خىتاي دائىرىلىرى ئىلگىرى ئۈرۈمچى كۆكتېرەك مەسچىتىدە چەتئەل مۇخبىرلىرىغا ساختا سەھنە ھازىرلىغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ بىر مىليوندىن 2 مىليونغا قەدەر ئۇيغۇر ۋە باشقا مۇسۇلمان خەلقلەرنى لاگېرلارغا قامىغانلىقى خەلقئارادا غۇلغۇلا قوزغىغاندىن كېيىن، خەلقئارالىق جامائەت پىكىرىنىڭ بېسىمىغا ئۇچرىغان خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆتكەن يىلىنىڭ ئاخىرلىرىدىن باشلاپ بىر قانچە نۆۋەت چەتئەل زىيارەت ئۆمەكلىرىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا زىيارەت ۋە تەكشۈرۈشتە بولۇشىغا يول قويغانىدى. ئەمما بۇ ئۆمەكلەر ئاساسەن خىتاينىڭ خەلقئارا سەھنىدىكى ئىتتىپاقداش دۆلەتلىرىدىن تەشكىللەنگەن بولۇپ دائىرىلەر ئۇلارنى ئاساسلىقى بىر قىسىم كەسپىي تەربىيەلەش ئورۇنلىرى ۋە بىر قىسىم مەسچىتلەرنى زىيارەت قىلىشقا ئورۇنلاشتۇرغانلىقى مەلۇم.

زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ ئۆزىنىڭ لاگېر ئىچى ۋە سىرتىدىكى كەچمىشلىرى ھەققىدە مەلۇمات بېرىۋاتقان لاگېر شاھىتى زۇمرەت داۋۇت ئىلگىرى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ دىنىي ئەركىنلىكتىن بەھرىمەن بولۇپ ياشاۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىش ئۈچۈن ئۆز مەھەللىسى، يەنى ئۈرۈمچى ئىقتىسادىي تېخنىكا تەرەققىيات رايونىدىكى كۆكتېرەك مەسچىتىنى چەتئەل زىيارەت ئۆمىكىگە كۆرسىتىپ ساختا مەيدان ھازىرلىغانلىق جەريانىنى ئاڭلاتتى.

زۇمرەت داۋۇتنىڭ ئەسلەپ ئۆتىشىچە، 2018-يىلى، 10-ئايلارنىڭ ئاخىرى بىر كۈنىدە دادىسىنى يوقلاپ ئۆيىگە كىرىشى، مەھەللە ساقچىخانىسىدىن ئىككى ساقچى ۋە مەھەللە كومىتېتىدىكىلەر بولۇپ يەتتە ئادەمنىڭ ئۆيىدىن ئۇزاپ چىقىشىغا توغرا كەلگەن. ئۇلارنىڭ چىقىپ كېتىشىگىلا دادىسىنىڭ بېشىنى تۇتۇپ ئولتۇرۇپلا قالغانلىقىنى كۆرگەن زۇمرەت «يەنە بىرەرىمىزنى لاگېرغا ئېلىپ كەتكىلى كەلگەنمىدۇ؟» دەپ يۈرەك ئالدى بولۇپ سورىغىنىدا، دادىسى كۆزلىرىگە ياش ئېلىپ: «ئەتە چەتئەلدىن تەكشۈرگۈچىلەر كېلىدىكەن بىزنىڭ مەسچىتكە، ‹ئەتە پۈتۈن كۈن مەسچىتتە ناماز ئوقۇڭلار دەپ كىرىپتۇ، مەن دېدىم مەسچىتكە كىردى دەپ سولاپ قويىدىكەنسىلەر، ئادەمنى سىناۋاتامسىلەر؟ دېسەم، ھاجىمكا بىز سىلىنى سىنىمىدۇق، ئەتە كىمكى بىر ۋاق نامازنى مەسچىتكە كىرىپ ئوقۇسا بىر ۋاق نامازغا 20 يۈەن بېرىمىز، سىلى چوقۇم بەش ۋاق نامازنىڭ ھەممىسىدە مەسچىتتە بولسىلا، مانا دەپ بىر كونۋېرتنى ئۇنىمىغانغا ئۇنىماي تۇتقۇزۇپ قويدى، يەنە تېخى ئەتە سىلىدىن گەپ سوراپ قالسا ھۆكۈمىتىمىز بەك ياخشى، ئىسلامغا ھېچقانداق چەك قويغىنى يوق، بەش ۋاق ئەزان ئاۋازىنى ئاڭلاپ تۇرىمىز، مەسچىتىمىز ھەر ۋاقىت ئوچۇق دەپ قويسىلا، ئەتە سەپنىڭ ئالدىدا ساقىلى بارلار، سەپنىڭ كەينىدە ساقىلى يوقلار ئولتۇرسۇن› دەپ چىقىپ كەتتى» دەپ يىغلاپ كەتكەن.

دادىسى گەپ قىلالماي ھەسرەتلىك كۆزلىرىگە ياش ئېلىپ قولىدىكى كونۋېرتنى ئۇنىڭغا ئۇزاتقان. كونۋېرت ئىچىدە يۈز يۈەن سېلىنغان بولۇپ، خورلۇقتا قالغان بۇ ئاتا-بالا مەجبۇرىي ناماز ئوقۇشى ئۈچۈن بېرىلگەن «ھارام» پۇلنى يا تاشلىۋېتىشنى يا سەدىقە قىلىشنى بىلەلمەي ئىنتايىن بىئارام بولغان.

ئەتىسى زۇمرەتنىڭ دادىسى ئامالسىز زىيارەتچىلەرگە تەييارلانغان كۆكتېرەك مەسچىتىگە بېرىپ ناماز ئوقۇغان بولسىمۇ، ئۆزىنىڭ سالامەتلىكىنىڭ ياخشى ئەمەسلىكىنى باھانە قىلىپ مۇخبىرلارغا سۆزلەشكە ئۇنىمىغان.

تەپسىلاتى...

قاغىلىقتا تېپىۋېلىنغان 3 بالىنىڭ ئاتا-ئانىسى لاگېردىن ئۆيىگە قايتالمىغان ئوقۇتقۇچى ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆتكەن ھەپتە قاغىلىق ناھىيىلىك قاتناش ساقچىلىرى بىر ۋىدېيولۇق ئۇقتۇرۇش تارقىتىپ، ئۆزلىرىنىڭ يولدا ئېزىپ قالغان 3 بالىنى ئائىلىسىگە تاپشۇرۇپ بەرگەنلىكىنى خەۋەر قىلغان ۋە ئاتا-ئانىلارنى پەرزەنتلىرىگە ياخشى قاراش ھەققىدە ئاگاھلاندۇرغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتە ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا بۇ ئۈچ بالىنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ قاغىلىقتىكى بىر لاگېردا ئوقۇتقۇچى ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى. مەلۇم بولۇشىچە، ئادەتتە ھەر ھەپتە ئاخىرى ئۆيلىرىگە قايتىدىغان بۇ ئوقۇتقۇچىلار ئۆتكەن ھەپتە رۇخسەت بېرىلمىگەنلىك سەۋەبىدىن ئۆيىگە قايتالمىغان. بۇنىڭ بىلەن مەكتەپتىن قايتقان ئۈچ بالىسى كوچىدا قېلىپ، يولدا ئېزىپ قالغان ئىكەن.

ھۆرمەتلىك رادىيو ئاڭلىغۇچىلار، ئۆتكەن ھەپتە تورلاردا تارقالغان بىر ۋىدېيولۇق ئۇقتۇرۇشتا قاغىلىق ناھىيەىسىدىكى قاتناش ساقچىلىرىنىڭ يولدا ئېزىپ قالغان 3 كىچىك بالىنى يۇقىرى سۈرئەتلىك يول ياقىسىدىن تېپىۋالغانلىقى ۋە ئائىلىسىگە تاپشۇرۇپ بەرگەنلىكى بايان قىلىنغان. بۇ ئۇقتۇرۇشتا يەنە ئاھالىلەرنىڭ پەرزەنتلىرىگە ئوبدان قارشى تەۋسىيە قىلىنغان ئىدى. ئۇقتۇرۇشتىكى كۆرۈنۈشتە ئۈچ كىچىك بالىنىڭ قورققىنىدىن يىغلىغان ئاۋازى ۋە ساقچىلارنىڭ يول ياقىسىدىن ئۇلارنىڭ نەرسە كېرەكلىرىنى توپلاۋاتقان كۆرۈنۈشى كۆرسىتىلگەن.

بىز ۋەقەنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشىنى، يەنى 3 بالىنىڭ كوچىدا قېلىشىنىڭ سەۋەبىنى ئېنىقلاپ بېقىش ئۈچۈن قاغىلىق ناھىيسىگە تېلېفون قىلدۇق. ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى بۇ بالىلارنىڭ دادىسىنىڭ ئەسلىدە ناھىيەلىك ھۆكۈمەتنىڭ خىزمەتچىسى ئىكەنلىكىنى، نۆۋەتتە بىر لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىدىغانلىقىنى مەلۇم قىلدى. ئەمما تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان قاغىلىق ناھىيەلىك ھۆكۈمەتتىكى خادىملار بۇ بالىلارنىڭ كىملىكى ۋە ئاتا-ئانىسىلا ئەمەس، بەلكى مەزكۇر ئۇقتۇرۇشتىنمۇ خەۋەرسىزلىكىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

زۇمرەت داۋۇت: «11ياشلىق قىزىمنى بويتاق ‹خىتاي تۇغقىنى› ئۆيىدە قوندۇرماقچى بولدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقا مۇسۇلمان مىللەتلەرنى لاگېرلارغا قاماشقا باشلاشتىن بۇرۇنلا يولغا قويغان ئاتالمىش «قوشماق تۇغقان» سىياسىتى دۇنيانىڭ دىققىتىنى قوزغىغان يەنە بىر نۇقتىلىق مەسىلىنىڭ بىرىدۇر.

«قوشماق تۇغقان» سىياسىتىنىڭ چېن چۈەنگو ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىغا پارتكوم سېكرىتارى بولۇپ كېلىشتىن بۇرۇن بۇنى تىبەت ئاپتونوم رايونىدا يولغا قويۇپ مەلۇم نەتىجە ھاسىل قىلغان سىياسەت ئىكەنلىكى مەلۇم بوماقتا.

كۆزەتكۈچىلەر، چېن چۈەنگونىڭ «قوشماق تۇغقان» سىياسىتىنىڭ تىبەتتە مىللەتلەر ئارا قوشۇلۇپ كېتىش مۇقامىنى كۈچەيتىشتە رول ئوينىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. چېن چۈەنگو 2016‏-يىلى 8‏-ئايدا ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم سېكرېتارلىقىغا يۆتكەپ كېلىنگەندىن كېيىن «قوشماق تۇغقان» سىياسىتى ئۇيغۇر دىيارىدا مەجبۇرىي تۈس ئالغان. ئۇ بۇ سىياسەتنى «قوشماق تۇغقانلار ئۆگىنىشتە، تاماقتا ۋە يېتىپ-قوپۇشتا بىللە بولۇش» دىگەندەك «بەشتە بىللە بولۇش» پىرىنسىپى بويىچە ئىجرا قىلغان.

ئىگىلىنىشىچە، دەسلەپ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم، خەلق ھۆكۈمىتى، خەلق قۇرۇلتىيى ۋە بىڭتۇەن باش ئورگىنى قاتارلىق ئورگانلاردىكى يۇقىرى دەرىجىلىك كادىرلار چېن چۈەنگونىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە ئاساسىي قاتلامدىكى باشقا مىللەت كىشىلىرى بىلەن «قوشماق تۇغقان» بولۇشقان. نۆۋەتتە بۇ سىياسەت بىر ئائىلىنىڭ بىردىن خىتاي تۇغقىنى بولۇش شەرتىدىن ھالقىپ، ھەر بىر نوپۇس بېشىغا بىردىن خىتاي تۇغقىنى بولۇشقا قاراپ يۈزلەنگەن.

بۇ ھەقتە رادىيومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلغان لاگېر شاھىتى زۇمرەت داۋۇتنىڭ بىلدۈرۈشىچە، «قوشماق تۇغقان» لارنىڭ زىيارەت، تاماق ۋە قونۇش كۈنتەرتىپلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇشقا مەھەللە كومىتېتىنىڭ خادىملىرى مەسئۇل ئىكەن. نۆۋەتتە «قوشماق تۇغقان» سىياسىتى ئۇيغۇرلارغا قارىتا ھەر بىر نوپوس بېشىغا بىردىن خىتاي بىلەن تۇغقانلىشىش شەرتى بويىچە ئىجرا قىلىنماقتا ئىكەن.

تەپسىلاتى...

خوتەن بوستان مەسچىتىنىڭ ئىمامى تۇرسۇن توختاخۇن 500 كىشىلىك بايراق چىقىرىش يىغىنىدا تۇتقۇن قىلىنغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىرىمىزنىڭ خوتەنگە قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا خوتەن بوستان مەسچىتىنىڭ ئىمامى تۇرسۇن توختاخۇننىڭ ئالدىنقى يىلى سۇلتانەم مەھەللىسىدە ئۆتكۈزۈلگەن بىر بايراق چىقىرىش يىغىنىدا 10 نەچچە سەپدىشى بىلەن بىرلىكتە جامائەتنىڭ كۆز ئالدىدا تۇتۇپ كېتىلگەنلىكى ئاشكارىلاندى. دېيىلىشىچە، شۇ كۈنى خادىملار 500 كىشىلىك جامائەتنىڭ ئالدىدا تۇرسۇن توختاخۇن قاتارلىق 10 نەچچە كىشىنىڭ ئىسمىنى چاقىرىپ، ئۇلارنى ساقچى ماشىنىسىغا بېسىپ ئېلىپ ماڭغان. ئەمما ئۇلارنىڭ نېمە ئۈچۈن تۇتۇلغانلىقى ھەققىدە شۇ كۈنىمۇ ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنمۇ ھېچكىمگە مەلۇمات بەرمىگەن.

ئۇيغۇر رايونىدا 3 يىلدىن بۇيان داۋام قىلىۋاتقان يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا ئادەم توپلاشتا ساقچىلار كۆپىنچە ھاللاردا ئۆز ئىشخانىلىرىدا ئولتۇرۇپ ئاھالىلەرنى چاقىرتىپ ئەكېلىش يولىنى تاللىغان بولسا، بەزىدە يېرىم كېچىدە ئۆيىگە بېسىپ كىرىپ ئاھالىلەرنىڭ بېشىغا قارا خالتا كىيدۈرۈپ ئېلىپ مېڭىش يولىنى تاللىغان. ئەمما يەنە بەزى چاغلاردا بولسا كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا ئوتتۇرىغا تارتىپ ئاچىقىش ۋە كۆپچىلىكنىڭ ئالدىدا قولىغا كويزا سېلىپ ئېلىپ مېڭىش يولىنى تۇتقان. ساقچىلارنىڭ بۇنداق پەرقلىق يول تۇتۇشتا تۇتقۇنلارنىڭ ئاتالمىش «جىنايىتى» نىڭ خاراكتېرىنى ئاساس قىلىۋاتقانلىقى ياكى ئۆز مەيلى ۋە كەيپى بويىچە ئىش تۇتۇۋاتقانلىقى مەلۇم ئەمەس.

تەپسىلاتى...

كورلىدا قەشقەر ۋە خوتەندىن كەلگەن ئىشلەمچىلەرنىڭ پەرزەنتلىرىنى ھەقسىز ئوقۇتقان «606 تىل تېخنىكا مەكتىپى» نىڭ پۈتۈن ئوقۇتقۇچىلىرى تۇتقۇن قىلىنغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆتكەن ئايدىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا كورلىدىكى «جاھان پۇل مۇئامىلە شىركىتى» نىڭ ساھىبى ۋە «606 تىل مەكتىپى» نىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى، كارخانىچى ھەسەنجان ئىسمائىلنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ئاشكارىلانغانىدى. ئۇ قۇرغان مەكتەپنىڭ ئەھۋالى ھەققىدە ئېلىپ بارغان كېيىنكى ئېنىقلاشلىرىمىزدا، مەزكۇر مەكتەپتىكى 6 نەپەر ئوقۇتقۇچىنىڭ، قەشقەر ۋە خوتەندىن كورلىغا ئىشلەمچىلىككە كەلگەن ئاھالىلەرنىڭ پەرزەنتلىرىنى ھەقسىز ئوقۇتقانلىقى ئۈچۈن تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ئاشكارىلاندى. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز شۆھرەت ھوشۇرنىڭ بۇ ھەقتە تەييارلىغان پروگراممىسى دىققىتىڭلاردا بولىدۇ.

تۇتقۇندىكى كارخانىچى ھەسەنجان ئىسمائىلنىڭ كورلىدىكى «606 تىل تېخنىكا» مەكتىپى ھەققىدە ئېلىپ بارغان ئېنىقلىشلىمىز داۋامىدا، كورلىدىكى ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى، مەزكۇر مەكتەپنىڭ 6 نەپەر ئوقۇتقۇچىسىنىڭ ئۆتكەن يىلى 10 ‏-ئايدا تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. ئۇنىڭ دېيىشىچە، كورلىدا ئىقتىسادىي ئۈنۈم بىلەن بىرلىكتە، بەلگىلىك ئىجتىمائىي ئۈنۈممۇ ھاسىل قىلغان بۇ مەكتەپ، كارخانىچى ھەسەنجان ئىسمائىل تۇتقۇن قىلىنغاندىن كېيىن، خىتاي ساقچىلىرىنىڭ تېخىمۇ ئىلگىرىلەپ تەكشۈرۈش ئوبيېكتىغا ئايلانغان. تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە خوتەن ۋە قەشقەردىن كورلىغا ئىشلەمچىلىككە كەلگەن ئاھالىلەرنىڭ پەرزەنتلىرىنى ھەقسىز ئوقۇتقانلىقى ۋە بۇ ھەقسىز ئوقۇغان ئوقۇغۇچىلارنىڭ بەزىلىرىنىڭ دادىسى ياكى ئانىسىنىڭ لاگېردا ئىكەنلىكى ئاشكارىلانغان. بۇنىڭ بىلەن مەزكۇر مەكتەپنىڭ ئالتۇنگۈل ئىسمائىل قاتارلىق 6 نەپەر ئوقۇتقۇچىسى جىنايەتچىلەرگە ھېسداشلىق قىلىش گۇمانى بىلەن تۇتۇپ كېتىلگەن.

تەپسىلاتى...

كۇچادىكى بىر ساقچى خادىمى: «مەن ئىشلىگەن ‹تەربىيەلەش مەركىزى› دە ئۆلگەنلەر جىق ئەمەس، پەقەت 150 چە كىشى بار»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىرىمىزنىڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى يىغىۋېلىش لاگېرلىرىدا ئۆلگەنلەرنىڭ سانى ھەققىدە ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا كۇچادىكى بىر ساقچى خادىمى ئۆزى ئىلگىرى ئىشلىگەن «تەربىيەلەش مەركىزى» دە 150 چە كىشىنىڭ ئۆلگەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. ئەمما ئۇ 150 كىشىنىڭ ئۆزى ۋەزىپە ئۆتىگەن 6 ئاي ئىچىدە ياكى لاگېر قۇرۇلغاندىن بۇيان ئۆلگەنلىكى ھەققىدە ئېنىقلىما بەرمىدى. ئۇ پەقەت بۇ 150 چە كىشىنىڭ ئەل قاتارى يەرلىككە قويۇلغانلىقى، ئائىلە-تاۋابىئاتلىرىغا ئېتىبار بېرىلىۋاتقانلىقى، بانكىدىكى قەرزلىرىنىڭ ئۆسۈمىنىڭ بىكار قىلىنغانلىقىنى تىلغا ئالدى. ھالبۇكى، ئۇ 150 چە كىشىنىڭ قانچىلىكىنىڭ بىۋاستە قېيىن-قىستاق، قانچىلىكىنىڭ كېسەل سەۋەبى بىلەن ئۆلگەنلىكى ھەققىدە يۇقىرى ئورگانلاردىن مەلۇمات ئېىلىشىمىزنى تەۋسىيە قىلدى.

يېقىندا كۇچالىق بىر مۇھاجىر رادىيومىزغا ئۇچۇر يوللاپ، كۇچانىڭ ئوچا بازارلىق ساقچىخانا باشلىقى ھېمىت قارىنىڭ بىر سورۇندا ئوچا بازىرىنىڭ ئۆزىدىنلا لاگېر قۇرۇلغان 3 يىلدىن بۇيان 200 چە كىشىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكىنى ئېچىنغان تەلەپپۇزدا تىلغا ئالغانلىقى ۋە مۇشۇ سەۋەبتىن تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى مەلۇم قىلغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئىككى ھەپتىنىڭ ئالدىدا ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا مەزكۇر ساقچىخانا باشلىقىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلەرگە ھېسسىداشلىق قىلغانلىقى ئۈچۈن تۇتۇلغانلىقى دەلىللەنگەن بولسىمۇ، ئەمما ئوچا بازىرىدىن ئېنىق ھالدا قانچىلىك كىشىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكى ئايدىڭلاشمىغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ سان ھەققىدە ئىزچىل ئەھۋال ئېنىقلىشى داۋامىدا كۇچادىكى بىر ساقچى خادىمى ئوچادىن 200 كىشىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكىنى رەت قىلدى. ئەمما ئۇ ئۆزى ئىلگىرى 6 ئاي ۋەزىپە ئۆتىگەن 1‏-تەربىيەلەش مەركىزىدە پۈتۈن لاگېر بويىچە «ئاران 150 چە كىشى» نىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكىنى تىلغا ئالدى.

تەپسىلاتى...

ئاساسى قاتلام كادىرلىرى: «‹قوشماق تۇغقان› لار ئورۇن يېتىشمىسە ئۆي ئىگىسى بىلەن بىر كارۋاتتا ياتىدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىرىمىزنىڭ قەشقەرگە قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا يېزىدا ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان خادىملاردىن بىرى ئاھالىلەرنىڭ ئۆيلىرىگە قونغىلى كەلگەن ئاتالمىش «قوشماق تۇققانلار» نىڭ ھەممىسىنىڭ دېگۈدەك ئەر ئىكەنلىكى، ئورۇن يېتىشمىگەن ئەھۋال ئاستىدا ئۆي ئىگىسى بىلەن بىر كارۋاتتا ياتىدىغانلىقى، ئەر-ئايال دەپ ئايرىمايدىغانلىقى، پەقەت كارۋاتتا ئازراق ئارىلىق قويۇپ قويىدىغانلىقىنى تىلغا ئالدى. يەنە بىر خادىم بۇ بىر كارۋاتتا يېتىشنىڭ «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى» نى كۈچەيتىش ئۈچۈن ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. تۆۋەندە مۇخبىرىمىز شۆھرەت ھوشۇرنىڭ بۇ ھەقتە تەييارلىغان پروگراممىسى دىققىتىڭلاردا بولىدۇ.

خىتاي دائىرىلىرى ئۇيغۇر رايونىدا يولغا قويۇۋاتقان ئاتالمىش «قوشماق تۇغقان» سىياتىنىڭ ئىجراسى داۋامىدا «ئاھالىلەر بىلەن ئىشتا، تاماقتا ۋە يېتىپ-قوپۇشتا بىللە بولۇش» تەشەببۇسى بويىچە ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆيلىرىگە قونغىلى كەلگەن خىتاي كادىرلىرىنىڭ ئۇيغۇر ئۆرپ-ئادەتلىرىنى ئېغىر دەرىجىدە دەپسەندە قىلىۋاتقانلىقى ئاشكارىلانماقتا. تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان يۇقىرىدىن يېزىغا خىزمەتكە چۈشكەن بىر خادىم ئاتالمىش «قوشماق تۇغقان» لارنىڭ قونغىلى كەلگەن ئائىلىدىكى ئەھۋالى ھەققىدە بىر قىسىم تەپسىلاتلارنى ئاڭلاتتى.

تەپسىلاتى...

پىچاندىكى بىر مەھەللىدىن ۋە قەشقەردىكى توققۇزتاش ئاھالىلەر كومىتېتىدىن 3 تىن كىشىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىرىمىزنىڭ قەشقەر ۋە پىچانغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا، پىچاننىڭ لۈكچۈن بازار مۇقام كەنتىدىكى 1-مەھەللىدىنلا ئابدۇرېھىم ئابلىز قاتارلىق 3 كىشىنىڭ؛ قەشقەر شەھىرىنىڭ مەرھابا كوچا باشقارمىسىدىكى توققۇزتاش ئاھالىلەر كومىتېتىدىنلا يۇنۇس قارى قاتارلىق 3 كىشىنىڭ لاگېردا ئۆلگەنلىكى ئاشكارىلاندى.

ئۇيغۇر رايونىدىكى لاگېرلارنىڭ سىرلىرى ھەققىدە يېقىندىن بۇيان كۆزەتكۈچىلەرنىڭ ئەڭ دىققىتىنى تارتىۋاتقان نۇقتا، بۇ لاگېردا ئۆلۈۋاتقانلارنىڭ ئومۇمى سانى ۋە ئۇنىڭ قانداق بىر تەرەپ قىلىنىۋاتقانلىقىدۇر. خىتاي دائىرىلىرى كۈچلۈك ئاخبارات چەكلىمىسىدىن باشقا يەنە، جەسەتنى ئائىلىسىگە بەرمەسلىك، بەرگەن تەقدىردە مېيىتنى ئائىلە ئەزالىرىغا كۆرسەتمەسلىك ۋە نەزىر ئۆتكۈزۈشكە قويماسلىق ۋە ياكى نەزىرىگە كېلىدىغان كىشىلەرنىڭ سانىنى چەكلەش قاتارلىق يوللار بىلەن لاگېردا ئۆلگەنلەرنىڭ سانىنى پۈتۈن كۈچى بىلەن جەمئىيەتتىن ۋە ئاخباراتتىن يوشۇرماقتا. شۇڭا بىز تېلېفون زىيارەتلىرىمىز داۋامىدا ھەر دەرىجىلىك خادىملاردىن بۇ سىر ئۈستىدىمۇ مەلۇماتلار سورىدۇق.

تەپسىلاتى...

پىچان لەمجىنلىك غالىپجاننىڭ لاگېردا بىر مەست خىتاي ساقچى تەرىپىدىن ئۇرۇپ ئۆلتۈرۈلگەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆتكەن ئايدا رادىيومىزغا كەلگەن ۋە ئۈرۈمچىدىن يوللانغانلىقى بىلدۈرۈلگەن بىر مەكتۇپتا، پىچان ناھىيە لەمجىن يېزا 10-كەنت 3-مەھەللە ئەزاسى 35 ياشلىق غالىپجاننىڭ ئۆتكەن يىلى 8-ئاينىڭ 21-كۈنى لاگېردا ئۆلگەنلىكى مەلۇم قىلىنغانىدى.

مۇخبىرىمىزنىڭ ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا، غالىپجاننىڭ لاگېردا ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان بىر مەست ساقچى تەرىپىدىن ئۇرۇپ ئۆلتۈرۈلگەنلىكى ئاشكارىلاندى.

مەزكۇر ئىنكاسچىنىڭ بايان قىلىشىچە، غالىپجاننىڭ لەمجىن بازىرى 10-كەنت، 3-مەھەللىسىدە ئولتۇرۇشلۇق ئانىسى 2018-يىلى 8-ئاينىڭ 21-كۈنى لاگېر باشقۇرغۇچىلىرىدىن ئوغلىنىڭ دوختۇرخانىدا ئۆلگەنلىكى ھەققىدە ئۇقتۇرۇش ئالغان. غالىپجاننىڭ ئۇرۇق-تۇغقانلىرى شۇ كۈنى كەچ سائەت 6:30 مەزگىلىدە دوختۇرخانىغا بارغىنىدا، غالىپجاننىڭ كۆكسىگە يۈرەك قوزغاتقۇچ قويۇلغان ھالەتتىكى جەسىتىنى كۆرگەن. دائىرىلەر ئۇلارغا غالىپجاننىڭ يوشۇرۇن يۈرەك كېسىلى بارلىقى، لاگېردا بۇ كېسىلىنىڭ قوزغىلىپ قالغانلىقى، دوختۇرخانىغا ئەكېلىنگەندە قۇتقۇزۇش ئۈنۈم بەرمەي جان ئۈزگەنلىكىنى بىلدۈرگەن. ئەمما دائىرىلەر ئۇلارغا غالىپجاننىڭ يۈز-كۆزى ۋە بەدىنىنىڭ كۆكسىدىن باشقا قىسمىنى كۆرسەتمىگەن.

تەپسىلاتى...

غەربنىڭ «ياردىمى» دە شەرق دۇنياسىدا كېڭىيىۋاتقان تۇتقۇنلار ئەمگىكى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان قىسمەت ۋە خوڭكوڭلۇقلار ئۇچراۋاتقان باستۇرۇش ھەرىكىتى ئەمەلىيەتتە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سىياسىي تۈزۈمنى ئىسلاھات قىلىشنى زىنھار خالىماسلىقى پەيدا قىلغان ئىككى تۈرلۈك ھادىسە» دەيدۇ پروفېسسور مايكىل پوسنېر. نيۇ-يورك ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى، ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ سابىق ئەمەلدارى ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىگە قاراشلىق خىتاي ئىشلىرى ئىجرائىيە كومىتېتى ئۆتكۈزگەن 17-ئۆكتەبىردىكى گۇۋاھلىق بېرىش يىغىنىدا نۇقتىلىق ھالدا ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان سىياسىي باستۇرۇش ھەرىكىتىدە غەرب شىركەتلىرىنىڭ تېخنىكا ياردىمى بەكمۇ زور رول ئوينىغانلىقى ھەققىدە توختىلىپ يۇقىرىقى سۆزنى قىلدى.

پروفېسسور مايكىل پوسنېرنىڭ پىكرىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى «ئومۇمىي خەلقنىڭ نامراتلىقىنى تۈگەتتۇق» دەپ ماختانغان بىلەن ئەڭ ئەقەللىي ھەق ۋە ھوقۇقلارنىڭ ئاياق-ئاستى بولۇشى خىتايدىكى ئومۇميۈزلۈك ھادىسە ھېسابلىنىدۇ. بولۇپمۇ ھازىر بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ لاگېرغا قامىلىشى ھەممىگە مەلۇملۇق پاكىت بولۇپ قالغانلىقى، يەنە كېلىپ لاگېرغا قامالغان بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنىشى ھەققىدە كۆپلىگەن ئۇچۇرلار ئاشكارا بولۇشى بىلەن ئامېرىكا تەرەپتىن بىر قاتار ئىجابىي ئىنكاسلار مەلۇم بولۇشقا باشلىدى. بولۇپمۇ بۇنىڭدا ئامېرىكا سودا مىنىستىرلىقىنىڭ 28 خىتاي مۇئەسسەسىنى «قارا تىزىملىك» كە ئېلىشى، ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى زۇلۇمغا شېرىك ئەمەلدارلارغا ۋىزا چەكلىمىسى قويۇشى، ئامېرىكا تاموژنا ۋە چېگرا مۇداپىئە ئىدارىسىنىڭ دەسلەپكى قەدەمدە خوتەندىكى مەجبۇرىي ئەمگەكنىڭ مەھسۇلى بولغان بالىلار كىيىملىرىنى چېگرادا تۇتۇپ قالغانلىقى زور دەرىجىدە ئالقىشلاشقا تېگىشلىك ئەھۋال ئىكەن.

تەپسىلاتى...