تېڭ بياۋ: «ئۇيغۇرلارنى كۆرۈپ باقمىغان خىتايلارمۇ ئۇيغۇرلارنى ‹تېررورچى› دەپ قارايدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى (UHRP) يېقىندا «دۇنيادىكى ئەڭ بەختلىك مۇسۇلمانلار: ساختا ئۇچۇر، تەشۋىقات ۋە ئۇيغۇر كرىزىسى» ناملىق يېڭى بىر دوكلات ئېلان قىلدى. دوكلاتتا ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇقى كىرزىسىگە ئورۇن بېرىلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنى قاتتىق كونترول قىلىشىنىڭ خىتاينىڭ دۇنيادىكى ئىناۋىتىگە بېرىپ تاقىلىدىغان مەسىلە ئىكەنلىكى تەكىتلەنگەن.

28-ئىيۇل كۈنى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى بۇ دوكلاتتىكى مەزمۇنلارنى مۇزاكىرە قىلىش ئۈچۈن ئامېرىكا ئەركىنلىك سارىيىنىڭ خىتاي ئىشلىرى تەتقىقاتچىسى سارا كۇك، «ئاكسىيوس» (Axios) خەۋەر تورىنىڭ خىتاي ئىشلىرى مۇخبىرى بىسەنى ئەلىن، ئامېرىكادا تۇرۇشلۇق ئۇيغۇر ئادۋوكات، ھازىر تۇتقۇندا تۇرۇۋاتقان «باغداش» تورىنىڭ قۇرغۇچىسى ئەكبەر ئەسەدنىڭ ھەدىسى رەيھان ئەسەت ۋە كىشىلىك ھوقۇق ئادۋوكاتى تېڭ بياۋ قاتارلىقلارنى تەكلىپ قىلىپ، تور مۇزاكىرە يىغىنى ئورۇنلاشتۇردى.

تەپسىلاتى...

خىتايغا قارشى ئامېرىكانىڭ «كوزىرى» – ئەنگلىيە ۋە فىرانسىيەنىڭ باش كۆتۈرۈشى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكانىڭ قولىدىكى 7 چوڭ «كوزىر» نىڭ دۇنيانى خىتايغا قارشى قوزغۇتۇشتا زور رول ئوينايدىغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە.

ئالدىنقى بىرقانچە ھەپتە ئىچىدە ئامېرىكا-خىتاي ئوتتۇرىسىدا يۈز بەرگەن ۋەقە-ھادىسىلەر دۇنيانىڭ دىققىتىنى بۇ ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى سوغۇق مۇناسىۋەتنىڭ بۇندىن كېيىنكى تەرەققىياتىغا مەركەزلەشتۈردى. غەرب مەتبۇئاتلىرىدا نۇرغۇنلىغان سىياسىي ئانالىزلار ئېلان قىلىنىپ، ئامېرىكانىڭ خىتايغا قارىتا جازالىرىنىڭ داۋاملىشىدىغانلىقى، ئامېرىكانىڭ قولىدىكى «كوزىر» لارنىڭ دۇنيانى خىتايغا قارشى قوزغىتىشقا يېتىپ ئاشىدىغانلىقى مۇنازىرە قىلىندى.

تەپسىلاتى...

تور مۇھاكىمىسى: «داۋالغۇشتىكى ئۇيغۇر ۋەزىيىتى ۋە ئۇيغۇر قانۇن لايىھەسىنى خەلقئاراغا كېڭەيتىش تىرىشچانلىقى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

غەرب دۇنياسىغا يىللاردىن بېرى مەلۇم بولۇپ كېلىۋاتقان ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنىڭ خەلقئارادىكى زور تېمىلاردىن بىرى بولۇشى يېقىندا ئامېرىكادا ئوتتۇرىغا چىققان «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتى قانۇنى» دا رەسمىي ئىپادىلەندى. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مەزكۇر قانۇنغا جېنىنىڭ بارىچە قارشى تۇرۇشى ھەمدە خەلقئارانىڭ بۇ قانۇن لايىھەسىنى قوللاشقا مايىل بولۇشى روشەن سېلىشتۇرما بولۇۋاتقاندا ‍ئۇيغۇر دىيارىدىكى تېخىمۇ قاباھەتلىك بولغان ھادىسىلەرنىڭ بىرى ئۇيغۇر نوپۇسىنى تۈرلۈك تېببىي ۋاسىتىلەر ئارقىلىق مەجبۇرىي يوسۇندا چەكلەش بولۇۋاتقانلىقى مەلۇم بولۇشقا باشلىدى. يەنە كېلىپ غەرب دۇنياسىنىڭ ئۇيغۇرلارغا ئىگە چىقىش چۇقانلىرى بارغانسېرى يۇقىرى پەللىگە كۆتۈرۈلۈۋاتقاندا مۇسۇلمانلار دۇنياسىنىڭ بۇنىڭغا سۈكۈت قىلىش بىلەنلا قالماستىن، يەنە ئاشكارا باياناتلار ئېلان قىلىپ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشىنى قوللىشى كۆپلىگەن سوئاللارنى پەيدا قىلدى. بۇ جەھەتتىكى رېئاللىقنىڭ ھازىرقى ئەھۋالىغا قاراپ چىقىش ئۈچۈن «يەرشارى سىياسىتى» ئاقىللار مەركىزى ئۇيۇشتۇرغان تور مۇھاكىمىسىگە ئۇيغۇرشۇناس مۇتەخەسسىسلەردىن بىر قىسىم كىشىلەر تەكلىپ قىلىنىپ، بۇ ھەقتىكى ئەھۋاللار ئەسلەپ ئۆتۈلدى.

تەپسىلاتى...

ماجىد ناۋاز: «كۈچلۈكلەر ئاجىزلارنى ئېزىدىغان دۇنيادىن نەپرەتلىنىمەن»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەنگلىيەلىك پائالىيەتچى ۋە LBC (Leading Britain’s Conversation) رادىيو قانىلىنىڭ داڭلىق رىياسەتچىسى ماجىد ناۋاز «ئاچلىق ئېلان قىلىش» ئارقىلىق «ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزۈلگەن ئېغىر كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە قارىتا جازا يۈرگۈزۈلسۇن» ناملىق مۇراجىئەتنامىنى ئېلان قىلغان. 5 كۈن ئىچىدىلا، يەنى 19-ئىيۇل كۈنى بۇ مۇراجىئەتنامىگە ئىمزا قويغانلارنىڭ سانى 100مىڭدىن ئاشقان بولۇپ، ئەنگلىيە پارلامېنتىدا «ماگنىتسكىي قانۇنى» نى يولغا قويۇش مەسىلىسىنىڭ مۇنازىرىگە قويۇلۇشىغا تۈرتكە بولغان.

بۇ مۇراجىئەتنامىدە ئەنگلىيە ھۆكۈمىتى خىتاينىڭ بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇرنى لاگېرلارغا سولاش، يۇقىرى دەرىجىدە نازارەت قىلىش، دىنىي ۋە ئېتنىك كىملىكىنى چەكلەش، مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى ئېلىپ بېرىش قاتارلىق ئېغىر دەرىجىدىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەدندىچىلىكىگە قارشى ئەنگلىيەدە ئاللىبۇرۇن ماقۇللانغان «ماگنىتسكىي قانۇنى» نى رەسمىي ئىجرا قىلىشقا چاقىرىلغان.

مۇراجىئەتنامىدە، 2019-يىلى ئۆكتەبىردە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىدا 23 دۆلەت بىرلەشمە بايانات ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلار مەسىلىسىدىكى پوزىتسىيەسىنى ئۆزگەرتىشكە بېسىم قىلغانلىقى، مۇشۇنىڭدەك باياناتلار بېرىلىۋاتقان ۋە كىشىلەرنىڭ تونۇشى كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان بولسىمۇ، لېكىن كرىزىسنىڭ ھەل قىلىنمىغانلىقى ۋە ئۇيغۇرلارغا كونكرېت ياردەم قىلىنمىغانلىقى ئەيىبلەنگەن.

تەپسىلاتى...

ئۇنتۇلۇپ كەتكەن ئۇنتۇلماس شەخسلەر: شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى دىنىي نازىرى ئابدۇمۇتائالى خەلپەتنىڭ شانلىق ئىزلىرى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

رەئىس جۇمھۇرلۇقتىن ۋاز كېچىپ دىنىي نازىرلىقنى تاللاش

1944-1949-يىللاردىكى شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئازادلىق ئىنقىلابى ۋە ئۇيغۇر ئېلى تارىخىدا ئەلىخان تۆرە بىلەن ئەخمەتجان قاسىمىنىڭ ئىسمى ئالدىنقى ئورۇندا دائىم تىلغا ئېلىنىش بىلەن بۇ مەزگىل تارىخى يورۇتۇلغاندا كىشىلەر يەنە ئابدۇكېرىم ئابباسوف، رەھىمجان سابىرھاجى، ئابدۇرەئۇپ مەخسۇم ئىبراھىمى، ئىسھاقبېك مۇنۇنوف، زۇنۇن تېيىپوف، دەلىلقان سۇگۇربايېف ۋە باشقا مۇھىم شەخسلەرنى دائىم كۆز ئالدىغا كەلتۈرىدۇ. لېكىن ئەينى ۋاقىتتىكى ئىلى دىيارىدا ئەڭ نوپۇزلۇق، ھەتتا ئاشۇ ئەلىخان تۆرە، ئەخمەتجان قاسىمى ۋە باشقا بارلىق ئىسمى ئاتالغان ئەربابلار يۈكسەك ھۆرمەت بىلەن سالام بېرىدىغان پېشقەدەم زات، شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ دىنىي ئىشلار نازىرى ئابدۇمۇتائالى خەلپەتنى ئانچە ئېسىگە كەلتۈرمەيدۇ. بۇنداق بولۇشىدىكى سەۋەبلەرنىڭ بىرى بۇ زاتنىڭ نامىنىڭ 1949-يىلىدىن كېيىن بەك كۆپ تىلغا ئېلىنىپمۇ كەتمىگەنلىكىدۇر.

ئابدۇمۇتائالى خەلپەت 20-ئەسىرنىڭ بىرىنچى يېرىمىدا پۈتۈن ئىلى ۋادىسىدا يۈكسەك ئابرۇيغا ئىگە دىنىي ئىلىمگە كامىل ئەرباب شۇنىڭدەك مەرىپەتپەرۋەر، ئىلغار پىكىرلىك تەرەققىيپەرۋەر زات بولۇش سۈپىتى بىلەن كەڭ خەلق ئىچىدە، بولۇپمۇ ئۇيغۇرلار ھەتتا قازاقلار، تۇڭگانلار، ئۆزبېك ۋە تاتارلار ئارىسىدا ھۆرمەتكە سازاۋەر شەخس ئىدى. ئۇنداقتا 1944-يىلى نويابىردا شەرقىي ئىنقىلابى پارتلاپ، شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندا بۇ ئىنقىلابتىكى ئاساسلىق تايانچ كۈچ-ئۇيغۇرلار ۋە ئىنقىلاب قاتناشقۇچىلىرى بولغان باشقا مۇسۇلمانلار ئابدۇمۇتائالى خەلپەتنى جۇمھۇرىيەت رەئىسلىكىگە سايلىماي، ئەكسىچە ئىلى دىيارىدا ياشىغانلىقىغا ئانچە ئۇزۇن ۋاقىت بولمىغان، نامى ئابدۇمۇتائالى خەلپەتتەك كەڭ تونۇلمىغان ئەلىخان تۆرە رەئىس بولدى؟ شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتىگە يەرلىك خەلقلەردىن، يەنى ئۇيغۇرلاردىن بىرەر كىشى رەئىس بولۇش سالاھىيىتىگە ئىگە بولمىدىمۇ؟دېگەندەك سوئاللار مەۋجۇت ئىدى. ھەقىقەتەن، بۇ مەسىلە، يەنى جۇمھۇرىيەتكە كىم رەئىس بولۇشى كېرەك دېگەن مەسىلە ئەينى ۋاقىتتىمۇ ئوتتۇرىغا چىققانىدى.

تەپسىلاتى...

«مۇھەببەتلىشىۋاتقان ئالىمجان» ۋە خىتاينىڭ مىللەتلەر ئارا توي قىلىش تەشۋىقاتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بۇ يىل 12-ئىيۇل «خىتاي خەلق گېزىتى» نىڭ تىۋىتتېر ھېسابىدا «مۇھەببەتلىشىۋاتقان ئالىمجان» ناملىق بىر ۋىدىيو ئېلان قىلىنغان بولۇپ، ئۇنىڭغا «ئالىمجان خىتاينىڭ غەربىي شىمالىدا-شىنجاڭدا ياشايدىغان، ھەقىقىي مۇھەببەت ئىزدەيدىغان نۇرغۇنلىغان ياشلارنىڭ بىرى. ئۇنىڭ ھېكايىسىگە نەزەر سېلىڭلار» دەپ ئىزاھات بېرىلگەن.

بۇ ۋىدىيونى ھەمبەھىرلىگەن خۇڭكوڭلۇق تەتقىقاتچى خۇڭ لىدا خانىم ئۇنىڭغا: «كىشىنى ئەندىشىگە سالىدىغان بۇ ۋىدىيو خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنى خىتاي بىلەن توي قىلىشقا تەشۋىق قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى شالغۇتلاشتۇرۇشقا تىرىشىۋاتقانلىقىنىڭ يەنە بىر ئىپادىسى» دەپ باھا يازغان.

بۇ ۋىدىيودا ئالىمجان ئىسىملىك بىر ئۇيغۇر يىگىتنىڭ توردا مۇھەببەتلەشكەن خەنزۇ قىز بىلەن تۇنجى قېتىم ئۇچراشقانلىقى، باغچە ئايلىنىپ، بازار چۆرگىلەپ، كەچلىك تاماق يەپ بۇ بىر كۈننى كۆڭۈللۈك ئۆتكۈزگەنلىكى كۆرسىتىلگەن بولۇپ، ئاخىرىدا بۇ ئىككىيلەننىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ قوللىشى ۋە بىر-بىرىگە ئىشىنىشى بىلەن كەلگۈسىدە بىللە ياشاپ، ئۆزى ياشاۋاتقان شەھەرنىڭ تەرەققىياتىغا بىرلىكتە شاھىت بولىدىغانلىقى تەشۋىق قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

مۇھاجىرەتتىكى مەۋجۇتلۇق تەشۋىشى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا ياپونىيەدە بىر ئۇيغۇر «قىيادىن سىيرىلىپ» ئۆلۈپ كېتىپتۇ. ئۇنىڭدىن بۇرۇن يەنە بىر ئۇيغۇرنىڭ رۇسىيەدە «ئۆلۈۋالغانلىقى» خەۋەر قىلىنغان ئىدى. بۇلتۇر ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقات دوكلاتىدا 94 پىرسەنت ئۇيغۇردا ئوخشىمىغان دەرىجىدە پېسىخىك مەسىلە بارلىقى، ئۆلۈۋېلىشنى ئويلاپ باققان ئۇيغۇرلارنىڭ 23 پېرسەنتتىن ئاشىدىغانلىقى ئېلان قىلىنغان ئىدى.

ئىنساننىڭ ئەتراپىدىكى ئىنسانلاردىن، ئىستىقبالدىن كېچىشى، ئۈمىدسىزلىنىپ مەغلۇبىيەتنى تاللىشى، ھاياتقا بولغان ئىشەنچنىڭ، كەلگۈسىگە بولغان ئىنتىلىشنىڭ، ئەتراپىدىكىلەرگە بولغان مۇھەببەتنىڭ سۇسلاپ كەتكەنلىكىدىن بولۇشى مۇمكىن. بەلكىم، مەۋجۇتلۇقنىڭ قەدرىنى، ھاياتنىڭ قىممىتىنى، تىرىكلىكتىكى نىشاننى يوقىتىپ قويۇش بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشىمۇ مۇمكىن. مەن بۇنى ئومۇملاشتۇرۇپ، مۇھاجىرەتتكى ئۇيغۇرلاردا كۆرۈلگەن مەۋجۇتلۇق تەشۋىشى دەپ ئاتىدىم.

بۈگۈنكى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا قايناۋاتقان پاراڭلاردىن قارىغاندىمۇ بەزى كىشىلەرنىڭ قەلبىدىكى روھى تۈۋرۈكلەرنىڭ ئۆرۈلۈپ، مەنۋىي دۇنياسى خاراب بولغان، ئۆزىدىن ۋە ئۆزلۈكىدىن شۈبھىلىنىپ ئىشەنچى خانۇۋەيران بولغان، شۇڭا مەۋجۇتلۇقىنى ئىسپاتلاش ئۈچۈن قىلىۋاتقان جاھىللارچە ئۇرۇنۇشلىرىنى كۆرۈۋېلىش مۇمكىن. ئۇقۇمۇشلۇقلارنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئىسپاتلاش ئۈچۈن، مەۋجۇتلۇق كرىزىسىدىن، تەشۋىشىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن قىلىۋاتقان ئۇرۇنۇشلىرىنى تۆۋەندىكىچە خۇلاسە قىلىش مۇمكىن.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكانىڭ «يەر شارى ماگنېتىسكىي قانۇنى» ئارقىلىق چېن چۈەنگو قاتارلىق 4 ئەمەلدارنى جازالىشى نېمە ئۈچۈن مۇھىم؟

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا ھۆكۈمىتى 9-ئىيۇل كۈنى خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى 4 نەپەر ئەمەلدارىنى «يەر شارى ماگنېتىسكىي قانۇنى» ئارقىلىق جازالىغان ئىدى. ئامېرىكا تاشقىي ئىشلار مىنىستىرلىقى ۋە مالىيە مىنىستىرلىقى تەرىپىدىن ئايرىم-ئايرىم چىقىرىلغان قارارلاردا ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ سېكرېتارى چېن چۈەنگو، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق سىياسىي-قانۇن كومىتېتىنىڭ سابىق سېكرېتارى جۇ خەيلۇن، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق جامائەت خەۋپسىزلىكى نازارىتىنىڭ نازىرى ۋاڭ مىڭشەن، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق جامائەت خەۋپسىزلىكى نازارىتىنىڭ پارتكوم سېكرېتارى خو ليۇجۈن قاتارلىق 4 نەپەر ئەمەلدارنى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنى جازالاش تىزىملىكىگە كىرگۈزگەن ئىدى.

مەزكۇر قارارنىڭ ئېلان قىلىنىشى ئۇيغۇر مەسىلىسىگە يېقىندىن كۆڭۈل بۆلۈپ كېلىۋاتقان ماركو رۇبىيو قاتارلىق ئامېرىكا دۆلەت مەجلىس ئەزالىرى، ھەرقايسى كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرى، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى، ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى قاتارلىق ئورگانلارنىڭ ھەم شۇنداقلا ئۇيغۇر جامائەتچىلىكىنىڭ كۈچلۈك ئالقىشىغا ئېرىشتى.

«يەر شارى ماگنېتىسىي قانۇنى» ئارقىلىق يۇقىرىقى بۇ خىتاي ئەمەلدارلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە-تاۋابىئاتلىرىنىڭ ئامېرىكاغا كىرىشى چەكلىنىدىكەن، ئۇلارنىڭ ئامېرىكادىكى مال-مۈلۈكلىرى توڭلىتىلىدىكەن ۋە ئۇلارنىڭ دۇنيانىڭ ھەرقانداق يېرىدىكى ئامېرىكا بانكىلىرى بىلەن مۇئامىلە قىلىشى چەكلىنىدىكەن.

تەپسىلاتى...

26-ئىيۇن «قانلىق شاۋگۇەن ۋەقەسى» نىڭ 11 يىللىق خاتىرىسىدە كۆتۈرۈلگەن چوقانلار

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2009-يىلى 26-ئىيۇن كۈنى ئۇيغۇرلارنىڭ ھازىرقى زامان تارىخىدىكى بۇرۇلۇش خاراكتېرلىك ۋەقەلەرنىڭ بىرى بولغان «قانلىق شاۋگۈەن ۋەقەسى» يۈز بەرگەن كۈن. 11 يىل ئاۋۋال يۈز بەرگەن بۇ ۋەقە ئۇيغۇر تارىخ بېتىدىكى يەنە بىر ئاچچىق سەھىپىلەرنىڭ بىرىگە ئايلاندى.

2009-يىلى 6-ئاينىڭ 26-كۈنى گۇاڭدۇڭنىڭ شياۋگۈەن شەھىرىدىكى شۈرى ئويۇنچۇق زاۋۇتىدا ئىشلەۋاتقان 800 ئەتراپىدا ئۇيغۇر ئىشچى كېچىلىك ئۇيقۇسىنى ئۇخلاۋاتقاندا، زاۋۇتتىكى ئون مىڭدىن ئارتۇق خىتاي ئىشچىنىڭ رەھىمسىزلەرچە ھۇجۇمىغا ئۇچرىغانىدى. نەق مەيدان ۋىدىيو كۆرۈنۈشلىرى ۋە ئاشۇ زاۋۇتتىكى تاياق يېگەن ئىشچىلارنىڭ ھەم ۋەقەدىن خەۋەردار كىشىلەرنىڭ ئىنكاسلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، شۇ كۈنى پالتا، پىچاق ۋە تۆمۈر كالتەكلەر بىلەن قوراللانغان 10 مىڭدىن ئارتۇق خىتاي ئىشچى ئۇيغۇرلارنى خۇددى چاشقانلارنى «ئۇر-ئۇر» قىلغاندەك قوغلاپ تۇرۇپ ئۇرغان، ئۇلارنى رەھىمسىزلەرچە كالتەكلەپ ئۆلتۈرگەن. شۇ چاغدا تارقالغان كۆرۈنۈشلەردە زاۋۇت قوراسىنىڭ قانغا بويالغانلىقى كۆرۈلگەن. شياۋگۇەن ۋەقەسى يۈز بېرىپ ئۈچ كۈندىن كېيىن، رادىئومىز مۇخبىرلىرى شياۋگۇەندىكى ھۇجۇمدىن قېچىپ يوشۇرۇنۇپ ساق قالغان ئۇيغۇرلار بىلەن تۇنجى قېتىم ئالاقە باغلىغاندا ئۇلار ئۆزلىرى شاھىت بولغان ئۇ دەھشەتلىك مىنۇتلارنى بىزگە ئېيتىپ بەرگەن ئىدى. ئۇلار سۆزىدە كېچىدە ياتاقلىرىغا باستۇرۇپ كىرگەن خىتايلارنىڭ ئۇيغۇر ياشلىرىنى تۆمۈر توقماقلار ۋە تاياقلار بىلەن ئۇرۇپ-قوغلاپ ئۆلتۈرگەنلىكىنى، ھەتتا ئۇيغۇر قىز-ئايال ئىشچىلارنىمۇ ئاياپ قويمىغانلىقىنى ئېيتىپ بەرگەن. بولۇپمۇ دىققەت قوزغايدىغىنى، ئۇلار بۇ ھۇجۇم ئاشۇنداق دەھشەت بىلەن سەھەر سائەت 4 كىچە داۋام قىلسىمۇ، شۇ چاغقىچە بىرەر ساقچى كەلمىگەنلىكى ياكى ئۇلارنى بىرەرسىنىڭ توسۇپ قالمىغانلىقىنى شۇ سەۋەبلىك ئۆلگەن ۋە يارىلانغان ئۇيغۇرنىڭ ئىنتايىن كۆپلۈكىنى ئېيتقان.

تەپسىلاتى...

يوسىف ستالىن ۋە ماۋ زېدوڭنىڭ دوستلۇقىغا پۇتلاشقان «ئۇيغۇر تارىخى» (2)

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كىتابنىڭ   تۇنجۇقتۇرۇلۇشىدىكى  سەۋەب

ئاتاقلىق سوۋېت ئىتتىپاقى ئارخېئولوگى ۋە تارىخشۇناسى ئا.ن بېرنشتام  ئۆزىنىڭ « ئۇيغۇر خەلقىنىڭ قەدىمكى ۋە دەسلەپكى ئوتتۇرا ئەسىرلەر تارىخىنىڭ قىسسىلىرى» ناملىق  كىتابىنىڭ  مۇقەددىمىسىدە  بۇ ئەسىرىنى يېزىشنىڭ تۈپ مۇددىئاسىنى ئىپادە قىلغان. ئاپتورنىڭ كىتابىنىڭ كىرىش سۆزى 1949-يىلى يېزىلغان بولۇپ، ئۇ مەزكۇر ئۇيغۇر تارىخى ئىلمىي ئەسىرىنىڭ سىياسىي ئەھمىيىتى  ھەققىدە توختىلىپ،  غەرب ئالىملىرى ۋە تۈركىيە تارىخچىلىرىنىڭ تۈرك ۋە  ئۇيغۇر تارىخى ھەققىدىكى قاراشلىرى ھەم  مېتودولوگىيەسىنى تەنقىد قىلىدۇ . كىتابنىڭ ئوقۇرمەن نىشانىنىڭ بىۋاسىتە ئۇيغۇر دىيارى،  بولۇپمۇ، ئەينى ۋاقىتتا مىللىي ئازادلىق ئىنقىلابى داۋاملىشىۋاتقان  غۇلجىنىڭ ئوقۇرمەنلىرى ئىكەنلىكىنى ئەسكەرتىدۇ. ئۇيغۇر تىلىدىكى كىرىش سۆز قىسمىنى تەھلىل قىلغاندا،  ئاپتور كىتابنى 1949-يىلىدىن  ئىلگىرى تاماملىغان بولۇپ، بەلكى ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى سەل كېچىككەن ۋە 1951- يىلى نەشىر قىلىشقا تەييار بولغان.

تەپسىلاتى...