گېرمانىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن «خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى ۋە مىللىي كىرىزىس» يىغىنىدا جازا لاگېرلىرى ئاڭلىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى ۋە مىللىي كىرىزىس» ناملىق ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنىدا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ باياناتچىسى دىلشات رېشىت جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

19-مايدىن 21-مايغىچە گېرمانىيەنىڭ كۆلن شەھىرىدە «خىتايدىكى كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتى ۋە مىللىي كىرىزىس» ناملىق خەلقئارالىق ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن. د ئۇ ق نىڭ باياناتچىسى دىلشات رېشىت ئەپەندى تەكلىپكە بىنائەن قۇرۇلتايغا ۋاكالىتەن بۇ يىغىنغا قاتنىشىپ، ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويغان. 

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رامازاندا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئىسلام دۇنياسىغا ئاڭلىتىشقا تىرىشماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ خادىملىرى رامازان ئېيىدا گۇرۇپپىلار بويىچە ئىسلام تەشكىلاتلىرىنى زىيارەت قىلىپ، ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئاڭلاتماقتا.

د ئۇ ق رەھبەرلىرىنىڭ قارىشىچە، بۈگۈنكى كۈندە ئامېرىكا، گېرمانىيە قاتارلىق غەرب دېموكراتىك ئەللىرىدە ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى جىددىي تېما سۈپىتىدە كۈنتەرتىپتە تۇرۇۋاتقان بولسىمۇ، ئەمما بۇنىڭغا نىسبەتەن ئىسلام ۋە تۈرك دۇنياسىدىن يەنىلا يېتەرلىك دەرىجىدە سادا يوق ئىكەن. تۈركىيە، كۇۋەيت ۋە مالايسىيانىڭ جازا لاگېرلىرىغا قارشى ئىپادىلىرىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، مۇتلەق كۆپ قىسىم تۈرك ۋە ئىسلام ئەللىرى يەنىلا سۈكۈت قىلىشنى داۋاملاشتۇرماقتىكەن. ھەتتا ئىسلامنىڭ مەركىزى سانالغان سەئۇدى ئەرەبىستان، شۇنداقلا پاكىستان قاتارلىق دۆلەتلەر 3 مىليون ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى جازا لاگېرلىرىدا قىيناۋاتقان خىتاينى ئاشكارا قوللاپ ئىپادە بىلدۈرگەن.

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قانۇن لايىھەسى» ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسى تاشىقى مۇناسىۋەتلەر كومىتېتىدا ماقۇللۇقتىن ئۆتتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتى قانۇن لايىھەسى» ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسى تاشىقى مۇناسىۋەتلەر كومىتېتىدا ماقۇللۇقتىن ئۆتتى.

ئاۋام پالاتا ئەزاسى ماركو رۇبىيو ۋە بوب مەنەندەز قاتارلىقلار 22- ماي بايانات بېرىپ، «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتى قانۇن لايىھەسى» نىڭ ئاۋام پالاتاسى تاشقى مۇناسىۋەتلەر كومىتېتىدا ماقۇللۇقتىن ئۆتكەنلىكىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

گۈلى مەخسۇت: ئاكامنىڭ تۇتقۇن قىلىنىشى مېنى سۆزلەتتى، پائالىيىتىم سەۋەبلىك خىتاي ساقچىسىنىڭ تەھدىتىگە ئۇچرىدىم

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كانادادا كۆچمەن بولۇپ ياشاۋاتقان گۈلى مەخسۇتنىڭ 20-ماي كۈنى تۋىتېردا بىلدۈرۈشىچە، يۇرتىدىكى خىتاي ساقچىسى ئۇنىڭغا ئۇچۇر يوللاپ، ئۇنى ھەمكارلىشىشقا قىستىغان ۋە ئۇنىڭغا يۇرتىدىكى ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىخەتەرلىكى ئارقىلىق تەھدىت سالغان. مەزكۇر ئۇچۇر تۋىتېردا تارقالغاندىن كېيىن، كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرى ئىنكاس قايتۇرۇپ، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارغا ھەر خىل ۋاسىتىلەر ئارقىلىق تەھدىت سېلىش قىلمىشلىرىغا دىققەت قىلىشقا چاقىرغان. بىز مەزكۇر ۋەقەنىڭ تەپسىلاتىنى بىلىش ئۈچۈن گۈلى مەخسۇتنىڭ ئۆزىگە تېلېفون قىلىپ ئەھۋال ئىگىلىدۇق. بىر قىسىم ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىمۇ مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار ئوخشاش ئەھۋالغا يولۇققاندىكى تەدبىرلەر ھەققىدە ئۆز قاراشلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى. مېھرىبان تەييارلىدى.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتلىرى: لاگېردا چوشقا گۆشى يېيىشكە مەجبۇرلاش ئومۇميۈزلۈك ئىش

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

قازاقىستانلىق لاگېر شاھىتى گۈلزىرە رادىيومىزغا، لاگېردا خادىملار ئۇلارغا چوشقا گۆشىنى «تۇغقانلار تامىقى» ياكى «دوستلار تامىقى» دەپ مەجبۇرىي يېگۈزگەنلىكىنى، چوشقا گۆشى گېلىدىن ئۆتمەي قۇسۇۋەتكەن چېغىدا «ئىدىيەڭدە مەسىلە بار» دەپ ئەيىبلىگەنلىكى ۋە «ئورنۇڭنى يۆتكىۋېتىمىز» دەپ تەھدىت سالغانلىقىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى: «تۇتقۇن قىلىنغان ۋە يوقالغانلار: ئۇيغۇر دىيارىدىكى زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقان زىيالىيلار»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدا مىليونلىغان ئۇيغۇرنىڭ جازا لاگېرلىرىغا سولانغانلىقى ئاللىقاچان خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى تارتقان بىر مەسىلىگە ئايلاندى.

شۇ تۇتقۇنلارنىڭ ئىچىدە ئالىي مەلۇماتلىق زىيالىيلارنىڭمۇ بارلىقى كىشىلەرنىڭ دىققەت-ئېتىبارىنى تېخىمۇ قوزغىماقتا. ئالىي مەلۇماتلىق زىيالىيلار بىر مىللەتنىڭ تەرەققىياتىدا، ئۇنىڭ خەلقئارادا پۇت تىرەپ تۇرالىشىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدىغان مۇھىم ئامىللارنىڭ بىرىدۇر. بىر مىللەتنىڭ سەرخىللىرى بولغان زىيالىيلار تۇتقۇن قىلىندى دېمەكلىك شۇ مىللەتنىڭ يېتەكچىلىرى ۋە سەركىلىرى قىرقىپ تاشلاندى دېمەكلىكتۇر.

تەپسىلاتى...

«ۋاشىنگتون پوچتىسى» : «دۆلەت مەجلىسى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئېتنىك تازىلاش ئېلىپ بېرىشىغا قارشى نېمىلەرنى قىلالايدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«ۋاشىنگتون پوچتىسى» گېزىتى 23‏-ماي كۈنى تەھرىرات ماقالىسى ئېلان قىلىپ، ئامېرىكانىڭ ئۇيغۇر رايونىدا كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىشقا ئىشتىراك قىلىۋاتقان خىتاي كارخانىلىرىغا ۋە ئەمەلدارلىرىغا جازا تەدبىرلىرىنى يۈرگۈزۈشى كېرەكلىكىنى بىلدۈرگەن. ماقالىدە خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىدا كىشىلەرنىڭ كىملىكىگە قارىتا «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» ئېلىپ بېرىلىۋاتقانلىقى تەكىتلەنگەن بولۇپ، بۇ ئۇنىڭ تۇنجى قېتىم «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دېگەن بۇ ئاتالغۇنى ئىشلىتىدۇر.

«دۆلەت مەجلىسى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئېتنىك تازىلاش ئېلىپ بېرىشىغا قارىتا نېمىلەرنى قىلالايدۇ؟» سەرلەۋھىلىك ماقالىدا 2‏-دۇنيا ئۇرۇشىدىكى پولشالىق ئەسكەر-جان كارسكىنىڭ 1942‏-يىلى «ۋارشاۋا يەھۇدىيلار رايونىدا» كۆرگەن ئېچىنىشلىق تراگېدىيەسى مىسال كەلتۈرۈلۈپ، «ئەگەر بۈگۈن شۇ تارىختىن بىرەر ساۋاق ئېلىنغان بولسا، بۇ چوقۇم خىتاي كىشىلەرنىڭ كىملىكىگە قارىتا ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئېلىپ بېرىۋاتقان شىنجاڭغا تەتبىقلىنىشى كېرەك» دېگەن.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئېلىدە بەلگىلىمىدىن سىرت روزا تۇتقانلار ساقچىغا مەلۇم قىلىنىدۇ

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئېلىدە ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقىلار بولۇپ مىليونلارچە مۇسۇلمانلار خىتاينىڭ يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا قامالغان، پۈتۈن رايون خىتاينىڭ ئىلغار سەۋىيەدىكى نازارەت قىلىش تېخنىكاسى ئارقىلىق قاتتىق نازارەت قىلىنىۋاتقان بىر مەزگىلدە يېتىپ كەلگەن بۇ يىللىق رامىزان، دۇنيا جامائەتچىلىكىنىڭ نەزىرىنى قايتىدىن رايوندىكى مۇسۇلمانلارنىڭ رامىزاندىكى ۋەزىيىتىگە مەركەزلەشتۈرمەكتە.

تەپسىلاتى...

ئاندېرس كور: «دۇنيا ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان زۇلۇمنى بىرلىكتە توختىتىشى لازىم!»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى سىياسىي باستۇرۇش ھەرىكەتلىرى يۇقىرى پەللىگە چىقىۋاتقاندا بۇ ھالنىڭ يالغۇز ئۇيغۇرلار بىلەن چەكلىنىپ قالمايدىغانلىقى، ئەكسىچە بۇنىڭ دۇنيا ئۈچۈنمۇ جىددىي ئويلىنىشقا تېگىشلىك بىر مەسىلە ئىكەنلىكى ھەققىدە پىكىرلەر ئارقىمۇ-ئارقىدىن ئوتتۇرىغا چىقماقتا. ئامېرىكادىكى سىياسىي ئانالىزچى، دوكتور ئاندېرس كور(Anders Corr,Ph.D) نىڭ بۇ ھەقتىكى بىر قاتار ماقالىلىرىنى ئەنە شۇلارنىڭ جۈملىسىدىن دېيىش مۇمكىن.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلە مەدەنىيىتىنى ئۆزگەرتىش مەقسەت قىلىنغان «گۈزەل ئائىلە» ھەرىكىتى دىققەت قوزغىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭ 15-ماي كۈنى بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن «ئاسىيا مەدەنىيەتلەر دىئالوگى» يىغىنىدا نۇتۇق سۆزلەپ، مەدەنىيەتلەرنىڭ كۆپ خىللىقىنى ھۆرمەتلەشنى تەكىتلىگەن ئىدى. ئۇنىڭ بۇ سۆزلەرنى ئۇيغۇر ئېلىدە 2 مىليونغىچە ئۇيغۇر ۋە قازاق قاتارلىق يەرلىك مىللەتلەر لاگېرغا قامىلىپ، تىلى ۋە دىنىدىن ۋاز كېچىشكە مەجبۇرلىنىۋاتقان بىر پەيتتە قىلىشى كۈچلۈك دىققەت قوزغىغان. ئۇ شۇ قېتىملىق نۇتقىدا يەنە «ئۆزىنىڭ ئىرقى ۋە مەدەنىيىتىنى ئۈستۈن كۆرۈش، باشقا مەدەنىيەتلەرنى ئۆزگەرتىشكە ياكى ئۇنىڭ ئورنىغا باشقا بىر مەدەنىيەتنى دەسسىتىشكە ئۇرۇنۇش ئىدراك جەھەتتىن ئەخمىقانىلىك، ئۇسۇل جەھەتتىن ئاپەت خاراكتېرلىكتۇر» دېگەنىدى.

تەپسىلاتى...