خىتاي ئامېرىكىدىن گۈەنتانامودىكى ئۇيغۇرلارنى قايتۇرۇپ بېرىشنى يەنە تەلەپ قىلماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 13-كۈنى

خىتاي، ئامېرىكىنىڭ گۈەنتانامو تۈرمىسىدە تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان ئۇيغۇرلارنى قويۇپ بېرىشىگە نارازىلىق بىلدۈرگەن بولۇپ، خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ باياناتچىسى جياڭ يۈ، گۈەنتانامو تۈرمىسىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ تېررورچى ئىكەنلىكىنى ۋە ئۇلارنىڭ خىتايغا قايتۇرۇلۇپ بېرىلىشى كېرەكلىكىنى بىلدۈردى.

رويتىرىس ئاگېنتلىقى، شۋېتسارىيە پارلامېنتىنىڭ گۈەنتانامو تۈرمىسىدىكى ئاكا ‏- ئۇكا ئۇيغۇر تۇتقۇنلارنى شۋېتسارىيىگە قوبۇل قىلىش توغرىسىدا مۇزاكىرە ئېلىپ بېرىۋاتقانلىقى توغرىسىدىكى خەۋەرنى ئېلان قىلغاندىن كېيىن، 12 ‏- يانۋار كۈنى خىتاي بۇنىڭغا دەرھال ئىنكاس قايتۇرۇپ، گۈەنتانامودىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەسلىدە شەرقىي تۈركىستان ئىسلام ھەرىكىتى تەشكىلاتىنىڭ ئەزالىرى ئىكەنلىكىنى، ئامېرىكىنىڭ ئۇلارنى خىتايغا قايتۇرۇپ بېرىشى، ھەرگىزمۇ باشقا دۆلەتلەرگە ئورۇنلاشتۇرماسلىقى كېرەكلىكىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

گوگۇل ئىنتېرنېت شىركىتى ‘يامانغا يانتاياق’ بولمايدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 13-كۈنى

خىتاي بىلەن تىجارەت قىلىۋاتقان ئامېرىكا شىركەتلىرى، بولۇپمۇ ئەقلىي مۈلك شىركەتلىرى مەنپەئەت بىلەن ئەخلاق ئارىسىدا جىددىي بىر تاللاشقا دۇچ كەلمەكتە. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بەلگىلىمىسى بويىچە، ئىنتېرنېت قوللانغۇچىلىرىنىڭ  شەخسىي ئۇچۇرلىرىنى تەكشۈرۈشكە، پائالىيىتىنى كۆزىتىشكە بولىدۇ.

ئەمما ئامېرىكا ئىنتېرنېت شىركەتلىرىنىڭ تىجارەت پرىنسىپى ۋە ئەخلاق ئۆلچىمى بويىچە شەخسىي ئۇچۇرلار ئاشكارىلانماسلىقى، پىكىر ئەركىنلىكى چەكلەنمەسلىكى كېرەك. مانا بۇ سەۋەبتىن گوگۇل شىركىتى تۈنۈگۈن بىر بايانات ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ ئىنتېرنېت قوللانغۇچىلىرىنى  نازارەت قىلىشنى قوبۇل قىلمايدىغانلىقىنى، ئەگەر خىتاي بۇنىڭغا قېتىلمىسا شىركەتنىڭ خىتايدىكى تىجارىتىنى توختىتىدىغان ۋە ئىشخانىلىرىنى تاقايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

خىتاي، ‘ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ بۇ يىلقى جامائەت خەۋپسىزلىك خام چوتىنى بىر قاتلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 13-كۈنى

خىتاي ھۆكۈمىتى 5″ – ئىيۇل ۋەقەسى” يۈز بەرگەندىن بۇيان ئۇيغۇر ئىلىدا بىخەتەرلىكنى كۈچەيتىدىغان تۈرلۈك تەدبىرلەرنى يولغا قويۇشنى داۋاملاشتۇرماقتا. خىتاينىڭ بۇ جەھەتتىكى يولغا قويغان ئەڭ يېڭى تەدبىرى بولسا 2010 ‏- يىلى رايوننىڭ ئاممىۋى بىخەتەرلىك ئىشلىرىغا ئاجرىتىدىغان خام چوتنى كۆپەيتىش بولدى.

خىتاينىڭ بۇ سىياسىتىگە تەنقىدى پىكىردىكى مۇتەخەسسسىلەر، بۇ تەدبىر رايوندىكى مەۋجۇت مەسىلىلەرنى ھەل قىلالمايدىغانلىقىنى، ۋەزىيەتنى ئوڭشاشنىڭ يولى ئۇيغۇرلارغا ھەقىقىي ئاپتونومىيە بېرىش دەپ قارايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى جىددىي ۋەزىيىتىنى ئۆزگەرتىش ئۈچۈن قانداق پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بېرىۋاتىدۇ؟

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 12-كۈنى

ئۈرۈمچىدە يۈز بەرگەن 5 ‏- ئىيۇل ۋەقەسى ۋەتەن ئىچى ۋە سىرتىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ھاياتىدا چوڭ ئۆزگىرىشلەرنى پەيدا قىلدى. بولۇپمۇ ئۇچۇر ئالاقىلىرىنىڭ يەنى تېلېفون ۋە ئىنتېرنېت مۇلازىمىتىنىڭ تاقىلىپ قېلىشى تۈپەيلى ۋەتەن ئىچىدىكىلەرنىڭ سىرتتىكىلەر بىلەن، سىرتىدىكىلەرنىڭ ۋەتەن ئىچىدىكىلەر بىلەن مۇناسىۋىتى پۈتۈنلەي ئۈزۈلۈپ قالدى.

تەپسىلاتى...

ياپونىيىدە ‘5 – ئىيۇل ۋەقەسىنىڭ ئەمەلىيىتى’ ناملىق كىتاب نەشر قىلىندى

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 11-كۈنى

ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ باشلىقى ئىلھام مەھمۇت ئەپەندى يېقىندا ياپونىيىدە “5 – ئىيۇل ۋەقەسىنىڭ ئەمەلىيىتى” ناملىق كىتاب يېزىپ نەشر قىلدۇردى. بۇ كىتاب تىلىدا يېزىلغان بولۇپ، ياپونىيىدىكى چوڭ نەشرىياتلاردىن “تاقىراجىما نەشرىياتى” تەرىپىدىن 15 مىڭ تىراژ بىلەن نەشر قىلىنغان.

ئىلھام مەھمۇت ئەپەندى بۇ كىتابىدا، ئۆزىنىڭ خىتايدا ياشىغان 30 نەچچە يىللىق ھاياتى مەزگىلىدىكى سەرگۈزەشتلىرى بىلەن 5 – ئىيۇل ۋەقەسىنى بىرلەشتۈرۈپ بايان قىلىش ئارقىلىق، 5 – ئىيۇل ۋەقەسىنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشىنى سۈرەتلەپ بېرىشكە تىرىشقان.

تەپسىلاتى...

كېيىنكى ئىككى ئاي ئىچىدە يەنە 552 كىشى قولغا ئېلىندى

2010-يىلى 1-ئاينىڭ 11-كۈنى

خىتاي ھاكىمىيىتى، 2009 – يىلى 11 – ئاينىڭ 1 – كۈنىدىن ئېتىبارەن پۈتۈن شەرقىي تۈركىستان مىقياسى بويىچە،” 5 – ئىيۇل ۋەقەسى گۇماندارلىرى” نى قوغلاپ تۇتۇشنى مەقسەت قىلغان ” قاتتىق زەربە بېرىش ھەرىكىتى” نى باشلاپ، ئۇيغۇرلارغا قارىتىپ كەلگەن دۆلەت تېررور سىياسىتىنى يۇقىرى پەللىگە كۆتۈرگەن ئىدى.

” شىنخۇا ئاخبارات ئاگېنتلىقى” نىڭ 1 – ئاينىڭ 11 – كۈنى ئۈرۈمچىدىن بەرگەن خەۋىرىدە كۆرسىتىلىشىچە، يۇقىرىقى ھەرىكەت باشلانغان  2009 – يىلى 11 – ئاينىڭ 1 – كۈنىدىن، 2010 – يىلى 1 – ئاينىڭ 10 – كۈنىگە قەدەر شەرقىي تۈركىستان بويىچە قولغا ئېلىنغانلارنىڭ  سانى 552 نەپەرگە يەتكەن.

تەپسىلاتى...

شېنجېندا بىر ئۇيغۇر كۈتكۈچى ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، شېنجېن ۋەزىيىتىدە جىددىيلىك كېلىپ چىققان

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 9-كۈنى

شېنجېندا بىر ئۇيغۇر كۈتكۈچى ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، شېنجېن ۋەزىيىتىدە جىددىيلىك كېلىپ چىققان. جەنۇبى خىتاي سەھەر گېزىتىدە خەۋەر قىلىنىشىچە، بۇ خىل جىددىيلىكنىڭ كېلىپ چىقىشىدا، بۇ ۋەقەنىڭ 5 – ئىيۇل ئۈرۈمچى ۋەقەسىنىڭ كېلىپ چىقىشىغا سەۋەب بولغان 26 – ئىيۇل شاۋگۇەن ۋەقەسىنىڭ تەسىرى تېخى تۈگىمىگەن مەزگىلگە توغرا كەلگەنلىكى مۇھىم ئورۇندا تۇرىدىكەن.

تەپسىلاتى...

خىتاي يەرلىك ھۆكۈمىتى يەنە بىر تۈركۈم ئۇيغۇر قىزلىرىنى خىتاي ئۆلكىلىرىگە ئىشلەشكە ئېلىپ ماڭدى

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 9-كۈنى

خىتاي يەرلىك ھۆكۈمىتى 7 – يانۋار يەنە بىر تۈركۈم ئۇيغۇر قىزلىرىنى خىتاي ئۆلكىلىرىگە ئىشلەشكە ئېلىپ ماڭدى. شىنخۇا ئاخباراتىدا كۆرسىتىشىچە، بۇ نۆۋەت ئېلىپ مېڭىلغان ئۇيغۇر ئىشلەمچىلەر قەشقەر ۋىلايىتى كوناشەھەر ناھىيىسى ئوپال يېزىسىدىن ئىكەن.

خەۋەر قىلىنىشىچە، بۇ نۆۋەت جەمئىي 500 نەپەر ئۇيغۇر قىزى، خىتاينىڭ گۇاڭدۇڭ ۋە شەندۇڭ ئۆلكىلىرىگە ئېلىپ مېڭىلغان. ئەمما خەۋەردە بۇ قىزلارنىڭ كونكرېتنى قايسى زاۋۇتلارغا ئېلىپ مېڭىلغانلىقى خەۋەر قىلىنمىغان ۋە بۇ قىزلارنىڭ خىتاي ئۆلكىلىرىدىكى زاۋۇتلاردا قانداق خىزمەتلەرگە سېلىنىدىغانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلمىغان.

تەپسىلاتى...

خىتاي، ئۈرۈمچىدە يېڭىدىن 86 قوش تىل يەسلىسى قۇرۇپ چىقىشنى پىلان قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 9-كۈنى

خىتاي داىرىلىرى ئۈرۈمچىدە يېڭىدىن 86 قوش تىل يەسلىسى قۇرۇپ چىقىشنى پىلان قىلدى. شىنخۇا ئاخباراتىدا كۆرسىتىشىچە، بۇ نۆۋەت قىلىنغان  86 قوش تىل يەسلىلىرىنىڭ 40 ئى بۇ ئىچىدە، قالغان 40 ئى كېلەر يىلى تاماملىنىپ بولىدىكەن.

ئۈرۈمچى شەھەرلىك مائارىپ ئىدارىسى باشلىقى خۇ جۈنخەينىڭ ئۈرۈمچى خەلق قۇرۇلتىيى ۋەكىللىرىگە بۇ ھەقتە بەرگەن دوكلاتىغا قارىغاندا، يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئۈرۈمچى قوش تىل ئوقۇتۇشى ئۈزلۈكسىز كېڭىيىپ، قوش تىللىق باشلانغۇچ  مەكتەپلەر 90 پىرسەنتكە، تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپلەر 70 پىرسەنتكە تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپلەر 30 پىرسەنتكە يەتكەن.

تەپسىلاتى...

10 يىل ئىچىدە تارىم نېفىتلىكىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى يەنە بىر ھەسسە ئاشۇرۇلۇپ، خىتايدىكى ئەڭ چوڭ نېفىتلىككە ئايلاندۇرۇلماقچى

ر ف ئا خەۋىرى
2010-يىلى 1-ئاينىڭ 9-كۈنى

خىتاينىڭ مۇناسىۋەتلىك داىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىنىڭ تارىم نېفىتلىكىدىن 4 يىلدىن بۇيان نېفىت ۋە تەبىئىي گاز قېزىش كۆلىمىنى كېڭەيتىشنى ئىزچىل تۈردە داۋاملاشتۇرغان. شىنخۇا ئاگېنتلىقىدا كۆرسىتىشىچە، گاز توشۇش نىسبىتى 4 يىل ئىزچىل ھالدا يىلىغا 20 مىليون كۇب مېتىرلىق ئۆلچەمنى ساقلاپ قالغان.

خەۋەردە كۆرسىتىشىچە، خىتاي داىرىلىرى 7 – نويابىر ئېلان قىلغان سانلىق مەلۇماتلارغا قارىغاندا، خىتاي نېفىت قىدىرىپ تەكشۈرۈش داىرىلىرى پەقەت ئۆتكەن يىلدىلا ئۇيغۇر ئېلىدە 3 ئورۇندا زور مىقداردا تەبىئىي گاز ۋە نېفىت زاپىسى بايقىغان. مەلۇم بولۇشىچە، ئۆتكەن يىلى ئۇيغۇر ئېلىدە بايقالغان نېفىت ۋە تەبىئىي گاز زاپىسى 497 مىليون توننىغا يېتىدىكەن.

تەپسىلاتى...