15 دۆلەت ۋە بىر خەلقئارا تەشكىلاتنىڭ جەنۋەدە تۇرۇشلۇق ۋەكىللىرى ئۇيغۇر دىيارىدا زىيارەتتە بولغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئالجىرىيە، لائوس، نىگېرىيە، سومالى، تاجىكىستان ۋە دۇنيا ئىسلام ھەمكارلىق تەشكىلاتى قاتارلىق 15 دۆلەت ۋە بىر تەشكىلاتتىن تەشكىللەنگەن ۋەكىللەر ئۆمىكى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ تەكلىپى بىلەن ئۇيغۇر دىيارىنىڭ ئۈرۈمچى، قەشقەر ۋە خوتەن قاتارلىق جايلىرىنى زىيارەت قىلغان. ئۇلار بۇ جەرياندا قەشقەردىكى «ھېيتگاھ» جامەسىنى ۋە خوتەندىكى ئاتالمىش «تېخنىكا تەربىيە مەكتەپلىرى» نى نۇقتىلىق زىيارەت قىلغان.

شىنخۇا ئاگېنتلىقىنىڭ 26-ئىيۇندىكى خەۋىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، ئۇلار ئالدى بىلەن قاراقاش ناھىيەسىدىكى «خوتەن قەغىزى» ياساش فابرىكىسى ۋە قەشقەر «ھېيتگاھ» جامەسىگە زىيارەتكە بارغان. «ھېيتگاھ» جامەسىنىڭ ئىمامى مەمەت جۈمە (‹ھېيتگاھ› جامەسىنىڭ ئىلگىرىكى پىچاقلاپ ئۆلتۈرۈلگەن ئىمامى جۈمە تاھىرنىڭ ئوغلى) خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ جامەنى ياخشى «قوغدىغان» دىن باشقا يەنە جامە ئىچىگە «كۇتۇپخانا»، «مۇنچا» ھەمدە «قېرى، ئاجىز ۋە مېيىپلەرنىڭ مەخسۇس ئورۇندۇقى» قاتارلىق «ئىلغار ئەسلىھەلەر» نىڭ ئورنىتىپ بەرگەنلىكىنى بىلدۈرگەن. 15 دۆلەت ۋە بىر خەلقئارالىق تەشكىلاتنىڭ ۋەكىللەر ئۆمىكى تاراتقۇلارغا ئۇيغۇر مەدەنىيىتى ۋە رايوندىكى باشقا ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ ھەق-ھوقۇقلىرىنىڭ ياخشى «قوغدىلىۋاتقانلىقى» نى تولۇق ھېس قىلغانلىقىنى بىلدۈرگەن. 

تەپسىلاتى...

«ئۈندىدار ھەممىنى كۆزىتىپ تۇرۇۋاتىدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندىن بۇيان خىتايدا پەيدا بولغان قول تېلېفون يۇمتاللىرىنىڭ كىشىلەرنى 24 سائەت نازارەت قىلىش ۋە شەخسىي ئۇچۇر ئىگىلەش ئىقتىدارىنىڭ بارلىقى ھەققىدە كۆپ مۇنازىرىلەر ۋە ماقالىلەر ئوتتۇرىغا چىققان ئىدى. يېقىندا خىتايدا تۇرۇۋاتقان بىر چەتئەللىك «ئۈندىدار» نىڭ كىشىلەرنىڭ شەخسىي ئۇچۇرىنى قانداق ئوغرىلايدىغانلىقىنى تەپسىلىي چۈشەندۈرۈپ بىر پارچە ماقالە ئېلان قىلغان.

باركلېي برەم ئىمزاسىدا يېزىلغان «ئۈندىدار ھەممىنى كۆزىتىپ تۇرۇۋاتىدۇ» ناملىق بۇ ماقالىدە ئاپتور ئەتىگەن قانچىدە ئورنىدىن تۇرغانلىقى، كىمنىڭ «ئۈندىدار» ئارقىلىق ئۇنىڭغا ئۇچۇر يازغانلىقى ۋە ئۇنىڭ كىمگە ئۇچۇر قايتۇرغانلىقى ۋە نېمە دېيىشكەنلىكى قاتارلىق ئۆزىدىن باشقا ئادەمنىڭ بىلىشى مۇمكىن بولمايدىغان ئۇچۇرلارنىڭ ھەممىسى «ئۈندىدار» ئارقىلىق سۈزۈۋېلىنىدىغانلىقىنى نۇقتىلىق بايان قىلغان.

ئاپتور ماقالىسىدە يەنە كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى ئۆي ئىجارىسى ۋە توك-سۇ پۇلىنى تۆلەش قاتارلىق ئىشلارنى «ئۈندىدار» ئارقىلىق قىلغانلىقتىن «ئۈندىدار» نىڭ ئۇنىڭ بانكا ھېسابات نومۇرى، ئۆينىڭ ئادرېسى قاتارلىق نازۇك ئۇچۇرلاردىنمۇ تولۇق خەۋەردار ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرۈپ ئۆتكەن. تېخىمۇ قىزىق يېرى «ئۈندىدار» ئاپتورنىڭ ئەتىگەندە قانداق قەھۋەنى ئىچىدىغانلىقىنىمۇ بىلىدىكەن.

ئاپتورنىڭ دېيىشىچە، ئادەتتە كىشىلەر يان تېلېفونىغا قاراپ مەشغۇلات قىلغانلىقتىن «ئۈندىدار» شۇ كىشىنىڭ تېلېفونىدىكى كامېراسى ئارقىلىق يۈزىنى تونىيالايدىكەن. نەتىجىدە كىشىلەرنىڭ يۈز سۈرىتى ئىنتايىن روشەن ھالەتتە سانداندا ساقلىنىپ تۇرىدىكەن. ئۇنىڭدىن باشقا «ئۈندىدار» يان تېلېفوننىڭ ياڭراتقۇسى ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ دېگەن ھەربىر سۆز-جۈملىسىنى ئاڭلاپ تۇرالايدىكەن.

ئىلگىرى ئېلان قىلىنغان بەزى دوكلات ۋە خەۋەرلەردە ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرىغا سولانغان كىشىلەرنىڭ كۆپىنچىسىنىڭ ھۆكۈمەتكە پايدىسىز ھېچقانداق بىر ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللانمىغان تۇرۇپمۇ يەنىلا تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن ئىدى. كۆزەتكۈچىلەر بۇ ھەقتە پىكىر يۈرگۈزۈپ، كىشىلەرنىڭ ھەربىر سۆز-ھەرىكىتىنىڭ ئەمەلىيەتتە «ئۈندىدار» تەرىپىدىن نازارەت قىلىنىدىغانلىقى، خىتاي ھۆكۈمىتى مۇشۇ يۇمتال ئارقىلىق ئۆزىگە قارشى بىرەر گەپ-سۆزدە بولغان كىشىلەر ھەققىدە ئۇچۇر توپلايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى مايك پومپېيو ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان دىنىي زۇلۇمنى قاتتىق تەنقىد قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى يىلدا بىر قېتىم ئېلان قىلىدىغان «خەلقئارا دىنى ئەركىنلىك دوكلاتى» نى مۇشۇ ئاينىڭ 21-كۈنى رەسمىي ئېلان قىلدى. بۇ نۆۋەتلىك دوكلاتنىڭ ئىلگىرىكى دوكلاتلاردىن تۈپ پەرقى بولسا، ئۇنىڭدا ئۇيغۇر ئېلىدىكى دىنىي ئەركىنلىك ۋەزىيىتىگە ئالاھىدە بىر سەھىپە ئاجرىتىلغانلىقتۇر. ئىلگىرىكى يىللىق دوكلاتلاردا تىبەت، خوڭكوڭ ۋە ماكاۋ (ئاۋمېن) مەخسۇس سەھىپە بويىچە بېرىلگەن بولسا، بۇ يىل ئۇيغۇر ئېلىمۇ شۇ قاتاردا ئورۇن ئالغان.

تەپسىلاتى...

تۈركىيەگە تۇغقان يوقلاپ بارغانلىقى ئۈچۈن تۇتۇلغان قاھارجان قاۋۇل ئاقسۇدىكى لاگېردا جان ئۈزگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ۋاشىنگىتوندىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكراتىيە فوندىنىڭ تور بېتىدە خەۋەر قىلىنىشىچە، 10 نەچچە يىللار ئىلگىرى تۈركىيەگە تۇغقان يوقلاپ بارغان قاھارجان قاۋۇل بۇلتۇر 7-ئايدا ئاقسۇدا تۇتقۇن قىلىنىپ، 11‏-ئاينىڭ ئاخىرى لاگېردا جان ئۈزگەن. مۇخبىرىمىزنىڭ ئاقسۇغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا مەزكۇر ئۇچۇرنىڭ توغرىلىقى دەلىللەندى. مەلۇم بولۇشىچە، ئۆتكەن يىلى 41 ياشقا كىرگەن، ئىككى بالىنىڭ دادىسى بولغان قاھارجان قاۋۇل دەسلەپتە تېلېفونىدىن «مەسىلە» چىقىپ تۇتقۇن قىلىنغان. سوراق جەريانىدا ئۇنىڭ تۈركىيەگە تۇغقان يوقلاپ بارغانلىقى ئاشكارىلىنىپ قېيىن-قىستاققا ئېلىنغان.

تەپسىلاتى...

جەنۋەدىكى ب د ت باش شىتابى ئالدىدا خىتايغا قارشى نامايىش ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 41-نۆۋەتلىك يىغىنى مۇناسىۋىتى بىلەن دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى بۈگۈن جەنۋەدە نامايىش ئۇيۇشتۇردى.

د ئۇ ق نىڭ بىۋاسىتە تەشەببۇسى بىلەن 24-ئىيۇن كۈنى ب د ت نىڭ جەنۋەدىكى باش شىتابى ئالدىدا گېرمانىيە، ئەنگىلىيە، فرانسىيە، ئاۋستىرىيە، گوللاندىيە، بېلگىيە، شىۋېتسارىيە قاتارلىق دۆلەتلەردىن كەلگەن ئۇيغۇرلار خىتايغا قارشى بىرلەشمە نامايىش ئېلىپ باردى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا ئۇيغۇر دىيارىدىكى خىتاي ئەمەلدارلىرىنى جازالاش تەدبىرلىرىنىڭ «تەييار بولغانلىقى» دىن سىگنال بەرمەكتە

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا ھۆكۈمىتى يېقىندا ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى ۋە باشقا كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرىنىڭ يۈرگۈزۈلۈشىدە ئاساسلىق رول ئوينىغان خىتاي ئەمەلدارلىرىنى جازالاش تەدبىرلىرىنىڭ «تەييار بولغانلىقى» دىن بېشارەت بەرمەكتە.

«جەنۇبىي خىتاي ئەتىگەنلىك پوچتىسى» گېزىتىنىڭ 21-ئىيۇندىكى خەۋىرىگە قارىغاندا، مەزكۇر جازالاش تەدبىرلىرى «يەرشارى ماگنېتىسكىي قانۇنى» غا ئاساسەن تۈزۈپ چىقىلغان بولۇپ، ئامېرىكانىڭ ھۆكۈمەت قاتلىمىدىكى نۇرغۇن ئورگانلار بۇنىڭ تەپسىلاتى ۋە زۆرۈرىيىتى ئۈستىدە ئورتاق پىكىرگە كېلىپ بولغان ئىكەن.

تەپسىلاتى...

سابىق مەھبۇس مەمەتتۇرسۇن ئوسمان: «خىتاي ئىستىخبارات خادىملىرى مەن بىلەن دۇبەي ياكى پارىژدا كۆرۈشمەكچى بولغان»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆتكەن يىلى گېرمانىيە پۇقراسى ئوسمان تۇرسۇن خوتەن قاماقخانىسىدىكى ئوغلى مەمەتتۇرسۇن ئوسماننىڭ خىتاي ساقچىلىرى تەرىپىدىن جاسۇسلۇق ئۈچۈن دۇبەيگە يولغا سېلىنغانلىقىنى پاش قىلغان ئىدى. بىخەتەرلىك ئەندىشىسى ۋە كەيپىياتىدىكى نورمالسىزلىق سەۋەبىدىن بىر يىلدىن بۇيان ئاخباراتتىن ئۆزىنى قاچۇرۇپ كەلگەن مەمەتتۇرسۇن ئوسمان بۇ ھەپتە زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، خىتاي دۆلەت خەۋپسىزلىكى خادىملىرىنىڭ ئۆزىگە تاپشۇرغان دەسلەپكى ۋەزىپىلەر ھەققىدە مەلۇمات بەردى. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز شۆھرەت ھوشۇرنىڭ بۇ ھەقتە تەييارلىغان پروگراممىسى دىققىتىڭلاردا بولىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى خىتاينى لاگېرلاردىكى مەجبۇرى ئەمگەكنى توختىشىشقا چاقىردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا تاشقى ئىشلا مىنىستىرلىقى 20‏-ئىيۇن ھەر قايسى دۆلەتلەردىكى ئادەم ئەتكەسچىلىك قىلمىشىنىڭ ئۆتكەن بىر يىللىق ئەھۋالى ھەققىدە دوكلات ئېلان قىلىپ، خىتاينى بۇ يىل يەنە ئادەم ئەتكەسچىلىك ۋەزىيىتى ئەڭ ناچار 3‏-دەرىجىلىك دۆلەتلەر تىزىملىكىگە كىرگۈزگەن.

دوكلاتتا، خىتاينىڭ ئادەم ئەتكەسچىلىكىگە قارشى تۇرۇشتا ئەڭ ئەقەللىي ئۆلچەملەرگە يەتمىگەنلىكى، ئۇنىڭ بۇ جەھەتتە ھېچقانداق كۆرۈنەرلىك ئىلگىرىلەش ھاسىل قىلمايلا قالماي، ئۇنىڭ يەنە ئۇيغۇر ۋە باشقا مۇسۇلمان خەلقلەرنى كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىپ، لاگېرلارغا قامىشى تۇتقۇن ئائىلىلىرىنىڭ ئادەم ئەتكەسچىلىكىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىشىغا يول ئاچقانلىقى، شۇنىڭدەك تۇتقۇنلارنى مەجبۇرى ئەمگەككە سېلىشنىڭ كەڭ ئەۋج ئالغانلىقى تەكىتلەنگەن. 

تەپسىلاتى...

لاگېردا ئۆلگەن ئايتۇرسۇننىڭ ئانىسى: «جەسەت يەرلىككە ئېلىپ مېڭىلغاندا بىز ئۆيىمىزگە سولاپ قويۇلدۇق»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئاياللار بىرلەشمىسىگە ئائىت ئىكەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن ئاۋاز خاتىرىسىدىن مەلۇم بولۇشىچە، خىتاي دائىرىلىرى قىزى لاگېردا ئۆلگەن پاتىگۈل ياسىننى يەنە غوۋغا چىقارماسلىققا ماقۇل دېگۈزگەندىن كېيىن، جەسەتنى ئۇنىڭ ئائىلىسىگە ئېلىپ بارغان. ئەمما جەسەت ئائىلىدە پەقەت بىر سائەتچە تۇرغۇزۇلغاندىن كېيىن ساقچىلار ھازىدار مېيىت ئىگىلىرى ۋە قوشنىلىرىنى ئۆيىگە سولاپ قويۇپ چەكلىك ساندىكى كادىرلار بىلەنلا مېيىتنى زەرەتكارلىققا ئېلىپ كەتكەن. دائىرىلەر بۇ ئۆلۈمگە پەقەت 25 مىڭ يۈەن ئەتراپىدا تۆلەم بەرگەن.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق جەنۋە نامايىشى ۋە «5-ئىيۇل ئۈرۈمچى قىرغىنچىلىقى» نىڭ 10 يىللىقىنى خاتىرىلەش چاقىرىقى ئېلان قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى 17-ئىيۇن كۈنى چاقىرىق ئېلان قىلىپ، ياۋروپادىكى ئۇيغۇرلارنى ب د ت نىڭ جەنۋەدىكى باش شتابى ئالدىدا 24-ئىيۇن كۈنى ئۆتكۈزۈلىدىغان كەڭ كۆلەملىك نامايىشقا ئىشتىراك قىلىشقا دەۋەت قىلدى ھەمدە 7-ئاينىڭ 5-كۈنى پۈتۈن دۇنيادىكى ئۇيغۇرلارغا «5-ئىيۇل ئۈرۈمچى قىرغىنچىلىقى» نىڭ 10 يىللىقىنى خاتىرىلەش مۇناسىۋىتى بىلەن زور كۆلەملىك نامايىش ياكى خاتىرىلەش پائالىيەتلىرى ئۆتكۈزۈشنى تەشەببۇس قىلدى.

دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، خىتاي ھاكىمىيىتى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىدە دۇنيانىڭ كۆزىنى بوياش ئۈچۈن 24-ئىيۇن كۈنى جەنۋەدىكى ب د ت مەركىزىدە ئۆتكۈزۈلىدىغان 41-نۆۋەتلىك كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ يىغىنىدا ئاتالمىش شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى ئەركىن تۇنىيازنى سۆزلەتمەكچى بولغان بولۇپ، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ خىتاينىڭ بۇ ساختىكارلىقىغا قارشى ئۆز نارازىلىقلىرىنى ئىپادە قىلىشى زۆرۈر ئىكەن.

تەپسىلاتى...