تيەنجىن سودا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئىككى غايىب ئوقۇغۇچىسىنىڭ قاراماي ساقچىلىرى تەرىپىدىن تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى رادىيومىزغا ئۇچۇر يوللاپ، خىتايدىكى تيەنجىن سودا ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇۋاتقان زىكرۇللا ۋە قەدىردان ئىسىملىك ئىككى ئوقۇغۇچىنىڭ بۇ يىللىق يازلىق تەتىلدىن كېيىن مەكتەپكە قايتىپ كەلمىگەنلىكى ۋە قارامايدا تۇتقۇن قىلىنغانلىق ئېھتىماللىقىنى مەلۇم قىلغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ تيەنجىن سودا ئۇنىۋېرسىتېتىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا مەزكۇر ئىككى ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىنىڭ نۆۋەتتە مەكتەپتە يوق ئىكەنلىكى ۋە ئۇلارنىڭ قاراماي ساقچىلىرى تەرىپىدىن تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى.

بىز تيەنجىن سودا ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇۋاتقان زىكرۇللا ۋە قەدىردىن شاۋكەت ئىسىملىك ئىككى نەپەر ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىنىڭ بۇ يىللىق يازلىق تەتىلدىن كېيىن مەكتەپكە قايتىپ كەلمىگەنلىكى ۋە يۇرتى قارامايدا ساقچىلار تەرىپىدىن تۇتقۇندا ئىكەنلىكى ھەققىدە ئۇچۇر تاپشۇرۇۋالغان ئىدۇق بىز بۇ ئەھۋالنى ئېنىقلاش ئۈچۈن ئاۋۋال قاراماي ساقچى دائىرىلىرىگە تېلېفون قىلدۇق. تېلېفونىمىزغا تولىمۇ ئەنسىز مۇئامىلە قىلغان ساقچى خادىملىرى مەزكۇر ئىككى ئوقۇغۇچىنىڭ ئەھۋالى ھەققىدە سوئال سورىشىمىزغىمۇ پۇرسەت بەرمىدى.

تەپسىلاتى...

«ئىقتىسادشۇناس» ژۇرنىلى: «ئۇيغۇرلارغا زىيانكەشلىك قىلىش ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتتۇر»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خەلقئارادىكى نوپۇزلۇق مەتبۇئاتلاردىن بولغان «ئىقتىسادشۇناس» ژۇرنىلىنىڭ بۇ ھەپتىلىك مۇقاۋىسى ئۇيغۇرلارغا بېغىشلاندى. «ئۇيغۇرلارنى قىيناش-كىشىلىك ھوقۇقتىكى يەرشارىۋى كرىزىس» دەپ ماۋزۇ قويۇلغان بۇ مۇقاۋىدا يەنە نۇرغۇنلىغان ئادەملەرنىڭ غايەت زور تىكەنلىك سىملارغا سانجىلىپ قالغانلىقى تەسۋىرلەنگەن بىر پارچە ئوبرازلىق رەسىم ئارقىلىق ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى ئوبرازلىق ھالدا يورۇتۇپ بېرىلگەن.

«ئىقتىسادشۇناس» ژۇرنىلىنىڭ بۇ سانىدا يەنە تەتقىقاتچى ئادرىيان زېنز تەمىنلىگەن سانلىق مەلۇمات ئاساسىدا «ئۇيغۇرلارغا قىلىنىۋاتقان زىيانكەشلىك ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» ماۋزۇلۇق بىر پارچە ماقالىمۇ ئېلان قىلىنغان. ماقالىدە قەشقەر ۋىلايىتى ۋە يەركەن ناھىيەسىدە 2019-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە 880,500 بالىنىڭ ياتاقلىق مەكتەپكە ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقى، بۇ ساننىڭ 2017-يىلدىن بۇيان 383 مىڭغا يېقىن ئاشقانلىقى كۆرسىتىلگەن. .

ماقالىدە كۆرسىتىلىشىچە، يەركەن ناھىيىسىنىڭ تەخمىنەن 900,000 ئاھالىسى بار بولۇپ، يەتتە ياشتىن 12 ياشقىچە بولغان باشلانغۇچ مەكتەپ يېشىدىكى بالىلار تەخمىنەن 100,000 دىن ئارتۇق ئىكەن. 2018-يىلى بۇ ئوقۇغۇچىلارنىڭ 9500 دىن كۆپرەكى «يەككە جاپالىق» ياكى «قوش جاپالىق» دەپ خاتىرىلەنگەن. «يەككە جاپالىق» دېگەنلىك ئاتا-ئانىسىنىڭ بىرى تۇتۇپ كېتىلگەنلەرنى، «قوش جاپالىق» دېگەنلىك ئاتا-ئانىسىنىڭ ھەر ئىككىلىسى تۇتۇپ كېتىلگەنلەرنى كۆرسىتىدىكەن.

تەپسىلاتى...

برىيۇسېل يىغىنىدا ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق ناتسىستلار گېرمانىيەسىنىڭ جىنايىتى بىلەن تەڭ تىلغا ئېلىندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

غەرب ئەللىرى بىلەن خىتاينىڭ ئىقتىسادىي مۇناسىۋەتلىرى ئىزچىل داۋاملىشىۋاتقان بۇ ۋەزىيەتتە ياۋروپادىكى ھۆكۈمەتلەر ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان دىنىي زۇلۇم ۋە ئېتنىك قىرغىنچىلىقنى يەنىلا كۆرمەسكە سالامدۇ؟ ئەجىبا ياۋروپادىكى مىللەتلەر 30-يىللارنىڭ ئاخىرى، 40-يىللارنىڭ باشلىرىدا ناتسىستلار گېرمانىيەسىنىڭ بۇ خىل زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىمىغانمۇ؟

بۇ ھەپتە بريوسسېلىدا ياۋروپا دېموكراتىيە فوندى جەمئىيىتى ئامېرىكانىڭ بېلگىيەدىكى باش ئەلچىخانىسى ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى باش شىتابى بىلەن بىرلىكتە تور يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زىيانكەشلىك ۋە ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ بۇنىڭغا قارىتا ھەرىكەت قوللىنىشى ھەققىدىكى مەسىلىلەرنى مۇھاكىمە قىلدى.

بۇ مۇھاكىمە يىغىنىغا ئۇيغۇر ھەرىكىتى تەشكىلاتىنىڭ باشلىقى روشەن ئابباس خانىم، بريۇسسېل ئەركىنلىك ئۇنىۋېرسىتېتى شەرقىي ئاسىيا تەتقىقات مەركىزىنىڭ مۇدىرى ۋانىسسا فرانگىۋېل (Vanessa Frangville)، بۇلغارىيەلىك سىياسەتچى، ياۋروپا پالامېنتىنىڭ ئەزاسى ئىلھان كۇچۇك (Ilhan Kyuchyuk) قاتارلىقلار قاتناشتى ۋە ئۆز پىكىرلىرىنى بايان قىلدى. روشەن ئابباس خانىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ يىغىنغا بريۇسسېلدىكى دىپلوماتلار، پارلامېنت ئەزالىرى ۋە تەتقىقاتچىلاردىن باشقا يەنە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ۋە بېلگىيەدىكى ئۇيغۇر جامائىتىمۇ قاتناشقان.

تەپسىلاتى...

خاسىيەت ئابدۇللا: «خىتاي قىزىم ۋە نەۋرىلىرىمنى تۇتقۇن قىلىش ئارقىلىق ئائىلىمىزنى ۋەيران قىلدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ خالىغانچە تۇتقۇن قىلىش ھەرىكىتى ۋە يىغىۋېلىش لاگېرلىرى سىياسىتى سەۋەبلىك نۇرغۇن ئۇيغۇر ئائىلىلىرى پارچىلانماقتا.

يىللار بويى ۋەتەندە قالغان ئائىلە ئەزالىرىدىن خەۋەر ئالالمايۋاتقان مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بىۋاسىتە زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغان ئائىلە ئەزالىرىنىڭ قىسمىتىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلماقتا. تۆت بالىنىڭ ئانىسى خاسىيەت ئابدۇللا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ زىيانكەشلىكى تۈپەيلى يىللاپ قىزى ۋە نەۋرىلىرىدىن خەۋەر ئالالمايۋاتقان مۇھاجىرەتتىكى ئانىلارنىڭ بىرى.

خاسىيەت ئابدۇللا خانىم ئۈرۈمچى مىللىي شىپاخانىسىنىڭ ئاياللار بۆلۈمىدە خىزمەت قىلغان بولۇپ 2012-يىلى تۈركىيەگە كەلگەن. خاسىيەت خانىمنىڭ قىزى ساباھەت ئەسقەر ئۈرۈمچىدە باشلانغۇچ مەكتەپنى پۈتتۈرگەندىن كىيىن، كۇنمىڭدىكى تۇڭگانلارنىڭ شىگوتۇ قىزلار مەكتىپىدە 4 يىل دىنىي مائارىپ تەربىيەسى ئالغان. ئوقۇشنى پۈتتۈرۈپ بولغاندىن كىيىن ئۈرۈمچىگە قايتىپ، بالىلار يەسلىسىدە خىزمەت قىلغان. كىيىن ئىلاھىيەت كەسپىدە يۇقىرى ئۆرلەپ ئوقۇش ئۈچۈن سەئۇدى ئەرەبىستانغا بارغان. سەئۇدى ئەرەبىستاندا تۇرۇشلۇق ئابدۇرېھىم ئىسىملىك ئۇيغۇر يىگىت بىلەن توي قىلىپ بالىلىق بولغان. 3 يىلدىن كىيىن، يەنى 2014-يىلى ئىككى بالىسى ۋە يولدىشى بىلەن بىرگە ئۈرۈمچىگە قايتىپ كەتكەن. 2015-يىلى يولدىشى بىلەن بىرگە ئاپىسىنى يوقلاپ كېلىش ئۈچۈن تۈركىيەگە كەلگەن. ئۈچ بالىنىڭ ئانىسى ساباھەت ئەسقەر 2016-يىلى ۋەتەندە قالغان بالىلىرىنىڭ يېنىغا قايتىپ كەتكەن بولۇپ، شۇ يىلى 11-ئايدا كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىش ۋە يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا سولاش ھەرىكىتىدە خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا سولانغان.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە باۋارىيە پارلامېنتى ئەسقەرجان ئەپەندىگە «ئاساسىي قانۇن مېدالى» بېرىشنى قارار قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ياۋروپا ئىشلىرىغا مەسئۇل ۋەكىلى، ياۋروپا شەرقىي تۈركىستان بىرلىكىنىڭ رەئىسى ئەسقەر جان ئەپەندى گېرمانىيەنىڭ باۋارىيە شتاتى پارلامېنتىنىڭ «ئاساسىي قانۇن مېدالى» غا لايىق كۆرۈلگەن. مەزكۇر مېدال 1961-يىلى تەسىس قىلىنغان بولۇپ، گېرمانىيە دۆلىتىگە، خەلقىگە شۇنىڭدەك دېموكراتىيە، كىشىلىك ھوقۇق ۋە قانۇن دۆلىتىگە ئوخشاش قىممەت قاراشلارنى تونۇشتۇرۇش ئۈچۈن زور تۆھپە قوشقان كىشىلەرگە بېرىلىدىكەن.

ئەسقەرجان ئەپەندى گېرمانىيە باۋارىيە شتاتى پارلامېنتىنىڭ رەئىسى ئىلسە ئائىگنېر قول قويغان خەتنى تاپشۇرۇپ ئالغان. خەتتە مۇنۇلار يېزىلغان: «باۋارىيە شتاتىغا ۋە خەلقىگە قوشقان تۆھپىلىرىڭىز ۋە دېموكراتىيە، كىشىلىك ھوقۇق، ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە قانۇن دۆلىتىگە ئوخشاش ئۇقۇملارنىڭ ئومۇملىشىشى ئۈچۈن ئېلىپ بارغان ئالاھىدە كۆرەشلىرىڭىز ۋە بۇ يولدا كۆرسەتكەن خىزمەتلىرىڭىزنى باھالاپ سىزگە پارلامېنتىمىز بۇ مېدالنى بېرىشنى مۇۋاپىق كۆردى. قوبۇل قىلىدىغان-قىلمايدىغانلىقىڭىزنى بىزگە يازما ھالدا ئۇقتۇرۇشىڭىزنى ئىلتىماس قىلىمەن».

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇقنى ئەڭ قاتتىق دەپسەندە قىلغۇچىلار كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىگە سايلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

13-ئۆكتەبىر كۈنى، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئومۇمىي كېڭىشى ب د ت نىڭ ئەڭ مۇھىم كىشىلىك ھوقۇق ئورگىنى بولغان «كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى» نىڭ ئەزالىرى سايلاپ چىقىلدى. ئاۋاز بېرىش نەتىجىسىدە خىتاي، رۇسىيە، كۇبا، پاكىستان قاتارلىق 15 دۆلەت ئەزا بولدى. كىشىلىك ھوقۇقنى ئەڭ قاتتىق دەپسەندە قىلىۋاتقانلىقى تەنقىدلىنىۋاتقان يۇقىرىدىكى دۆلەتلەرنىڭ كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدىن ئورۇن ئېلىشى خەلقئارالىق ئاخباراتلاردا زور ئىنكاس قوزغىدى. تىۋىتتىردە بۇ ۋەقە «دۇنيا كىشىلىك ھوقۇقىنىڭ قارا كۈنى» دەپ باھالاندى.

ئامېرىكا كېڭەش پالاتا ئەزاسى ماركو رۇبىيومۇ تىۋىتتىردا ئىنكاس قايتۇردى. ئۇ «خىتاي، رۇسىيە ۋە كۇبانىڭ كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدە ئورۇن ئېلىشى تولىمۇ كۈلكىلىك. بۇ سېستىمىدىكى چاتاق بولۇپلا قالماي، دۇنيادا ھەل قىلىنىشنى كۈتۈۋاتقان جىددىي كىرىزىسلار ئۈچۈنمۇ بىر تراگېدىيە» دەپ باھالىدى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى دولقۇن ئەيسا خىتاينىڭ كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىگە ئەزا بولۇپ كىرىشىنى «ئېغىر خاتالىق»، دېدى.

دىققەت قوزغايدىغىنى، خىتاي 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىگە 15 دۆلەت ئىچىدە ئەڭ تۆۋەن ئاۋازغا ئېرىشىپ كىرگەن ئىكەن. كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاي ئىشلىرى دىرېكتورى سوفى رىچاردسون بۇنىڭ ياخشى ئۆزگىرىشلىكىنى تەكىتلىدى. ئۇ «خىتاينىڭ ئەسلىدە كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدە ئورنى بولماسلىقى كېرەكتى. شۇنداقتىمۇ ئۇنى قوللايدىغان دۆلەتلەرنىڭ ئازىيىشى ياخشى ئىش» دېدى.

تەپسىلاتى...

سەئۇدى ئەرەبىستان خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەن ئۇيغۇر مۇساپىرى ئوسمان ئەخمەت توختىنىڭ قۇدىسىنىڭ پۈتۈن ئائىلىسى تۈرمىدە ئىكەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

سەئۇدى ئەرەبىستان ھۆكۈمىتىنىڭ يېقىنقى 4 يىل ئىچىدە تۈركىيەدىن ئۆمرە ھەجگە بارغان ياكى سەئۇدى ئەرەبىستانىدا ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلاردىن ئاز دېگەندە 5 كىشىنى تۇتقۇن قىلىپ، خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەنلىكى مەلۇم بولغان. رادىيومىز خىتايغا قايتۇرۇلغان تۇتقۇنلارنىڭ ئىچىدىكى 4 كىشىنىڭ كىملىكىنى ئېنىقلاپ چىققان بولۇپ، خوتەنلىك تىجارەتچى ئوسمان ئەخمەت توختى ئەنە شۇلارنىڭ بىرى ئىدى.

مەلۇم بولۇشىچە، نۆۋەتتە ئوسمان ئەخمەت توختىنىڭ تۈركىيەدە قالغان ئائىلىسى ئۇلارنىڭ خوتەندە قېلىپ قالغان 3 پەرزەنتىدىن چوڭ قىزى ۋە ئۇنىڭ يولدىشىنىڭ 15 يىللىق كېسىلگەنلىكى، ئۇنىڭ يولدىشىنىڭ قالغان 2 ئاكىسى بىلەن قېينىئانىسىنىڭ تۈرمىدە ئىكەنلىكىگە دائىر ئۇچۇرلارغا ئېرىشكەن. ئوسمان ئەخمەت توختىنىڭ 3 پەرزەنتى بىلەن تۈركىيەدە ياشاۋاتقان ئايالى سۇدىنىسا خانىم 13-ئۆكتەبىر زىيارىتىمىزنىڭ قوبۇل قىلىپ، قىزى ۋە قۇدىسىنىڭ ئائىلىسىدىكى ئەھۋاللارنى ئاشكارىلىدى.

سۇدىنىسا خانىمنىڭ تەكىتلىشىچە، ئۇنىڭ كۈيئوغلى ئابدۇلېتىپ «قۇرئان» دەرسى ئالغانلىقى ئۈچۈن كېسىلگەن. سۇدىنىسا خانىم مۇنداق دېدى: «بالىلىرىمنىڭ ئەھۋالىدىن ھېچقانداق خەۋىرىم يوق. قېينىئاتىسىمۇ يوق، كۈيۈئوغلۇممۇ يوق، ئۇنى 2016-يىلى 15 يىللىق كېسىۋەتكەن. كۈيۈئوغلۇمنىڭ ئىسمى ئابدۇلېتىپ ئابدۇغېنى ئىدى. ئۇكامنىڭ ئىسمى ئابدۇغېنى ئابدۇلېتىپ، كۈيۈئوغلۇمنىڭ ئىسمى ئابدۇلېتىپ ئابدۇغېنى. ‹ئۇكامنىمۇ ئېلىپ كېتىپتۇ› دەپ ئاڭلىغان، لېكىن قويۇپ بەردىمۇ-بەرمىدىمۇ بىلمىدىم، خەۋىرىم يوق. كۈيۈئوغلۇمنى بىزنىڭ ئۆيدە يولدىشىمدىن ‹قۇرئان› نى يادقا ئالغان، شۇنىڭدىن تۇتۇلغانلىقىنى ئاڭلىدۇق، ئەمما يەنە باشقا قانداق سەۋەب بارلىقىنى بىلمىدۇق.»

تەپسىلاتى...

ياپونىيەدە تۇنجى قېتىم كەڭ-كۆلەملىك گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ياپونىيە ئاۋام پالاتاسى ئەزاسى ناگاۋۇ تاكاشى ئەپەندى ئۇيغۇرلارنىڭ ھازىرقى ئېغىر ئەھۋالىنى ئاڭلىتىش ۋە گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتىدە سۆز قىلماقتا. 2020-يىلى 10-ئۆكتەبىر، ياپونىيە.

10-ئۆكتەبىر كۈنى ياپونىيەنىڭ ئوساكا شەھىرىدە پارلامېنت ئەزاسى مارۇياما ئەپەندى ۋە ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ ئۇيۇشتۇرۇشى بىلەن چوڭ كۆلەملىك ئۇيغۇرلارنىڭ ھازىرقى ئېغىر ئەھۋالىنى ئاڭلىتىش ۋە گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلگەن.

بۇ پائالىيەتكە ياپونىيە ئاۋام پالاتاسى ئەزاسى ناگاۋۇ تاكاشى ئەپەندى، 12 نەپەر يەرلىك پارلامېنت ئەزاسى ۋە قوشنا شەھەرلەرنىڭ شەھەر باشلىقلىرى ئىشتىراك قىلغان. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ياپونىيەدىكى ۋەكىلى ۋە ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ پەخرىي رەئىسى ئىلھام مەخمۇت ئەپەندى ياپونىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن تۇنجى قېتىملىق گۇۋاھلىق بېرىش يىغىنىنىڭ ئىنتايىن ئۈنۈملۈك ئۆتكەنلىكىنى بايان قىلدى.

بۇ گۇۋاھلىق بېرىش ئىلھام مەخمۇت ئەپەندى، ياپونىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى دوكتور ئابدۇكېرىم ئابدۇراخمان ئەپەندى، مۇئاۋىن رەئىسى ئەخمەت لېتىپ ئەپەندى ۋە ئىدارە ھەيئىتى ئەزاسى خەلمەت روزاخۇن ئەپەندىلەر ئىشتىراك قىلغان. ئەخمەت لېتىپ ئەپەندى مەزكۇر يىغىندا ئۇيغۇرلارنىڭ ھازىرقى ئېغىر ۋەزىيىتى توغرىسىدا مەخسۇس دوكلات بەرگەن.

خەلمەت رۇزاخۇن ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، يىغىندا ئوساكا ۋە شۇ ئەتراپتا تۇرۇۋاتقان 6 نەپەر ئۇيغۇر ئۆز يۇرتلىرىدىكى ئاتا-ئانىلىرى ۋە ئۇرۇق-تۇغقانلىرى بولۇپ 100 دەك كىشى توغرىسىدا گۇۋاھلىق بەرگەن. خەلمەت روزاخۇن ئەپەندى بۇ ھەقتە بىزگە مەلۇمات بەردى.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيەنىڭ 7 چوڭ شىركىتى ئۇيغۇرلارنىڭ مەجبۇرىي ئەمگىكى بىلەن ئالاقىسى بارلىقىنى ئىنكار قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدە نەشىردىن چىقىدىغان داڭلىق گېزىتلەردىن «سۈرەتلەر» گېزىتى 7-ئۆكتەبىر كۈنى «گېرمانلار خىتايدىكى مەجبۇرىي ئەمگەكتىن نەپكە ئېرىشمەكتە» ناملىق زور ھەجىملىك بىر ماقالە ئېلان قىلدى. ماقالىدا ئاۋسترالىيە ئىستراتېگىيەلىك تەتقىقات ئىنىستېتۇتىنىڭ 3-ئايدا ئېلان قىلغان دوكلاتىغا ئاساسەن گېرمانىيەدىكى دۆلەت ھالقىغان 7 چوڭ شىركەتنىڭ خىتايدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن بولغان ئالاقىسى ئۈستىدە ئېلىپ بارغان ئىزدىنىشلىرىنىڭ نەتىجىسى ئېلان قىلىنغان.

ماقالىدا بايان قىلىنىشىچە، 2017-ىلىدىن 2019-يىلىغىچە خىتايغا قۇل ئىشچى سۈپىتىدە يۆتكەلگەن 80 مىڭ ئۇيغۇرنىڭ مەجبۇرىي ئەمگىكىدىن مەنپەئەتكە ئېرىشىۋاتقان دۇنيادىكى دۆلەت ھالقىغان 83 شىركەت ئىچىدە گېرمانىيەنىڭ 7 چوڭ شىركىتىمۇ يەر ئالغان بولۇپ، بۇلار Adidas، Puma، BMW، Volkswagen، Bosch، Simens، Daimler قاتارلىقلاردىن ئىبارەت ئىكەن.

«سۈرەتلەر» گېزىتى بۇ 7 گېرمان شىركىتىدىن خىتايدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن بولغان ئالاقىسىنىڭ زادى قايسى دەرىجىدە ئىكەنلىكى، ئىمپورت قىلىۋاتقان خام ئەشيا مەنبەلىرى ئىچىدە قۇل ئىشچى بولۇپ ئىشلىتىلىۋاتقان ئۇيغۇرلار بىلەن بىۋاستە ياكى ۋاستىلىق مۇناسىۋېتىنىڭ بار-يوقلىقى توغرىسىدا يازما شەكىلدە سوئاللار سورىغان. بۇ 7 شىركەتتىن 6 نەپىرى يازما شەكىلدە جاۋاپلار بەرگەن. دائىملېر ناملىق شىركەت جاۋاپ بەرمىگەن.

تەنتەربىيە ئايىقى ۋە كېيىملىرىنى ئىشلەپ چىقىرىدىغان Adidas ناملىق داڭلىق شىركەت جاۋابىدا مۇنداق دېگەن: «Adidas ئەزەلدىن شىنجاڭدىن مەھسۇلات ئىمپورت قىلىپ باقمىدى. Adidas نىڭ خىزمەت پىرىنسىپى ھەرقانداق شەكىلدىكى مەجبۇرىي ئەمگەك ياكى تۈرمە ئەمگەكلىرىنى بىردەك چەكلەيدۇ. بۇ پىرىنسىپ تەمىنلەش زەنجىرىدىكى بارلىق شىركەتلەرگە قارىتا ئورتاق كۈچكە ئىگە ھەمدە قەرەللىك ھالدا تەكشۈرۈپ تۇرىلىدۇ.»

تەپسىلاتى...

سەئۇدى ئەرەبىستان يېقىنقى 4 يىل ئىچىدە ئاز دېگەندە 5 ئۇيغۇرنى خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

سەئۇدى ئەرەبىستان ھۆكۈمىتى يېقىنقى 4 يىل ئىچىدە تۈركىيەدىن ئۆمىر ھەجگە بارغان ياكى سەئۇدى ئەرەبىستانىدا تۇرۇۋاتقان ئۇيغۇرلاردىن ئاز دېگەندە 5 كىشىنى تۇتقۇن قىلىپ، خىتايغا قايتۇرۇپ بەرگەن.

نۆۋەتتە رادىيومىز خىتايغا قايتۇرۇلغان بۇ 5 ئۇيغۇرنىڭ ئىچىدىكى 4 كىشىنىڭ كىملىكىنى ئېنىقلاپ چىقتى. تۈركىيەدە تۇرۇشلۇق ئۇيغۇر مۇھاجىرى ئوسمان ئەخمەت توختى ئەنە شۇلارنىڭ ئىچىدىكى بىرى. ئايالى سۇدىنىسا خانىم ۋە 3 پەرزەنتى بىلەن 2015-يىلدىن بېرى تۈركىيەدە پانالىنىپ كېلىۋاتقان ئوسمان ئەخمەت توختى 2018-يىلى سەئۇدى ئەرەبىستانغا ئۆمىر ھەجىگە بارغاندا تۇتقۇن قىلىنىپ، خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەن.

ئوسمان ئەخمەت توختى 2014-يىلى خوتەندە بىر قېتىم تۇتقۇن قىلىنغاندىن كېيىن قويۇپ بېرىلگەن بولۇپ، ئۇ 2015-يىلى ئايالى بىلەن سەئۇدى ئەرەبىستانغا چىقىپ، ئۇ يەردىن تۈركىيەگە كېلىپ ياشىغان. نۆۋەتتە ئۇنىڭ 2018-يىلى 7-ئاينىڭ 25-كۈنى سەئۇدى ئەرەبىستانىدا تۇتۇلۇپ، كېيىنكى يىلى 2-ئايدا خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە. ھازىر 3 پەرزەنتى بىلەن تۈركىيەدە ياشاۋاتقان سۇدىنىسا خانىم 6 بالىنىڭ ئانىسى. ئۇ 7-سېنتەبىر زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، ئۆزىنىڭ 3 يىلدىن بېرى خوتەندە قېلىپ قالغان 3 پەرزەنتىدىن ۋە تۇتقۇن قىلىنىپ خىتايغا قايتۇرۇلغان، شۇنداقلا 2 يىلدىن بېرى ھېچقانداق خەۋەر ئالالمىغان يولدىشى ئوسمان ئەخمەت توختىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...