قەشقەر 6-ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئىلمىي مۇدىرى دولقۇن تۇرسۇن ھەققىدە ئوخشىمىغان ئۇچۇرلار ئوتتۇرىغا چىقماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2013-يىل 21-فېۋۇرال كۈنى، يەنى پەيشەنبە كۈنى قەشقەردە ئانا تىل پائالىيەتچىسى ئابدۇۋەلى ئايۇپ ئەپەندىنىڭ ئۇيۇشتۇرۇشىدا «خەلقئارا ئانا تىل كۈنى» نى خاتىرىلەش پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلگەن. مەزكۇر پائالىيەتكە قەشقەردىكى بىر تۈركۈم ئۇيغۇر زىيالىيلىرىمۇ تەكلىپ قىلىنغان. يىغىندا ئابدۇۋەلى ئايۇپ ئەپەندى ئۆزىنىڭ «ئانا تىل يەسلىسى» قۇرۇش پىلانىنى ئوتتۇرىغا قويغان.

مەزكۇر يىغىندا قەشقەردىكى ئۇيغۇر زىيالىيلىرىدىن قەشقەر ئۇيغۇر ئوتتۇرا مەكتىپىنىڭ ئىلمىي مۇدىرى دولقۇن تۇرسۇنمۇ سۆز قىلىپ، ئانا تىلنى قەدىرلەش ھەققىدە ناھايىتى تەسىرلىك نۇتۇق سۆزلىگەن. پائالىيەتتىن كېيىن ئۇنىڭ نۇتۇقىدىكى «چەتئەل تىلى بىلىش شەرەپ، ئانا تىلنى بىلمەسلىك جىنايەت» دېگەن سۆزى سەۋەبلىك ئۇ كېيىنكى مەزگىللەردە دائىرىلەر تەرىپىدىن كۆپ قېتىم سوراق قىلىنغان ئىكەن.

چەتئەلدە ئېلان قىلىنغان تۇتقۇن قىلىنغان ئۇيغۇر زىيالىيلىرى تىزىملىكىدىن مەلۇم بولۇشىچە، قەشقەردە ئۆتكۈزۈلگەن شۇ قېتىمقى پائالىيەتتە نۇتۇق سۆزلىگەن قەشقەر ئۇيغۇر ئوتتۇرا مەكتىپىنىڭ ئىلمىي مۇدىرى دولقۇن تۇرسۇن قەشقەردە تۇنجى تۈركۈمدە تۇتقۇن قىلىنغان ئۇيغۇر زىيالىيلىرىدىن ئىكەن.

تەپسىلاتى...

جەۋلان شىرمەمەت: خىتاي ساقچىلىرى دادام ئارقىلىق ماڭا تەھدىت سالدى، ئاپامنى ئىزدەشتىن توسۇشقا ئۇرۇندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

سۈيدۈڭدىكى مەھبۇس ئانىسىنىڭ قويۇپ بېرىلىشى ئۈچۈن تۈركىيەدە 6 ئايدىن بۇيان ئاخبارات ۋاسىتىسى ئارقىلىق ھەرىكەت قىلىپ كېلىۋاتقان جەۋلان شىرمەمەت بۈگۈن، يەنى 1‏-ئىيۇن كۈنى سۈيدۈڭدىكى دادىسىدىن ئۇشتۇمتۇت تېلېفون تاپشۇرۇۋالغان. دادىسى تېلېفوندا، ھە دېگەندىلا ئۇنى ئەيىبلەش بىلەن بىرلىكتە تۈرمىدىكى ئانىسى ئۈچۈن ھەرىكەت قىلماسلىققا دەۋەت قىلغان. بۇ ھەقتە رادىيومىزغا بەرگەن مەلۇماتىدا دادىسىنىڭ ساقچىلار تەرىپىدىن سۆزلىتىلگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن جەۋلان شىرمەمەت ئانىسى تۈرمىدىن چىقماي تۇرۇپ سۈكۈتتە تۇرۇشىنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى بايان قىلدى.

12 يىلدىن بۇيان تۈركىيەدە ياشاۋاتقان جەۋلان شىرمەمەت دەسلەپكى 10 يىلدا، ئائىلىسىنىڭ بىخەتەرلىكىنى كۆزدە تۇتۇپ، خىتايغا قارشى سۆز ھەرىكەتلەردىن پۈتۈنلەي ساقلانغان، ھەتتا ئىجتىمائىي ئاخباراتلاردا ئۇيغۇر ۋەزىيىتىگە ئالاقىدار ئۇچۇرلارنى ئورتاقلىشىستىنمۇ ئۆزىنى تارتىپ كەلگەن بولسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭ ئېھتىياتچانلىقى قىلچە كارغا كەلمىگەنىدى.

مىليونلارچە ئۇيغۇر قاتارىدا 2017 ‏-يىلى ئىز-دېرەكسىز غايىب بولۇپ كەتكەن ئائىلە-تاۋابىئاتىدىن ئانىسىنىڭ 5 يىل كېسىۋېتىلگەنلىكى، دادىسى ۋە ئىنىسىنىڭ بىر يىلدىن لاگېردىن يېتىپ چىققانلىقىدىن ئۆتكەن يىلنىڭ ئاخىرقى ھەپتىلىرى خەۋەر تاپقان جەۋلان شىرمەمەت بۇ يىلنىڭ بېشىدىن باشلاپ، بۇ ئائىلە پاجىئەسىنى ئاخباراتقا كۆتۈرۈپ چىققان ۋە ئانىسىنىڭ قويۇپ بېرىلىشى ئۈچۈن ئىزچىل ھەرىكەت قىلىپ كېلىۋاتقانىدى. ئۇنىڭ رادىيومىزغا ئىنكاس قىلىشىچە، ئۇ بۈگۈن، يەنى 1 ‏-ئىيۇن كۈنى، 3 يىلدىن بۇيان ئالاقىسى ئۈزۈلۈپ قالغان دادىسىدىن ئۇشتۇمتۇت تېلېفون تاپشۇرۇۋالغان. دادىسى تېلېفوندا ھە دېگەندىلا ئۇنى ئەيىبلەش بىلەن بىللە ئۇنى ئانىسى ھەققىدە ھەرىكەت قىلماسلىققا دەۋەت قىلغان.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا ئۇيغۇر مەسىلىسىنى كۈن تەرتىپتە تۇتۇپ تۇرماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا كورونا ۋىرۇسى ۋاباسىغا تاقابىل تۇرۇش ھەلەكچىلىكىدە قالغان مەزگىلدە، ئامېرىكا ئۇيغۇر مەسىلىسىنى ئىزچىل كۈن تەرتىپتە تۇتۇپ تۇرماقتا.

جۈمە كۈنى ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىغا قاراشلىق «ئامېرىكىنى ھەمبەھىرلەش» ناملىق تور بېتى ئۇيغۇرلارنى تونۇشتۇرۇپ بىر پارچە ماقالە ئېلان قىلدى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ خىتايدا سىستېمىلىق باستۇرۇشقا ئۇچراۋاتقانلىقنى بايان قىلدى.

ماقالىدە ئۇيغۇرلارنىڭ يېقىنى سىياسىي تارىخى ھەققىدە بېرىلگەن بايانلاردا ئۇيغۇرلارنىڭ 20-ئەسىرىدە ئىككى قېتىم مۇستەقىل جۇمھۇرىيەت قۇرغانلىقى ئالاھىدە تىلغان ئېلىندى.

ماقالىدە مۇنداق دېيىلدى: «ھازىرقى شىنجاڭ تېررىتورىيەسى خىتايچىدا ‹يېڭى چېگرا› دەپ ئاتىلىدىغان بولۇپ، چىڭ سۇلالىسى 18-ئەسىردىكى ھەربىي ھەرىكەت ئارقىلىق كونتروللۇق ئاستىغا ئالغاندىن كېيىن خىتاينىڭ تەسەررۇپىغا چۈشۈپ قالغان. بۇ رايون، 1930 ۋە 1940-يىللىرى ئىككى قېتىم قىسقا ئۆمۈر سۈرگەن جۇمھۇرىيەتلەرنى جاكارلاپ مۇستەقىللىق ئېلان قىلغان، ئەمما 1949-يىلى كوممۇنىستلار ھاكىمىيەت بېشىغا چىققاندىن كېيىن قايتىدىن خىتاينىڭ كونتروللۇقىغا ئۆتكەن.»

ماقالىدە ئۇيغۇرلارنىڭ ئېتنىك تەركىبى ۋە جۇغراپىيەلىك ئورنى ھەققىدە چۈشەندۈرۈش بېرىلگەندىن كېيىن، ئۇلارنىڭ يېقىنى بىر نەچچە يىلدىن بۇيان خىتاينىڭ قاتتىق باستۇرۇشىغا دۇچ كەلگەنلىكى شەرھلەندى.

تەپسىلاتى...

21 ئايدىن بۇيان ئىز-دېرىكى ئېلىنمايۋاتقان دوختۇر گۈلشەن ئابباسنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىنقى ئىككى يىلدىن بۇيان خەلقئارا سەھنىلەردە ئىسمى كۆپ تىلغا تىلغا ئېلىنغان، ئەمما ھېچقانداق ئۇچۇرى ئېلىنماي كەلگەن غايىب ئۇيغۇرلاردىن بىرى ئۈرۈمچى نۇرباغ نېفىت دوختۇرخانىسىنىڭ پېنسىيىگە چىققان دوختۇرى، ۋاشىنگتوندىكى پائالىيەتچى روشەن ئابباسنىڭ ھەدىسى گۈلشەن ئابباستۇر. ئايلاردىن بېرى ئۆزلىرىنىڭ گۈلشەن ئابباس ئىسىملىك بىر دوختۇرى بولغانلىقىنى رەت قىلىپ كەلگەن مەزكۇر دوختۇرخانا خادىملىرى بۇ قېتىم مۇخبىرىمىزنىڭ سوئاللىرىغا جاۋابەن گۈلشەن ئابباسنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكىنى دەلىللىدى.

گۈلشەن ئابباسنىڭ ئامېرىكادا ياشاۋاتقان ئىككى قىزى ئۈرۈمچىدىكى ئۇرۇق-تۇغقان، تونۇش-بىلىشلىرى ۋە ھەتتا ساقچى ئورگانلىرىدىن ئاپىسى ھەققىدە ھېچقانداق ئۇچۇرغا ئېرىشەلمىگەندىن كېيىن ۋاشىنگتوندىكى خىتاي ئەلچىخانىسىغا توختىماي خەت يازغان، تېلېفون قىلغان. ئەمما ئانىسىنىڭ نەدە ئىكەنلىكى، تېلېفونىنىڭ نېمە ئۈچۈن ئېلىنمايدىغانلىقى، تۇتقۇندا ياكى ئەمەسلىكىدىن ئىبارەت تولىمۇ ئاددىي بىر سوئالغا جاۋاب تاپالمىغان.

گۈلشەن ئابباسنىڭ خىزمەت ئورنىغا قارىتا ئايلاردىن بېرى ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرىمىزمۇ ئىزچىل جاۋابسىز قالدۇرۇلدى. خادىملار بەزىدە گۈلشەن ئابباسنى تونۇمايدىغانلىقىنى بىلدۈرسە، بەزىدە بۇ ئورۇندا بۇنداق بىر خىزمەتچىنىڭ بولغانلىقىنىمۇ ئىنكار قىلىپ كەلدى.

تەپسىلاتى...

توققۇزاقنىڭ بىر كەنتىدىن مەمەتياسىن ئۇرايىم قاتارلىق 57 كىشىنىڭ 10 يىللىقتىن يۇقىرى كېسىۋېتىلگەنلىكى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدىكى توققۇزاقلىق مۇھاجىرلاردىن بىرى توققۇزاقنىڭ ئوغۇساق يېزا غوجىلا كەنتىدىكى دوستى مەمەتياسىن ئۇرايىمنىڭ 2017‏-يىلىنىڭ بېشىدا تۇتۇلۇپ كەتكەنلىكىدىن خەۋەر تاپقانلىقى، ئەمما ئاقىۋىتىدىن ھېچقانداق ئۇچۇر ئالالمايۋاتقانلىقىنى مەلۇم قىلغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئالاقىدار ئورۇنلارغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا ئوغۇساقنىڭ بىر كەنتىدىنلا مەمەتياسىن ئۇرايىم قاتارلىق 57 كىشىنىڭ 10 يىللىقتىن يۇقىرى كېسىۋېتىلگەنلىكى ئاشكارىلاندى.

توققۇزاقلىق مۇھاجىرنىڭ بايان قىلىشىچە، بۇ يىل 38 ياشلارغا كىرگەن مەمەتياسىن ئۇرايىم كۈنبويى ئېتىز-ئېرىق ئىشلىرى بىلەن مەشغۇل بولسىمۇ، داۋاملىق پاكىز كىيىنىپ يۈرۈشى، قولۇم-قوشنا ۋە مەھەللە-كۆي بىلەن مۇناسىۋەتتە ئارتۇقچە گەپ-سۆز ۋە تالاش-تارتىشلاردىن ئۇزاق تۇرۇشى، ئائىلىسىدىن باشقا ئىشلارغا بەك كۆڭۈل بۆلۈپ كەتمەسلىكى قاتارلىق تەرەپلىرى بىلەن مەھەللە جامائىتىگە تونۇلغان. شۇڭا 2017-يىلىنىڭ بېشىدا مەمەتياسىن ئۇرايىم «تەربىيەلەش» كە ئېلىپ كېتىلگەندە بۇ ئەھۋال مەھەللە جامائىتىگە تاسادىپىي ۋە ھەيران قالارلىق بىر ۋەقە بولۇپ تۇيۇلغان.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا 33 خىتاي شىركىتى ۋە جەمئىيىتىنى قارا تىزىملىككە ئالدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا ھۆكۈمىتى خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە ئالاقىدار 9 شىركىتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان جەمئىي 33 خىتاي شىركىتى ۋە جەمئىيەتلىرىنى قارا تىزىملىككە ئالدى.

مەزكۇر قارا تىزىملىك «ئامېرىكا مۇئەسسەسە تىزىملىكى» دەپمۇ ئاتىلىدىغان بولۇپ، بۇ تىزىملىككە ئېلىنغان شىركەتلەر ئامېرىكىنىڭ يۇقىرى تېخنىكىسىنى ئىشلىتىش ۋە ئامېرىكا بازارلىرىغا مال كىرگۈزۈشتە چەكلىمىگە ئۇچرايدىكەن.

ئامېرىكا سودا مىنىستىرلىقى 22-ماي ئېلان قىلغان باياناتقا قارىغاندا، خىتاي جامائەت خەۋپسىزلىك مىنىستىرلىقى قارمىقىدىكى قانۇن دوختۇرلۇق تەتقىقات ئىنستىتۇتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 9 ئورۇن ئۇيغۇر ئېلىدىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە شىرك بولغانلىقى ئۈچۈن ئامېرىكا تېخنولوگىيەسى سېتىپ بېرىلمەيدىغان شىركەتلەر قاتارىغا كىرگۈزۈلگەن.

باياناتتا مۇنداق دېيىلدى: «بۇ توققۇز ئورگان خىتاينىڭ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى ئۇيغۇرلار، ئېتنىك قازاقلار ۋە باشقا ئاز سانلىق مۇسۇلمان گۇرۇپپىلارغا قارىشى ئېلىپ بېرىلغان باستۇرۇش، زور كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىش، مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە يۇقىرى تېخنىكىلىق تەقىبلەش ھەرىكىتى جەريانىدا سادىر بولغان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە شېرىك بولدى.»

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ لاگېر «ئازادلىقى»: خىزمەتكە ئورۇنلاشتۇرۇلغان 300 مىڭ ئۇيغۇر ئىشچى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدا لاگېرلارنىڭ مەۋجۇت ئەمەسلىكىنى تەكىتلەپ كەلگەن خىتاي ھۆكۈمىتى كېيىنچە تۈرلۈك پاكىتلارنىڭ ئوتتۇرىغا قويۇلۇشى بىلەن بۇ لاگېرلارنى «كەسپىي تەربىيەلەش مەكتىپى» دەپ چۈشەندۈرگەن ئىدى. كېيىنچە ئۇلار خەلقئارانىڭ كۈچلۈك تەنقىدى ۋە بېسىملىرىغا قارىتا لاگېرلاردىكى كىشىلەرنىڭ «يېتەرلىك ھۈنەر ۋە تېخنىكا ئۆگىنىپ چىققاندىن كېيىن جەمئىيەت قوينىغا قايتىپ كەلگەنلىكى» نى تەشۋىق قىلدى. ھالبۇكى، كۆپلىگەن ئۇچۇرلار بۇ «جەمئىيەت قوينىغا قايتقان» ئۇيغۇرلارنىڭ ئەمەلىيەتتە ئۆز ئۆيلىرىگە ئەمەس، بەلكى ھەرقايسى جايلاردىكى زاۋۇت ۋە فابرىكىلارغا ئىشچىلىققا ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقىنى كۆرسىتىشكە باشلىدى. ئەنە شۇ خىل مەلۇماتلارنىڭ بىرى خىتاي مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى تورىنىڭ 2020-يىللىق 13-ماي كۈنىدىكى بىر پارچە خەۋىرىدىمۇ ئەكس ئېتىدۇ.

مەزكۇر خەۋەردە ئېيتىلىشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى «جەنۇبىي شىنجاڭدىكى نامرات ناھىيەلەرنى نامراتلىقتىن قۇتۇلدۇرۇش خىزمىتى» دېگەن نامدا 2020-يىلى ئاپرېلغا قەدەر ئۇيغۇرلار توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان قەشقەر، خوتەن، ئاقسۇ قاتارلىق جايلاردىن تەشكىللىك ھالدا 292 مىڭ كىشىنى «خىزمەتكە ئورۇنلاشتۇرغان». خەۋەردە بۇ خىلدىكى يۆتكەپ ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇش ئارقىسىدا 150 مىڭدىن ئارتۇق كىشىنىڭ «ئۆز قەرەلىدە نامراتلىقتىن خالاس بولغانلىقى» ئالاھىدە تەكىتلەنگەن. 2020-يىلى يانۋاردىن ئاپرېلغىچە بولغان تۆت ئاي ئىچىدە 12 مىڭ كىشى خىتاي ئۆلكىلىرىگە ئىشچىلىققا يۆتكەلگەن.

تەپسىلاتى...

10 يىللىق كېسىلگەن ئابدۇلكەرىم ئىسمائىلنىڭ خىتاي تۈرمىسىدە ئۆلۈپ كەتكەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدە ياشاۋاتقان مىڭلارچە ئۇيغۇر 2017-يىلىدىن بۇيان يۇرتىدا قەپ قالغان ئائىلىسى ۋە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىدىن خەۋەر ئالالماي دۇنياغا نىدا قىلىشقا مەجبۇر بولماقتا. ئۇلار «ئۇرۇق-تۇغقانلىرىم قەيەردە؟» دېگەندەك تۈرلۈك نىدا ۋە چوقانلارنى كۆتۇرۈپ، خىتاي دائىرىلىرىگە سوئال قويماقتا. ئۇلاردىن بىرى ھازىر ئىستانبۇلدا ياشاۋاتقان ئىسمائىل ئابدۇكېرىمدۇر. ئۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، 86 ياشلىق دادىسى ئابدۇكېرىم ئىسمائىلنىڭ 2017-يىلى 10 يىللىق قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغانلىقى ۋە تۈرمىدە ئۆلۈپ كەتكەنلىكى ھەققىدىكى خەۋەرنى بۇ يىل 21-ماي كۈنى ئىشەنچلىك بىر مەنبەدىن تاپشۇرۇپ ئالغانلىقىنى بىلدۈردى.

ئىسمائىل ئابدۇكېرىمنىڭ ئاتا-ئانىسىنى ساقچىلار قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ يېڭىسار ناھىيىسى شەھەر يېزا 2-كەنت 2-مەھەللە ھېيتگاھ يېڭى مەھەللىسى 56-قورۇدىكى ئۆيىدىن 2017-يىلى تەربىيىلەش مەركىزىگە ئاپىرىمىز دەپ تۇتۇپ كەتكەن ئىكەن.

ئىسمائىل ئابدۇكېرىم زىيارىتىمىز داۋامىدا دادىسى ئابدۇلكەرىم ئىسمائىل بىلەن ئانىسى گۈلھەسەل مەمەتنىڭ 2017-يىلى يىغىۋېلىش لاگېرىغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى، كېيىن ھەر ئىككىسىنىڭ 10 يىللىقتىن قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغانلىقىنى، دادىسىنىڭ ئۈرۈمچى داخېيەندىكى تۈرمىگە، ئانىسىنىڭ قەشقەردىكى بىر تۈرمىگە قامالغانلىقىنى ئىشەنچلىك مەنبەدىن ئاڭلىغانلىقىنى بىلدۈردى.

ئىسمائىل ئابدۇكېرىم دادىسىنىڭ ئۆلۈم ھەققىدە 21-ماي كۈنى خەۋەر تاپقانلىقىنى بىلدۈردى. ئۇ ئائىلىسىنىڭ بېشىغا كەلگەن پاجىئەلەر توغرىسىدا توختىلىپ، مۇنداق دېدى: «خىتاينىڭ رەزىل سىياسىتى پۈتكۈل شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ يۈرەكلىرىنى ئېزىۋاتىدۇ، ئۇلارنى زەرداب قىلىۋاتىدۇ. خىتاينىڭ تۈرمىسىدىكى ئانامنىڭ ئاقىۋىتىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلىۋاتىمەن. ئانامنىڭ ئۆلۈك ياكى تىرىكلىكىنى بىلمەيمەن. يالغۇز مەن ئەمەس، پۈتكۈل شەرقىي تۈركىستان خەلقى بىردەك زۇلۇم تارتىۋاتىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن خىتاينىڭ بۇ ۋەھشىي زۇلۇمىغا پۈتكۈل ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئورتاق قارشى تۇرۇشىنى، ھەممە بىردەك ئاۋاز چىقىرىپ بۇ زۇلۇملارنى دۇنياغا بىلدۈرۈشىنى ۋە زۇلۇمغا قارشى تۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن.»

ئىسمائىل ئابدۇكېرىم يەنە ئابابەكرى ئابدۇلكەرىم، ئوسمانجان، ئۆمەرجان، ئەلىجان، ئابدۇۋاھىت قاتارلىق ئىنىلىرى بىلەن ھەلىمەگۈل ئىسىملىك سىڭلىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 7 قېرىندىشىنىڭ يىغىلىۋېلىش لاگېرىدا ئىكەنلىكىنى، ئوغلى نۇرمۇھەممەتنىڭ قول تېلېفونىدىن ئىسلامىي مەلۇماتلار چىققانلىقى ئۈچۈن 15 يىللىق قاماق جازاسىغا كېسىۋېتىلگەنلىكىنى بىلدۈردى. ئۇ يەنە ئۇلار بىلەن 2017-يىلدىن بۇيان ھېچقانداق ئالاقە قىلالمىغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.

ئىسمائىل ئابدۇكېرىم سۆزىنىڭ ئاخىرىدا دۇنيا جامائىتىنى ئۇيغۇرلارغا كۆڭۈل بۆلۈشكە چاقىرىق قىلىپ مۇنداق دېدى: «مەن خەلقئارا جامائەتكە خىتاب قىلىمەنكى، ھەر بىر ۋىجدان، ئەقىل ۋە غۇرۇر ئىگىسى خىتاينىڭ بۇ ۋەھشىي زۇلۇملىرىغا قارشى تۇرۇشى، خىتايغا: ‹توختا! شەرقىي تۈركىستان خەلقىگە زۇلۇم قىلما، بۇلارمۇ بىزگە ئوخشاش ئىنسان، سەن ھەددىڭدىن ئاشما، باشقىلارغا زۇلۇمغا قىلما! › دېيىشىنى ئۈمىد قىلىمەن. بىز شەرقىي تۈركىستان خەلقى خىتاينىڭ بۇ زۇلۇمىغا قارشى ھەممىمىز بىر جان بىر تەن بولۇپ، خىتايغا قارشى ھەرىكەتكە ئۆتمىسەك، خىتاي بىزنى يوق قىلىپ تۈگىتىۋېتىشى مۇمكىن. شۇنىڭ ئۈچۈن بىز خىتاينىڭ بۇ زۇلۇمىغا سۈكۈت قىلماسلىقىمىز كېرەك.»

تەپسىلاتى...

«شىنجاڭ مەدەنىيىتى» ژۇرنىلىنىڭ سابىق باش مۇھەررىرى قۇربان مامۇتنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايوندىكى نوپۇزلۇق ژۇرناللاردىن «شىنجاڭ مەدەنىيىتى» ژۇرنىلىنىڭ سابىق باش مۇھەررىرى، تۆھپىكار ژۇرنالىست قۇربان مامۇت غايىب بولغىنىغا 3 يىل بولۇپ قالغان بولسىمۇ، ئەمما ئائىلە-تاۋابىئاتلىرى ئۇنىڭ ئاقىىۋىتى ھەققىدە خىتاي دائىرىلىرىدىن تا ھازىرغىچە رەسمىي بىر ئۇقتۇرۇش تاپشۇرۇپ ئالمىغان ئىدى.

مۇخبىرىمىزنىڭ ئۈرۈمچىدىكى ئالاقىدار ئىدارە-ئورگانلارغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا قۇربان مامۇتنىڭ تۇتقۇندا ئىكەنلىكى سابىق خىزمەت ئورنى تەرىپىدىن تۇنجى قېتىم دەلىللەندى.

سەۋەبسىز تۇتۇپ ئەكېتىش ۋە ئەكېتىلگەنلىكىنى ئائىلىسىگە بىلدۈرمەسلىك ۋە ھەتتا نەدە تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلىقىنى تۇتقۇننىڭ ئۆزىدىنمۇ مەخپىي تۇتۇش ئۇيغۇر رايونىدا يېقىنقى ئۈچ يىلدا داۋام قىلغان تۇتقۇن ھەرىكىتىدە كۆپ كۆرۈلگەن بىر ھادىسىدۇر.

شۇ سەۋەبتىن بولسا كېرەك، «شىنجاڭ مەدەنىيىتى» ژۇرنىلىنىڭ سابىق باش مۇھەررىرى قۇربان مامۇت 2017‏-يىلىنىڭ ئاخىرىدا ئۇشتۇمتۇت غايىب بولۇپ كەتكەندىن كېيىن ئۇنىڭ ئامېرىكادىكى ئوغلى بەھرام سىنتاش دادىسى ھەققىدە تا ھازىرغىچە رەسمىي (دائىرىلەر تەمىنلىگەن) بىر مەلۇماتقا ئېرىشەلمەي كەلگەن.

تەپسىلاتى...

ئىلشات ھەسەن: «خىتاي لاگېرلارنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى سىر تۇتالمىغاندەك، لاگېردا ئۆلگەنلەرنىمۇ سىر تۇتالمايدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېردىكىلەرنىڭ ئۈچ يىلدىن كېيىنكى ئاقىۋىتى ھەققىدە ئۇچۇر ۋە قاراشلار (7)

لاگېر قۇرۇلغان 3 يىلدىن بۇيان قانچىلىغان كىشىلەر، قاتمۇ-قات دەرۋازالار ئىچىدىكى ئەنە شۇ سۈرلۈك لاگېر بىنالىرى ئىچىدە جان ئۈزدى؟ قانچىلىغان جەسەت ئائىلە-تاۋابىئات ۋە يۇرت-جامائەتنىڭ مېھىرلىك قوللىرى بىلەن ئەمەس، خىتاي ساقچىلىرىنىڭ تارتىپ-سۆرەشلىرى بىلەن ئۇ دۇنياغا ئۇزىتىلدى؟ قانچىلىغان باش تاياق-توقماقتىن يېرىلدى؟ قانچىلىغان يۈرەك قېيىن-قىستاقتىن ئېزىلدى؟ ئۈچ يىلدىن بۇيانقى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا بۇ تراگېدىيەلەر تولۇق سانى بىلەن ئوتتۇرىغا چىقمىغان بولسىمۇ، ئەمما بىر قىسىم تىپىك مىساللىرى بىلەن دۇنياغا ئاشكارىلاندى. «لاگېردىكىلەرنىڭ 3 يىلدىن كېيىنكى ئاقىۋىتى ھەققىدە ئۇچۇر ۋە قاراشلار» ناملىق چاتما پروگراممىمىزنىڭ بۈگۈنكى ئاخىرقى قىسمى مانا مۇشۇ تېمىدا ھازىرلاندى.

«قۇرئان كېرىم» نىڭ تەرجىمىسى قاتارلىق كاتتا ئەمگەكلىرى، تەربىيەلىگەن ياراملىق شاگىرتلىرى، يېتىلدۈرگەن ئۈلگىلىك پەرزەنتلىرى بىلەن ئۇيغۇر خەلقىنىڭ قەلبىدە تەخت قۇرغان مۇھەممەد سالىھ داموللامنىڭ ئۆلۈم خەۋىرى مىش-مىش گەپلەر بىلەن جەمئىيەتكە تارقىلىپ، تەخمىنەن 6 ئايچە ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن دەلىللەندى. ئۈرۈمچىدىكى پۈتۈن ئائىلە ئەزالىرىنىڭ لاگېرغا ئەكېتىلگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن داموللامنىڭ ئۈرۈمچىدىكى بىر لاگېردا جان ئۈزگەنلىكى، ئۈرۈمچىدىكى غالىبىيەت ساقچىخانىسى تەرىپىدىن دەلىللەندى. ئۇنىڭ 2017 ‏-يىلىنىڭ بېشىدا لاگېرغا ئەكېتىلىپ يىل ئاخىرىدا جان ئۈزگەنلىكى مەلۇم، ئەمما ئۇنىڭ جەسىتىنىڭ قايسى خىل ھالەتتە كىملەر تەرىپىدىن نەلەرگە قويۇلغانلىقى تا ھازىرغىچە مەلۇم ئەمەس.

تەپسىلاتى...