«ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» مۇھاكىمە يىغىنىنىڭ ئېچىلىش مۇراسىمى ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) نىڭ ساھىبخانىلىقىدىكى «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» نىڭ بىر مۇھىم مەزمۇنى ئىككى كۈن داۋام قىلىدىغان «خىتايدىكى ياۋۇزلۇقلارغا قارشى تۇرايلى: ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان بۆھرانغا دۇنيانىڭ ئىنكاسى» تېمىسىدىكى ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنىدۇر. بۇ قېتىملىق يىغىننىڭ تۇنجى كۈنىدىكى ئېچىلىش مۇراسىمى 6-ئىيۇن كۈنى چۈشتىن بۇرۇن ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزۈلدى.

ئېچىلىش مۇراسىمى د ئۇ ق نىڭ ھەر قېتىمقى پائالىيەتلىرىدەك ئالدى بىلەن «شەرقىي تۈركىستان مارشى» دىن باشلاندى. مارش مۇزىكىسى قويۇلغاندا زالدىكى ھەممەيلەن ئورنىدىن تۇرۇپ قوللىرىنى يۈرەكلىرىگە باسقان ھالدا مارشقا ھۆرمەت بىلدۈردى. يىغىن سەھنىسىگە يانداشتۇرۇپ ئېسىلغان ئامېرىكا ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ دۆلەت بايراقلىرى، شۇنىڭدەك ئۇنىڭغا قوشۇمچە قىلىپ تىكلەنگەن د ئۇ ق نىڭ خاس بەلگىسى يىغىننىڭ ھەيۋىتىنى تېخىمۇ ئاشۇرغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ئۇيغۇرلارنىڭ رامىزان ئېيى مەزگىلىدە داۋاملىق زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق 3-ئىيۇن كۈنى مەخسۇس بايانات ئېلان قىلىپ، پۈتۈن دۇنيادىكى مۇسۇلمانلارنىڭ خاسىيەتلىك روزا ھېيتىنى بىرلىكتە كۈتۈۋېلىشىغا سەمىمىي تىلەكداشلىق بىلدۈردى. شۇنداقلا «دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ قاتمۇ-قات دىنىي زىيانكەشلىكىگە ئۇچراۋاتقان ھەمدە روزا ھېيتنى تەبرىكلەشتىنمۇ چەكلىنىۋاتقان شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرلارنى ئۇنتۇپ قالماسلىقىنى سورايمىز» دەپ كۆرسەتتى.

تەپسىلاتى...

كۆزەتكۈچىلەر خىتاي پۇقرالىرىنىڭ ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زۇلۇملارغا سۈكۈت قىلىشىنى قاتتىق ئەيىبلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مىليونلىغان ئۇيغۇر ۋە باشقا يەرلىك تۈركىي خەلقلەرنى يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا قامىشى ۋە ئۇيغۇر دىيارىدا دۆلەت تېررورلۇقى يۈرگۈزۈشى خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى قوزغىماقتا. گەرچە خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ خىلدىكى لاگېرلارنى خەلقئاراغا پەردازلاپ كۆرسىتىپ، ئۇنى «ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش ۋە مۇقىملىقنى ساقلاش» تىكى «سىياسىي ۋە تېخنىكا تەربىيە مەركىزى» دەۋاتقان بولسىمۇ، ئەمما ئانالىزچىلار بۇنىڭ تىپىك «ئېتنىك قىرغىنچىلىق» ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەر: ئاتالمىش «شىنجاڭ خىزمەت يىغىنىنىڭ نەتىجىسى» ئۇيغۇرلارنى يوقىتىش سىياسىتىنىڭ نەتىجىسىدۇر

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي تاراتقۇلىرىدىن «شىنجاڭ گېزىتى»، «تەڭرىتاغ تورى» قاتارلىقلارنىڭ 29-ماي ۋە 30-ماي كۈنلىرىدىكى سانلىرىدا «شىنجاڭ خىزمەت يىغىنىنىڭ 2-5 يىللىقى پىلان نەتىجىلىرى» دېگەن سەرلەۋھە ئاستىدا چاتما ماقالىلەر ئېلان قىلىنىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ 2010-يىلى بېيجىڭدا ئېچىلغان «شىنجاڭ خىزمەت يىغىنى» دىن كېيىنكى مەزكۇر خىزمەتنىڭ 2-5 يىللىق پىلان مەزگىلىدىكى ئاتالمىش نەتىجىلەر مەدھىيەلەنمەكتە.

تەپسىلاتى...

روشەنگۈل تاشمەمەت: ئېرىم ئۆمەربەك ئازاد بولدى ئەمما ئىنىم ۋە ئوغلۇم ئائىلىسى بويىچە لاگېرغا قاماقلىق

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگەر شاھىتى ئۆمەر بېكەلىنىڭ ئايالى روشەنگۈل تاشمەمەتنىڭ ئوغلى ۋە ئىنىسى ئائىلىسى بويىچە لاگېرلارغا قاماقلىق ئىكەن.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ لاگېرلىرىنىڭ ئىچكى ئەھۋالىنى دۇنياغا ئاشكارىلىغان پائالىيەتچى ئۆمەربەك ئېلىنىڭ ئايالى روشەنگۈل خانىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، قازاقىستان پۇقراسى بولغان ئېرى ئۆمەر بەكئەلى 2017-يىلى لاگېرغا قامالغاندىن كېيىن ئۇزۇن مەزگىللىك سۈرۈشتۈرۈش نەتىجىسىدە 2018-يىلى لاگېردىن قويۇپ بېرىلىپ قازاقىستانغا قايتۇرۇلغان بولسىمۇ، ئەمما ئۆمەر بېكئەلى بىلەن ئوخشاش مەزگىلدە تۇتقۇن قىلىنغان ئوغلى ئېلى تاشمۇمەت ۋە ئىنىسى شىرمۇھۇھەممەت ئائىلىسى بويىچە ئىككى يىلدىن بۇيان لاگېرلارغا قاماقلىق ئىكەن، شۇنىڭدەك ئۇنىڭ غۇلجىدا بېقىمسىز قالغان ياشانغان ئانىسىنىڭ ئەھۋالىمۇ مەلۇم ئەمەس ئىكەن. ئۆمەر بېكەلى ئەپەندىمۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، «بۇ ئائىلىنىڭ بېشىغا كەلگەن ئېغىر قىسمەتلەر پۈتكۈل شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ بېشىغا كەلگەن ئورتاق پاجىئە» دەپ تەكىتلىدى.

تەپسىلاتى...

ئۈرۈمچى ساي مەھەللىدىكى تىجارەتچى ئەنۋەر ياقۇپنىڭ لاگېرغا قامالغانلىقى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2015-يىلى ئامېرىكاغا كەلگەن ئالىم ياقۇپ ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، 2017-يىلدىن بۇيان ئۇنىڭ يۇرتى ئۈرۈمچىدىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرى بىلەن ئالاقىسى ئۈزۈلۈپ قالغان. 2019-يىلى 5-ئاي مەزگىلىدە ئۈرۈمچىدىكى تۇغقانلىرى ئۇنىڭغا ئۇچۇر يوللاپ، ئۈرۈمچى غەربىي ساي مەھەللىسى، يەنى شىخابا مەھەللىسىدىكى تىجارەتچى ئاكىسى ئەنۋەر ياقۇپنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىق خەۋىرىنى يەتكۈزگەن ئىكەن.

ئالىم ياقۇپ ئەپەندى ئاكىسىنىڭ نېمە سەۋەبتىن تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى بىلمەيدىكەن، ئەمما ئۇ ئاكىسى ئەنۋەر ياقۇپنىڭ ئۆز پىكرىدە چىڭ تۇرىدىغان، تەقۋادار تىجارەتچى بولغانلىقى ھەمدە ئۆزىنىڭ ئامەرىكاغا كېلىپ ئولتۇراقلىشىشى قاتارلىق كۆپ خىل ئامىللارنىڭ ئاكىسىنىڭ تۇتۇلۇشىغا سەۋەب بولغان بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى.

ئالىم ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئاكىسى ئەنۋەر ياقۇپ ئۇيغۇرلار بىر قەدەر زىچراق ئولتۇراقلاشقان ئۈرۈمچى غەربىي ساي مەھەللىسىدە ئۆسۈپ چوڭ بولغان يەرلىك ئۈرۈمچىلىكلەردىن ئىكەن. كىچىكىدىنلا ئوچۇق مىجەز-خاراكتېرى بىلەن مەھەللىدىكى بالىلار ۋە ياشلارنى يېتەكلەش قابىلىيىتىگە ئىگە بولغان ئاكىسى كېيىنكى يىللاردا خىتاي ئۆلكىلىرىدىكى ۋەيران بولغان زاۋۇتلارنىڭ ئائىلە ئېلېكتر سايمانلىرى، چىنە-قاچا ۋە باشقا قاتارلىق ئەرزان باھالىق مەھسۇلاتلىرىنى سېتىۋېلىپ، ئۇيغۇر دىيارىنىڭ جەنۇب-شىمالىدىكى ئۇيغۇر خېرىدارلارغا توپ ۋە پارچە تارقىتىپ، روناق تاپقان ئىكەن.

تەپسىلاتى...

خىتاي ھۆكۈمىتى ئىستانبۇلدىن چاقىرتىپ ئېلىپ كەتكەن بىر قىسىم ئۇيغۇرلارنىڭ قاماپ قويۇلغانلىقى ئاشكارا بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دائىرىلىرى ئىستانبۇلدا ياشاۋاتقان بىر قىسىم ئۇيغۇرلارغا تېلېفون ئارقىلىق تەھدىت سېلىپ ئېلىپ كەتكەنلىكى، ئۇلار قايتىپ بارغاندا تۈرمىگە سولاپ قويغانلىقى ئاشكارا بولدى.

بۇلاردىن بىرى 22 ياشلىق ئابلىكىم مەمتىمىن بولۇپ، ئۇ خوتەن ۋىلايىتى لوپ ناھىيەسىنىڭ جىيا يېزا 4-كەنت 4-مەھەللىسىدىن ئىكەن. ئۇنىڭ بىر قولى مېيىپ بولۇپ، داۋالىنىش ئۈچۈن 2016-يىلى 2-ئايدا ئىستانبۇلغا كەلگەن ئىكەن. ئۇ ئىستانبۇلدا داۋالىنىش جەريانىدا خوتەندىكى ساقچىلار ئۇنىڭ دادىسىغا بېسىم قىلىپ ئوغلىنى قايتۇرۇپ كېلىشكە زورلىغان. ئابلىكىم مەمتىمىن قايتىپ بارغاندىن كېيىن دادىسى بىلەن ئىككىيلەننى تۇتۇپ تۈرمىگە قامىغانلىقى مەلۇم بولدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى: «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقىنى ‹تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش› كۈرىشى ئەمەس، بەلكى بىر يىرگىنچلىك باستۇرۇش»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىككە مەسئۇل ئالاھىدە ئەلچىسى سام بروۋنبەك ۋە ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش بۆلۈمىگە مەسئۇل ئالاھىدە ئەلچى نەيسان سەيلس 22-ماي كۈنى «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقىنى ‹تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش› كۈرىشى ئەمەس، بەلكى بىر يىرگىنچلىك باستۇرۇش» سەرلەۋھىلىك بىرلەشمە ماقالىسىنى ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» دېگەن خەلقئاراۋى ئاتالغۇنى سۇيىئىستېمال قىلىپ كەلگەنلىكىنى قاتتىق ئەيىبلىدى.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتلىرى: لاگېردا چوشقا گۆشى يېيىشكە مەجبۇرلاش ئومۇميۈزلۈك ئىش

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

قازاقىستانلىق لاگېر شاھىتى گۈلزىرە رادىيومىزغا، لاگېردا خادىملار ئۇلارغا چوشقا گۆشىنى «تۇغقانلار تامىقى» ياكى «دوستلار تامىقى» دەپ مەجبۇرىي يېگۈزگەنلىكىنى، چوشقا گۆشى گېلىدىن ئۆتمەي قۇسۇۋەتكەن چېغىدا «ئىدىيەڭدە مەسىلە بار» دەپ ئەيىبلىگەنلىكى ۋە «ئورنۇڭنى يۆتكىۋېتىمىز» دەپ تەھدىت سالغانلىقىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى: «تۇتقۇن قىلىنغان ۋە يوقالغانلار: ئۇيغۇر دىيارىدىكى زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقان زىيالىيلار»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدا مىليونلىغان ئۇيغۇرنىڭ جازا لاگېرلىرىغا سولانغانلىقى ئاللىقاچان خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى تارتقان بىر مەسىلىگە ئايلاندى.

شۇ تۇتقۇنلارنىڭ ئىچىدە ئالىي مەلۇماتلىق زىيالىيلارنىڭمۇ بارلىقى كىشىلەرنىڭ دىققەت-ئېتىبارىنى تېخىمۇ قوزغىماقتا. ئالىي مەلۇماتلىق زىيالىيلار بىر مىللەتنىڭ تەرەققىياتىدا، ئۇنىڭ خەلقئارادا پۇت تىرەپ تۇرالىشىدا ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدىغان مۇھىم ئامىللارنىڭ بىرىدۇر. بىر مىللەتنىڭ سەرخىللىرى بولغان زىيالىيلار تۇتقۇن قىلىندى دېمەكلىك شۇ مىللەتنىڭ يېتەكچىلىرى ۋە سەركىلىرى قىرقىپ تاشلاندى دېمەكلىكتۇر.

تەپسىلاتى...