«ئىنقىلابىي شەرقىي تۈركىستان» گېزىتىنىڭ ئاخىرقى مۇخبىرى مۇنىر يېرزىن ۋاپات بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تاتار ۋە ئۇيغۇر ئىككى قېرىنداش خەلقنىڭ پەرزەنتى، بىر ئۆمۈر ھاياتىنى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مۇستەقىل دۆلىتىنى قۇرۇش ۋە ئازادلىق كۈرەشلىرىگە ھەم ئۇيغۇر خەلقىنىڭ تارىخى ۋە مەدەنىيىتىنى تەتقىق قىلىشقا بېغىشلىغان ئۇيغۇرشۇناس مۇنىر يېرزىن ئەپەندى 2020-يولى 29-ئىيۇن كۈنى 92 يېشىدا ئالمۇتادا ۋاپات بولدى.

مۇنىر يېرزىن ئەپەندى 1928-يىلى ئالتايدا تاتار زىيالىيسى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. 1942-1945-يىلى ئۈرۈمچىدىكى ئۆكىلىك خىتاي دارىلمۇئەللىمىنىدە ئوقۇغان. 1946-يىلى، 9-ئايلاردىن باشلاپ، تاكى 1947-يىلى، 8-ئايغىچە ئەخمەتجان قاسىمى كونتروللۇقىدىكى ئۇيغۇرچە، قازاقچە» شىنجاڭ گېزىتى «دە خىزمەت قىلغان، 1947-يىلى، 8-ئايدا ئەخمەتجان قاسىمىغا ئەگىشىپ غۇلجاغا كېتىپ،» ئىنقىلابىي شەرقىي تۈركىستان «گېزىتىدە تاكى 1949-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە خىزمەت قىلغان ۋە ئۈرۈمچىگە بېرىشنى رەت قىلىپ، غۇلجادا قالغان. ئۇ، 1955-يىلى سوۋېت ئىتتىپاقىغا كۆچۈپ كەتكەن ۋە 1967-يىلىغىچە ئالمۇتادا ئۇيغۇر تىلىدا چىقىدىغان» كوممۇنىزم تۇغى «گېزىتىدە خىزمەت قىلغان. ئۇ، 1967-يىلىدىن باشلاپ، قازاقىستان پەنلەر ئاكادېمىيەسى ئۇيغۇرشۇناسلىق بۆلۈمىدە، 1986-1996-يىللىرى ئۇيغۇرشۇناسلىق ئىنستىتۇتىدا تەتقىقاتچى بولۇپ ئىشلىگەن. مۇنىر يېرزىن تۇنجى قېتىم ئۇيغۇر مەتبۇئات تارىخى ھەققىدە كاندىدات دوكتورلۇق دىسسېرتاتسىيىسى يېزىپ، تارىخ پەنلىرى كاندىدات دوكتورى بولغان ھەم ئۆمرىنىڭ 50 يىلىدىن ئارتۇق ۋاقتىنى مەخسۇس ئۇيغۇر تارىخى، ئۇيغۇر مەتبۇئات تارىخى شۇنىڭدەك يەنە تاتار تارىخى مەسىلىلىرىگە بېغىشلىغانىدى.

تەپسىلاتى...

سابىق ئەزھەر ئوقۇغۇچىسى نۇرئەخمەت بۇرھان: چەتئەلدە ئوقۇش ئارۇزيۇمنىڭ بەدىلى بەك ئېغىر بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كورلانىڭ تەكچە يېزىسىدا تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان نۇراخمەت بۇرھان ئۇيغۇر رايونىدىكى مىليونلىغان ئۇيغۇر ياشلىرىغا ئوخشاشلا ئالىي مەكتەپ ئوقۇش پۇرسىتىگە ئېرىشەلمىگەن. بېرىلمىگەن پۇرسەتنى تەۋەككۈلچىلىك بىلەن يارىتىش غەيرىتىگە كەلگەن نۇرئەخمەت، دادىسىنىڭ پۈتۈن كۈچى بىلەن قوللىشى نەتىجىسىدە 2014-يىلى مىسىرغا كېلىپ ئەزھەر ئۇنىۋېرسىتېتىغا ئوقۇشقا كىرگەن. ئەمما ئۇنىڭ ئالىي بىلىم يۇرتلىرىدا ئوقۇپ، ئەل-ۋەتەن ئۈچۈن خىزمەت قىلىش ئارزۇسىنىڭ بەدىلى ساۋاقداشلىرىنىڭكىگە ئوخشاشلا ئىنتايىن ئېغىر بولغان.

ئوغلىنىڭ ئالىي مەكتەپتە ئوقۇش ئارزۇسىنىڭ قانمىغانلىقىغا قاراپ ئازابلانغان، مەھەللە ئىمامى بۇرھان كىرەمتۇللا تونۇش-بىلىشلىرىدىن تىڭ-تىڭلاپ ئالغان ئۇچۇرلىرىغا ئاساسەن، ئوغلىنى مەشھۇر ۋە قەدىمىي ئىسلام ئۇنىۋېرسىتېتى ئەزھەردە ئوقۇتۇش پىلانىغا كەلگەن. ئۇ كەنت كادىرلىرىدىن ناھىيە باشلىقلىرىغا قەدەر، ئون نەچچىلگەن چوڭ-كىچىك ئەمەلدارلارنىڭ ئىشىكىگە قاتراپ يۈرۈپ، 2014-يىلى ئوغلىنىڭ پاسپورتىنى پۈتتۈرگەن ۋە ئەزھەرگە يولغا سالغان.

تەپسىلاتى...

ئەخمەتجان ئابلىمىت: «خىتاينىڭ سىياسەتلىرى تۈپەيلى بەختلىك ئائىلىمىز خانىۋەيران بولدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى بېسىم ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىق سىياسەتلىرى مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ھاياتىغا چوڭقۇر تەسىر كۆرسەتمەكتە. خالىغانچە تۇتقۇن قىلىش ھەرىكەتلىرى ۋە يىغىۋېلىش لاگېرلىرى تۈزۈلمىسى نۇرغۇن ئائىلىلەرنىڭ پارچىلىنىشىغا سەۋەب بولماقتا.

چەتئەلگە ئوقۇغىلى چىققان نۇرغۇن ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئائىلىسى بىلەن بولغان ئالاقىسى پۈتۈنلەي ئۈزۈلگەن بولۇپ، تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر ياشلىرى ئاتا-ئانىسى ۋە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا ۋە تۈرمىلەرگە تاشلانغانلىق خەۋىرىنى داۋاملىق تاپشۇرىۋالماقتىكەن.

ئائىلىسى بىلەن ئالاقىسى ئۈزۈلگەن، ئاتا-ئانىلىرىنىڭ تۈرمىلەرگە ياكى يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا سولانغانلىقىدىن خەۋەر تاپقان ئوقۇغۇچىلار ماددىي ۋە مەنىۋى جەھەتتىن زور قىيىنچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقى مەلۇم بولماقتا.

غۇلجا شەھەر بايانداي بازار يېڭى مەھەللە كەنت 6-گۇرۇپپىدا ئولتۇرۇشلۇق ئەخمەتجان ئابلىمىت 2017-يىلى 5-ئايدا ئوقۇش ئۈچۈن تۈركىيەگە كەلگەن ئىكەن. تۈركىيەگە كېلىپ ئۇزۇن ئۆتمەي ئائىلىسى بىلەن بولغان ئالاقىسى پۈتۈنلەي ئۈزۈلگەن. بۇ سەۋەبلىك ئالىي مەكتەپكە قوبۇل قىلىنغان بولسىمۇ، ئائىلىسىدىن كېلىدىغان ئىقتىسادىي ياردەمنىڭ پۈتۈنلەي ئۈزۈلۈشى سەۋەبلىك ئالىي مەكتەپتە ئوقۇش پۇرسىتىدىن مەھرۇم قالغان.

ئەخمەتجان ئابلىمىت تۈركىيەگە كەلگەندىن كىيىن ئۇنىڭ ئائىلىسى بىلەن بولغان ئالاقىسى باشقا نۇرغۇن ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارغا ئوخشاشلا خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن ئۈزۈۋېتىلگەن. ئىككى يېرىم يىلدىن كىيىن، يەنى 2019-يىلى 9-ئايدا ئۇ ئاپىسى ھەجەرگۈل نۇرنىڭ 2017-يىلى 11-ئايدا جازا لاگېرىغا ئىلىپ كېتىلىپ، 2019-يىلى 14 يىللىق قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغانلىقى ۋە ھەدىسى ماھىنۇر ئابلىمىتنىڭ يولدىشى ئىلياس تۇرسۇننىڭ 2017-يىلى 3-ئايدا لاگېرغا ئىلىپ كېتىلىپ، 2019-يىلى 19 يىللىق كېسىۋېتىلگەنلىكى خەۋىرىنى تاپشۇرۇۋالغان. ئەخمەتجاننىڭ ئېيتىشىچە، ئىلياس تۇرسۇن ھازىر شىخۇدىكى مەلۇم بىر تۈرمىدە ئىكەن.

تەپسىلاتى...

ئېلى تۇرسۇن: «سىڭلىم بىلەن نەۋرە ئىنىمنى چەتئەلگە چىقتىڭ دەپ 10 يىللىقتىن كېسىۋېتىپتۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيە ئوتتۇرا ئاسىيا تۈركىي جۇمھۇرىيەتلىرىدىن قالسا ئۇيغۇرلار ئەڭ كۆپ تىجارەت مۇناسىۋىتى بار دۆلەتلەردىن بىرى ھېسابلىنىدۇ. ئۇيغۇرلار 1985-يىلىدىن تارتىپ تۈركىيەگە كېلىپ-كېتىپ تىجارەت قىلىشقا باشلىغان بولۇپ، كېيىنكى يىللاردا ئۇيغۇر دىيارىدا تۈرك مېلى ساتىدىغان دۇكانلارنىڭ سانىمۇ خېلىلا كۆپەيگەنىدى. 2017-يىلىدىن تارتىپ تۈركىيە بىلەن تىجارەت مۇناسىۋىتى بار ئۇيغۇرلارمۇ لاگېرغا قامالغان بولۇپ، يېقىندىن بۇيان بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ قاماق جازالىرىغا مەھكۇم قىلىنغانلىقى توغرىسىدا شۇم خەۋەرلەر كېلىشكە باشلىدى. بۇ تىجارەتچىلەردىن بىرى ئامىنە تۇرسۇن خانىمدۇر. ئۇ، تۈركىيەگە كېلىپ-كېتىپ تىجارەت قىلغانلىقى ئۈچۈن 10 يىللىق كېسىۋېتىلگەن.

گېرمانىيەنىڭ كارىلسۇ شەھىرىدە تۇرۇۋاتقان ئېلى تۇرسۇن مەزكۇر ئامىنە تۇرسۇننىڭ ئاكىسى بولۇپ، ئېلى تۇرسۇن خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سىڭلىسى ئامىنە تۇرسۇننى «تۈركىيەگە بېرىپ تىجارەت قىلدىڭ» دەپ تۇتقۇن قىلغانلىقى ۋە 10 يىل قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىقىنى، نەۋرە ئىنىسى ئۆمەر ئوسماننى «گوللاندىيەگە باردىڭ» دەپ 10 يىل قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلغانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇ خىتايدىن بىگۇناھ سىڭلىسى ئامىنە بىلەن نەۋرە ئىنىسى ئوسماننى قويۇپ بېرىشىنى تەلەپ قىلدى. ئۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، مۇنداق دېدى: «مېنىڭ ئىسمىم ئېلى تۇرسۇن، مەن 1975-يىلى 4-ئاينىڭ 2-كۈنى ئۈرۈمچىدە تۇغۇلغان. مەن 2010-يىلى 1-ئايدا گېرمانىيەگە كەلدىم. ھازىرغىچە گېرمانىيەنىڭ كارىلسۇ شەھىرىدە ئائىلەم بىلەن بىللە ياشاۋاتىمەن. سىڭلىم ئامىنە تۇرسۇننىڭ 2017-يىلى تۇتقۇن قىلىنغاندىن كېيىن 10 يىل كېسىۋېتىلگەنلىكى توغرىسىدا ئېنىق خەۋەر كەلدى. سىڭلىم بىگۇناھ، ئۇنى پەقەتلا تۈركىيەدىن مال ئاپىرىپ ساتقان بولغاچقا، نەۋرە ئىنىم ئۆمەر ئوسماننى گوللاندىيەگە كېلىپ كەتكەن بولغاچقا كېسىۋېتىپتۇ».

تەپسىلاتى...

سام بروۋنبەك: «ئەمدى ئۇيغۇر قانۇنىنى ئىجرا قىلىشنىڭ ۋاقتى كەلدى!» (1)

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

سام بروۋنبەك: ياخشى، ياخشى. ئەمىسە ئىسسىقىدا باشلىمايمىزمۇ؟

مۇخبىر: بولىدۇ، ئەمىسە «ئىسسىقىدا» باشلايلى! بىرىنچى سوئالىم، ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتى قانۇنى» نى ماقۇللىغاندىن كېيىن 17-ئىيۇن كۈنى پرېزىدېنت ترامپ بۇنىڭغا ئىمزا قويدى. بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ ھەق ۋە ھوقۇقلىرىنى قوغداشتىكى تۇنجى قانۇن بولغانلىقى ئۈچۈن مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر جامائىتى ئامېرىكا ھۆكۈمىتىدىن بەكمۇ خۇرسەن بولدى. شۇنداقلا بۇنىڭدىن زور ھاياجانغا ۋە مەمنۇنىيەتكە چۆمدى. شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئۆتكەن يەكشەنبە كۈنى (21-ئىيۇن) ئامېرىكا ۋە كانادادىكى ئۇيغۇرلار ئاقساراي ۋە تورونتودىكى ئامېرىكا كونسۇلخانىسى ئالدىغا يىغىلىپ ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ قانۇن لايىھەسىنى ماقۇللىغانلىقىغا مىننەتدارلىق بىلدۈردى. نۆۋەتتىكى ھاياجان ۋە مىننەتدارلىق تۇيغۇسى ئىچىدە ئۇلار «بۇ قانۇن لايىھەسىغۇ ماقۇللاندى. ئەمدى كېيىنكى قەدەم قانداق بولار؟» دەپ سوراۋاتىدۇ.

تەپسىلاتى...

پائالىيەتچىلەر: تۈركىيە تايلاندتىكى ئۇيغۇرلار ۋە دولقۇن ئەيسانى تۈركىيەگە كەلتۈرۈشى كېرەك

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

6-ئاينىڭ 21-كۈنى تۈركىيەنىڭ «يېڭى ئاكت تېلېۋىزىيىسى» دە ئۇيغۇرلار ۋە شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى توغرىسىدا نەق مەيدان تېلېۋىزىيە پروگراممىسى تارقىتىلدى. پروگراممىدا، تايلاندتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ قۇتۇلۇشى ئۈچۈن كېرەكلىك قەدەملەرنىڭ بېسىلىشى ۋە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ تۈركىيەگە كىرىشى ئۈچۈن تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىغا چاقىرىق قىلىندى.

پروگراممىدا يەنە خىتاينىڭ ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزۈۋاتقان يوق قىلىش سىياسەتلىرى ۋە ئۇيغۇرلار مەسىلىسى توغرىسىدا مۇھىم نۇقتىلار ئوتتۇرىغا قويۇلدى.

خالىس ئۆزدەمىرنىڭ رىياسەتچىلىكىدە نەق مەيداندىن بىۋاسىتە تارقىتىلغان مەزكۇر نەق مەيدان پروگراممىسىغا شەرقىي تۈركىستان ۋەخپى رەئىسى دوكتور مۇھىتتىن جانئۇيغۇر، ئەيسا يۈسۈپ ئالىپتېكىن ۋەخپى رەئىسى دوكتور ئۆمەر قۇل، شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلار بىرلىكى رەئىسى ھىدايەتۇللا ئوغۇزخان قاتناشتى ۋە رىياسەتچىنىڭ ئۇيغۇرلار توغرىسىدىكى سوئاللىرىغا جاۋاب بەردى. پروگراممىغا يەنە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا تېلېكامېرا ئارقىلىق ئارقىلىق قاتناشتى.

تەپسىلاتى...

بېرلىندا «تاجدار گۇۋاھچى» ناملىق كىتاب توغرىسىدا مەتبۇئات يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

سايراگۈل ساۋۇتباي توغرىلىق يېزىلغان «تاجدار شاھىت» ناملىق كىتاب نەشردىن چىقتى

22-ئىيۇن كۈنى گېرمانىيەنىڭ «غەربىي جەنۇب رادىيو-تېلېۋىزىيە قانىلى» خىتايدىكى جازا لاگېرلىرىنىڭ تىرىك شاھىتى بولغان سايراگۈل ساۋۇتباي توغرىسىدا يېزىلغان «تاجدار گۇۋاھچى» ناملىق كىتابنىڭ گېرمان تىلىىدا نەشردىن چىققانلىقىنى، 23-ئىيۇن بېرلىندا بۇ كىتابنى تونۇشتۇرۇش يۈزىسىدىن مەتبۇئات يىغىنى ئۆتكۈزۈلىدىغانلىقىنى، مەزكۇر كىتابتا «شەرقىي تۈركىستاندىكى مىليونلىغان ئۇيغۇر ۋە قازاق قاتارلىق مىللەتلەرنىڭ خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرىغا قامىلىپ ئېغىر ئازابلارغا مۇپتىلا بولۇۋاتقانلىقى تەپسىلىي بايان قىلىنغانلىقى» نى ئېلان قىلغانىدى.

23-ئىيۇن چۈشتىن بۇرۇن گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندا «تاجدار گۇۋاھچى» ناملىق كىتاب توغرىسىدا مەتبۇئات يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن. يىغىنغا بۇ كىتابنىڭ ئاپتورى ئالىكساندىرا كاۋىلىيۇس، كىتابنى نەشر قىلغان «ياۋروپا نەشرىياتى» نىڭ ۋەكىللىرى، لاگېر شاھىتى سايراگۈل ساۋۇتباي، كۆپلىگەن مەشھۇر ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ مۇخبىرلىرى، د ئۇ ق نىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا قاتارلىق كىشىلەر قاتناشقان.

تەپسىلاتى...

نۇرىي تۈركەل ۋە گەرىي باۋىر ئامېرىكادىن ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى قوغداش ئۈچۈن يەنىمۇ كۆپ تەدبىر قوللىنىشنى تەلەپ قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىك كومىتېتىنىڭ كومىسسارلىرىدىن نۇرىي تۈركەل ۋە گەرىي باۋىر بىرلىكتە ماقالە ئېلان قىلىپ، ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنى يەنىمۇ كۆپ تەدبىر قوللىنىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر قاتارلىق مۇسۇلمان مىللەتلەرگە يۈرگۈزۈۋاتقان زىيانكەشلىكىنى توختىتىشقا چاقىردى.

مەزكۇر ماقالىگە «مۇسۇلمان بولۇشىڭىز سىزنىڭ خىتايدا ھەرگىزمۇ بىخەتەر ئەمەسلىكىڭىزدىن دېرەك بېرىدۇ» دەپ ماۋزۇ قويۇلغان بولۇپ، ئۇ تۆۋەندىكى جۈملىلەر بىلەن باشلانغان:

«كۆپىنچە كىشىلەرگە نىسبەتەن، چەتئەللەرگە ساياھەتكە بېرىش كىشىنى ھاياجانلاندۇرىدىغان ۋە يېڭى مەدەنىيەتلەر بىلەن ئۇچرىشىدىغان پۇرسەت. بىراق، خىتايدىكى مۇسۇلمانلارغا نىسبەتەن چەتئەلگە ساياھەت قىلىش دېگەنلىك دوستلىرى ۋە ئائىلىسىنى خەتەرگە دۇچار قىلىش دېگەنلىكتۇر».

ئۇلار ماقالىسىدە يېقىنقى يىللاردىن بۇيان خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىغا قاراتقان زور كۆلەملىك تۇتقۇن ھەرىكىتى، ئۇيغۇر بالىلىرىنىڭ يېتىم قالدۇرۇلۇشىغا ئوخشاش ئېغىر پاجىئەلەرنى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇپ ئۆتكەن ۋە خىتاينىڭ مۇسۇلمان مىللەتلەرگە قىلىۋاتقان زۇلۇمىنىڭ دۇنيادا مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە ئېغىرلىقىنى ئەسكەرتكەن.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق: «خەلقئارانى ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى ۋە سىياسىي پاناھلىق تىلىگۈچىلىرىنىڭ تەقدىرىگە دىققەت قىلىشقا چاقىرىمىز»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 20-ئىيۇن دۇنيا مۇساپىرلار كۈنى مۇناسىۋىتى بىلەن بايانات ئېلان قىلىپ، خەلقئارا جەمئىيەتنى دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى ۋە سىياسىي پاناھلىق تىلىگۈچىلىرىنىڭ تەقدىرىگە دىققەت قىلىشقا ۋە ئۇلارنى قوغداشقا چاقىرغان.

باياناتتا تەكىتلىشىچە، «ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى خىتاينىڭ ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايىتى ۋە دەھشەتلىك جازالاشلىرىدىن قېچىپ قۇتۇلغان بولسىمۇ، لېكىن بۇ ئۇلارنىڭ ئازاپ-ئوقۇبەتلىرىگە خاتىمە بېرەلمىگەن. ئۇلار يەنىلا بىخەتەر ئەمەس بولۇپ، نۇرغۇن بېسىم ۋە يوچۇقلارغا دۇچ كەلمەكتە شۇنداقلا خىتاينىڭ ئۇزۇن قولى ئۇلارغا سوزۇلۇپ، ئۇلارنىڭ ئازاب-ئوقۇبەتلىرىنى داۋاملاشتۇرماقتا» ئىكەن.

باياناتتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنىڭ ئىزىنى قوغلاپ، ساھىپخان دۆلەتلەرگە ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى ۋە سىياسىي پاناھلىق تىلىگۈچىلىرىنى قايتۇرۇپ بېرىش ھەققىدە بېسىم ئىشلىتىپ كەلگەنلىكى، قايتۇرۇپ بېرىلگەنلەرنىڭ «ئىز-دېرەكسىز غايىب بولۇش، تۇتقۇن قىلىنىش، تەن جازاسى ۋە باشقا غەيرىي ئىنسانىي مۇئامىلىلەرگە دۇچار بولۇپ كەلگەنلىكى» تەكىتلەنگەن. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ئىلگىرى سۈرۈشىچە، يېقىنقى 20 يىل ئىچىدە 16 دۆلەتتىن 300 دىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ خىتايغا مەجبۇرىي قايتۇرۇپ بېرىلگەنلىكى دەلىللەنگەن.

تەپسىلاتى...

ياش ئەدەبىي تەرجىمان ئابدۇقادىر جۈمەنىڭ تەقدىرى ئۇنىڭ چەتئەلدىكى قەلەمداشلىرىنى ئەندىشىگە سالماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئىلاۋە:

بۇ خەۋەردە تىلغا ئېلىنغان ئابدۇقادىر جۈمە ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن دىرېكتورى مەمەتجان جۈمەنىڭ بىر تۇغقان ئىنىسى بولىدۇ.

مەلۇم بولۇشىچە، 2005‏-يىلى خىتاينىڭ نۇقتىلىق ئالىي مەكتەپلىرىدىن بېيجىڭ تاراتقۇ (مەديا) ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەن ئابدۇقادىر جۈمە ئۈرۈمچىدە «باياۋان» ئېلان شىركىتىنى تەسىس قىلىپ، ئىقتىسادىي جەھەتتىن تېز ئىلگىرى بېسىۋاتقان ۋە بىر قىسىم داڭلىق ئەدەبىي ئەسەرلەرنى تەرجىمە قىلىپ، ئەدەبىيات ساھەسىدىمۇ ياخشى نەتىجە بېرىۋاتقان بىر مەزگىلىدە، يەنى 2017‏-يىلى 7‏-ئايدا لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەن. ياش ئەدەبىيە تەرجىمان ئابدۇقادىر جۈمەنىڭ ئارىدىن ئۈچ يىل ئۆتكەن بولسىمۇ تېخىچە قويۇپ بېرىلمەسلىكى ئۇنىڭ چەتئەلدىكى كەسىپداشلىرىنى ئەندىشىگە سالماقتا.

تەپسىلاتى...