غۇلامىدىن پاختانىڭ ھاياتى (4): قەشقەردىكى ئاخىرقى كۈنلەر ۋە ھىجرەت سەپىرى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 31– ماي

غۇلامىدىن پاختا ئەپەندى ئۆزىنىڭ قەشقەردە ئۆتكۈزگەن بالىلىق ۋە ئۆسمۈرلۈك يىللىرىنى ئەسلىگىنىدە ئۇيغۇر دىيارىنىڭ 1940-يىللاردىكى داۋالغۇپ تۇرغان تارىخىي ۋەزىيىتىنى بىر-بىرلەپ كۆز ئالدىغا كەلتۈرىدۇ.

ئۇ ئۆزىنىڭ قەشقەردىكى ئاشۇ قىسقىغىنا ھاياتىدا جاللات شېڭ شىسەينىڭ سوۋېت ھامىيلىقىدا يۈرگۈزگەن مۇستەبىت ھۆكۈمرانلىقىنى، ئارقىدىن گومىنداڭ ھۆكۈمرانلىقى ۋە «11 بىتىم» دىن كېيىنكى بىرلەشمە ھۆكۈمەت دەۋرىنى شۇنداقلا 1949-يىلىنىڭ كەچ كۈز مەزگىلىدە ئۇيغۇر دىيارىغا باستۇرۇپ كىرگەن خىتاي ئازادلىق ئارمىيەسىنىڭ ۋەھىمىسىنى بېشىدىن ئۆتكۈزگەنلىكىنى ئەسلىمە قىلىدۇ.

غۇلامىدىن ئەپەندى 1947-يىلى دادىسى ئەخمەت پاختانىڭ تۈركىيەدە ھايات ئىكەنلىك خەۋىرىنى ئالغاندىن كېيىن كېيىن، دادىسى بىلەن يۈز كۆرۈشۈپ تۈركىيەدە ئوقۇش ئۈچۈن گومىنداڭ ھۆكۈمىتىدىن پاسپورت تەلەپ قىلىدۇ. ھالبۇكى، چىرىپ ئاللىقاچان ئۇلى تەۋرەپ قالغان گومىنداڭ دائىرىلىرى ئۇنىڭ بۇ تەلىپىنى رەت قىلىپ، پاسپورت بېرىشنى يىللارچە كەينىگە سوزىدۇ.

ئۇ مىڭ بىر مۇشەققەتلەر بىلەن گومىنداڭ دائىرىلىرىدىن پاسپورت ئالغان ۋە چەتئەلگە مېڭىش تەييارلىقىنى قىلىۋاتقان ۋاقىتتا تارىخ ئاللىقاچان 1949-يىلىنىڭ كۈز مەزگىلىگە كېلىپ قالىدۇ. قەشقەردىكى ئاشۇ ئەڭ ئاخىرقى ساناقلىق كۈنلەردە ياش غۇلامىدىن ھېيتگاھ جامەسىنىڭ ئالدىغا چاپلانغان بىر چوڭ ئۇقتۇرۇشنى كۆرىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : «ئاللاھ خەلىپە قىلىپ ياراتقان»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 31– ماي

بىر كۈنى سوراق قىلىنىۋاتسام بىر ساقچى «ئاللاھ بىزنى بۇ زېمىنغا خەلىپە قىلىپ ياراتقان» دېگەن جۈملىدىكى مەنانى سوراپ كىرىپتۇ.

شۇئان ئېسىمگە خوتەندىكى لېكسىيەمدە شۇنداق دېگەنلىكىم كېلىپ ئەندىكىپ كەتتىم. سوراقچىلار ماڭا قارىدى. مەن سەگەكلىشىپ ئۇ جۈملىدىكى خەلىپە دېگەن سۆزنى «ۋاكالەتچى»، زېمىن دېگەن سۆزنى «يەر شارى» دېگەن مەنىدە خىتايچىغا تەرجىمە قىلىپ بەردىم. ئەلۋەتتە بۇ يەردىكى زېمىن ۋە خەلىپە باشقا مەنىدە ئىدى. سورىغان ئۇيغۇر ساقچى چىقىپ كەتكەندىن كېيىن سوراقچىلار قاقشاپ كەتتى. ئېيتىشىچە يېقىندىن بېرى ئۇيغۇرچە ئۆگەنگەن خىتاي ساقچىلار ۋە خىتايچە ئوقۇغان ئۇيغۇر ساقچىلار كۆپىيىپ كەتكەنمىش، ئۇلار ئۇيغۇرچىنى تۈزۈك بىلمەسمىش، خېتىنى ئوقۇغىلى بولماسمىش. مەن دەرھال پۇرسەتنى چىڭ تۇتۇپ،نېمە ئۈچۈن ئانا تىل مائارىپىنىڭ ۋە تىلىمىزنى قوغداشنىڭ تەخىرسىزلىكىنى قىستۇرۇپ قويدۇم، ئەمما ئىچىمگە بىر قورقۇنچ چۈشتى.

2013-يىلى ماي ئايلىرىدا شەھىدانە خوتەندە لېكسىيە سۆزلىگەن ئىدىم. مەن سۆزۈمنى ئاللانىڭ ئىنساننى زېمىنغا خەلىپە قىلىپ ياراتقانلىقىنى، ئەڭ چىرايلىق سىياق ۋە دەخلىسىز ئىززەت ئاتا قىلغانلىقىنى، ئىسلامدا يەككە ئىنسان ھاياتىنىڭ بارلىق ئىنسانلار ھاياتىغا باراۋەر قىممەتكە ئىگە قىلىنغانلىقىنى، روسۇلىللانىڭ ئىنساننىڭ ھۆرمىتىنى مەككىدىن ئۈستۈن قويغانلىقىنى تەكىتلەپ باشلىغان ئىدىم. ئاندىن ئۇيغۇرلارنىڭ مۇشۇ ئەقىدىگە ئەمەل قىلىپ ياشاپ كەلگەچكە «ئادەم ئادەمگە مېھمان، جان تەنگە» دەپ قارايدىغانلىقىنى، تارىختا بىر موماينىڭ تەۋەررۈك ئۆيىنى چاقماسلىق ئۈچۈن ھېيتگاھنىڭ دەرۋازىسىغا بىر مېھراپنىڭ كەم چىقىرىلغانلىقىنى سۆزلىگەن ئىدىم. مەن يەنە «قۇرئان» دا ئادەمنىڭ تىلى بولغانلىقى ۋە شەيئىلەرنى تەسۋىرلەپ بېرەلىگەنلىكى سەۋەبلىك پەرىشتىلەرنىڭ سەجدىسىگە لايىق ئۈستۈن بولغانلىقى، شۇڭا ئۇيغۇرنىڭمۇ تىلى بىلەن ئىززەتلىك، تىلى بىلەن ئۈستۈن بولمىسا، مىللەت سۈپىتىدە ھۆرمىتىنىڭ بولمايدىغانلىقىنى شەرھلەپ لېكسىيەمنى باشلىغان ۋە شۇنداق خۇلاسە قىلغان ئىدىم.

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : سوراقتىكى «سەن»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 25– ماي

ساقچىنىڭ تۇنجى ئىزدىشى 1997-يىلى بېيجىڭدا ئوقۇۋاتقان چېغىمدا بولغان، ئۇ چاغدا ساقچى مۇغەمبەر ۋە سىپايە، مەن ساددا ۋە تۈرگۈن ئىدىم.

ئارىدىن 8 يىل ئۆتۈپ تۈركىيەگە تەتقىقاتقا مېڭىش ئالدىدا سىرلىق بىر «چاي» ئىچتىم. سۆھبەتتە گەنسۇ ئۆلكىلىك بىخەتەرلىك تارماقلىرىدىن كەلگەنلەر مېنى تۈركىيەدىكى ئۇيغۇرلار ھەققىدە مەلۇمات يەتكۈزۈشكە ئاۋۋال ئالداپ، كېيىن قىستىدى. تەھدىت سېلىنغان تارىخىم شۇ چاغدا باشلاندى. شۇندىن كېيىن ئىزدەش، سوراش ۋە تەھدىت سېلىشلار كۆپ بولغاچ كۆنۈپمۇ قالدىم. سايەمدەك ئەگەشكەن ئۇ خىلدىكى «سۆھبەت» ۋە «چاي» لاردا مەن سورۇنغا سىيلىق تەكلىپ قىلىنغۇچى بولغاچقا ھېكايە سۆزلىگۈچى، رىياسەتچى ئىدىم، ئىززەتلىك مېھمان ئىدىم، «سىز، سىلى، ئۆزلىرى» دېيىلەتتىم. 2013-يىلى 19-ئاۋغۇستتىكى تۇتقۇن قىلىشتا مەن «مەھبۇس» قا، تەييار جىنايى ھېكايىنىڭ سەنلەنگەن پېرسوناژىغا، ئۇيغۇر ۋەزىيىتىنى سىياسىيلاشتۇرۇشنىڭ قۇربانىغا ئايلاندىم.

تەپسىلاتى...

غۇلامىدىن پاختانىڭ ھاياتى (3): پاختا ئائىلىسىدىكى 14 يىللىق جۇدالىق

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 25– ماي

غۇلامىدىن پاختا ئەپەندى ئۆزىنىڭ قەشقەردىكى بالىلىق ھاياتىنى ئەسلىگىنىدە 1930-يىللارنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا دادىسى ئەخمەت پاختانىڭ ئىز-دېرەكسىز غايىب بولغانلىقىدەك ئائىلە پاجىئەسىنى ئەسلا ئۇنتۇمايدۇ.

14 يىللىق جۇدالىقتىن كېيىن، يەنى 1950-يىللارنىڭ باشلىرىدا يىگىتلىك قۇرامىغا يەتكەن غۇلامىدىن پاختا دادىسى بىلەن ئىستانبۇلدا كۆرۈشكىنىدە بۇ جۇدالىقنىڭ سىرى ئاندىن ئاشكارا بولىدۇ.

غۇلامىدىن ئەپەندىنىڭ دادىسىدىن ئاڭلىغانلىرىغا قارىغاندا، ئەينى ۋاقىتتا قەشقەر دوتىيى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنغان ئەخمەت پاختا كېچىدە مەخپىي ھالدا يەكەنگە ئېلىپ بېرىلىدۇ. ئىككىنچى كۈنى تاڭ سەھەردە ئۆلۈم خېتى كېسىلگەن 6 نەپەر ئۇيغۇر مەھبۇس يەكەندىكى خىتاي ئەسكەرلىرىنىڭ گازارمىسىدا مەخپىي ھالدا ئۆلۈمگە بۇيرۇلىدۇ. قىلىچىنى يالىڭاچلىغان جاللات ئۆلۈم جازاسىنى ئىجرا قىلىشقا باشلىغان ئاشۇ مۇدھىش دەقىقىدە ئەخمەت پاختا تاسادىپىي ھالدا ئۆلۈمدىن قۇتۇلۇپ قالىدۇ.

تەپسىلاتى...

خىتايدا مۇسۇلمانلارغا قارشى كەيپىياتنىڭ ئەۋج ئېلىشى ۋە ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان مۇئامىلە (2)

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 25– ماي

دۇنيانىڭ باشقا جايلىرىدا ئۆتكەن ئون نەچچە يىلدىن بۇيان باش كۆتۈرۈۋاتقان ئىسلام ۋەھىمىسىنىڭ ھازىر خىتاي تەۋەسىگە يېيىلىۋاتقانلىقى مەلۇم بولماقتا. تېخىمۇ مۇھىمى، خىتايدا مۇسۇلمانلارغا قارشى كەيپىياتنىڭ ئەۋج ئېلىشى بىلەن ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى ۋەزىيەتنىڭ باغلىنىپ قېلىۋاتقانلىقى بىر قىسىم ئانالىزچىلارنىڭ دىققىتىنى تارتتى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن خەلقئارادىكى چوڭ مەتبۇئاتلاردا مۇشۇ مەسىلىلەر ھەققىدىكى تەھلىل ماقالىلىرى ئېلان قىلىندى ھەمدە ئالاقىدار مەسىلىلەر مۇھاكىمە قىلىندى.

تەپسىلاتى...

خىتايدىكى «تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇش» ۋە ئۇيغۇرلار مەسىلىسى (2)

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 18– ماي

ئۇيغۇرلار دىيارىدا 2016-يىلى ئاۋغۇستتىن باشلاپ ئىجرا قىلىشقا باشلىغان «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش نىزامى» خەلقئارانىڭ دىققىتى ۋە تەنقىدىگە دۇچ كېلىۋاتقان بىر پەيتتە، ئالاقىدار كىشىلەر بۇنداق بىر قانۇن ئارقىلىق تېررورلۇقنى چەكلىمەكچى بولغانلىق، ئەمەلىيەتتە ئەڭ ئەقەللىي ئىنسان ھەقلىرىنىڭ تېخىمۇ دەپسەندە بولۇشىغا يول ئاچىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن بىز بىر قىسىم مۇتەخەسسىسلەر بىلەن سۆھبەتلەشتۇق ھەمدە خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى كۈرەش» دېگەن نامدىكى باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىدە ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان مەسىلىلەرنى مۇھاكىمە قىلدۇق.

دۇنيا مىقياسىدا تېررورلۇق ۋە بىخەتەرلىك مەسىلىسى ئورتاق تېمىغا ئايلانغان ۋەزىيەتتە، خىتاينىڭ بۇ ئومۇمىي ئېقىمغا قىستۇرۇلۇپ كىرىشى بىلەن، خىتاينىڭمۇ «تېررورلۇقنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچراۋاتقانلىقى» ئۆتكەن يىگىرمە يىلغا يېقىن مەزگىلدە ئىزچىل تەكىتلەندى. بۇنىڭ ئەڭ يېڭى نەتىجىسى بولسا خىتايدا ماقۇللانغان «تېررورلۇققا قارشى قانۇن» ۋە ئۇيغۇرلار دىيارىدا ئۇنىڭ قوشۇمچە مەزمۇنى سۈپىتىدە ئېلان قىلىنغان «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش نىزامى» دا ئەكس ئەتتى.

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : مەھبۇسلۇق مەشىقى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 17– ماي

كامېردا ياتقان ۋاقتىم ئۇزىرىپ كونا مەھبۇسقا ئايلانغاندىن كېيىن كۈندە تاياق يېيىشتىن قۇتۇلدۇم، ئەمما يۈرەكنى غاجايدىغان-ئامالسىزلىقتىن – تاياق يېگەنگە تاماشىبىن بولۇشتىن قۇتۇلالمىدىم. ھەر كۈنى يېڭى مەھبۇس كىرىپ تۇراتتى ۋە مەھبۇسلۇق مەشىقىگە سېلىنىپ خورلىناتتى. مەھبۇسلۇق مەشىقى دېگىنى قاماقخانىدا دېيىشكە تېگىشلىك سۆز، تۇرۇشقا تېگىشلىك قىياپەت ۋە قىلىشقا تېگىشلىك ھەرىكەتلەرنى ئۆزلەشتۈرۈش ئىدى. يېڭى مەھبۇسلارنى كامېر باشلىقىنىڭ بۇيرۇقى بويىچە ئۇزاقراق ياتقان بىر قولچوماق مەشىقلەندۈرەتتى. بۇ قولچوماقلار ئۇيغۇر ياكى خىتاي بولۇشىدىن قەتئىينەزەر بۇيرۇق خىتايچە بېرىلەتتى. خىتايچىنى پەقەت بىلمەيدىغان، ئانچە مۇنچە سۆزلەشنى بىلسىمۇ ئوقۇپ يېزىشنى بىلمەيدىغان ئۇيغۇر بالىلىرى ھەر دائىم خورلىناتتى، بوزەك ۋە ئەخمەق قىلىناتتى.

مەھبۇسلۇق مەشىقىدە گۇندىپاي كامېر ئالدىغا كەلگەن، سوراققا ئېلىپ چىققان، كامېرغا كىرىپ تەكشۈرگەن، سوراقخانىغا ئېلىپ ماڭغان، سوراقتىن قايتقان، قاماقخانا باشلىقى تەكشۈرگەن، دوختۇر كەلگەن، مانېۋىر قىلىنغان، ئەسكەر ئۈستۈنكى كارىدوردىن قوراللىق نازارەت قىلغان، يۇقىرىدىن رەھبەر كەلگەن…دېگەندەك ئەھۋاللاردا قانداق قىياپەتتە تۇرۇش ۋە قانداق سۆز-ھەرىكەتتە بولۇش ئۆگىتىلەتتى. قاماقتا بارلىق سوئال ۋە جاۋابلار خىتايچە قېلىپلاشتۇرۇلغان بولۇپ مەھبۇسلار يادلىشى كېرەك ئىدى. مەشىق جەريانىدا مەھبۇس ئازراقلا بىخەستەلىك بىلەن بىرەر سۆزنى ئۆزگەرتىۋەتسە تاياق يەيتتى.

تەپسىلاتى...

غۇلامىدىن پاختانىڭ ھاياتى-2: 1930-يىللاردىكى قەشقەر ۋە پاختا جەمەتىنىڭ قىسمەتلىرى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 17– ماي

«پاختا» دېگەن لەقەم بىلەن پۈتۈن قەشقەر دىيارىغا تونۇلغان بىر جەمەت كىشىلىرى 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدىن 20-ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىغىچە بولغان جەرياندا ئۇيغۇر ئېلىنىڭ جەنۇبىدا مەلۇم ئىجتىمائىي ۋە ئىقتىسادىي تەسىرگە ئىگە ئىدى.

بۇ يىل 87 ياشقا كىرگەن غۇلامىدىن پاختا ئەپەندى نيويوركتىكى شەخسىي تۇرالغۇسىدا رادىئومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلغىنىدا ئۆز نەسەبىنىڭ نېمە ئۈچۈن «پاختا» دېگەن جەمەت لەقىمى بىلەن ئاتالغانلىقىنى مۇنداق بايان قىلىدۇ: «دادام ئەخمەتئاخۇن پاختا، ئۇنىڭ دادىسى مۆمىن چوڭ پاختا ۋە ئۇنىڭمۇ ئالدىدىكى ئەجدادلىرىمىز قەشقەردە پاختا يىغىپ، رۇسىيە ۋە باشقا ئەللەرگە پاختا سېتىش تىجارىتى بىلەن شۇغۇللانغان كىشىلەر ئىكەن. چوڭ دادام مۆمىنئاخۇن چوڭ ۋە دادام ئەخمەتئاخۇننىڭ زامانىغا كەلگەندە دادام رۇسىيەدىن پاختا پىششىقلاپ ئىشلەش ماشىنىسى ئېلىپ كىرىپ، توققۇزاق ھىلاكودىكى قىزىل دەرياسىنىڭ بويىدا پاختا پىششىقلاپ ئىشلەش زاۋۇتى قۇرغان ئىكەن. بۇ زاۋۇتتا يۈزلىگەن ئۇيغۇر ياشلىرى ئىشلىگەن ئىكەن. شۇڭا قەشقەر خەلقى جەمەتىمىزدىن تارتىپ بىزنى ‹پاختا› دېگەن كەسپىي لەقەم بىلەن ئاتاپ كۆنگەن ئىكەن.»

تەپسىلاتى...

خىتايدىكى مۇسۇلمانلارغا قارشى كەيپىياتنىڭ ئەۋج ئېلىشى ۋە ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان مۇئامىلە (1)

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– ماي

خىتاي تەۋەسىدە ئەۋج ئېلىشقا باشلىغان ئىسلام دىنى ھەمدە مۇسۇلمانلارغا قارشى كەيپىياتنىڭ ھازىر تېخىمۇ يۇقىرى پەللىگە چىقىۋاتقانلىقى، شۇنىڭدەك خىتايدىكى ھۆكۈمەت تارماقلىرى ئەڭ سەزگۈرلۈك بىلەن كۆزىتىپ ۋە باشقۇرۇپ كېلىۋاتقان تور دۇنياسىنىڭ بۇ خىل يۈزلىنىشكە يوچۇق ئېچىپ بېرىۋاتقانلىقى دۇنيا جامائەتچىلىكىنىڭ دىققىتىنى تارتماقتا.

مەلۇم بولۇشىچە، ئىسلام دىنىغا قارشى بۇ خىل كەيپىيات يەنە بىر جەھەتتە ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان تۈرلۈك تەڭسىز مۇئامىلە بىلەن بىرلىكتە ئۇيغۇرلار دىيارىنىڭ ۋەزىيىتىنى تېخىمۇ جىددىيلەشتۈرۈشى مۆلچەرلەنمەكتە ئىكەن. خەلقئارادىكى نوپۇزلۇق ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە بۇ مەسىلىلەرنىڭ تەپسىلىي مۇھاكىمە قىلىنىشى ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى ئېغىرلاپ مېڭىۋاتقان سىياسىي مۇھىتنىڭ يەنە بىر تەرىپىنى ئاشكارا قىلدى.

ئۇيغۇرلار دىيارىدا جىددىي يولغا قويۇلۇۋاتقان، شۇنىڭدەك ھەر ساھە كىشىلىرىنىڭ دىققىتىنى تارتىۋاتقان تەدبىرلەرنىڭ بىرى بولغان ئىسلام دىنىغا قارىتىلغان چەكلىمە ھەققىدىكى مۇلاھىزىلەر يېقىندىن بۇيان ھەرقايسى جايلاردىكى دۇنياۋى ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە يېڭىۋاشتىن يەر ئېلىشقا باشلىدى. ئوخشاش بولمىغان مۇلاھىزىلەردىن مەلۇم بولۇشىچە، ھازىرقى كۈندە خىتاي تەۋەسىدىكى ئىسلام دىنىغا قارىتىلغان چەكلەش تەدبىرلىرى شەكلى ئۆزگىرىپ ئىسلام دىنىنى ۋە مۇسۇلمانلارنى «دۈشمەن» دەپ قارايدىغان بىر تۈرلۈك ئومۇمىي چۈشەنچىگە يول ئاچماقتا ئىكەن. «ۋاشىنگتون پوچتىسى» گېزىتىدە 12-ماي كۈنى ئېلان قىلىنغان «خىتايدا ئەۋج ئېلىۋاتقان مۇسۇلمانلارغا قارشى كەيپىيات» سەرلەۋھىلىك ماقالە ئەنە شۇ خىلدىكى مۇلاھىزىلەرنىڭ بىرىدۇر.

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : سوراقتىكى سىرلار

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 11– ماي

قەشقەردىكى تۇنجى سوراقتىن كېيىن ئۈرۈمچىگە پالىنىپ ئىككىنچى قېتىم سوراق قىلىندىم. تۇتۇش بۇيرۇقىدا «مەبلەغ چىقىرىشتا ساختىكارلىق» دېيىلگەن بىلەن، قەشقەردە بۇ ھەقتە سورالمىدى. ئۈرۈمچىدە تۇنجى سوراق ئاساسەن ئانا تىل شىركىتى ھەققىدە بولغان ئىدى. ئەمما شۇندىن كېيىنكى بىر يېرىم ئايلىق سوراقتا نە شىركەتنىڭ، نە ئىقتىساتنىڭ گېپى بولمىدى. بەزىدە تەھدىت، بەزىدە ساختا شەپقەت، بەزىدە زۇلۇم بىلەن داۋام قىلىدىغان سوراقنىڭ مەزمۇنى ئاساسەن «ئامېرىكىدىن نېمىشقا قايتتىڭ، كىم ئەۋەتتى، تۈركىيەگە قانداق باردىڭ، كىم ئالدىڭغا چىقتى، ئامېرىكىدا كىمنى تونۇيسەن، تۈركىيەدە نېمە قىلدىڭ، ئانا تىل مائارىپىنى نېمىگە كۆتۈرۈپ چىقتىڭ، تىلنى قوغداش ھەققىدە نېمە يازدىڭ، نەدە لېكسىيە سۆزلىدىڭ، نېمە مەزمۇندا سۆزلىدىڭ، نەچچە يەردە مەكتەپ قۇردۇڭ، كىملەر بىلەن قانداق پائالىيەتلەرنى قىلماقچى بولدۇڭ؟» دېگەندەك سوئاللار ئىدى. يەتتە ئايدىن كېيىن ئادۋوكاتنىڭ ئېيتىشىچە، مەندىن سورالغان سوراق خاتىرىسى 12 دەپتەر بولۇپتۇ.

سىياسىي سوراق باشلىنىپلا ساقچىلار تالاي قورقۇنچلۇق تۆھمەتلەر بىلەن مېنى جىنايەتچىدەك ھېسسىياتقا كەلتۈرمەكچى بولدى. ئۇلارچە ئانا تىل ھەرىكىتى ئارقىلىق مۇستەقىللىق داۋاسى قىلارمىشمەن. ئۇيغۇرلارنى كۈشكۈرتۈپ بەشىنچى ئىيۇلدەك چوڭ «توپىلاڭ» پەيدا قىلارمىشمەن. شىركىتىم بۆلگۈنچىلىكنى مەقسەت قىلار ئىمىش. تىنىمسىز ئەسەر يېزىش، لېكسىيە سۆزلەش، يىغىن ئۇيۇشتۇرۇش، مەكتەپ ۋە يەسلى ئېچىشتىكى مەقسىتىم «شىنجاڭنى ئايرىپ مۇستەقىل قىلىش» ئۈچۈن قىلغان تەييارلىقىم ئىمىش.

تەپسىلاتى...