تەتقىقاتچىلار: «ئۆتكەن 3 يىل مابەينىدە ئۇيغۇرلارنىڭ ئىجتىمائىي ھاياتى ئېغىر زەربىگە ئۇچرىدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتى 2016-يىلى ئاۋغۇستتا چېن چۈەنگونى ئۇيغۇر ئېلىنىڭ پارتكوم سېكرېتارلىقىغا تەيىنلەش ئارقىلىق ئۇيغۇرلارغا قاراتقان نازارەت ۋە تەقىبلەشنى يۇقىرى پەللىگە چىقاردى.

يۇقىرى تېخنىكالىق نازارەت سىستېمىسىنى ئومۇملاشتۇرۇشقا زور مىقداردا مەبلەغ سېلىپ، ئۇيغۇرلار ھاياتىنىڭ ھەر بىر ئامىلىنى كونترول قىلىدىغان «ساقچى دۆلىتى سىستېمىسى» نى شەكىللەندۈردى.

2017-يىلى ئاپرېلدىن باشلاپ، كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن ھەرىكىتىنى قوزغىدى، تۇتقۇندا ئۇيغۇر تىلى، دىنى ۋە مەدەنىيەت ساھەسىدىكى كۆزگە كۆرۈنگەن زاتلار، زىيالىيلار، ئارتىسلار، سىياسىي ئەربابلار ۋە تىجارەت زەردارلار، دېھقان-چارۋىچى ۋە ئادەتتىكى پۇقرالارغىچە ھەر ساھەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 3 مىليون ئەتراپىدا ئۇيغۇر قاتارلىق يەرلىك مىللەتلەرنى «قايتا تەربىيە لاگېرلىرى» غا سولاندى. چەتئەللەردىكى نۇرغۇن تەتقىقاتچىلار ئاشكارىلانغان مەلۇماتلار نەتىجىسىدە، بۇ لاگېرلارنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ تىلى، دىنى ۋە مىللىي كىملىكىنى يوق قىلىش ئاساسىي نىشان قىلىنغان ئورۇنلار ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. بۇنداق ھەرىكەتلەر لاگېر ئىچىدىلا ئەمەس، بەلكى پۈتۈن ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە يۈرگۈزۈلدى.

تەپسىلاتى...

ئەكبەر سابىر: «ئاتا-ئانا ۋە قېرىنداشلىرىمنىڭ ھەقىقىي ئەھۋالىنى بىلگۈم بار»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى باستۇرۇش ۋە ئېتنىك كەمسىتىش سىياسەتلىرى تۈپەيلى ۋەتەن ئىچى-سىرتىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلە ئەندىشىسى بارغانسېرى كۈچەيمەكتە. بىر نەچچە يىللىق زور كۆلەملىك تۇتقۇن سەۋەبلىك ئائىلىسىدىن ئايرىۋېتىلگەن، ۋەتىنىگە قايتالماسلىققا مەجبۇر بولغان مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ھەر تۈرلۈك پاراكەندىچىلىكىگە ئۇچرىماقتا. بەزى ئۇيغۇرلار بولسا نەچچە ئون يىلدىن بېرى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ زىيانكەشلىكى سەۋەبلىك قورقۇش ۋە قايغۇ ئىچىدە ياشىماقتا. بۇ يىل 46 ياشقا كىرگەن، تۆت بالىنىڭ دادىسى ئەكبەر سابىر 26 يىلنىڭ ياقى ئاتا-ئانىسى ۋە قېرىنداشلىرى بىلەن بىر قېتىممۇ يۈز كۆرۈشەلمىگەن.

ئەكبەر سابىر 1974 يىلى ئاتۇشتا تۇغۇلغان. ئەكبەر سابىرنىڭ ئېيتىشىچە، ئۇ 1993-يىلى ئاتۇشتا بىر قىسىم ياشلار بىلەن بىرلىكتە خىتاينىڭ مىللىي سىياسىتىدىكى ئادالەتسىزلىككە قارشى چىقىپ، 34 سەپدىشى بىلەن بىرلىكتە ئاتۇش، قەشقەر ۋە ئاقسۇ قاتارلىق شەھەرلەردە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مىللىي سىياسىتىگە نارازىلىق بىلدۈرگەن تەشۋىقات ۋاراقلىرىنى تارقاتقان. ئەكبەر سابىر ئۇ دەۋردە خىتايلارنىڭ مائارىپ سەۋىيەسىگە ئۆلچەم قويۇلماي ياخشى ئىش ئورۇنلىرىغا ئورۇنلىشىۋاتقانلىقىنى، بىراق ئۇيغۇرلارنىڭ ئالىي مەكتەپنى پۈتتۈرگەن بولسىمۇ تازىلىق ئىشچىسى قاتارلىق ئىشلار بىلەن شۇغۇللىنىشقا مەجبۇرلىنىۋاتقانلىقىنى ئېيتتى.

تەپسىلاتى...

مۇتەخەسسىسلەر: «بالىلار ئەسلىھە قۇرۇلۇشى ئۇيغۇرلارنى ئۆزگەرتىش ئىجتىمائىي لايىھەسىنىڭ بىر قىسمىدۇر»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا خوتەندىكى قاراقاش ناھىيەسىنىڭ مائارىپ تارماقلىرى ئۇقتۇرۇش چۈشۈرۈپ، مەزكۇر ناھىيەنىڭ يەسلىلىرىدىكى 4-5 ياشلىق ئۇيغۇر بالىلىرىنىڭ ھەپتە ئىچىدە ئائىلىسىگە قايتمايدىغانلىقى، ھەپتە ئىچىدە قونۇپ ئوقۇيدىغانلىقىنى ئۇقتۇرغان. بۇ ئۇقتۇرۇش ئاتا-ئانىلارنى ئەندىشىگە سېلىپ، ئۈندىداردىكى ئالاقىدار توپلاردا مۇنازىرە قوزغىغان.

ئۈندىداردىكى بۇنىڭغا دائىر مۇنازىرىلەر چەتئەلدىكى ئىجتىمائىي تاراتقۇلارغا چاپلىنىپ، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ دىققىتىنى قوزغىدى. بۇ تۈزۈمنىڭ پۈتكۈل ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى مىقياسىدىكى بارلىق يەسلىلەردە تەڭ يولغا قويۇلىدىغانلىقى ياكى قاراقاش ناھىيەسىگە خاس يەرلىك تۈزۈم ئىكەنلىكى مەلۇم ئەمەس.

ئىلگىرى سۈرۈلۈشىچە، ئاتا-ئانىلار پەرزەنتلىرىنى ھەر دۈشەنبە كۈنى يەسلىگە ئېلىپ بېرىپ، ھەر شەنبە كۈنى ئېلىپ كېتىشى كېرەك ئىكەن. بىز 22-ئاپرېل يەرلىك ئورۇنلارغا تېلېفون قىلىپ، بۇ ئۇچۇرنى ئېنىقلاش جەريانىدا، قاراقاش ناھىيەسىدىكى بىر كەسپىي ئورۇننىڭ نۆۋەتچى خادىمى بۇ ئۇچۇرنىڭ راستلىقىنى دەلىللىدى. ئۇ بۇ ھەقتىكى سوئاللىرىمىز ئىنتايىن ئەنسىرىگەن ھالدا «ھەئە، شۇنداق» دەپ جاۋاب بەردى.

خىتاي ھۆكۈمىتى 2017-باشلانغان چوڭ تۇتقۇندا ئاتا-ئانىسى تۇتقۇن قىلىنىپ، قارانچۇقسىز قالغان نۇرغۇن ئۇيغۇر بالىلىرىنى ياتاقلىق ئەسلىھەلەرگە ئورۇنلاشتۇرۇپ، ئۇلارنى ئائىلىسى ۋە ئەنئەنىۋى ئىجتىمائىي مۇھىتىدىن ئايرىپ تاشلىغان. بۇ، كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋە چەتئەللەردىكى ئۇيغۇرلارنىڭ قاتتىق تەنقىدىگە ئۇچراپ كەلگەنىدى. نۆۋەتتە، بۇ ئەھۋالنىڭ قاراقاش ناھىيەسىدە ئادەتتىكى يەسلىلەرگە كېڭەيتىلىشى بالىلارنىڭ ئاتا-ئانىغا بولغان ئېھتىياجى، ئۆسۈپ يېتىلىشى ۋە ئائىلىسى بىلەن بولغان بېغىغا بۇزغۇنچىلىق قىلىشىدىن ئەندىشە قىلىنماقتا.

تەپسىلاتى...

تۇرپاندا ساقچى ئائىلە-تاۋابىئاتى باھارگۈل ھەبىبۇللانىڭ كېسىۋېتىلگەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىنقى مەزگىللەردە ئىجتىمائىي ئاخباراتلاردا، تۇرپاندا 80 ياشلىق سابىق ساقچى باشلىقى ھەبىبۇللا ئابدۇللا ۋە ئۇنىڭ ساقچى ساھەسىدە خىزمەت قىلىۋاتقان پەرزەنتلىرىدىن بولۇپ ئائىلىسىدىن جەمئىي 7 كىشىنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى خەۋەر قىلىنغانىدى. ئەمما بۇ ئۇچۇر دائىرىلەر تەرىپىدىن تېخى دەلىللەنمىگەن ئىدى. 23-ئاپرېل كۈنى مۇخبىرىمىزنىڭ تېلېفونىنى قوبۇل قىلغان ئاپتونوم رايونلۇق يۇقىرى سوتنىڭ بىر خادىمى، مەزكۇر ئائىلىدىكى تۇتقۇنلاردىن باھارگۈل ھەبىبۇللانىڭ كېسىۋېتىلگەنلىكى ۋە ئۇنىڭ بۇ ھۆكۈمگە نارازىلىق بىلدۈرگەنلىكىنى ئاشكارىلىدى.

مەزكۇر ئائىلىنىڭ تۈركىيەدە ياشاۋاتقان ئەزاسى مەلىكىزات ھەبىبۇللانىڭ گۇۋاھلىق باياناتلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، سابىق ساقچىخانا باشلىقى، 80 ياشلىق ھەبىبۇللا ئابدۇللا، تۇرپاننىڭ چاتقال يېزىلىق ساقچىخانىسىدا 30 يىلچە خىزمەت قىلغاندىن كېيىن 1997 ‏-يىلى دەم ئېلىشقا چىققان. ئۇ 2017 ‏-يىلى، 4 ‏-ئايدا 75 ياشلىق ئايالى بۈمەريەم تۇرسۇن بىلەن بىرلىكتە نامەلۇم خاتالىقى سەۋەبلىك «تەربىيەلەش» مەركىزىگە ئەكېتىلگەن. ئارقىدىن ئۇلارنىڭ تۈرمە ۋە ساقچىخانىلاردا ئىشلەۋاتقان پەرزەنتلىرى ئالىم ھەبىبۇللا ۋە مېھراي ھەبىبۇللا؛ ئارقىدىن مەكتەپ ۋە شىركەتلەردە ئىشلەۋاتقان پەرزەنتلىرى ئايگۈل ھەبىبۇللا، مەمەت ھەبىبۇللا ۋە باھارگۈل ھەبىبۇللارمۇ تۇتۇپ كېتىلگەن.

تەپسىلاتى...

لاگېردىن قويۇپ بېرىلگەن سۇبات ئابدۇۋەلى يېقىندا تۈرمىگە تاشلانغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

پۈتۈن دۇنيا خىتايدىن تارقالغان كورونا ۋىرۇسى تەھدىتىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن تەدبىر ئېلىۋاتقان بىر مەزگىلدە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا قاتتىق قوللۇق سىياسىتىنى ئوخشاش داۋام قىلىۋاتقانلىقى مەلۇم. بولۇپمۇ يېقىنقى كۈنلەرگىچە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنى تۇتقۇن قىلىۋاتقانلىقى ۋە تۈرمىلەرگە قاماپ ئۇلار ئۈستىدىن جىددىي ھالدا ئېغىر ھۆكۈم ئېلان قىلىۋاتقانلىقىغا دائىر ئۇچۇرلار كۆپەيمەكتە.

22-ئاپرېل ياپونىيەدىن رادىيومىز بىلەن ئالاقىلەشكەن دىلنارە ئۆزىنىڭ غۇلجادىكى تۇغقانلىرىنىڭ 23 ياشلىق ئوغلى سۇبات ئابدۇۋەلىنىڭ يېقىندا قايتا تۇتقۇن قىلىنىپ ئۇدۇل غۇلجادىكى بوز تۈرمىسىگە قامالغىنىنى، ئۇنىڭ ئانىسى ۋە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنىڭ بۇ نۆۋەت ئۇنىڭ ئېغىر كېسىلىپ كېتىلىش مۇمكىنلىكىنى ئېيتقانلىقىنى بىلدۈردى.

دىلنارەنىڭ بىلدۈرۈشىگە قارىغاندا سۇبات ئابدۇۋەلى 1997-يىلى 1-ئاينىڭ 8-كۈنى يېڭى يەر يېزىدا تۇغۇلغان، ئاتا-ئانىسى ئۇ كىچىك ۋاقتىدا ئايرىلىپ كەتكەندىن كېيىن ئانىسى رەيھان ھېيتەم بىلەن ياشاپ كېلىۋاتقان يالغۇز ئوغۇل بولۇپ. ئۇ، ئائىلىسىنى بېقىش ئۈچۈن تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرۈپ تىجارەت يولىنى تۇتقان.

2014-يىلىدىن باشلاپ تۈركىيەگە كېلىپ تىجارەت قىلغان، ئارىدا بىر قانچە قېتىم يۇرتىغا بېرىپ-كېلىپ تۇرغان، ئۇ ئاخىرقى قېتىم 2016-يىلى 8-ئايدا ئۆيىگە قايتقان.

2017-يىلى، 4-ئاينىڭ 10-كۈنى كۈنى سۇبات تۇنجى تۈركۈمدە تەربىيەلەشكە ئېلىپ بېرىلغانلار قاتارىدا تۇتقۇن قىلىنىپ، غۇلجا مالىيە مەكتەپتە قۇرۇلغان لاگېرغا 6 ئاي قامالغاندىن كېيىن قويۇپ بېرىلگەن. 2017-يىلى 11-ئاينىڭ 24-كۈنى دىن ئۆگەنگەن دېگەن سەۋەب بىلەن ئىككىنچى قېتىم قايتا تۇتقۇن قىلىنغان ۋە ھۆكۈمسىز ھالدا بىر يېرىم يىلغا يېقىن ۋاقتىنى بوز ۋە يېڭى ھايات تۈرمىلىرىدە ئۆتكۈزگەن.

تەپسىلاتى...

يېڭىسارلىق دېھقان ئابدۇشۈكۈر ئۆمېر 7 پەرزەنتلىك بولغانلىقى ئۈچۈن 7 يىل كېسىلگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدە يەرلىشىپ قالغان خاتىپ سۇلتان ئەپەندى 22-ئاپرېل رادىيومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ، يۇرتىدىكى تۇغقانلىرىدىن 14 كىشىنىڭ تۇتقۇن قىلىنىپ تۈرمىگە قامالغانلىقىنى بىلدۈرگەن ئىدى.

سۆھبەت جەريانىدا خاتىپ سۇلتان ئەپەندى تۇغقانلىرىنىڭ تۇتقۇن قىلىنىش سەۋەبى ھەمدە ئۇلارغا ئارتىلغان ئاتالمىش «جىنايەت» لەر ھەققىدە ئۆزى ئىگىلىگەن بىر قىسىم ئەھۋاللارنى بايان قىلدى.

ئۇنىڭ بىلدۈرۈشىچە، خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغان تۇغقانلىرىدىن نەۋرە ئاكىسى ئابدۇشۈكۈر ئۆمەر 61 ياشلىق دېھقان ئىكەن. دائىرىلەر ئابدۇشۈكۈر ئۆمەر بىلەن ئۇنىڭ ئايالى بۇخەلچەم ساۋۇتقا «پىلانلىق تۇغۇت سىياسىتىگە خىلاپلىق قىلىپ كۆپ پەرزەنتلىك بولغان، ھاشار ئەمگىكىدىن قاچقان، يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ رۇخسىتىسىز ياقا يۇرتلاردا تىجارەت قىلغان…» دېگەندەك باھانە-سەۋەبلەرنى ئۇلارنىڭ ئاتالمىش «جىنايىتى» قىلىپ كۆرسەتكەن.

23-ئاپرېل كۈنى بۇ ئائىلىنىڭ باشقا ئەزالىرىدىن زۆھرە خانىممۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ ئابدۇشۈكۈر ئۆمەر ۋە ئۇنىڭ ئايالى بۇخەلچەم ساۋۇت ھەققىدە ئۆزى بىلىدىغان ئەھۋاللارنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

رەخمەتتاينىڭ لايىھە ئەسەرلىرى سەۋەبلىك تەقىبلەشكە ئۇچرىغانلىق ئېھتىماللىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بىر قىسىم سۈرەتلىك ئارخىپلاردىن، ئۇيغۇر دىيارىدا بىناكارلىق ۋە بېزەكچىلىك كەسپىدە مۇستەقىل ھالدا كەسىپلەشكەن بەدىئىي لايىھىلەش ۋە زىننەتلەش كەسپىي خادىملىرىغا ئىگە مۇنتىزىم شىركەت ھەم زاۋۇتلارنى بەرپا قىلغان «شاخساراي قۇرۇلۇش ۋە بېزەكچىلىك كەسپىي چەكلىك شىركىتى» دىرېكتورى رەخمەتتاي ئابدۇرېشىت ئۆز كەسپىدە زور نەتىجە قازانغان. ئۇنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى پەقەت ئۇنىڭ ئۇيغۇر ئۇسلۇبى بىلەن غەربچە مېمارچىلىق سەنئىتىنى ئۇستىلىق بىلەن بىرلەشتۈرگەن ئەسەرلىرىدە ئۆز ئىپادىسىنى تېپىپلا قالماستىن، ئۇنىڭ يەنە ئۇيغۇر مېمارچىلىق سەنئىتى بىلەن ئىسلامى ئالاھىدىلىكلەر جىپسىلاشقان بىر قىسىم ئەسەرلىرىدىمۇ گەۋدىلىنىدۇ.

بۇ ھەقتە ئۇنىڭ بىلەن ئۇزۇن يىل ھەمكارلاشقان، 4 يىلدىن بۇيان تۈركىيەدە ئىستىقامەت قىلىۋاتقان ئۇيغۇر مېمار سەنئەت ئۇستىسى ماخمۇتجاننىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۈرۈمچىدىكى ئەسلى تۇرپان مەسچىتى ئورنىغا كېڭەيتىپ قايتا سېلىنغان كۆركەم ۋە ھەيۋەتلىك چوڭ بازا مەسچىتنىڭ ئىچى ۋە تاشقى قۇرۇلۇش لايىھىسىنى ۋە بېزەكلىرىنى رەخمەتتاي ئىشلىگەن. رەخمەتتاي، مېھراب، ئېتىكاپ، ئىشىك بېشى، دەرۋازا، گۈمبەز، تۈۋرۈك قاتارلىقلارغا سۇلتان سۇتۇق بۇغراخان مازىرى، مەھمۇد قەشقىرى مەقبەرىسى، ھېيتگاھ جامەسى قاتارلىق ئۇيغۇر قەدىمىي مەدەنىيەت مىراسلىرىدا ساقلىنىپ كېلىۋاتقان ئىسلام دىنىغا سىمۋوللۇق قىلىدىغان نۇسخىلار ۋە ئاي يۇلتۇز نۇسخىلىرىدىن باشقا يەنە ئۇيغۇرلارنىڭ ئۈزۈم ۋە ئانار گۈل نۇسخىلىرىنى، يۈز ئويما، قاپارتما ئويما نەقىشلەرنى يۇقىرى ماھارەت بىلەن بىر-بىرىگە ماسلاشتۇرۇپ لايىھەلىگەنىكەن. ئۇنىڭ بۇ لايىھىگە قانچىلىك كۈچ سەرپ قىلغانلىقى ۋە ئۇلارنىڭ ئىش سۈپىتىنىڭ يۇقىرىلىقى ھەتتا ئۇ لايىەىلىگەن مەسچىت چىراغلىرىدىنمۇ كۆرۈنۈپ تۇرىدىغان بولۇپ، چىراغنىڭ گىرۋەكلىرىگە «ئاللاھ» دېگەن سۆز نەپس ئەرەبچە ھەرپلەر بىلەن قوندۇرۇلغانىكەن.

تەپسىلاتى...

لاگېردىكىلەرنىڭ يەنە بىر بۆلىكى كېسىۋېتىلىپ ئۇيغۇر رايونىدىكى تۈرمىلەرگە يۆتكەلگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېر تۇتقۇنلىرىنىڭ 3 يىلدىن كېيىنكى ئاقىۋىتى ھەققىدە ئۇچۇر ۋە قاراشلار (3)

[ئىلاۋە]:

خىتاي دائىرىلىرى لاگېرلارنى ئاقلاپ بەرگەن چۈشەندۈرۈش ۋە باياناتلىرىدا لاگېردىكىلەرنىڭ بىر قىسمىنىڭ قانۇنغا يېنىك دەرىجىدە خىلاپلىق قىلغانلار ئىكەنلىكى ۋە ئۇلارنىڭ ئاتالمىش قانۇن ئېڭى ئۆستۈرۈلگەندىن كېيىن ئائىلىسىگە قايتۇرۇلىدىغانلىقىنى ئېلان قىلغان ئىدى. ئەمما ئارىدىن ئۈچ يىل ئۆتكەن بولسىمۇ، لېكىن لاگېردىن ئائىلىسىگە قايتقانلاردىن ئېغىزغا ئالغۇدەك نىسبەتتە كىشى يوق. ئۇنداقتا، بۇلارنىڭ «قانۇن ئېڭى» يەنە قەيەردە، قانداقلارچە «ئۆستۈرۈلۈۋاتىدۇ؟» مانا بۇ سوئالغا جاۋابەن، «لاگېردىكىلەرنىڭ 3 يىلدىن كېيىنكى ئاقىۋىتى ھەققىدە ئۇچۇر ۋە قاراشلار» ناملىق چاتما خەۋىرىمىزنىڭ 3‏-قىسمىنى دىققىتىڭلارغا سۇنىمىز.

ئاشكارىلىنىشىچە، خىتاي دائىرىلىرى «قانۇنغا يېنىك دەرىجىدە خىلاپلىق قىلغان» دېگەن باھانە بىلەن تۇتقان بۇ كىشىلەرنى لاگېرلارغا ئەكىرگەندىن كېيىن ئۇلارغا خىتاي تىلى ۋە سىياسىي قانۇن تەربىيەسى بېرىپلا قالماي، ئۇلارنى يەنە تەسىرات سۆزلەتكۈزۈش ۋە ئۆزىنى تەكشۈرتۈش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ ۋە باشقىلارنىڭ قىلمىشلىرىنى پاش قىلىشقا قىستىغان.

تەپسىلاتى...

خاتىپ سۇلتان: «5 ئائىلە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىمدىن 14 كىشى تۈرمىدە»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدە ئائىلىسى بىلەن يەرلىشىپ قالغان ئۇيغۇرلاردىن خاتىپ سۇلتان ئەپەندىنىڭ 22-ئاپرېل رادىيومىزغا بىلدۈرۈشىچە، ئۇ يېقىندا ۋەتەندىكى تۇغقانلىرىدىن 14 كىشىنىڭ تۈرمىدە ئىكەنلىكىدىن خەۋەر ئالغان.

ئۇنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇ 2015-يىلى 6-ئايدا تۈركىيەدىن يۇرتىغا بارغىنىدا خىتاي دۆلەت خەۋپسىزلىكى ساقچىلىرىنىڭ سوراق قىلىشىغا ئۇچرىغان. تۈركىيەگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن يۇرتىدا قالغان ئۇرۇق-تۇغقانلىرىغا ئاۋارىچىلىك تېپىپ بەرمەسلىك ئۈچۈن 2017-يىلدىن باشلاپ ئۇ يۇرتىدىكى تۇغقانلىرى بىلەن بولغان ئۇچۇر ئالاقىسىنى ئۈزگەن. كېيىن تۈركىيەدىن يۇرتىغا بېرىپ كېلىۋاتقان تونۇشلاردىن سۈرۈشتۈرۈش ۋە ئېنىقلاش ئارقىلىق ئۈرۈمچى بەيگە مەيدانى بازىرىدا باققالچىلىق قىلىدىغان تۇغقانلىرىنىڭ 2016-يىلى كۈز مەزگىلىدە ئالدى بىلەن قەشقەر يېڭىساردىكى يۇرتىغا مەجبۇرى قايتۇرۇلغانلىقىنى، 2017-يىلى يىلىنىڭ بېشىدىن باشلاپ ئۇلارنىڭ قەشقەر يېڭىساردىكى لاگېرلارغا قامالغانلىقىنى بىلگەن.

تەپسىلاتى...

قەشقەردە ئوغلىنى مىسىرغا ئوقۇشقا ئەۋەتكەن ئاتا‏-ئانا 5 ۋە 8 يىللىقتىن كېسىلگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئاشكارىلىنىشىچە، دەۋرنىڭ قىسمەتلىرى سەۋەبىدىن باشلانغۇچتىن يۇقىرى ئوقۇش ئىمكانىغا ئېرىشەلمىگەن شوپۇر ئەزىز ناسىر بىلەن ئائىلە ئايالى ئامىنە ئابدۇلباقى ھاياتىدىكى بۇ ھەسرەتكە شىپا تېپىش ئۈچۈن 17 ياشلىق ئوغلى ئابدۇخالىق ئەزىزنى شەخسىي خىراجىتى بىلەن مىسىرغا ئوقۇشقا ئەۋەتكەن. ئۇلار بۇ قارارى ئۈچۈن ئىقتىسادىي جەھەتتىن كۆپ چىقىمدار بولۇپ كېتىش خەۋپىنى ئويلىغان، ئوغلى بىلەن بىرقانچە يىللاپ كۆرۈشەلمەي قېلىش قىيىنچىلىقىنى تەخمىن قىلغان، ئەمما ئاخىرىدا ئەر-ئايال ئىككىيلەننىڭ 5 ۋە 8 يىللىقتىن كېسىۋېتىلىش قىسمىتىنى خىيالىغا كەلتۈرمىگەن ئىدى.

نۆۋەتتە تۈركىيەدە ياشاۋاتقان ئابدۇخالىق ئەزىزنىڭ بۇ گۇۋاھلىق باياناتىدىن مەلۇم بولۇشىچە، بۇ يىل 55 ياشلارغا كىرگەن ۋە 3 يىلدىن بۇيان ئىز-دېرىكى بولمايۋاتقان ئەزىز ناسىر ئۇزۇن مەزگىل قەشقەر شەھەرلىك خەلق باغچىسىنىڭ شوپۇرى بولۇپ خىزمەت قىلغان.

ئەر-ئايال ھەر ئىككىسى باشلانغۇچتىن يۇقىرى ئوقۇش ئىمكانىغا ئېرىشەلمىگىنى ئۈچۈن كۆپ ھەسرەت چەككەن ئەزىز ناسىر بىلەن ئامىنە ئابدۇلباقى 20 يىلچە تاپقان-تەرگەنلىرىنى دەسمايە قىلىپ 2015‏-يىلى ئوغلى ئابدۇخالىق ئەزىزنى مىسىرغا ئوقۇشقا ئەۋەتكەن. ئابدۇخالىق مىسىردا كۆرگەنلىرى ۋە مەكتەپتە ئۆگەنگەنلىرىنى ھەر كۈنى دېگۈدەك ئائىلىسىگە سۆزلەپ بېرىپ، ئاتا-ئانىسىغا زور ئۈمىدلەرنى بېغىشلاپ تۇرۇۋاتقان مەزگىلىدە، يەنى 2016‏-يىلنىڭ ئاخىرلىرىغا كەلگەندە ئۇشتۇمتۇت دادىسى بىلەن ئالاقىسى ئۈزۈلگەن.

تەپسىلاتى...