۇيغۇرلارنىڭ مەزكۇر دۆلەتنىڭ خىتايغا قاراتقان سىياسىتىگە بولغان نارازىلىق قاتارلىقلار بايان قىلىنىدۇ.

تەپسىلاتى...

مەرھۇم لىدېر مۇھەممەد ئىمىن بۇغرانىڭ ھايات-پاالىيەتلىرى تونۇشتۇرۇلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2012-يىلى 1-ئاينىڭ 16-كۈنى

تۈركىيە ئاۋازى تېلېۋىزىيىسىنىڭ «تۈرك دۇنياسىدىن ئىزلار» ناملىق پروگراممىسىدا ئۇيغۇرلارنىڭ مەرھۇم لىدېرى مۇھەممەد ئىمىن بۇغرانىڭ ھايات-پاالىيەتلىرى تونۇشتۇرۇلدى.

تۈركىيە ئاۋازى تېلېۋىزىيىسى يېقىندىن بۇيان ئۇيغۇرلار توغرىسىدا ئارقا-ئارقىدىن پروگرامما تارقىتىشقا باشلىدى. ئۆتكەن ھەپتە نەسىردىن ئەپەندى توغرىسىدا پروگرامما تارقىتىپ، نەسرىدىن ئەپەندىنىڭ ئۇيغۇرلار ئارىسىدا كەڭ تارقالغان لەتىپىلىرى ۋە ئۇيغۇرلارغا كۆرسەتكەن تەسىرى توغرىسىدا پروگرامما تارقاتقان ئىدى. تۈركىيە ئاۋازى تېلېۋىزىيىسى بۇ ھەپتە يەنە «تۈرك دۇنياسىدىن ئىزلار» ناملىق پروگراممىسىدا ئۇيغۇرلارنىڭ يېقىن تارىخىنى ئاڭلىتىش بىلەن بىرگە، مەرھۇم لىدېر مۇھەممەد ئىمىن بۇغرانىڭ ھايات-پاالىيەتلىرى تونۇشتۇرۇلدى.

بۇ پروگراممىدا ئۇيغۇر زىيالىيلاردىن تەتقىقاتچى ئېلى ئەلىوغلى، دوكتور ئەركىن ئەمەت، دوكتور ئۆمەر قۇل، پروفېسسور ئالىمجان ئىنايەت ۋە ھامۇت كۆكتۈرك، مەرھۇم مۇھەممەد ئىمىن بۇغرانىڭ قىزى فاتىمە بۇغرا ۋە كۈيوغلى يۈنۈس بۇغرا قاتارلىق شەخسلەر سۆز قىلىپ، مۇھەممەد ئىمىن بۇغرانىڭ پۈتكۈل ھايات پائالىيەتلىرىنى ئاڭلاتتى.

تەپسىلاتى...