ياۋروپادىكى مۇسۇلمانلارنى قوزغاش ئۈچۈن ھەرىكەت ئېلىپ بېرىلماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ياۋروپادىكى تۈرك ھەم ئەرەب مۇسۇلمانلىرىنى خىتايغا قارشى قوزغاش ئۈچۈن جىددىي ھەرىكەتلەر ئېلىپ بېرىلماقتا.

18-دېكابىر ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئەڭ ئالىي مۇكاپاتى بولغان «ساخاروف مۇكاپاتى» نىڭ خىتاي تۈرمىسىدىكى ئۇيغۇر ئۆكتىچى زىيالىيسى ئىلھام توختىغا بېرىلىشى ۋە 19-دېكابىر ياۋروپا پارلامېنتىنىڭ ئۇيغۇرلار ۋە جازا لاگېرلىرى توغرىسىدا 20 ماددىلىق قارار قوبۇل قىلىپ خىتايدىن جازا لاگېرلىرىنى دەرھال تاقاشنى تەلەپ قىلىشى ياۋروپا مىقياسىدا بەلگىلىك تەسىر قوزغىغان. بۇنىڭ بىلەن ياۋروپادىكى تۈرك جامائىتى ھەم ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلىرى ئۆزلۈكىدىن قوزغىلىپ خىتايغا قارشى تۈرلۈك پائالىيەتلەرنى قانات يايدۇرماقتا ئىدى.

ئۇيغۇرلارغا بولغان بۇ خىل ھېسداشلىقنىڭ كۆلىمىنى تېخىمۇ كېڭەيتىش، تەسىرىنى يەنىمۇ ئاشۇرۇش ئۈچۈن بۇ بىر ھەپتىدىن بۇيان د ئۇ ق رەھبەرلىرى گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن، فرانكفۇرت، ستۇتگارت، نۈرنبېرگ قاتارلىق شەھەرلىرىدە تۈرك ۋە ئەرەب جامائىتى تەشكىلاتلىرىنىڭ مەركىزىنى زىيارەت قىلىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى ھەم جازا لاگېرلىرىنى مەسىلىسىنى كەڭ كۆلەمدە تەشۋىق قىلىشقا باشلىغان.

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، يېقىنقى كۈنلەردىن بۇيان گېرمانىيەدىكى مۇسۇلمان جامائىتىنىڭ د ئۇ ق دىن ۋەكىل ئەۋەتىپ ئۇيغۇرلار مەسىلىسى توغرىسىدا مەلۇمات بېرىشنى تەلەپ قىلىدىغان تەشكىلاتلىرىنىڭ سانى بارغانسېرى كۆپىيىشكە باشلىغان. بۇنىڭ بىلەن 21-دېكابىر بېرلىندا، 22-دېكابىر ميۇنخېندا تۈرك ۋە ئەرەب ياشلىرىغا شەرقىي تۈركىستانىڭ ئومۇمىي ۋەزىيىتى توغرىسىدا دوكلاتلار تەقدىم قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا ئۇيغۇرلار ئۈچۈن قوزغالماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ياۋروپادا خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرى ۋە خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزۈۋاتقان زۇلۇملىرىغا قارشى ھەرىكەتلەر كەڭ كۆلەمدە ئەۋج ئالماقتا.

مۇشۇ بىر ھەپتە ئىچىدە گېرمانىيە، ئاۋسترىيە، گوللاندىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە ياشاۋاتقان يەرلىك خەلقلەر ۋە تۈركلەر ئۆزلۈكىدىن قوزغىلىپ، خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرى ۋە ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزۈۋاتقان زۇلۇملىرىغا قارشى ھەر خىل پائالىيەتلەرنى قانات يايدۇردى.

20-دېكابىر ئىستانبۇلدا، 22-دېكابىر خوڭكوڭدا قانچە 10 مىڭلىغان كىشىلەر ئۇيغۇرلار ئۈچۈن قوزغىلىپ نامايىش ئېلىپ بارغانغا ئوخشاش ياۋروپا ئەللىرىدىمۇ ئۇيغۇرلارنى قوللاش، خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرىغا قارشى تۇرۇش مۇناسىۋىتى بىلەن ھەر تۈرلۈك پائالىيەتلەر مەيدانغا كەلمەكتە.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا پارلامېنتى بېرلىندا «ساخاروف مۇكاپاتى» توغرىسىدا ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

20-دېكابىر كۈنى ياۋروپا پارلامېنتىنىڭ گېرمانىيەدىكى مەركىزى «ساخاروف مۇكاپاتى» توغرىسىدا ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزدى.

ياۋروپا پارلامېنتى 18-دېكابىر فرانسىيەنىڭ ستراسبۇرگ شەھىرىدىكى مەركىزىدە 750 دىن ئارتۇق پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ قاتنىشىشى ئاستىدا 2019-يىللىق «ساخاروف مۇكاپاتى» نى خىتاي تۈرمىسىدىكى ئۇيغۇر ئۆكتىچى زىيالىيسى ئىلھام توختىغا تەقدىم قىلىش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈپ، بۇ مۇكاپاتنى پارلامېنت رەئىسى داۋىد ساسسولى ئۆز قولى بىلەن ئىلھام توختىنىڭ قىزى جەۋھەر ئىلھامغا تەقدىم قىلغان ئىدى.

ياۋروپا پارلامېنتى بۈگۈن يەنە گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندىكى مەركىزىدە ئالاھىدە سورۇن ھازىرلاپ «ساخاروف مۇكاپاتى» توغرىسىدا ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزگەن. يىغىنغا گېرمانىيە پارلامېنتىنىڭ بىر قىسىم ئەزالىرى، خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ مەسئۇللىرى قاتناشقان سىرت، ئىلھام توختىنىڭ قىزى جەۋھەر ئىلھام، د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، «ئىلھام توختى گۇرۇپپىسى» نىڭ رەئىسى ئەنۋەرجان قاتارلىق ئۇيغۇرلارمۇ قاتناشقان.

بېرلىندىن ئالغان مەلۇماتلىرىمىزغا قارىغاندا، جەۋھەر ئىلھام 18-دېكابىر ياروپا پارلامېنتىدىكى مۇكاپات تارقىتىش مۇراسىمىدا سۆزلىگىنىدەك بۈگۈنكى بۇ يىغىندىمۇ يەنە بىر قېتىم تەسىرلىك نۇتۇقلار سۆزلەپ، يىغىن ئەھلىنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى جەلپ قىلغان.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا پارلامېنتى قارار ماقۇللاپ، ئۇيغۇر رايونىدىكى ئەمەلدارلارغا قارىتا ئېمبارگو مېخانىزمىنى ئىشقا سېلىشنى تەلەپ قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ياۋروپا پارلامېنتى 19-دېكابىر كۈنى ئۇيغۇر رايونىدىكى كىشىلىك ھوقۇق كرىزىسى ھەققىدە قارار لايىھەسى ماقۇللاپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئىجرائىيە ئورگانلىرىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىدا سادىر قىلىۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە قارىتا كۈچلۈك ھەرىكەت قوللىنىشقا چاقىرغان. مۇتلەق كۆپ ئاۋازنىڭ قوللىشىدا ماقۇللانغان قارار لايىھەسىدە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ تۇتقۇن قىلىشنى توختىتىپ، رايوندىكى بارلىق لاگېرلارنى تاقىشى، تۇتقۇنلارنى دەرھال قويۇپ بېرىشى، ئىز-دېرەكسىز يوقالغانلارنىڭ ئاقىۋىتىنى ئېلان قىلىشى شۇنداقلا ياۋروپا كومېسسىيەسىنىڭ رايوندىكى كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىۋاتقان خىتاي ئەمەلدارلىرىغا قارىتا ئېمبارگو مېخانىزمىنى ئىشقا سېلىشى تەلەپ قىلىنغان.

ئۇنىڭدا رايوندىكى ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقا مۇسۇلمانلارنى باستۇرۇش قارارىنى 2014‏-يىلى 4‏-ئايدا يۇقىرى دەرىجىلىك خىتاي ئەمەلدارلىرىنىڭ چۈشۈرگەنلىكى، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ ئۇلارغا قارىتا نىشانلىق ئېمبارگو يۈرگۈزۈپ، ئۇلارنىڭ مال-مۈلكىنى توڭلىتىشى شۇنداقلا مەزكۇر رايونغا تېخنولوگىيە ئېكسپورت قىلىشنى توختىتىشى، رايوندا ئىشلەنگەن مەجبۇرىي ئەمگەك مەھسۇلاتلىرىنىڭ ياۋروپا بازىرىغا كىرىشىنىڭ چەكلىنىشى تەلەپ قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق نىڭ بىريۇسسېلدىكى پائالىيەتلىرى نەتىجىلىك ئاخىرلاشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق 7-دېكابىردىن 10-دېكابىرغىچە بېلگىيە پايتەختى بىريۇسسېلدا ئۆتكۈزگەن 3 چوڭ پائالىيەت نەتىجىلىك ئاخىرلاشتى.

د ئۇ ق 12-ئاينىڭ 7-كۈنىدىن 10-كۈنىگىچە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ مەركىزى بولغان بېلگىيە پايتەختى بىريۇسسېلدا 3 چوڭ پائالىيەت ئورۇنلاشتۇرغان بولۇپ، بۇنىڭ بىرى 12-ئاينىڭ 7-كۈنىدىن 9-كۈنىگىچە 3 كۈن داۋاملاشقان «ئۇيغۇر ياشلىرىنى تاراتقۇ بىلىملىرى بىلەن تەربىيەلەش كۇرسى» بولدى. كۇرستا خەلقئارادىكى تونۇلغان ئاخبارات مۇتەخەسسىسلىرى دەرس بەردى.

خىتاينىڭ خەلقئارانى ئالداش نىيىتىدە ئېلىپ بېرىۋاتقان جازا لاگېرلىرى توغرىسىدىكى ساختا تەشۋىقاتلىرىنى ئۈنۈملۈك ئاغدۇرۇپ تاشلاش ئۈچۈن مۇھاجىرەتتىكى ياش تاراتقۇ ھەۋەسكارلىرىنى پائال ھەرىكەتكە كەلتۈرۈشنىڭ بۇ يىغىننىڭ ئاساسلىق مەقسىتى بولغانلىقىنى تىلغا ئالغان د ئۇ ق نىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى بۇ ھەقتە توختالغاندا ياش كۇرسانتلارنىڭ بۇ قېتىمقى پائالىيەتتىن كۆپ خۇرسەن بولغانلىقىنى ئەسكەرتتى.

تەپسىلاتى...

«بىر يول بىر بەلۋاغ» قۇرۇلۇشى ۋە ئۇنىڭ ئۇيغۇر ھەم بالۇچىلارغا كۆرسەتكەن تەسىرى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن يىغىندا خىتاينىڭ «بىر يول بىر بەلۋاغ» قۇرۇلۇشى ۋە ئۇنىڭ ئۇيغۇر ھەم بالۇچىلارغا كۆرسەتكەن تەسىرى مۇزاكىرە قىلىندى.

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆزىنىڭ «بىر بەلۋاغ بىر يول» قۇرۇلۇشىنى كەڭ يولغا قويۇۋاتقان شۇنداقلا پاكىستان، قازاقىستان قاتارلىق يىپەك يولى بويىدىكى دۆلەتلەرنىڭ قوللىشىغا ئېرىشىۋاتقان بىر مەزگىلدە بۇ قۇرۇلۇشنىڭ ئۇيغۇر ۋە بالۇچىلاردەك يەرلىك مىللەتلەرنىڭ ھەق-ھوقۇقلىرىغا كۆرسىتىۋاتقان تەسىرى خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ دىققەت نۇقتىسىغا ئايلانماقتا.

11‏-دېكابىر كۈنى گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندا ئۆتكۈزۈلگەن «بىر يول بىر بەلۋاغ» ھەققىدىكى مۇھاكىمە يىغىنى دەل مۇشۇ مەسىلىگە بېغىشلاندى. يىغىندا خىتاينىڭ ئىقتىسادى كۈچىنى پەش قىلىپ، ياۋروپادىكى بەزى دۆلەتلەرگە سودا ۋە ئىقتىسادى پايدا ۋەدە قىلىشى، ياۋروپانىڭ نېگىزلىك قىممەت قارىشىغا زور خىرىس ئېلىپ كېلىۋاتقانلىقى تەكىتلىنىپ، خىتاينىڭ «بىر بەلۋاغ بىر يول» تەشەببۇسىنىڭ ئۇيغۇر، بالۇچى قاتارلىق يەرلىك مىللەتلەرگە قانچىلىك ئېغىر يۈك ئېلىپ كېلىۋاتقانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلغان شۇنداقلا گېرمانىيەدەك ياۋروپا دۆلەتلىرىنىڭ يۇقىرىقى مىللەتلەرگە قارىتا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى ۋە ئىنسانلىققا قارشى جىنايەتلەرگە شېرىك بولۇپ قالماسلىقى، بۇنىڭ ئۈچۈن بۇ دۆلەتلەرنىڭ دەرھال تەدبىر ئېلىشى تەلەپ قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق بىر ھەپتە ئىچىدە شىۋېتسارىيەدە كۆپلىگەن پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بارغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق خادىملىرىنىڭ شىۋېتسارىيەنىڭ جەنۋە، بېرن ۋە زۇرىك شەھەرلىرىدىكى بىر ھەپتىلىك پائالىيەتلىرى نەتىجىلىك ئاخىرلاشقان.

25-نويابىردىن ئېتىبارەن شىۋېتسارىيەدە بىر ھەپتىلىك سىياسىي پائالىيەتلىرىنى باشلىغان د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا باشلىق قۇرۇلتاي خادىملىرىنىڭ ب د ت نىڭ جەنۋەدىكى مەركىزىدە ۋە شىۋېتسارىيە پارلامېنتىدا ئېلىپ بېرىۋاتقان پائالىيەتلىرى نەتىجىلىك ئاخىرلاشقان.

ب د ت نىڭ جەنۋەدىكى مەركىزىدە 25-نويابىر چاقىرىلغان «كىشىلىك ھوقۇق ۋە سودا مۇنبىرى» ناملىق يىغىندا د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى نۇتۇق سۆزلەپ، چەتئەل كارخانىلىرىنى خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى زۇلۇملىرىغا ھەمتاۋاق بولماسلىققا چاقىرغانىدى. 28-نويابىر قۇرۇلتاي خىزمەتچى خادىمى زۇمرەت ئۇيغۇر ب د ت دا چاقىرىلغان «12-نۆۋەتلىك ئازسانلىقلار مۇنبىرى» يىغىنىنىڭ «كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئازسانلىق مىللەتلەرنىڭ تىلى ھەم مائارىپى› ناملىق يىغىنىدا دوكلات قىلىپ، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇر تىلىنى مائارىپ ساھەسىدىن پۈتۈنلەي سىقىپ چىقارغانلىقىنى، يەسلىدىن تارتىپ ئالىي مەكتەپكىچە خىتاي تىلىنى مەجبۇرىي قوللىنىش تۈزۈمىنى يولغا قويغانلىقىنى ئەتراپلىق بايان قىلىپ ئۆتكەن.

تەپسىلاتى...

تەيۋەندە ئۇيغۇرلارنىڭ باستۇرۇلۇش ۋەزىيىتى ئاڭلىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

26-نويابىر كۈنى تەيۋەندە «خوڭكوڭغا ياردەم، خىتاينىڭ زوراۋانلىقى، تەيبېي مۇھاكىمىسى» تېمىسىدا يىغىن ئېچىلدى.

يىغىندا خوڭكوڭ نامايىشىدا تۇتقۇندىن قاچقان مۇساپىر ئوقۇغۇچىلارغا ياردەم مەسىلىسى ۋە خىتاينىڭ 2009-يىلدىكى «5-ئىيۇل ئۈرۈمچى قىرغىنچىلىقى» ۋە يېقىنقى 2 يىلدا ئۇيغۇرلارنىڭ لاگېرلارغا قامىلىش ۋەزىيىتى، تىبەت ۋەزىيىتى قاتارلىقلار مۇھاكىمە قىلىندى. مۇخبىرىمىز مېھرىباندىن يىغىن تەپسىلاتىنى ئاڭلايسىلەر.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ياپونىيەدىكى ۋەكىلى، ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى ئىلھام مەخمۇت ئەپەندى 26-نويابىر رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ، تەيۋەندە ئېچىلغان «خوڭكوڭغا ياردەم، خىتاينىڭ زوراۋانلىقى، تەيبېي مۇھاكىمىسى» تېمىسىدىكى سۆھبەت يىغىنىدا ئۇيغۇرلارنىڭ باستۇرۇلۇش ۋەزىيىتى ھەققىدە دوكلات بەرگەنلىكىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

«كىشىلىك ھوقۇق ۋە سودا مۇنبىرى» يىغىنىدا ئۇيغۇرلار مەسىلىسى ئوتتۇرىغا قويۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

25-نويابىر ب د ت دا باشلانغان «كىشىلىك ھوقۇق ۋە سودا مۇنبىرى» يىغىنىغا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ خادىملىرىمۇ قاتناشماقتا.

25-نويابىر «8-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق ۋە سودا مۇنبىرى» ناملىق خەلقئارالىق يىغىن ب د ت نىڭ جەنۋەدىكى مەركىزىدە باشلانغان بولۇپ، د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، قۇرۇلتاينىڭ پروگرامما يېتەكچىسى پىتېر ئىرۋېن، قۇرۇلتاي خادىمى زۇمرەت تۇرسۇن قاتارلىقلارمۇ بۇ يىغىنغا ئىشتىراك قىلغان.

يىغىن ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى تەرىپىدىن ئۇيۇشتۇرۇلغان. يىغىننىڭ ئاساسىي مەزمۇنى سودا-تىجارەت ئىشلىرىنىڭ كىشىلىك ھوقۇق، دېموكراتىيە، ئەركىنلىك بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى، ئۇنىڭ خەلقئارا قانۇنلارغا، كىشىلىك ئەخلاققا ھۆرمەت قىلغان ئاساستا ئېلىپ بېرىلغان-بېرىلمىغانلىقى ۋە بۇ ساھەدە ساقلىنىۋاتقان مەسىلىلەرنى مۇزاكىرە قىلىشقا مەركەزلەشكەن بولۇپ، تۈپ مەقسەت ئىقتىسادىي مەنپەئەت ئۈچۈن كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىشنى چەكلەشتىن ئىبارەت ئىكەن.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت خەۋپسىزلىك مەسلىھەتچىسى روبېرت ئوبرايېن: شىنجاڭدا بىر مىليوندىن ئارتۇق ئادەم يىغىۋېلىش لاگېرلىرىدا ياتماقتا. بۇ بىر قەبىھلىك

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كانادادا چاقىرىلغان «خالىفاكس خەلقئارا خەۋپسىزلىك مۇنبىرى» جەريانىدا ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىك مەسلىھەتچىسى خىتاينىڭ 1 مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇرنى يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا قاماش مەسىلىسىگە قارىتا دۇنيا جامائەتچىلىكىنىڭ قۇلاق يوپۇرۇۋالغانلىقىنى ئەيىبلىدى. ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى باشقا يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلار تەرىپىدىنمۇ تىلغا ئېلىندى.

2009-يىلىدىن بېرى ھەر يىلى بىرى قېتىم ئۆتكۈزۈلۈپ كېلىنىۋاتقان «ھالىفاكس خەلقئارا خەۋپسىزلىك مۇنبىرى» بۇ يىل 22-نويابىردىن 24-نويابىرغىچە، كانادانىڭ نوۋا كوستىيا ئۆلكىسى ھالىفاكس شەھىرىدە ئېچىلدى.

بۇ نۆۋەتلىك يىغىننىڭ يىللاردىكىدىن ئالاھىدە پەرقلىنىدىغان بىر يېرى بولسا، يىغىنغا ئۇيغۇرلارنىڭمۇ چاقىرىلىشى ۋە ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى پىكىر-قاراشلارنىڭ ئوخشىمايدىغان سورۇنلاردا، ئوخشىمايدىغان شەكىلدە تىلغان ئېلىنىشى ئىدى.

تەپسىلاتى...