خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئايال لاگېر شاھىتلىرىنىڭ شەخسىيىتىگە ھۇجۇم قىلىشى قاتتىق ئەيىبلەشكە ئۇچرىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ بايانات ئېلان قىلىپ، ئۇيغۇر ئايال لاگېر شاھىتلىرىنىڭ شەخسىيىتىگە ھۇجۇم قىلىشى ئىجتىمائىي تاراتقۇدا قاتتىق ئەيىبلەشكە ئۇچرىدى. كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ خىتاي ئىشلىرى دىرېكتورى سوفىيە رىچاردسون 1-مارت تىۋېتتىردا خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ ھۇجۇمىغا ئىنكاس بىلدۈرۈپ، «بۇ ئۆزىنىڭ بايانلىرىنى كونترول قىلىشمۇ ياكى ئىرقچىل ئاياللار دۈشمەنلىكىنىڭ خىتاي دۆلەت سىياسىتى ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىشمۇ» دەپ تەكىتلىگەن. سوفىيە رىچاردسوننىڭ ئېيتىشىچە، خىتاينىڭ ھۇجۇمى «خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ مەسىلىدە ئىشەنچلىك ئەمەسلىكىنىڭ قالتىس ئىستراتېگىيەسى» ئىكەن.

ئامېرىكادىكى ئۇيغۇر ئادۋوكات رەيھان ئەسەت تىۋېتتىردىكى ئىنكاسىدا خىتاي تاشقى مىنىستىرلىقى باياناتچىسىنىڭ سۆزىنى تەنقىدلەپ، «مەن بۇنداق پەسكەشلىكنى ھېچقاچان ئاڭلاپ باقمىغان» دەپ كۆرسەتكەن. ئۇنىڭ تەكىتلىشىچە، خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى باياناتچىسىنىڭ «باشقىلارنىڭ خاراكتېرىگە باھا بېرىش سالاھىيىتى يوق» ئىكەن. ئۇيغۇر لاگېر شاھىتى تۇرسۇناي زىياۋۇدۇن لاگېرلاردا ئۇيغۇر ئاياللىرىغا سىستېمىلىق باسقۇنچىلىق قىلىنىۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلاپ دۇنيانى زىلزىلىگە سالغان. خىتاي تاشقى ئىشالار مىنىستىرلىقى باياناتچىسى ۋاڭ ۋېنبىن ئۆتكەن ھەپتە تۇرسۇناي زىياۋۇدۇننىڭ شەخسىيىتىگە ھۇجۇم قىلغانىدى.

رويتېرس ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە، ئامېرىكا جورجىتوۋن ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى جېيمىس مىلۋارد «بۇنى بىئولوگىيە، كۆپىيىش ۋە جىنسىيەت نۇقتىسىدىن ئالغاندا دۇنيا ئۈچۈن بەك قورقۇنچلۇق»، «خىتاي بۇنى تونۇپ يەتكەندەك قىلىدۇ. شۇڭا ئۇنىڭ بۇنداق ھاماقەتلەرچە جاۋاپ بەرگەنلىكىنى كۆرۈۋاتىسىز» دېگەن. رويتېرس ئاگېنتلىقىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى 1-مارت ئۇيغۇر لاگېر شاھىتلىرىنىڭ كونكرېت ئۇچۇرلىرىغا دائىر سوئاللارغا جاۋاب بېرىشنى رەت قىلغان.

تەپسىلاتى...

رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمى تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئىنىسى ئەخمەت سۇلايماننىڭمۇ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

رادىيومىز تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ تۇتقۇندىكى ئۇرۇق-تۇغقانلىرى ھەققىدە يەنىمۇ ئىلگىرىلەپ ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا ئۇنىڭ ئىنىسى-قومۇل شەھەر تەڭرىتاغ يېزىسىنىڭ يېزا باشلىقى ئەخمەت سۇلايماننىڭمۇ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى. تۇتقۇننى دەلىللىگەن ساقچى، ئۇنىڭ تۇتۇلۇش سەۋەبىنىڭ «دۆلەت مەخپىيەتلىكى» گە ياتىدىغانلىقى ۋە ئۇنىڭدىن پەقەت يېزا دەرىجىدىن يۇقىرى رەھبەرلەرنىڭلا خەۋەر تاپالايدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى.

رادىيومىز تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى ئەھەت سۇلايماننىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەنگەندىن كېيىن، بىز يەنە ئۇنىڭ 4 يىلدىن بۇيان ئىز-دېرىكى غايىب بولغان ئىنىسى ئەخمەت سۇلايمان ۋە باشقا بەش نەپەر نەۋرە قېرىندىشى ھەققىدىمۇ ئېنىقلاش ئېلىپ باردۇق. مەلۇم بولۇشىچە، بۇ يىل 39 ياشقا كىرگەن ئەخمەت سۇلايمان شىنجاڭ مائارىپ ئىنستىتۇتىنى پۈتتۈرگەن بولۇپ، ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ قۇمۇل شەھەر غەربىيتاغ يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ مۇئاۋىن يېزا باشلىقى، تەڭرىتاغ يېزىلىق ھۆكۈمەتنىڭ يېزا باشلىقى بولۇپ ۋەزىپە ئۆتىگەن. 2017‏-يىلىدىن باشلاپ ئىز-دېرەكسىز غايىب بولغان. ئەخمەت سۇلايمان بىلەن ئىلگىرى ئۆزىنىڭ قومۇل تەتقىقات زىيارىتىدە ئۇچرىشىش پۇرسىتىگە ئىگە بولغان، نۆۋەتتە گېرمانىيەدە ياشاۋاتقان دوكتور ئابلەت سەمەت ئەپەندىنىڭ ئىنكاس قىلىشىچە، ئەخمەت سۇلايمان 2017‏-يىلنىڭ باشلىرى تۇتقۇن قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

گوللاندىيە پارلامېنتى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقان زۇلۇمىنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ قوبۇل قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

25-فېۋرال پەيشەنبە كۈنى گوللاندىيە پارلامېنتى ئاۋازغا قويۇلغان تەكلىپ لايىھەسىنى ماقۇللاپ، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى ئۇچرىغان مۇئامىلىنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىققا باراۋەر ئىكەنلىكىنى جاكارلىدى. گوللاندىيە بۇ خىل باياناتنى ئېلان قىلغان تۇنجى ياۋروپا دۆلىتى بولۇپ قالدى.

رويتېرس ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋەر قىلىشىچە تەكلىپ لايىھەسىدە مۇنداق دېيىلگەن: «خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ تۇغۇت چەكلەشنى مەقسەت قىلغان تەدبىرلىرى ۋە جازا لاگېرلىرىنى قۇرۇشتەك بىر قاتار ھەرىكەتلىرى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ 260-نومۇرلۇق قارارى، يەنى ‹ئىرقىي قىرغىنچىلىققا قارشى تۇرۇش ئەھدىنامىسى› دىكى ماددىلارغا ماس كېلىدۇ. خىتايدىكى ئۇيغۇرلارغا ‹ئىرقىي قىرغىنچىلىق› يۈرگۈزۈلۈۋاتىدۇ.»

بۈگۈن بۇ خەۋەر دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇرلار ۋە كىشىلىك ھوقۇق ئاكتىپلىرىنى خۇرسەن قىلدى. ئۇلار گوللاندىيە پارلامېنتنىڭ بۇ قارارىنى قىزغىن قارشى ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈشتى.

تەپسىلاتى...

رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى – ئەھەت سۇلايماننىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدا لاگېر ۋە تۈرمىلەرگە سولانغان مىليونلىغان كىشىلەر قاتارىدا ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى ئۇيغۇر بۆلۈمى خىزمەتچىلىرىنىڭ 50نەپەردىن دىن ئارتۇق ئۇرۇق-تۇغقىنىنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى مەلۇم بولغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتىكى ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا، رادىيومىز ئۇيغۇر بۆلۈمىنىڭ تەھرىرى ئەسەت سۇلايماننىڭ ئاكىسى – قۇمۇل شەھەر تەڭرىتاغ ئوقۇتۇش رايونىنىڭ مۇدىرى ئەھەت سۇلايماننىڭ 2018-يىلىدىن بۇيان تۇتقۇندا ئىكەنلىكى بۈگۈن دەلىللەندى.

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىدىكى لاگېرلارنىڭ2019 ‏-يىلىنىڭ ئاخىرى تاقالغانلىقىنى ئېلان قىلغان بولسىمۇ، چەت ئەلدىكى نەچچە ئونمىڭلىغان ئۇيغۇر مۇھاجىرلىرى ئىچىدە ئۇرۇق-تۇققانلىرى بىلەن كۆرۈشۈش ئىمكانىغا ئېرىشكەنلەر بارماق بىلەن سانىغۇدەك دەرىجىدە ئاز ساندىدۇر. بىز ھەققىقىي ئەھۋالنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن ئۇيغۇر ئېلىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرىمىز داۋامىدا، رادىيومىز مۇخبىرلىرىنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرى ھەققىدىمۇ ئېنىقلاش ئېلىپ باردۇق.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ يېقىنقى يىللاردا بىگۇناھ ئۇيغۇرلارنى قارىلاپ قاماققا ھۆكۈم قىلىشى ئېغىرلاپ كەتكەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش» تورىنىڭ 24-فېۋرال ئېلان قىلغان خەۋىرىدە كۆرسىتىلىشچە، يېقىنقى يىللاردىن بېرى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا ھەر خىل جىنايى بەتناملارنى چاپلاپ، ئۇلارنى ئۇزۇن مۇددەتلىك كېسىۋېتىش قىلمىشى ئېغىرلاپ كەتكەن. 2016-يىلنىڭ ئاخىرىدىن خىتاي ھۆكۈمىتى «تېررورلۇققا قاتتىق زەربە بېرىش» ھەرىكىتىنى باشلىغاندىن بېرى، خىتاي جىنايى ئىشلار سوتى 250 مىڭ ئادەمگە گۇناھ ئارتىپ، ھۆكۈم ئېلان قىلغان.

گەرچە خىتاينىڭ سوت ۋە ھۆكۈم ئېلان قىلىش ئىشلىرى ئىنتايىن مەخپىي ئېلىپ بېرىلسىمۇ، بۇ ھەقتىكى ئۇچۇرلارنى قاتتىق قامال قىلسىمۇ، كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزەتكۈچىلەر 60 قا يېقىن دېلونى تەھلىل قىلىش ئارقىلىق كۆپلىگەن كىشىلەرنىڭ ھېچقانداق جىنايەت ئۆتكۈزمىگەن ئەھۋالدىمۇ جىنايەت سادىر قىلدى دەپ ھۆكۈم قىلىنىپ، تۈرمىگە تاشلانغانلىقىنى جەزملەشتۈرگەن. ئۇلارنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ كىشىلەر ئەمەلىيەتتە ئۆز تۇرمۇشى ۋە ئېتىقادى بىلەن ياشاپ كېلىۋاتقان ئادەتتىكى كىشىلەر ئىكەن.

خەۋەردە بىلدۈرۈلۈشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىستاتستىكىلىق مەلۇماتلىرىغا قارىغاندا، 2017-يىل خىتاي سوتى 99 مىڭ 326 ئادەمگە ھۆكۈم ئېلان قىلغان بولسا، 2018-يىلغا كەلگەندە 133 مىڭ 198 ئادەمگە ھۆكۈم ئېلان قىلغان. 2019-يىلدىكى ساننى تېخى ئېلان قىلمىغان. ئەمما كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزەتكۈچىلەر 2019-يىل 8000 ئادەمنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى خاتىرىلىگەن بولۇپ، ھۆكۈم قىلىنغۇچىلارنىڭ سانى ئۆتكەن ئىككى يىلنىڭ ئوتتۇرىچە سەۋىيەسىگە تەڭ بولۇشى مۇمكىن ئىكەن.

كۆزەتكۈچىلەرنىڭ قارىشىچە، خىتاينىڭ «تېررورلۇققا ۋە ئەسەبىيلىككە قاتتىق زەربە بېرىش ھەرىكىتى» ئەمەلىيەتتە خىتاينىڭ ساقچى ئىدارىسى، تەپتىش مەھكىمىسى، سوت مەھكىمىسى قاتارلىق ھۆكۈمەت ئاپپاراتلىرى ئۇيغۇرلارغا ئېلىپ بارغان دۆلەت تېرورلۇقى بولۇپ، «خالىغانچە تۇتۇش، خالىغانچە كېسىش، خالىغانچە ئۆلتۈرۈش» ئۇنىڭ روشەن ئالاھىدىلىكى ئىكەن. ئۆزىنىڭ مىللىي كىملىكى ۋە دىنىي ئېتىقادى بىلەن ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ كۆپىنچىسى بۇ زىيانكەشلىكتىن ئامان قالمىغان.

تەپسىلاتى...

كانادانىڭ «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قارارىغا ھەمدە ب د ت دا ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئۇيغۇرلار مەسىلىسىگە نىسبەتەن قاراشلار

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

23-فېۋرال كۈنىدىن بۇيان غەرب مەتبۇئاتلىرىدا كانادا پارلامېنتىدا 22-فېۋرال قوبۇل قىلىنغان ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» قارارى مۇھىم تېما سۈپىتىدە ئورۇن ئالماقتا. شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئەنگىلىيە باشلىق غەرب ئەللىرىنىڭ ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 46-نۆۋەتلىك يىغىنىدا ئوتتۇرىغا قويغان ئۇيغۇرلارغا ئائىت پىكىرلەر دىققەتنى تارتماقتا. د ئۇ ق 22-فېۋرال دەرھال ئاخبارات ئېلان قىلىپ، كانادا ھۆكۈمىتىنىڭ قارارىنى قارشى ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن ئىدى.

مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر سىياسىي ئاكتىپلىرىنىڭ بۇ ھادىسىلەرگە قارىتا قاراشلىرى قانداق؟

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى بۇ ھەقتە توختالغاندا، كانادا پارلامېنتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزۈلۈۋاتقان زۇلۇمنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ ئېتىراپ قىلىشىنىڭ پۈتكۈل ئىنسانىيەت ئۈچۈن زور تارىخىي بىر ۋەقە بولغانلىقىنى تەكىتلىدى. ئۇ سۆزىدە مەزكۇر قارارنىڭ سابىق ئامېرىكا تاشقىي ئىشلار مىنىستېرى مايىك پومپېيو «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» نى جاكارلىغاندىن كېيىنكى خەلقئارادا بارلىققا كەلگەن يەنە بىر ئىلگىرىلەش ھېسابلىنىدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى. دولقۇن ئەيسا ئەپەندى يەنە ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 46-نۆۋەتلىك يىغىنىدا بىر قىسىم غەرب دېموكراتىك دۆلەتلىرىنىڭ ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى كەسكىن تەلەپپۇزلاردا ئوتتۇرىغا قويۇۋاتقانلىق مەسىلىسىگە نىسبەتەنمۇ كۆز قاراشلىرىنى ئىپادە قىلىپ ئۆتتى.

تەپسىلاتى...

كانادا پارلامېنتى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان زۇلۇملىرىنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ بېكىتتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كانادا پارلامېنتنىڭ ئاۋام پالاتاسى 22-فېۋرال خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان زۇلۇملىرىنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ ئېتىراپ قىلىش توغرىسىدىكى تەكلىپ لايىھەسىنى ئاۋازغا قويۇپ، ئۇنى مۇتلەق كۆپ سانلىق ئاۋاز بىلەن ماقۇللىدى. بۇنىڭ بىلەن كانادا پارلامېنتى دۇنيادا خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان زۇلۇملىرىنى «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» دەپ ئېلان قىلغان تۇنجى پارلامېنت، شۇنىڭدەك خىتاينىڭ بۇ ھەركىتىنى ئامېرىكادىن كېيىن رەسمى «ئىرقىي قىرغىچىلىق» دەپ تونۇغان ئىككىنچى بىر غەرب دۆلەت ئاپپاراتى بولدى.

«ئىرقىي قىرغىنچىلىق» تەكلىپ لايىھەسى ئاۋام پالاتاسىدا نۆلگە قارشى 266 ئاۋازنىڭ قوللىشى بىلەن ماقۇللاندى. مەلۇم بولۇشىچە، تەكلىپ لايىھەسى ئاۋام پالاتاسىدىكى كوپچىلىك ئوكتىچى پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ قوللىشى، شۇنىڭدەك ھاكىمىيەت بېشىدىكى لېبىراللار پارتىيەسىدىن بولغان بىر قىسىم پارلامېنت ئەزالىرىنىڭمۇ قوللىشىغا ئېرىشكەن.

كانادا پارلامېنتى ئاۋام پالاتاسىنىڭ رەئىسى ئانتونى روتا يىغىندا ئاۋاز بېرىش نەتىجىسىنى خۇلاسىلاپ، كانادا پارلامېنتى ئاۋام پالاتاسىنىڭ خىتايدا ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي خەلقلەرگە ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئېلىپ بېرىلىۋاتقانلىقىنى ئېتىراپ قىلغانلىقى، كانادا ھۆكۈمىتىنىڭمۇ بۇنى ئېتىراپ قىلىشىنى تەلەپ قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

مىسىردىن قايتقان ئوقۇغۇچى باقىھاجى خېلىلنىڭ كۈنەس قارا بۇغرا تۈرمىسىدە ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مىسىردا ئوقۇپ قايتقان ۋە كېسىلىپ كەتكەن بىر قىسىم ئوقۇغۇچىلار. 2016-يىلى، قاھىرە.

ئاشكارىلىنىشىچە، نۆۋەتتە كۈنەس ناھىيەسىنىڭ قارا بۇغرا تۈرمىسىدە جازا مۇددىتىنى ئۆتەۋاتقان 26 ياشلىق باقىھاجى ئابدۇخېلىل، تېخى تۆت يىلنىڭ ئالدىدا مىسىرنىڭ ئەزھەر ئونىۋېرسىتېتىدا ئوقۇغۇچى ئىدى. مەلۇم بولۇشىچە، ئۇ مىسىردا ئوقۇشتىن ئىبارەت ئاتالمىش «جىنايىتى» ۋە يۇرتى ئاتۇشتىكى دائىرىلەرنىڭ قايتىپ كېلىش ھەققىدىكى بۇيرۇقىغا ئىتائەت قىلغانلىقىدەك «ئىتائەتمەنلىكى» سەۋەبىدىن مەزكۇر جازاغا مۇپتىلا بولغان.

2016‏-يىلى خىتاي دائىرىلىرى ئالداش ۋە تەھدىت سېلىش، 2017 ‏-يىلىغا كەلگەندە بولسا كۈچ ئىشلىتىش ئارقىلىق مىسىردا ئوقۇۋاتقان 5 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىنىڭ كۆپىنچىسىنى قايتۇرۇپ ئەكەتكەن ئىدى. قايتۇرۇلۇپ كەتكەنلەرنىڭ ئاساسەن دېگۈدەك كېسىلىپ كەتكەنلىكى ھەققىدە جەمئىيەتتە ئۇچۇرلار كۆپ بولسىمۇ، كىملەرنىڭ قانچىلىك كېسىلگەنلىكى ۋە قەيەرلەردە جازا مۇددىتىنى ئۆتەۋاتقانلىقى ئايدىڭ ئەمەس ئىدى. ئىلگىرى بىر مەھەل مىسىردا ياشىغان، نۆۋەتتە تۈركىيەدە ياشاۋاتقان مۇستەقىل تەتقىقاتچى ئابدۇرىشىت نىياز ئەپەندى يېقىندا ۋەتەندىكى ئالاقىدار قاناللىرى ئارقىلىق ئەينى چاغدا مىسىردا ئۆزى كۆرگەن ۋە بىلگەن ئوقۇغىچلاردىن ئابدۇغاپپار، باقىھاجى خېلىل، مەمەتجان ئابدۇشۈكۈر، ئادىلجان ئەركىن، ئابدۇسالام ۋەلى، ئېلىجان قارى قاتارلىق 6 نەپەر ياشنىڭ 7 يىللىقتىن 12 يىللىققا قەدەر كېسىلگەنلىكى ھەققىدە ئۇچۇر ئالغان. ئۇ ئالغان ئۇچۇرلار ئارىسىدا 26 ياشلىق باقىھاجى خېلىلنىڭ 9 يىللىق كېسىلگەنلىكى ۋە كۈنەستىكى قارا بۇغرا تۈرمىسىدە ئىكەنلىكى قەيت قىلىنغان. بىز بۇ ئۇچۇرنىڭ توغرىلىقىنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن، باقىھاجىنىڭ يۇرتى ئاتۇشتىكى ئالاقىدار ئىدارە ئورگانلارغا تېلېفون قىلدۇق.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر رايوندا ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىككە مۇناسىۋەتلىك كېسەللىكلەر كۆپىيىشكە باشلىغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىدە «تۇرمۇش شارائىتىنىڭ ياخشىلانغان» لىقىنى كۈچەپ بازارغا سېلىپ كېلىۋاتقان بولسىمۇ، ئەمما رايوندا ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىككە مۇناسىۋەتلىك سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەر بارغانچە كۆپەيمەكتە ئىكەن.

«جەنۇبىي خىتاي سەھەر گېزىتى» نىڭ خەۋەر قىلىشىچە، بۇ ھەقتە ئېلان قىلىنغان ئىككى پارچە دوكلاتتا رايوندىكى 15 ياش ياكى ئۇنىڭدىن كىچىك بالىلارنىڭ 16 پىرسەنتىدە كەم قانلىق ھادىسىسى كۆرۈلگەنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.

بۇ نىسبەت، پۈتۈن خىتايغا سېلىشتۇرغاندىمۇ 23 پىرسەنت يۇقىرى ئىكەن. گەرچە پۈتۈن خىتاي مىقياسىدا ياش-ئۆسمۈرلەر ئارىسىدىكى كەم قان كېسەللىكىنىڭ نىسبىتى تۆۋەنلەشكە باشلىغان بولسىمۇ، ئەمما ئۇ 2016-يىلىدىن 2018-يىلىغىچە ئۇيغۇر دىيارىدىكى بالىلاردا 0. 11 پىرسەنت ئاشقان.

ئوزۇقلۇق سۈپىتىنىڭ ناچار بولۇشى، تەدرىجىي ھالدا قىزىل قان دانچىسى كېمىيىپ كېتىش، قىزىل قان دانچىلىرى فۇنكسىيەسىنى يوقىتىش ئالامەتلىرى بىلەن خاراكتېرلىنىدىغان كەم قان كېسىلىنى پەيدا قىلىدىكەن.

دوكلاتنىڭ بىرىنى چاڭشا شەھىرىگە جايلاشقان جوڭنەن ئۇنىۋېرسىتېتى قارمىقىدىكى شياڭيا دوختۇرخانىسىنىڭ پروفېسسورى سۇن خوڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق سەھىيە تارماقلىرى تەمىنلىگەن سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسەن تەييارلىغان.

ئۇ، ئۆز تەتقىقاتىغا ئاساسەن: «ئوزۇقلۇق يېتىشمەسلىك ئۇ يەردىكى چوڭلار ئارىسىدىمۇ مەۋجۇت بولۇشى مۇمكىن» دېگەن يەكۈنگە كەلگەن.

ئۇنىڭ بۇ ھەقتىكى تەتقىقاتى بۇ يىل فېۋرال «ساغلاملىق يۇمشاق ئىلمى» ناملىق ژۇرنالدا ئېلان قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

خوتەندە دىنىي ئۆلىما ئابدۇرەئۇپ ھاجىم تۈرمىدە ھاياتىدىن ئايرىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا خىتاي تۈرمىسىگە قامالغان ئابدۇرەئۇپ ھاجىم ئىسىملىك خوتەنلىك بىر دىنى ئۆلىمانىڭ تۈرمىدە ھاياتىدىن ئايرىلغانلىقى مەلۇم بولدى. مەرھۇم دىنىي ئۆلىمانىڭ ھازىر ئىستانبۇلدا ياشاۋاتقان يېقىن سەپدىشى ئابدۇلئەزىز خەلپەت ھاجىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئابدۇرەئۇپ ھاجىم 2021 ‏-يىلى 2 ‏-ئاينىڭ 12 ‏-كۈنى خوتەندىكى تۈرمىدە ۋاپات بولغان، بىراق مەرھۇمنىڭ دىئابىت كېسىلى بار بولۇپ، ئۇ بۇ كېسەللىك سەۋەبىدىن ۋاپات بولدىمۇ ياكى تۈرمە ئازابلىرى ياكى قىيناشلاردا ئۆلدىمۇ؟ بۇنى ئېنىق بىلمەيدىكەن. ئەمما ئۇ تۈرمىدە ھاياتىدىن ئايرىلغانىكەن.

بىز خوتەنگە ۋە ئۇنىڭ ئائىلىسىگە تېلېفون قىلىپ ئەھۋالنى ئېنىقلاشقا تىرىشقان بولساقمۇ تېلېفون ئالاقىلىرىنىڭ بولمىغانلىقى ۋە قىيىنلىقى تۈپەيلىدىن بۇنى سۈرۈشكە ئىمكان بولمىدى.

ئابدۇلئەزىز خەلپەت ھاجىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە مەرھۇم، 2017 ‏-يىلى 2-ئاينىڭ 20-كۈنى خوتەن شەھىرىدىكى ئۆيىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ، ئۆيىدە دىنى كىتاب ساقلىغان دېگەندەك جىنايەتلەر بىلەن 10 يىللىق قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغان. ساقچىلار ئۇنىڭ ئۆيىنى ئاختۇرۇپ ئۆيىدىن بىرقىسىم كىتابلارنى تاپقانىكەن.

ئابدۇلئەزىز خەلپەت ھاجىم، مەرھۇمنىڭ 10 يىللىق قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغاندىن كېيىن سانجى تۈرمىسىگە قامالغانلىقىنى، بۇنىڭدىن 3-4 ئاي ئىلگىرى خوتەندىكى تۈرمىگە يۆتكەپ كېلىنگەنلىكىدىن خەۋەر تاپقانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...