د ئۇ ق رەئىسى ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۇيغۇرلار توغرۇلۇق دوكلات بەردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا مەشھۇر ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۇيغۇرلار ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى توغرىسىدا دوكلات بەرگەن.

10-ئىيۇن كۈنى ئەنگلىيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق ئالىي مەكتەپلىرىدىن بىرى بولغان ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئوقۇغۇچىلار ئۇيۇشمىسى د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنى ئۇيغۇرلار ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى توغرىسىدا دوكلات بېرىشكە تەكلىپ قىلغان. يىغىنغا دولقۇن ئەيسا بىلەن بىرگە د ئۇ ق نىڭ باش تەپتىشى ئابدۇلھاكىم ئىدرىس ۋە د ئۇ ق سەھىيە-ئېكولوگىيە بۆلۈمىنىڭ مۇدىرى ئەنۋەر توختىلارمۇ قاتناشقان.

د ۇ ق رەئىسىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئوقۇغۇچىلار ئۇيۇشمىسى تۇنجى قېتىم 2020-يىلى 3-ئايدا ئۇيغۇر سىياسىي ئاكتىپلىرىنى بىر قېتىم دوكلات بېرىشكە تەكلىپ قىلغان. بۇ قېتىمقى دوكلات بېرىش يىغىنىدا ئوقۇغۇچىلار د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ قانداق بولۇپ بۈگۈنكىدەك بىر ئاكتىپ سىياسىي پائالىيەتچىگە ئايلانغانلىقى توغرىسىدا سوئاللار سورىغان. دولقۇن ئەيسا ئەپەندى ئۆزىنىڭ ياشلىق دەۋرىدىكى كەچمىشلىرىنى بايان قىلىش بىلەن بىرگە، نۆۋەتتىكى شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئومۇمىي ۋەزىيىتى توغرىسىدا ئەتراپلىق توختالغان.

4-ئىيۇندىن 7-ئىيۇنغىچە لوندوندا داۋام قىلغان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىغا قاتنىشىش ئۈچۈن ئامېرىكىدىن كەلگەن د ئۇ ق نىڭ باش تەپتىشى ئابدۇلھەكىم ئىدرىس ئەپەندى زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ بۇ دوكلات بېرىش يىغىنى ھەققىدە توختالغاندا، د ئۇ ق رەئىسىنىڭ بەرگەن دوكلاتىنىڭ ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئوقۇغۇچىلىرىغا كۈچلۈك تەسىر قىلغانلىقىنى، يىغىننىڭ سوئال-جاۋاب شەكلىدە ناھايىتى قىزىقارلىق ئۆتكەنلىكىنى تىلغا ئالدى.

تەپسىلاتى...

خىتاي جان-جەھلى بىلەن قارىلاۋاتقان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» خەلقئارا تاراتقۇلارنىڭ قىزىق نۇقتىسىغا ئايلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لوندون شەھىرىدە ئېچىلىۋاتقان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ 4 كۈن داۋاملاشقان ئىسپات ئاڭلاش يىغىنى خەلقئارالىق ئاخباراتلارنىڭ ۋە ئۇيغۇرلار مەسىلىسىگە دىققەت قىلىۋاتقان دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى كىشىلەرنىڭ كۈچلۈك دىققىتىگە ئېرىشتى. «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ ئىسپات ئاڭلاش يىغىنى «ۋاشىنگتون پوچتىسى» گېزىتى، BBC رادىيو-تېلېۋىزىيەسى، ئەل-جەزىرە تېلېۋىزىيەسى ۋە شۇنىڭدەك باشقا نۇرغۇن مۇھىم خەلقئارالىق تاراتقۇلاردا بىردەك خەۋەر قىلىندى. بۇ ھەقتىكى خەۋەرلەردە مەزكۇر سوت كوللېگىيەسىنىڭ ھەرقايسى ھۆكۈمەتلەرنىڭ ئۇيغۇر مەسىلىسدە ھەرىكەت قىلىشىغا تۈرتكە بولىدىغانلىقى تەكىتلەندى.

ئامېرىكادىكى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ خىتاي ئىشلىرى بۆلۈمى دىرېكتورى سوفى رىچاردسوننىڭ بىزگە ئېيتىشىچە، «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ گەرچە قانۇنىي جەھەتتىن جازا ھۆكۈم قىلىش ھوقۇقى بولمىسىمۇ، ئەمما ئۇ شۇنداق بولۇشىنى قولغا كەلتۈرۈشتە بېسىپ ئۆتۈشكە تېگىشلىك مۇھىم بىر يول ئىكەن.

ئۇ مۇنداق دېدى: «مەنچە، ئۇيغۇرلار مەسىلىسى ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلغان ھەرقانداق بىر ئاممىۋى مۇنازىرە پايدىلىق، يەنە كېلىپ ئۇ چەت ئەللەردىكى ئۇيغۇرلارنىڭ دەردىنى دۇنياغا ئاڭلىتىش پۇرسىتىگە ئېرىشىپ، تەسەللىي تېپىشىغا پايدىلىق. دوكلاتلارمۇ مۇشۇ سەۋەبتىن ئېلان قىلىنىدۇ. بۇ ھەقىقەتەنمۇ مۇھىم. ئۇندىن باشقا مەزكۇر سوت كوللېگىيەسى خىتاي ھۆكۈمىتى ۋە ئەمەلدارلىرىنى ھەقىقىي قانۇنىي جازا ھوقۇقىغا ئىگە سوت بويىچە جازالاشنىڭ يولىنى ئىزدەشتىكى بېسىپ ئۆتۈشكە تېگىشلىك بىر يول دەپ قارايمەن. بۇنىڭدىن نۇرغۇن نەرسىلەرگە ئېرىشكىلى بولىدۇ.»

تەپسىلاتى...

ئىلياس دوغان: «د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا دېلوسىنى كېلەر قېتىملىق سوتتا ئۇتۇپ چىقىشىمىزنى ئۈمىد قىلىمەن»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيە د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيساغا قويغان تۈركىيەگە كىرىش چەكلىمىسىنى بىكار قىلىشىنى تەلەپ قىلغان دېلو ئەنقەرە شەھىرىدىكى بىر مەمۇرىي سوت مەھكىمىسىدە 8-ئىيۇن كۈنى كۆرۈپ چىقىلغان بولسىمۇ ئېنىق بىر قارار چىقمىدى. سوت ئاخىرلاشقاندىن كېيىن دولقۇن ئەيسانىڭ ئادۋوكاتى، پروفېسسور ئىلياس دوغان ئەپەندى ئەنقەرەدىكى 14-مەمۇرىي سوتى بىناسى ئالدىدا، سوت ھەققىدە مۇخبىرلارغا بايانات بەردى. ئۇ، مۇنداق دېدى: «بۈگۈن دولقۇن ئەيسانىڭ 2006-يىلىدىن بۇيان داۋاملىشىۋاتقان تۈركىيەگە كىرىشى چەكلەنگەن دېلو كۆرۈپ چىقىلدى. خەلقئارا ساقچى تەشكىلاتى-ئىنتېرپول دولقۇن ئەيسا ئۈستىدىن 1997-يىلى خىتاينىڭ تەلىپىگە بىنائەن قىزىل باشلىق تۇتۇش بۇيرۇقى چىقارغان بولسىمۇ، بىراق ئىنتېرپول بۇ تۇتۇش بۇيرۇقىنى 2018-يىلى بىكار قىلغانىدى. تۈركىيەنىڭ مۇناسىۋەتلىك قانۇنىدا بىنائەن چەتئەللىكلەرگە ئەڭ كۆپ 15 يىل كىرىش چەكلىمىسى قويغىلى بولىدۇ. ھازىر 15 يىل توشتى. دولقۇن ئەيسا ئەپەندىگە ئىككىنچى قېتىم تۈركىيەگە كىرىش چەكلىمىسى قويۇلمىغان. لېكىن بۇرۇن قويۇلغان تۈركىيەگە كىرىش چەكلىمىسى تېخىگىچە داۋاملىشىۋېتىپتۇ. مەمۇرىي سوت بىز دولقۇن ئەيسا توغرىسىدا سورىغان سوئاللىرىمىزغا ھېچقانداق جاۋاب بەرمىدى. تۈركىيە ئىچكى ئىشلار مىنىستىرىنىڭ دولقۇن ئەيسا توغرىسىدا بېرىدىغان جاۋابى بولغان بولسا چوقۇم سوت ئارقىلىق دەيتتى. بۇ سوتتا قارار ئېلان قىلىنمىدى. سوتچى تۈركىيە ھۆكۈمىتىنىڭ دولقۇن ئەيسانىڭ ‹دۆلەت بىخەتەرلىكىگە تەھدىت› پەيدا قىلغانلىقى توغرىسىدىكى ئىسپاتلارنى سوتقا بېرىشىنى تەلەپ قىلدى. بىز ئەمدى تۈركىيە ھۆكۈمىتىنىڭ سوتنىڭ بۇ تەلەپلىرىگە بېرىدىغان جاۋابىنى كۈتىمىز. ئەگەر ھۆكۈمەت بۇ سوئالغا جاۋاب بەرمىگەن تەقدىردە ياكى ئىسپات تاپالمىسا بىزنىڭ ئۇتۇپ چىقىش ئېھتىمالىمىز بارلىقىنى سىلەر بىلەن ئورتاقلاشماقچىمەن».

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ گۇۋاھلىق ئاڭلاش يىغىنىنىڭ قارارى ئۇيغۇر دەۋاسىغا قانداق تەسىر كۆرسىتەر؟

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەنگلىيەنىڭ لوندون شەھىرىدە داڭلىق كىشىلىك ھوقۇق ئادۋوكاتى جېفىرىي نايىس باشچىلىقىدا قۇرۇلغان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» 4-ئىيۇندىن 7-ئىيۇن كۈنىگىچە ئىسپات ئاڭلاش ئۇيۇشتۇرۇپ، كۆپ ساندا لاگېر شاھىتى ۋە بەزى چەتئەللىك مۇتەخەسسىسلەرنىڭ بايانلىرىنى ئاڭلاپ ئۆتتى. 4 كۈن داۋاملاشقان بۇ سوت تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر زىيالىيلىرى، تەشكىلات مەسئۇللىرى ۋە ئامما ئارىسىدا زور خۇشاللىق ئىنكاسى پەيدا قىلىش بىلەن بىرگە بۇ سوتتىن چىققان قارار ئۇيغۇر دەۋاسىغا قانداق تەسىر كۆرسىتەر؟ دېگەن سوئال پەيدا بولدى؟ مۇتەخەسسىسلەر بۇ سوتنىڭ تارىخىي ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى بايان قىلىشتى.

بۇ ھەقتە زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان ئەنقەرەدىكى ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى مۇدىرى دوتسېنت دوكتور ئەركىن ئەكرەم ئەپەندى مۇنداق دېدى: «بۇ بىزنىڭ تەقدىرىمىزنى ئۆزگەرتىدىغان تارىخىي بىر تەرەققىيات بولدى. شۇنداقلا چەتئەلدىكى داۋانىڭ مۇھىم بىر قەدىمى بولغان بولدى. بۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە بىز بۇرۇن خىتاينىڭ بىزنىڭ ۋەتىنىمىزدە يۈرگۈزۈۋاتقان سىياسىتىنى زۇلۇم سىياسىتى دەپ كەلگەن ئىدۇق، ئەمدى ئىرقىي قىرغىنچىلىق دېيەلەيدىغان بولدۇق. بۇنىڭدىن باشقا خىتاينىڭ بۇ زۇلۇم سىياسىتى خەلقئارادا بىرقىسىم دۆلەت ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتلىرى تەرىپىدىن ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەپ قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى سىياسەتچىلەرمۇ بۇنى ‹ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەيدىغان ھالەتكە كېلىدۇ. بۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى ھەققىدە بۇنىڭدىن كېيىن تېخىمۇ چوڭقۇر تەتقىقاتلار ئېلىپ بېرىلىدۇ. بۇنىڭ ئۇيغۇر دەۋاسىغا تېخىمۇ زور پايدىسى بولىدۇ. بۇ دەۋانىڭ نەتىجىسى ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن خىتاي رەھبەرلىرىنى سوتلايدىغان يوللارمۇ ئېچىلىدۇ».

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ تۇنجى سوتى ئېچىلىش ھارپىسىدا «شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلار ھەمكارلىق مۇنبىرى» جىددىي يىغىن چاقىردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ تەكلىپى بىلەن 5-ئاينىڭ 29-كۈنى چۈشتىن كېيىن «شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلار ھەمكارلىق مۇنبىرى» جىددىي يىغىن چاقىرىپ، نۆۋەتتىكى مۇھىم مەسىلىلەر ۋە پائالىيەتلەر توغرىسىدا مۇزاكىرە ئېلىپ باردى. مۇزاكىرە نەتىجىسىدە يىغىندا بەزى مۇھىم قارارلار ماقۇللاندى. د ئۇ ق نىڭ مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى رىياسەتچىلىق قىلغان بۇ يىغىندا ئالدى بىلەن د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى سۆز قىلىپ، بۇ يىغىننىڭ مەقسىتى توغرىسىدا تەپسىلىي مەلۇمات بەردى. تور يىغىنى ئاخىرلاشقاندىن كېيىن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى ھازىر خەلقئارادا مۇھىم ئىشلارنىڭ يۈز بېرىۋاتقانلىقىنى، بۇلاردىن بىرىنىڭ 2020-يىلى 9-ئايدا ئەنگىلىيەدە قۇرۇلغان مۇستەقىل «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نىڭ تۇنجى سوتى باشلىنىش ئالدىدا شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرىنى بۇ تارىخىي ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان سوتنىڭ جەريانىغا ماسلىشىپ بېرىشىنى تەلەپ قىلىدىغانلىقىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى دولقۇن ئەيسانىڭ ئىنىسىنىڭ مۇددەتسىز كېسىلگەنلىكىنى قاتتىق ئەيىبلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى بايانات ئېلان قىلىپ، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ ئىنىسى خۇشتار ئەيسانىڭ مۇددەتسىز كېسىلگەنلىكى قاتتىق ئەيىبلىدى. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ خۇشتار ئەيسانى ئاتالمىش «تېررورلۇققا تەييارلىق قىلىش» قاتارلىق جىنايەتلەر بىلەن مۇددەتسىز قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىقى ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى تەرىپىدىن دەلىللەنگەن ئىدى.

مەلۇم بولۇشىچە، خۇشتار ئەيسا 1996-يىلى شىئەندىكى قاتناش ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن، ئاكىسى دولقۇن ئەيسانىڭ «سىياسىي مەسىلىسى» تۈپەيلى خىزمەت تېپىشتا قىينالغان. ئۇ، 1998-يىلى بىر قېتىم تۇتقۇن قىلىنىپ ئېككى يىل كېسىلگەن. كېيىن ئۇ ئۆز ئالدىغا رېستوران ئېچىپ تېرىقچىلىك قىلغان، ئاندىن ئاقسۇدىكى بىر شوپۇرلۇق مەكتىپىدە ئوقۇتقۇچى بولغان.

خۇشتار ئەيسا 2017-يىلى قولغا ئېلىنىپ، لاگېرغا تاشلانغان. شۇنىڭدىن كېيىن دولقۇن ئەيسا ئىنىسىنىڭ نەدە ئىكەنلىكىدىن خەۋەر ئالالمىغان.

رادىيومىزنىڭ بۇ ھەقتىكى سوئاللىرىغا جاۋاب بەرگەن يەرلىك ساقچى خادىملىرى خۇشتار ئەيسانىڭ لاگېردا ئىككى يىل تۇتۇپ تۇرۇلغاندىن كېيىن «تېررورلۇققا تەييارلىق قىلىش» قاتارلىق جىنايەتلەر بىلەن مۇددەتسىز كېسىلگەنلىكىنى بىلدۈرگەن ئىدى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ ئىنىسى خۇشتار ئەيسانىڭ مۇددەتسىز كېسىۋېتىلگەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ ئاقسۇدىكى ئىنىسى خۇشتار ئەيسا ئەپەندى. (ۋاقتى ۋە ئورنى ئېنىق ئەمەس)

مەلۇم بولۇشىچە، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ ئاقسۇدىكى ئىنىسى خۇشتار ئەيسا 1998‏-يىلى بىر قېتىم تۇتقۇن قىلىنىپ ئىككى يىللىق كېسىلگەن ۋە جازا مۇددىتىنى پۈتتۈرۈپ چىققان ئىدى. ئۇ 2017‏-يىلى لاگېر تۇتقۇنى باشلانغاندا، ئۇ سابىق تۇتقۇنلار قاتارىدا قايتا تۇتۇلغان ۋە مۇددەتسىز كېسىۋېتىلگەن. بۇ ئۇچۇر خىتاي دائىرىلىرى دولقۇن ئەيسانىڭ ئانىسى ئايگۇل مەمەتنىڭ لاگېردا جان ئۈزگەنلىكىنى ئىنكار قىلغان، ئۇنىڭ ئائىلىسىنىڭ خاتىرجەم ياشۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈپ بايانات ئېلان قىلغان كۈنىدە دەلىللەندى.

خىتاي دائىرىلىرى ئۆتكەن ئايدىكى بىر ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنىدا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ ئاقسۇدا ياشاۋاتقان ھەدىسىنى ئېكراندا سۆزلىتىپ، دولقۇننىڭ ئائىلە-تاۋابىئاتلىرىنىڭ ئاقسۇدا خاتىرجەم ياشۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن ۋە ئۇنىڭ ئانىسىنىڭ لاگېردا جان ئۈزگەنلىكىنى ئىنكار قىلغان ئىدى. ئەمما دائىرىلەر دولقۇن ئەيسا4 يىلدىن بېرى ھېچقانداق ئۇچۇر ئالالمايۋاتقان ئاكىسى يالقۇن ئەيسا ۋە ئىنىسى خۇشتار ئەيسالار ھەققىدە ھېچقانداق مەلۇمات بەرمىگەن ئىدى.

ئوتكەن ھەپتە ئاقسۇ ۋەزىيىتىدىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى، دولقۇننىڭ ئاكىسى يالقۇن ئەيسا ۋە ئىنىسى خۇشتار ئەيسانىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك كېسىلىپ كەتكەنلىكىنى، خىتاي تەرەپنىڭ مەزكۇر ئاخبارات يىغىندا بۇ ئۇچۇرلارنى يوشۇرغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.

تەپسىلاتى...

خىتاي دائىرىلىرى بېيجىڭدا ئاخبارات يىغىنى ئېچىپ، ئەنگىلىيەدىكى «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» گە ھۇجۇم قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەنگلىيەنىڭ لوندون شەھىرىدە داڭلىق كىشىلىك ھوقۇق ئادۋوكاتى جېففېرى نايىس باشچىلىقىدا قۇرۇلغان «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى»

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ ئورگان تورى بولغان «تەڭرىتاغ» تورىنىڭ 25-ماي كۈنى بەرگەن خەۋىرىگە قارىغاندا، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ھۆكۈمەت بېيجىڭدا مەخسۇس «شىنجاڭغا مۇناسىۋەتلىك ئىشلار» دېگەن تېمىدا توققۇزىنچى قېتىملىق ئاخبارات ئىلان قىلىش يىغىنى ئاچقان.

مەزكۇر ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىندا خىتاي دائىرىلىرى ئەنگىلىيەدىكى «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نى «قانۇنسىز ئورۇن»، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنى «تېررورلۇق تەشكىلات»، لاگېر شاھىتلىرىنى «ئارتىسلار» دەپ ئەيىبلىگەن. ئۇلار «شىنجاڭ» دا «ئىرقى قىرغىنچىلىق»، «مەجبۇرىي ئەمگەك» دېگەنلەرنىڭ مەۋجۇت ئەمەسلىكى ھەققىدە جار سالغان. خىتاينىڭ بۇ ھەقتىكى مەخسۇس خەۋىرىدە ئەنگىلىيەدىكى «ئۇيغۇر سوت كوللېگىيەسى» نى «ئۇيغۇر ئالاھىدە سوتى» دەپ ئاتىغان.

تەپسىلاتى...

بېيجىڭ ئولىمپىك مۇسابىقىسىغا قارشى ئۇزۇنغا سوزۇلغان نامايىش باشلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدە 2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىك مۇسابىقىسىغا قارشى ئۇزۇنغا سوزۇلغان نامايىش باشلاندى.

22-ماي گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن شەھرىدىكى ئاۋات ساياھات مەركىزى بولغان ئودىئونس مەيدانىدا ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان بىرلىكى تەشكىلاتىنىڭ ئۇيۇشتۇرىشى بىلەن 2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىك مۇسابىقىسىغا قارشى تۇرۇش نامايىشى ئېلىپ بېرىلدى.

ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان بىرلىكى تەشكىلاتىنىڭ رەئىسى ئەسقەرجان ئەپەندىنىڭ بەرگەن مەلۇماتلىرىغا ئاساسلانغاندا، بۇ نامايىش ميۇنخېن شەھرىنىڭ ئوخشىمىغان جايلىرىدا ھەمدە گېرمانىيەنىڭ باشقا چوڭ شەھەرلىرىدە ھەر شەنبە كۈنى ئېلىپ بېرىلىدىغان بولۇپ، 2022-يىلى فېۋرال ئايلىرىغىچە 10 ئاي داۋاملىشىدىكەن. تۇنجى قېتىملىق نامايىش 5-ئاينىڭ 15-كۈنى ميۇنخېن شەھرىنىڭ ساياھەت ھەم سودا مەركىزى بولغان مەريەم مەيدانىدا ئۆتكۈزۈلگەن. ئەسقەرجان ئەپەندى بۇ ھەقتە توختالغاندا، بۇ نامايىشلارغا گېرمانىيە ۋە باۋارىيەنىڭ پارلامېنت ئەزالىرىنى شۇنداقلا كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىمۇ قاتنىشىشقا دەۋەت قىلىپ، مەكتۇپلار ئەۋەتكەنلىكىنى بىلدۈردى.

22-ماي ئۆتكۈزۈلگەن نامايىشقا د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى قاتارلىقلارمۇ قاتناشقان. پەرھات مۇھەممىدى ئەپەندى نەق مەيداندا زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغاندا، بۇ نامايىشنىڭ يەرلىك خەلقلەرگە كۆرسىتىۋاتقان تەسىرىنىڭ ناھايىتى زور بولۇۋاتقانلىقىنى تىلغا ئالدى. ئۇ سۆزىدە بۈگۈنكى نامايىش ئۆتكۈزۈلگەن ئودىئونس مەيدانىنىڭ تارىخى ھەققىدىمۇ قىسقىچە ئىزاھات بېرىپ ئۆتتى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق «شەرقىي تۈركىستاننىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى» ناملىق دوكلاتىنى ئېلان قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق نىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىدا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» نىڭ دەلىل-ئىسپاتلىرى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.

10-ماي د ئۇ ق تور ئارقىلىق «د ئۇ ق نىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتى» نى ئېلان قىلىش مۇراسىمى ئۆتكۈزگەن ئىدى. مەزكۇر دوكلات 19-ماي كۈنى د ئۇ ق نىڭ تەشۋىقات ۋاستىلىرىدا رەسمىي ئېلان قىلىندى.

«شەرقىي تۈركىستاننىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى» دەپ نام بېرىلگەن 40 بەتلىك بۇ دوكلاتتا 2017-يىلىدىن 2020-يىلىغىچە بولغان 4 يىل مابەينىدە خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئېلىپ بارغان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» لىرىنىڭ دەلىل-ئىسپاتلىرى تۈرلۈك تېمىلار ئاستىدا ئەتراپلىق يورۇتۇپ بېرىلگەن ئىدى.

دوكلاتنىڭ مۇقەددىمىسىدە مۇنداق دېيىلگەن: «مەزكۇر دوكلات خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرنى ئاساس قىلغان تۈركىي مىللەتلەرگە يۈرگۈزگەن غايەت زور جىنايەتلىرى توغرىسىدا چۇڭقۇر مەلۇماتلار بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئۇيغۇرلار شەرقىي تۈركىستاندا ۋە مۇھاجىرەتتىكى ھاياتىدا يولۇققان ئەڭ جىددىي تېمىلار ئانالىز قىلىنىدۇ. بىزنىڭ بۇ دوكلاتنى ئېلان قىلىشىمىزدىكى مەقسەت، كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى يەنە بىر قېتىم خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن بارغانسېرى يۇقىرى چەكتە يولغا قويۇۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە تارتىشتۇر. بۇ دوكلات خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلىرىنى ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىق قىلمىشلىرىنى پاكىتلار ئارقىلىق خۇلاسىلاپ كۆرسىتىپ بېرىدۇ.»

تەپسىلاتى...