«يۈرىكىمىز قان يىغلايدۇ»: لاگېر مەھبۇسلىرىنىڭ پاجىئەلىك كەچمىشلىرى (4)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  12-نۇيابىر

ئابدۇسالام مۇھەممەت: خىتاي «تەربىيەلەش مەركىزى» ئارقىلىق ئۆزىنىڭ زۇلۇمىنى ئادالەت، دەپ ھېس قىلدۇرماقچى.

نۆۋەتتە 1 مىليونىدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ ئاتالمىش «قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى» غا قاماقلىق ئىكەنلىكى ھەققىدىكى خەۋەرلەر دۇنيا مەتبۇئاتلىرىدا قىزىق تېمىغا ئايلانغان بىر كۈندە مەزكۇر لاگېرلارنىڭ ھەقىقىي ماھىيىتى ۋە ئۇنىڭ قارا دەرۋازىسى ئىچىدىكى سىرلار تېخى تولۇق ئېچىلغىنى يوق.

تەپسىلاتى...

خىتاي لاگېرىدىكى پاجىئە-ئۆلۈمدىن ھۆرلۈككىچە

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  1-نۇيابىر

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ 2016-يىلىنىڭ ئاخىرلىرىدىن باشلاپ ئۇيغۇرلارنى ۋە باشقا مۇسۇلمان مىللەتلەرنى ئاتالمىش «جازا لاگېرلىرى» غا مىليونلاپ قامىشى، ئاتا-ئانىلىرى لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەن نارەسىدەلەرنىڭ «تىرىك يېتىم» لەرگە ئايلىنىۋاتقانلىقى، ئۇيغۇر زىيالىيلىرى ۋە سەرخىللىرىنىڭ ئارقىمۇ-ئارقا تۇتقۇن قىلىنىشى ياكى ئىز-دېرەكسىز يوقاپ كېتىشى، ئاتالمىش قايتا تەربىيەلەش مەركەزلىرىدە يۈز بېرىۋاتقان سەۋەبسىز ئۆلۈم ۋەقەلىرى پۈتۈن دۇنيا كۆڭۈل بۆلۈۋاتقان بىر مەسىلىگە ئايلاندى.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى ئاسسىمىلياتسىيە قىلىشى ۋە قارشىلىقنىڭ سۇسلىشىشى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  1-نۇيابىر

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «بىز لاگېر قۇرمىدۇق» دېگەن مەزمۇندىكى ئىنكار باياناتلىرى خەلقئارانىڭ مەسخىرىسىگە دۇچ كەلگەندىن كېيىن، ئۇلار تېزلا مۇقامىنى ئۆزگەرتىپ «تېررورلۇق ۋە ئەسەبىيلىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش» ئۈچۈن ئۆزلىرىنىڭ «كەسپىي تېخنىكا مەكتىپى» ئاچقانلىقىنى، بۇ مەكتەپلەردە ئىدىيەۋى جەھەتتىكى «كېسەللىك» كە گىرىپتار بولغانلارنى داۋالاۋاتقانلىقىنى جاكارلىدى. ئەمما دوكتور جاستىن جاكوبسنىڭ قارىشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ تەشۋىقاتى ئۇلارنىڭ پۈتكۈل ئۇيغۇر مىللىتىنى سىستېمىلىق يوقىتىش نىشانى قىلىۋاتقانلىقىنىڭ پەردازلانغان تەسۋىرى، خالاس.

تەپسىلاتى...

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر مىللىي كىملىكىنى يوقىتىش مەقسىتىگە يېتەلەمدۇ؟

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  1-نۇيابىر

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر ئېلىدە يۈرگۈزۈۋاتقان لاگېر سىستېمىسى ۋە شۇنداقلا ئۇيغۇر مىللىي كىملىكىنى يوقىتىشنى مەقسەت قىلغان سىياسەتلىرى خەلقئارادا كۈچلۈك تەنقىدىگە ئۇچراۋاتقان بىر پەيتتە، ئۇيغۇر رايونلۇق پارتكومنىڭ سېكرېتارى چېن چۈەنگو بىر يىغىندا سۆز قىلىپ، ئۇيغۇر ئېلىدە مەڭگۈلۈك ئەمىنلىك بەرپا قىلىش ئۈچۈن ھازىرقى سىياسەتلەرنى 200 يىللىق كۈرەش نىشانى بويىچە قەتئىي داۋاملاشتۇرىدىغانلىقىنى جاكارلىغان. ئۇيغۇر ئېلىدىكى ۋەزىيەتنى كۆزىتىپ كېلىۋاتقان كۆزەتكۈچىلەر خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇنداق ئۇسۇللار ئارقىلىق ئارزۇ قىلغان نىشانىغا يېتەلمەيدىغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئېلىنى زىيارەت قىلغان ساياھەتچىلەرنىڭ «قەشقەر قەدىمىي شەھەر» ھەققىدىكى تەسىراتلىرى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-ئ‍ۆكتەبىر

ئۇيغۇر ئېلىدىكى يۇقىرى تېخنىكىلىق نازارەت سىستېمىسى، بىخەتەرلىك كامېرالىرى، قەدەمدە بىر ئۇچرايدىغان بىخەتەرلىك تەكشۈرۈشلىرى رايوننى زىيارەت قىلىپ كەلگەن چەتئەللىك ساياھەتچىلەرگە فانتازىيەلىك فىلىملاردىكى پەن-تېخنىكىنىڭ كۈچى بىلەن مۇتلەق كونتروللۇق ئىشقا ئاشۇرۇلغان قاراڭغۇ بىر كېلەچەكنى ئەسلەتسە، شۇنىڭ بىلەن ماس قەدەمدە ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيىتىنىڭ تارىخ سەھىپىلىرىگە كۆمۈلۈش گىردابىغا بېرىپ قالغانلىقىمۇ ئۇلارنى قاتتىق ئەپسۇسلاندۇرماقتا.

تەپسىلاتى...

قەيسەر كو: «نۇرىي تۈركەلنىڭ كەچۈرمىشلىرىدىن ئۇيغۇرلارنىڭ دەردىگە نەزەر» (2)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-ئ‍ۆكتەبىر

ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنىڭ قانداق بولۇپ ھازىرقىدەك دۇنياۋى چوڭ تېمىلاردىن بولۇپ قېلىشى ھەققىدە باشلانغان مەخسۇس سۆھبەتتە تور رىياسەتچىسى قەيسەر كو ۋە يەھۇدىي ئانالىزچى جېرېمىينىڭ ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى سوئاللىرى بۇ سۆھبەتنىڭ ئالاھىدە مېھمىنى، ئۇيغۇر سىياسىي پائالىيەتچى نۇرى تۈركەلنىڭ بىۋاسىتە كەچۈرمىشلىرى بىلەن تەبىئىي ھالدا بىرىكىپ كەتكەن ئىدى. شۇ قاتاردا سۆھبەتتىكى مۇھىم نۇقتا ئۇيغۇر ھازىرقى زامان تارىخىدىكى ئەڭ زور ۋەقەلەردىن بىرى بولغان «5-ئىيۇل ئۈرۈمچى ۋەقەسى» گە تاقالغاندا، قەيسەر كو بۇ ۋەقەنىڭ نۇرى تۈركەل ۋە باشقا كۆپلىگەن ئۇيغۇر زىيالىيلىرىغا قانداق تەسىر قالدۇرغانلىقىنى سورىدى.

تەپسىلاتى...

«خىتايدىكى تېررورلۇققا قارشى ئۇرۇش» مۇھاكىمە يىغىنىدىكى پىكىرلەر (1)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-ئ‍ۆكتەبىر

مايكىل كلارك ۋە شان روبېرتس: «خىتايدا ئۇيغۇرلاردىن كېلىۋاتقان تېررورلۇق تەھدىتى مەۋجۇت ئەمەس!»

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى سىياسىي باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىنى ئۇزۇندىن بۇيان «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش كۈرىشى» دەپ پەردازلاپ كۆرسىتىۋاتقان بولۇپ، بۇنىڭ ئاخىرقى نەتىجىسىدە پۈتكۈل ئۇيغۇرلار دىيارى «ئۈستى ئوچۇق تۈرمە» گە ئايلانغانلىقى مەلۇم. ئەمما خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلار دىيارىدا «تېررورلۇق» ۋە «ئەسەبىيلىك» نىڭ مەۋجۇتلۇقى ھەققىدىكى تەشۋىقاتلىرى نەتىجىسىدە غەرب دۇنياسىدىكى بىر قىسىم كىشىلەر بۇ مەسىلىلەر ھەققىدە ئوخشىمىغان دەرىجىدە گاڭگىراپ قالماقتا. ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى خۇدسون مەركىزى بۇ ھەقتىكى ئالاقىدار مەسىلىلەرنى ھەمدە ئاتالمىش «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش كۈرىشى» نىڭ تېگى-تەكتىنى مۇھاكىمە قىلىش ئۈچۈن 5-سېنتەبىر ئوخشىمىغان ساھەلەردىن كەلگەن ئالىملار ۋە مۇتەخەسسىسلەرنى تەكلىپ قىلىپ بىر مەيدان مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزدى.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا پارلامېنتى ئەزالىرىنىڭ ئۇيغۇرلار مەسىلىسى ھەققىدىكى بايانلىرى (5)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-ئ‍ۆكتەبىر

4-ئۆكتەبىر فىرانسىيەنىڭ شىتراسبۇرگ شەھىرىدە چاقىرىلغان ياۋروپا پارلامېنتىنىڭ ئومۇمىي يىغىنىدا ئۇيغۇر دىيارىدىكى خىتاي تەرىپىدىن «تەربىيەلەش مەركەزلىرى» دەپ ئاتالغان «جازا لاگېرلىرى» مەسىلىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھالدا ئۇيغۇرلار توغرىسىدا 15 ماددىلىق قارار ماقۇللىنىشتىن ئىلگىرى، ياۋروپا پارلامېنتىنىڭ بەزى ۋەكىللىرى خىتاي بېسىمىغا قارشى ئۇيغۇر دىيارى ۋە جازا لاگېرلىرى توغرىسىدا ناھايىتى كەسكىن پىكىرلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتتى.

«ياۋروپا پارلامېنتى سوتسىيالىستلار ۋە دېموكراتىيەنى ئىلگىرى سۈرۈش گۇرۇھى» نىڭ لىتۋالىق ۋەكىلى پېتراس ئائۇسترەۋىشىئۇس(Petras Auštrevičius) ئەپەندى ئۇيغۇرلارنىڭ ھېچقانداق تاللاش ھوقۇقى يوقلۇقىنى ئىلگىرى سۈرگەن پارلامېنت ئەزاسى. ئۇ مۇنداق دەيدۇ: «ناھايىتى ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان، خىتاي ھاكىمىيىتى ئۇيغۇرلارنى تەرەققىياتتىن ئۇزاق تۇتۇپ كەلگەن. ئۇيغۇرلار تۇتقۇن قىلىشلار، قىرغىن قىلىشلارغا ئۇچرىغان. ئۇيغۇرلارنىڭ دىنىي ۋە مەدەنىي جەھەتلەردىن تەربىيەلىنىش ھەقلىرى پۈتۈنلەي تارتىۋېلىنغان. بۈگۈنكى جازا لاگېرلىرى سىياسىتىگە كىشىنىڭ ئىشەنگۈسى كەلمەيدۇ. ئۇيغۇرلار باشقا مىللەتلەرگە ئوخشاشلا ئۆزىنىڭ دىنىدا ياشىيالىشى، خاس مەدەنىيىتىنى ياشنىتالىشى، ئۇلاردا تاللاش ھوقۇقى بولۇشى لازىم. ئەمما رېئاللىق بۇنداق ئەمەس. ياۋروپا كومىتېتى خىتاي بىلەن بولغان سۆھبەت ۋە دىئالوگلاردا بۇ مەسىلىگە قارىتا ئۆز مەيدانىنى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويۇشى لازىم».

تەپسىلاتى...

ياۋروپا پارلامېنتى ئەزالىرىنىڭ ئۇيغۇر مەسىلىسى ھەققىدىكى بايانلىرى (4)

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  21-ئ‍ۆكتەبىر

4-ئۆكتەبىر كۈنى فىرانسىيەنىڭ ستراسبۇرگ شەھىرىدە چاقىرىلغان ياۋروپا پارلامېنتىنىڭ ئومۇمىي يىغىنىدا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئۇيغۇرلار توغرىسىدا 15 ماددىلىق قارار ماقۇللانغان ئىدى. مەزكۇر قارار ماقۇللىنىشتىن ئىلگىرى ياۋروپا پارلامېنتىنىڭ بەزى ۋەكىللىرى خىتاي بېسىمىغا قارشى ئۇيغۇر دىيارى ۋە جازا لاگېرلىرى توغرىسىدا ناھايىتى كەسكىن پىكىرلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتتى. ھەربىر پارلامېنت ئەزاسىنىڭ پىكىر بايان قىلىش ۋاقتى پەقەتلا 1 مىنۇت بولسىمۇ، ئەمما بۇ 1 مىنۇت ئىچىدە ئۇيغۇر دىيارىدىكى ئېغىر ۋەزىيەت ئوخشىمىغان نۇقتىلاردىن روشەن يورۇتۇپ بېرىلگەن.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى تەتقىقات مەركىزىنىڭ مۇدىرى ئەنۋەر ئەخمەت ئەپەندى ياۋروپا پارلامېنتى ئەزالىرىنىڭ بۇ نۇتۇقلىرىنى «خىتاينىڭ ھەقىقىي ماھىيىتىنى ئېچىپ بەرگەن نۇتۇقلار» دەپ باھالىدى.

تەپسىلاتى...

بىر رۇس تىللىق ساياھەتچىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدە كۆرگەن-بىلگەنلىرى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  15-ئ‍ۆكتەبىر

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر ئېلىدە ئۇچۇرنى قاتتىق قامال قىلىش، چەتئەللىك مۇخبىرلار ۋە ساياھەتچىلەرنىڭ رايونغا بېرىشىنى قاتتىق كونترول قىلىش قاتارلىق ۋاسىتىلەرنى قوللىنىش ئارقىلىق ئۇيغۇر ئېلىدىكى ۋەزىيەتنىڭ خەلقئاراغا ئاشكارىلانماسلىقى ئۈچۈن زور كۈچ چىقارماقتا. بىراق، شۇنداق بولۇشىغا قارىماي، ھەرقايسى ئورگانلارنىڭ مۇخبىرلىرى، كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرى ۋە شەخسلەرنىڭ زور كۈچ چىقىرىشى نەتىجىسىدە ئۇيغۇر ئېلىدە يولغا قويۇلۇۋاتقان يۇقىرى پەن-تېخنىكىلىق نازارەت ۋە بېسىم سىياسىتى ۋە ئەڭ مۇھىمى ئۇيغۇر ئېلىدىكى «يېپىق تەربىيە لاگېرلىرى» نىڭ مەۋجۇتلۇقى ھەققىدە نۇرغۇن مۇھىم ئۇچۇرلار ئاشكارىلانغان ئىدى.

تەپسىلاتى...