يىغىۋېلىش لاگېرلىرىدىكى بىر قىسىم ئوقۇتقۇچىلارنىڭ «ئوقۇغۇچى» غا ئۆزگىرىپ كەتكەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدىكى يىغىۋېلىش لاگېرىدا ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان مەلۇم بىر تونۇشى بىلەن خېلى بىر مەزگىلگىچە ئۈندىداردا ئالاقىلىشىپ كېلىۋاتقان تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچى زۇلپىقار ئەلى بىرقانچە ئايدىن بېرى بۇ تونۇشى بىلەن ئالاقىسىنىڭ پۈتۈنلەي ئۈزۈلگەنلىكى ۋە بۇنى ئېنىقلاش جەريانىدا لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىۋاتقانلارنىڭ كۆپ قىسمىنىڭ «ئىككى يۈزلىمىچىلىك» بىلەن ئەيىبلىنىپ شۇ لاگېردىكىلەرگە قېتىۋېتىلگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا خوتەندە ئېزىز داۋۇت ئىسىملىك بىر ئوقۇتقۇچىنىڭ، قەشقەردە مىرئادىل ئىسىملىك بىر مەكتەپ مۇدىرىنىڭ لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىۋېتىپ، مەھبۇسقا ئايلىنىپ قالغانلىقى دەلىللەندى. 

تەپسىلاتى...

غۇلجادا تۇتۇپ قېلىنغان ئامېرىكالىق ئۇيغۇر بالا ھەمداننىڭ تەقدىرى ئۇنىڭ ئەنگلىيەدىكى دادىسىنى ئەندىشىگە سالماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ھەمدان خۇشتار 2015‏-يىلى ئۆكتەبىردە ئامېرىكانىڭ ۋىرىگىنىيە شتاتىدا تۇغۇلغان ئىدى. ئۇنىڭ خىتاي گىراژدانى بولغان ئانىسى پاتىگۈل سادىقجان ئوغلى ھەمدانغا ئامېرىكانىڭ تۇغۇلۇش گۇۋاھنامىسى ۋە پاسپورتىنى بېجىرىپ، شۇ يىلى دېكابىرنىڭ ئاخىرلىرىدا 2 ئايلىق ھەمداننى ئېلىپ يۇرتى غۇلجاغا قايتىپ بارىدۇ. ئەمما بۇ ئۇنىڭ غۇلجاغا ئاخىرقى قېتىم قايتىشى ئەمەس ئىدى. پاتىگۈل 2016‏-يىلى 2‏-قېتىم ئوغلىنى ئېلىپ ئامېرىكاغا قايتىپ كېلىپ بىر مەزگىلدىن كېيىن يەنە غۇلجاغا قايتىشىدا ئەنگلىيەدە تۇرۇشلۇق يولدىشى بىلەن تۈركىيەدە ئۇچراشقان. ئۇ يولدىشى بىلەن تۈركىيەدە 6 ئايدەك تۇرۇپ، 2017‏-يىلى 3‏-ئايدا غۇلجاغا قايتىشىدا ۋەزىيەت ئۆزگەرگەن ئىدى.

پاتىگۈل تىبەت ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم سېكرېتارى چېن چۈەنگو ئۇيغۇر رايونىغا يۆتكەپ كېلىنىپ، رايوندا كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن باشلانغان مەزگىلدە غۇلجاغا قايتىدۇ. ئۇ ئەينى چاغدا بۇ ئۆزىنىڭ ئاخىرقى قېتىم چەتئەلگە چىقىشى بولۇپ قالىدىغانلىقىنى ئويلىمىغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

شەندوڭ بىرىنچى تۈرمىگە سولانغان ئۇيغۇرلاردىن 4 كىشىنىڭ ئىسمى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدىن خىتاي ئۆلكىلىرىگە يۆتكەلگەن مەھبۇسلار ھەققىدىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا شەندوڭ بىرىنچى تۈرمىسىدە يېتىۋاتقان مەھبۇسلاردىن 4 نەپىرىنىڭ ئىسىملىرى ئاشكارىلاندى. مۇخبىرىمىزغا قولىدىكى مەھبۇسلار تىزىملىكىدىن ئىليار، قاسىمجان، ئېلى ۋە مەمتىمىندىن ئىبارەت 4 كىشىنىڭ ئىسمىنى ئوقۇپ بەرگەن تۈرمە خادىمى ئۇيغۇر مەھبۇسلارنىڭ ئىسمىنىڭ ئۇزۇنلۇقى ۋە سانىنىڭ كۆپلۈكىنى سەۋەب قىلىپ كۆرسىتىپ، مۇخبىرىمىزنىڭ مەھبۇسلار ھەققىدىكى باشقا سوئاللىرىغا جاۋاب بېرىشنى رەت قىلدى.

تەپسىلاتى...

قەشقەردىكى بىر ساقچى: «سەمەن ساياھەت گۇرۇھىنىڭ باشلىقى ئىبراھىم مۇسا ئايالى ۋە ئوغلى بىلەن تۇتقۇندا»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

قەشقەر ۋەزىيىتىدىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى سەمەن ساياھەت گۇرۇھىنىڭ باش دىرېكتورى، سەمەن مېھمانخانىسىنىڭ ساھىبى ئىبراھىم مۇسا، ئۇنىڭ ئايالى دىلنۇر ھۈسەيىن ۋە بىر ئوغلى بىلەن بىرلىكتە تۇتقۇندا ئىكەنلىكىنى مەلۇم قىلدى.

مۇخبىرىمىزنىڭ قەشقەردىكى ئالاقىدار ئورۇنلارغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا قەشقەردىكى سەمەن مېھمانخانىسى تەۋەلىكىگە مەسئۇل بىر دۆلەت ئامانلىق خادىمى ئىبراھىم مۇسانىڭ ئايالى ۋە ئوتتۇرانچى ئوغلى بىلەن بىرلىكتە تۇتقۇندا ئىكەنلىكىنى دەلىللىدى.

ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىنىڭ رادىيومىزغا بىلدۈرۈشىچە، قەشقەر سەمەن ساياھەت گۇرۇھىنىڭ باش دىرېكتورى، سەمەن مېھمانخانىسىنىڭ ساھىبى ئىبراھىم مۇسا قەشقەردە ئەڭ بالدۇر ئىگىلىك تىكلىگەن، مېۋە-چېۋە سودىسى، ئۆي-مۈلۈك تىجارىتى، مېھمانخانا ۋە ساياھەت ئىشلىرى قاتارلىق كۆپ خىل ساھەدە سودا قىلىپ بېيىغان كىشى ئىكەن. ئىگىلىنىشىچە، ئىبراھىم مۇسا خىتاي دۆلەت بىخەتەرلىك خادىملىرى تەرىپىدىن 2017‏-يىلنىڭ بېشىدا ئۈرۈمچىگە ئەكېتىلگەن. ئارىدىن ئۇزۇن ئۆتمەي ئۇنىڭ ئايالى دىلنۇر ۋە بىر ئوغلىمۇ تۇتقۇن قىلىنغان. دەسلەپ تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان قەشقەردىكى ئالاقىدار خادىملار ئىبراھىم مۇسا ۋە ئۇنىڭ شىركىتى ھەققىدىكى سوئالىمىزغا جاۋاب بەرمىدى. توردىكى ئۇچۇر ئارخىپلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، ئىبراھىم مۇسا 2005‏-يىلى خىتاي بويىچە «مەملىكەتلىك ئەمگەك نەمۇنىچىسى» بولۇپ باھالانغان. يەنە بىر توردىن ئۆچۈرۈۋېتىلگەن خەۋەرنىڭ ئىزناسىدىن مەلۇم بولۇشىچە، ئىبراھىم مۇسا 2016‏-يىلىنىڭ ئاخىرى قەشقەر ۋىلايەتلىك سودا-سانائەتچىلەر بىرلەشمىسىنىڭ ھەيئەت ئەزالىرىدىن بىرى بولۇپ سايلانغان.

تەپسىلاتى...

ب د ت دا «شەرقىي تۈركىستاندىكى جازا لاگېرلىرى» دېگەن تېمىدا يىغىن ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

5 چوڭ تەشكىلات ب د ت دا «شەرقىي تۈركىستاندىكى جازا لاگېرلىرى» دېگەن مەخسۇس تېمىدا ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزدى.

ب د ت نىڭ جەنۋەدىكى مەركىزىدە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى خادىملىرىدىن بۈگۈن ئىگىلىگەن ئۇچۇرلىرىمىزغا ئاساسلانغاندا، 6-مارت كۈنى د ئۇ ق، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى، خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى، خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق مەركىزى ۋە دۇنيا خىرىستىيان ھەمكارلىق تەشكىلاتى قاتارلىق 5 چوڭ تەشكىلات بىرلىكتە ب د ت دا «شەرقىي تۈركىستاندىكى جازا لاگېرلىرى» دېگەن تېمىدا ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزگەن.

تەپسىلاتى...

قەشقەر سۇ ئىشلىرى ئىدارىسىدىكى ئۇيغۇر خىزمەتچىلەرنىڭ 15 پىرسەنتى يىغىۋېلىش لاگېرىغا سولىۋېلىنغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرى  ئۆتكەن جۈمە كۈنى تولۇقلىغان تۇتقۇندىكى زىيالىيلار تىزىملىكىدە قەشقەر شەھەرلىك سۇ ئىشلىرى ئىدارىسىنىڭ مەمتىلى ۋاھاپ قاتارلىق 6 خىزمەتچىسىنىڭ يىغىۋېلىش لاگېرىدا ئىكەنلىكى قەيت قىلىنغان. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ يىپ ئۇچىغا ئاساسەن قەشقەردىكى ئالاقىدار سىياسىي قانۇن تارماقلىرىغا قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا، مەزكۇر ئۇچۇرنىڭ توغرىلىقى دەلىللەندى. ۋەزىيەتتىن خەۋەردار كىشىلەر يەنە مەزكۇر سۇ ئىشلىرى ئىدارىسىدە 50 نەچچە ئىشچى-خىزمەتچى بارلىقى، لاگېرغا ئەكېتىلگەن ئىشچى-خىزمەتچىلەرنىڭ ئومۇمى ئۇيغۇر ئىشچى-خىزمەتچى سانىنىڭ 15 پىرسەنتىنى ئىگىلەيدىغانلىقىنى مەلۇم قىلدى. 

تەپسىلاتى...

شەندوڭدىكى بىرقانچىلىغان تۈرمىدە ئۇيغۇر دىيارىدىن يۆتكەپ ئاپىرىلغان تۇتقۇنلارنىڭ بارلىقى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدىن خىتاي ئۆلكىلىرىگە يۆتكەپ ئاپىرىلغان مەھبۇسلار ھەققىدىكى ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا شەندۇڭ ئۆلكىسىدىكى تۈرمىلەردىمۇ ئۇيغۇر مەھبۇسلارنىڭ بارلىقى ئاشكارىلاندى. شەندۇڭدىكى تۈرمە خادىملىرىدىن بىرى ئۇيغۇر رايونىدىن يۆتكەپ ئاپىرىلغان مەھبۇسلارنىڭ بىر ئەمەس، بەلكى بىرقانچىلىغان تۈرمىلەردە بار ئىكەنلىكىنى بايان قىلسا، يەنە بىر تۈرمە خادىمى ئوچۇق ھالدا ئۆزى ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان تۈرمىدىمۇ ئۇيغۇر رايونىدىن يۆتكەلگەن مەھبۇسلارنىڭ بارلىقىنى، ئەمما تەپسىلىي ئەھۋالىنى دەپ بېرەلمەيدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

ئاتۇشتىكى بىر يەرلىك ئاھالە: «ھازىر ئاتۇشتەك يەردە مەسچىت نېمە ئىش قىلىدۇ؟»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ 2017‏-يىلىدىن باشلانغان كەڭ كۆلەملىك باستۇرۇش ھەرىكىتىدە ئاتۇشتىكى ئاتاقلىق دىنىي زات ئەمەت خېتىپھاجىمنىڭ جەمەتى نۇقتىلىق تۇتقۇن قىلىش ئوبيېكتىغا ئايلانغان. مەزكۇر جەمەتتىن ئاز دېگەندە 50 كىشىنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقى مەلۇم بولغان. ئۇنىڭ تۇتقۇن قىلىنغان ئاز دېگەندە 50 تەك نەۋرە ۋە چەۋرىلىرىنىڭ ئىچىدە ئابلىمىت خالىس ھاجىم، ئابدۇرېشىت ھاجىمدەك جەمئىيەتكە تونۇلغان مەرىپەتپەرۋەر زاتلار، دوختۇرلار، ئىنژېنېرلار ۋە ئۇتۇقلۇق تىجارەتچىلەر بار ئىدى. مەلۇم بولۇشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ ئائىلىنىڭ ئەزالىرىنى تۇتقۇن قىلىپلا قالماي، ئۇلارنىڭ ئەمەت خېتىپھاجىمدىن قالغان ئاتۇشنىڭ ئازغان كەنتىدىكى ئاتا مىراس قورۇسىنى پېچەتلىگەن. شۇنىڭدەك يەنە بۇ ئائىلىنىڭ ئازغان كەنتىگە سالغان مەسچىتىنى چېقىۋەتكەن.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ياش: «22 يىل ئىچىدە چىدىغۇسىز تراگېدىيەلەرگە شاھىت بولدۇم»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل زەيتىنبۇرنى رايونىدا ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلاردىن ئىشقىيار ئابدۇرېھىم زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، ئۆزىگە ئائىلە ئەزالىرى ۋە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىدىن بولۇپ، جەمئىي 35 كىشىنىڭ جازا لاگېرلىرى ياكى تۈرمىدە ئىكەنلىكى توغرىسىدا ئېنىق ئۇچۇر كەلگەنلىكىنى، ئۆزىنىڭ 1997-يىلى 5-فېۋرال غۇلجا ۋەقەسىدىن تاكى بۈگۈنگىچە بولغان 22 يىل ئىچىدە چىدىغۇسىز تراگېدىيەلەرگە شاھىت بولغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

ئىشقىيار ئابدۇرېھىم ئەپەندى قورغاس ناھىيىسىدىن بولۇپ، ئۇ 2014-يىلى 3-ئاينىڭ 21-كۈنى مىسىرغا ئوقۇشقا بارغان، مىسىردا 6 ئاي تۇرغاندىن كېيىن بەزى سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن شۇ يىلى 9-ئاينىڭ 19-كۈنى تۈركىيەگە كەلگەن ۋە يەرلەشكەن. ھازىر تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل شەھىرىدە ئايالى ۋە 3 بالىسى بىلەن بىرلىكتە تۇرمۇش كۆچۈرمەكتە.

تەپسىلاتى...

گۈلرۇي ئەسقەر: «جەمەتىمىزدىكى 3 ئەۋلاد كىشىلەر خىتاينىڭ زىيانكەشلىكىدىن قۇتۇلالمىدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئىككى يىلغا يېقىن ۋاقىت داۋامىدا 2 مىليون ئەتراپىدا ئۇيغۇرنى لاگېرلارغا قاماپ، ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى ئېلىپ بېرىۋاتقانلىقى كۈچلۈك دىققەت قوزغاۋاتقان، خەلقئارادا خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ۋەھشىي سىياسىتى ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت دەپ ئەيىبلىنىۋاتقان بىر پەيتتە تۇتقۇن قىلىنغان ئۇيغۇر زىيالىيلارنىڭ تىزىملىكىدىكى سانىمۇ كۈندىن كۈنگە ئاشماقتا. ھەتتا بىر قىسىم ئۇيغۇر زىيالىيلىرى ئائىلىلىرىدىن بىر قانچە ئەۋلادقىچە لاگېرلارغا قامالغانلىقى مەلۇم بولماقتا.

ئامېرىكىدا ياشاۋاتقان ئۇيغۇر زىيالىيسى گۈلرۇي ئەسقەر خانىم ئۆز ئاكىسى ھۈسەنجان ئەسقەرنىڭ بۇلتۇر 4-ئايلاردا لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكى ھەققىدە گۇۋاھلىق بەرگەن ئىدى. ئۇ يېقىندا يەنە ھەدىسى ئادىلە ئەسقەرنىڭ ئوغۇللىرىدىن 1988-يىلى تۇغۇلغان بەھرام يارمۇھەممەت بىلەن 1989-يىلى تۇغۇلغان ئېھرام يارمۇھەممەت ئىككىيلەننىڭ ئارقا-ئارقىدىن تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ھەققىدە مەلۇمات يەتكۈزدى.

تەپسىلاتى...