ئۇيغۇر ئېلىنىڭ «قىممەتكە توختاۋاتقان» مۇقىملىقى نېمىنى ئىپادىلەيدۇ؟

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  15-مارت

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىنىڭ «مۇقىملىقى» ۋە «بىخەتەرلىكى» نى قوغداش نامى ئاستىدا سەرپ قىلىۋاتقان غايەت زور خىراجىتى ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە كەڭ ئورۇن ئالدى. كۆزەتكۈچىلەر، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىنىڭ مۇقىملىقى ئۈچۈن بۇنچە كۆپ مەبلەغ سېلىشىغا سەۋەب بولۇۋاتقان ئامىللار ۋە بۇنىڭ ئاقىۋىتىنى مۇلاھىزە قىلىشماقتا.

تەپسىلاتى...

مۇتەخەسسىسلەر: «ئۇيغۇر رايونىدىكىدەك بىخەتەرلىك پروگراممىسى زور خاتالىقلارغا سەۋەب بولىدۇ»

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  9-مارت

فلورىدا شتاتىنىڭ پاركلان تولۇق ئوتتۇرا مەكتىپىدە يېقىندا يۈز بەرگەن زور قوراللىق قاتىللىق ۋەقەسى ئامېرىكىدا شۇ سوئالنىڭ ئوتتۇرىغا قويۇلۇشىغا سەۋەب بولدى. بەلكى، ئامېرىكا فېدېراتسىيە تەكشۈرۈش ئىدارىسى گۇماندار نىكولاس كرۇزنىڭ ئامېرىكا ئىجتىمائىي تاراتقۇلىرىدا ئېلان قىلغان سۆزلىرىگە بالدۇرراق دىققەت قىلغان بولسا، گۇماندارنىڭ مۇددىئاسىنى ئالدىنئالا مۆلچەرلەپ، ئاز دېگەندە 17 كىشىنىڭ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان بۇ پاجىئەنىڭ ئالدىنى ئېلىش مۇمكىن ئىدى

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : يانچۇققا يېزىلغان خەت

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  9-مارت

كۆكتاغ قاماقخانىسىغا يۆتكىلىپ، تىكقۇدۇق(لىيۇداۋان) قاماقخانىسىدا باشلىغان كۈندە بەش مىڭ قەدەم مېڭىش پىلانىم توختاپ قالدى. ھاۋالانما تاقاق، كامېردا ماڭغۇدەك بوشلۇق كىچىك بولغاچ ھەرىكەتسىزلىكتە بەدەنلىرىم بوشاپ قەدەملىرىم ئېغىر كېلىشكە باشلىدى. سېمونت پولنى سۈرتسەممۇ تەرلەپ كېتەتتىم. ھەرىكەت قىلاي دەپ بەش ئالتە مېتىر كېلىدىغان پەگاھتا مېڭىشقا باشلىسام باشقا ئۇيغۇر مەھبۇسلارمۇ كەينىمدىن ئەگىشەتتى. ئادەتتە بىر يەرگە كېلىپ ئۇزاقراق پاراڭ قىلغىلى بولمايدىغان بولغاچقا مۇشۇنداق مېڭىپ ئۇيغۇرچە سۆزلەپ خۇمارىمىزنى باساتتۇق. يامان يېرى شۇنچە ئاۋايلىسىمۇ ئۇلارنىڭ پۇتىدىكى كىشەنلەر شاراقلاپ تاختا كارىۋاتتىكى خىتاي ۋە تۇڭگان مەھبۇسلارنىڭ چىرايلىرىغا بىزارلىق يامرايتتى. 

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : خرىستىئان ئاشقۇن

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  3-مارت

كۆكتاغ قاماقخانىسىغا يۆتكىلىپ ئۇزاق ئۆتمەي بۇلاقتاغ رايونىدىكى بىر بۇتخانىغا ئوت قويغان بىر خرىستىئان «ئاشقۇن» مەن بار كامېرغا قامالدى. تەلەپپۇزىدىن خېنەننىڭ خىتايلىرىغا ئوخشايدىغان بۇ ياش تۇتقۇنغا خىتاي مەھبۇسلار ساراڭ تاپقاندەك مۇئامىلە قىلىشقا باشلىدى. ئۈرۈمچىلىك غېنى بولسا ئۇنىڭ خىتاي بۇددىستلار ئون نەچچە يىلدا ئاران پۈتتۈرگەن بۇتخانىغا ئوت قويۇپ بەخىرامان يۈرگىنىگە ھەيران ئىدى.

ۋاڭ 2013-يىلى سېنتەبىردىن باشلاپ قامالغان بولۇپ ئۆزىنى جىنايەتچى ئەمەس خۇراپاتقا قارشى جەڭچى دەپ ئاقلايتتى. ئۇ كامېردىكى ئۇيغۇر مەھبۇسلارغا ئوخشاش ئاشقۇنلۇقتا ئەيىبلەنگەن بولسىمۇ ئۇنىڭغا قىزىل سىياسىي فورما كىيدۈرۈلمىدى. ئۇنىڭ پۇتىغا ئۇيغۇر «ئاشقۇن» مەھبۇسلاردەك كىشەن تاقىلىپ تولا سوراق قىلىنمىغاچ چىرايىدا غەزەپ، قورقۇنچ ۋە ئازابتىن ئەسەرمۇ يوق ئىدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر داۋاسىدا ئىزباسار كىملەر

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-فىۋرال

كۆزىتىشلەرگە قارىغاندا، ئۇيغۇر سىياسىي ئاكتىپلىرى ئىچىدە ئوتتۇرا ياشلىقلارنىڭ ئاساس ئورۇندا تۇتىدىغانلىقى مەلۇم.

گېرمانىيەدە پائالىيەت قىلىۋاتقان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىدا يېشى ئەڭ كىچىك رەھبەر 35 ياش بولۇپ كۆپىنچەيلەن 1960-يىللاردا تۇغۇلغانلار ئىكەن. تۈركىيەدە پائالىيەت قىلىۋاتقان شەرقى تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق جەمئىيىتىدىكى رەھبەرلەر ئاساسەن 1960-يىللار ۋە 1970-يىللاردا تۇغۇلغانلاردىن تەشكىل تاپقان ئىكەن. دۇنيادا ئەزا سانى بىر قەدەر كۆپ بولغان بۇ ئىككى تەشكىلاتتىكى ياشلارنىڭ ئازلىقى مەسىلىسى ئىككىلا تەشكىلاتنىڭ دىققەت-ئېتىبارىنى قوزغاۋاتقانلىقى مەلۇم.

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : «ئەركىنلىك ئوڭشايدۇ»

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-فىۋرال

كۆكتاغ قاماقخانىسىدا خورلۇق، غەزەپ ۋە ئىزتىراپقا تولغان تۇنجى كېچىدىن ئاخىرى قۇتۇلۇپ ئاتماس تاڭغا ئۇلاشتىم. يوتقاننى قائىدە بويىچە سەرەڭگە قېپىدەك قىر چىقىرىپ قاتلاشقا باشلىدىم. كامېرىدا ھەممە ئىش باشقىلارنىڭ نازارىتىدە بولغاچقا، ئازراقلا سەۋەنلىك ئۆتكۈزۈشمۇ يەتكۈدەك كۆڭۈلسىزلىككە سەۋەب بولاتتى. بىرەر كىشىنىڭ خاتالىقى ئېنىقسىزلىقلار ئىچىدە ۋاقىتنى قانداق ئۆتكۈزۈشنى بىلمەيۋاتقان مەھبۇسلار ئۈچۈن بىر تېپىلماس ئەرمەك ئىدى. شۇڭا ھەر قانداق ئىشنى مۇتلەق توغرا قىلماي بولمايتتى. ھەر قېتىم كامېر ئالماشقاندا يوتقان قاتلاشنى تىل-ھاقارەتلەر بىلەن قايتا-قايتا ئۆگىنىپ كېلىۋاتقىنىمغا بىر يىلدىن ئاشقان بولسىمۇ، بۇ يېڭى قاماقخانىدا يەنە تەمتىرىمەكتە ئىدىم. خۇددى يوتقاننىڭ بىر يېرىنى خاتا قاتلاپ قالىدىغاندەك قوللىرىم تىترەيتتى.

تەپسىلاتى...

غۇلامىدىن پاختانىڭ ھاياتى (38): ھاياتىمدىكى پەخىرلىنىدىغان ۋە ئۆكۈنىدىغان نۇقتىلار

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-فىۋرال

«يورۇق ساھىللار» سەھىپىسىدە غۇلامىدىن پاختا ئەپەندى بىلەن ئاز كەم بىر يىلغا سوزۇلغان سۆھبىتىمىز ئاخىرقى باسقۇچقا قەدەم قويدى. ھالبۇكى، ئۇنىڭ ھايات ھېكايىسى تېخى تۈگىمىدى. 87 ياشلىق بۇ بوۋاينىڭ ھايات ھېكايىسى بىز بىلەن بىللە يەنە داۋام قىلماقتا. . .

غۇلامىدىن ئەپەندى سۆھبىتىمىزنىڭ ئەڭ ئاخىرقى كۈنى يېزىق ئۈستىلىنىڭ ئاستىدا ساقلاپ كېلىۋاتقان بىر ساندۇقنى ئاۋايلاپ ئاچتى. ساندۇقتا بىر دانە ئۇزۇن يىللىق نوگاي قاپاق، رەڭگى ئۆڭگەن بولسىمۇ، ئەمما پېتىدىن كەتمىگەن بىر كونا دوپپا، يۈرەك شەكىللىك بىر قۇتىغا قاچىلانغان قەشقەرنىڭ تەۋەررۈك توپىسى ۋە تۈمەن دەرياسىدىن ئالدۇرۇپ كېلىنگەن ئالتە دانە تۇخۇم شەكىللىك تاش بار ئىدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر دىيارىدىكى «ساقچى دۆلىتى» ۋە ئۇنىڭ ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچلىرى

ئەركىن ئاسىيا
2018 – يىلى 16– فىۋرال

ئۆتكەن يىلىدىن بۇيان ئۇيغۇر دىيارىنىڭ ئىسمى-جىسمىغا لايىق بىر «ساقچى دۆلىتى» بولۇپ قالغانلىقى غەرب دۇنياسىدىكى تاراتقۇلاردا قىزىق نۇقتىلارنىڭ بىرى بولۇپ كەلدى. ھالبۇكى، بۇنىڭدىكى نېگىزلىك ھەرىكەتلەندۈرگۈچ ئامىللار يەنىلا كىشىلەرنىڭ نەزەر-ئېتىبارىدىن چەتتە قېلىۋاتقانلىقى مەلۇم. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن بىر قىسىم مۇتەخەسسىسلەر زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، بۇ ھەقتىكى قاراشلىرىنى ئاڭلارمەنلەر دىققىتىگە سۇندى.

تەپسىلاتى...

ئابدۇۋەلى ئايۇپ : كۆكتاغدا قامالغان تۇنجى كۈن

ئەركىن ئاسىيا
2018 – يىلى 16– فىۋرال

2014-يىلى ئاۋغۇستنىڭ ئاخىرقى كۈنلىرى ئىدى. بېشىمغا قارا خالتا كىيدۈرۈپ، قولۇمغا ئىشكەل، پۇتۇمغا كىشەن سېلىپ نەگە ئېلىپ ماڭغانلىقىنى بىلمەيتتىم. كۆزۈم ھېچ نېمىنى كۆرمەيتتى، قۇلىقىم ماشىنا ئىچىدىكى يۆتەل ۋە پۇشۇلداشلاردىن باشقا ھېچ نەرسىنى ئاڭلىمايتتى. ئىنساننى قورقۇنچقا سالىدىغان بۇنداق ئېنىقسىز، ۋەھىمىلىك، سىرلىق سەپەر ھاياتىمدا مۇشۇنىڭ بىلەن تۆتىنجى قېتىم يۈز بېرىۋاتاتتى.

تەپسىلاتى...

غۇلامىدىن پاختانىڭ ھاياتى (37): «ئىستانبۇل خىتابنامىسى» نىڭ ئېلان قىلىنىشى

ئەركىن ئاسىيا
2018 – يىلى 16– فىۋرال

غۇلامىدىن پاختا ئەپەندىدىن: «سىزچە 1992-يىلى ئىستانبۇلدا چاقىرىلغان ‹شەرقىي تۈركىستان مىللىي قۇرۇلتىيى› نىڭ ئەڭ چوڭ مۇۋەپپەقىيىتى زادى نېمە،» دەپ سورىغىنىمىزدا، ئۇ: «تارىخىي پۇرسەتنى قاچۇرمىغانلىقى، يەنى بۇ قۇرۇلتاينىڭ ئەڭ مۇھىم بىر تارىخىي شارائىتتا، دەل ۋاقتىدا ئېچىلغانلىقى،» دەپ جاۋاب بەردى.

خۇددى غۇلامىدىن ئەپەندى تەكىتلىگىنىدەك، ئىستانبۇل قۇرۇلتىيى، يەنى 1992-يىلىدىكى «شەرقىي تۈركىستان مىللىي قۇرۇلتىيى» بېرلىن تېمى ئۆرۈلۈپ، دۇنيا مىقياسىدا كوممۇنىزم لاگېرى يىمىرىلىۋاتقان، سوۋېتلار ئىتتىپاقى غۇلاپ، ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە كافكازدا 5 مۇستەقىل تۈرك دۆلىتى دۇنياغا كەلگەن، خىتايدا تيەنئەنمىن ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتى باستۇرۇلغان بولسىمۇ، ئەمما مۇستەبىت كوممۇنىستىك سىستېما كۈچلۈك خىرىسقا دۇچ كېلىۋاتقان بىر يىللار ئىدى.

تەپسىلاتى...