شىرزات باۋدۇن بىلەن «مىللىي مۇستەقىللىقنى پىلانلىغان» لىقى ئېيتىلغان تاھىر ئابباس: «شىرزات باۋۇدۇن بىلەن ھېچقاچان كۆرۈشۈپ باقمىدىم»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق سىياسىي قانۇن كومىتېتىنىڭ سابىق مۇئاۋىن سېكرېتارى شىرزات باۋۇدۇن سىن كۆرۈنۈشىدە ئىقرار قىلدۇرۇلۇۋاتقان كۆرۈنۈش. 2021-يىلى ئاپرېل.

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق سىياسىي قانۇن كومىتېتىنىڭ سابىق مۇئاۋىن سېكرېتارى شىرزات باۋۇدۇن خىتاينىڭ ئاتالمىش «شىنجاڭدىكى رادىكاللىقنى تۈگىتىش كۈرىشى» دە ئۇزۇن مەزگىل ھالقىلىق ئورۇنغا يوشۇرۇنۇۋالغان «ئىككى يۈزلىمىچى» دەپ جازالانغان يۇقىرى دەرىجىلىك ئۇيغۇر ئەمەلدارلىرىنىڭ بىرى. ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق يۇقىرى سوت 6-ئاپرېل ئۇنىڭ بىلەن ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مائارىپ نازارىتىنىڭ سابىق نازىرى ساتتار ساۋۇتنىڭ ئىككى يىل كېچىكتۈرۈلۈپ ئۆلۈمگە بۇيرۇلغانلىقىنى ئېلان قىلغان.

بۇ ئىككى يۇقىرى دەرىجىلىك ئۇيغۇر ھۆكۈمەت ئەمەلدارى «بۆلگۈنچىلىك»، «تېررورلۇققا» چېتىلىش، «دىنىي رادىكاللىق» نى تارقىتىش بىلەن ئەيىبلەنگەن. يۇقىرى سوتنىڭ قارارىدا شىرزات باۋۇدۇننىڭ 2003-يىلى قاراقاش ناھىيەلىك ج خ ئىدارىسىنىڭ باشلىقى بولۇپ تۇرغان مەزگىلدە «شەرقىي تۈركىستان ئىسلام ھەرىكىتى» نىڭ غوللۇق ئەزاسى تاھىر ئابباس بىلەن ئۇچۇرۇشۇپ، «مىللىي مۇستەقىللىق» نى پىلانلىغانلىقى، شىرزات باۋۇدۇننىڭ ئۇلارغا ياردەم قىلىشقا ۋەدە بەرگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن.

يۇقىرى سوتنىڭ قارارىدا يەنە شىرزات باۋۇدۇننىڭ 2006-يىلى قاراقاش ناھىيەلىك چوڭ مەسچىتنىڭ خاتىپى ئابلاجان بېكىر بىلەن ھەجگە بېرىپ، تاھىر ئابباس بىلەن كۆرۈشكەنلىكى ۋە ئۆزئارا ئۇچۇر ئالماشتۇرغانلىقى بىلدۈرۈلگەنىدى. بىراق بۇ دېلودا «شەرقىي تۈركىستان ئىسلام ھەرىكىتى» نىڭ غوللۇق ئەزاسى، دەپ كۆرسىتىلگەن قاراقاشلىق تاھىر ئابباس 9-ئاپرېل رادىيومىزنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئەيىبلەشلىرىگە جاۋاب بەردى.

2017-يىلدىن بېرى تۈركىيەدە ياشاپ كېلىۋاتقان تاھىر ئابباسنىڭ ئېيتىشىچە، ئۇ ھېچقاچان ش ت ئى ھ نىڭ ئەزا بولۇپ باقمىغان، ھېچقاچان شىرزات باۋدۇن ۋە ئابلاجان بېكىر بىلەن كۆرۈشۈپ باقمىغان ياكى ئۇلار بىلەن تونۇشلۇقىمۇ بولمىغانىكەن. ئۇ: «بۇ ئەيىبلەشلەرنىڭ تامامەن يالغانلىقى» نى بىلدۈردى.

تەپسىلاتى...

ئارافات ئەركىن: «دادام مەجبۇرىي سۆزلىتىلگەن، خوش بولغىنىم ئۇ تېخى ھاياتكەن»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

رويتېرىس ئاگېنتلىقىنىڭ 9-ئاپرېل بېيجىڭدىن بەرگەن خەۋىرىگە قارىغاندا خىتاي ھۆكۈمىتى شۇ كۈنىدىكى خەلقئارالىق مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىدا، خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن «مىللىي ئۆچمەنلىك، مىللىي كەمسىتىشكە قۇتراتقۇلۇق قىلىش» دېگەندەك جىنايەتلەر ئارتىلىپ 20 يىللىق تۈرمە جازاسىنى ئۆتەۋاتقان، ئىلى ئوبلاستلىق رادىيو-تېلېۋىزىيە ئىدارىسىنىڭ تېلېۋىزىيە رېژىسسورى ئەركىن تۇرسۇننىڭ تۈرمە فورمىسى كىيگەن، بېشى چۈشۈرۈلگەن ئورۇق ھالدىكى سىن كۆرۈنۈشىنى كۆرسەتكەن. رويتېرسنىڭ خەۋىرىدە قەيت قىلىنىشىچە، ئەركىن تۇرسۇن قىسقا بايانىنىڭ ئاساسلىق قىسمىدا ئۆزىنىڭ قويۇپ بېرىلىشىنى ئاشكارا تەلەپ قىلىپ كېلىۋاتقان ئامېرىكادىكى ئوغلىغا خىتاب قىلىپ، ئۇنى خىتاي ھۆكۈمىتىگە قارشى پائالىيەتلىرىنى توختىتىپ خىتايغا قايتىپ كېلىشكە دەۋەت قىلغان. ئۇ سۆزىنىڭ ئاخىرىدا يەنە: «مەن پۈتۈن كۈچۈم بىلەن ئۆزۈمنى ئۆزگەرتىپ پارتىيە ۋە ھۆكۈمەتنىڭ كەڭ قوللۇق قىلىشىغا ئېرىشىش ئۈچۈن تىرىشىۋاتىمەن» دېگەندەك گەپلەرنى قىلغان.

تەپسىلاتى...

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى 2020-2021-يللىق دوكلاتىنى ئېلان قىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى (Amnesty International) يېقىندا «دۇنيادىكى كىشىلىك ھوقۇق ئەھۋالى» ناملىق 408 بەتلىك دوكلاتنى ئېلان قىلغان. مەزكۇر دوكلاتتا دۇنيادىكى 149 دۆلەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان دۇنيا مىقياسىدىكى كىشىلىك ھوقۇق يۈزلىنىشىنى ئەتراپلىق تەھلىل قىلىنغان.

دوكلاتتا خىتايغا ئوخشاش بەزى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىنىڭ كورۇنا ۋېرۇسى تارقىلىشىنى كونترول قىلىش باھانىسى بىلەن كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرىنى سادىر قىلغانلىقى كۆرسىتىلگەن. 2020-2021 يىللىرى خىتاي دۆلەت رەئىس شى جىنپىڭنىڭ ئۇيغۇر ۋە باشقا مۇسۇلمان ئاز سانلىق مىللەتلەرگە ھەر تەرەپلىمە زىيانكەشلىك قىلىشنى داۋاملاشتۇرغانلىقى تەكىتلەنگەن.

كىشىلىك ھوقۇق مۇتەخەسسىسى، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتىنىڭ باش كاتىپى ئاگنېس كاللامارد دوكلاتتا مۇنداق دېگەن: «خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتى ۋە ب د ت كىشىلىك ھوقۇق مېخانىزمى قاتارلىق خەلقئارالىق ئورگانلار كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلغان ئورگان ۋە شەخسلەرنى جاۋابكارلىققا تارتىدۇ. كىشىنى ئەپسۇسلاندۇرىدىغىنى، 2020-يىلى ئۇلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكلىرىگە قارىتا قاتمال سىياسىي ھالەتكە چۈشۈپ قالغانلىقىنى كۆردۇق.»

دوكلاتنىڭ خىتاي ھەققىدە يېزىلغان بۆلۈمىدە باشتا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ۋۇخەندىن باشلانغان كورۇنا ۋىرۇسى ھەققىدە سەھىيە خادىملىرىنىڭ ئاگاھلاندۇرۇشىنى يوشۇرغانلىقى، كىشىلەرنىڭ پىكىر ئەركىنلىكىنى ئوچۇق-ئاشكارا چەكلىگەنلىكىنى ئەيىبلىگەن.

تەپسىلاتى...

مەريەم سۇلتان: «خىتاي ماڭا ئاپامنىڭ ئاغزى ئارقىلىق تەھدىت سالدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيىدە تۇرۇپ تاراتقۇلارنىڭ زىيارىتىنى توختىماي قوبۇل قىلىپ، خىتاي تەرىپىدىن لاگېرغا قامالغان ئاپىسى ۋە بارلىق ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زۇلۇنلارنى ئاڭلىتىپ كېلىۋاتقان ياش ئۇيغۇر زىيالىيسى مەريەم سۇلتان بىر قانچە كۈن ئىلگىرى ئۆزىنىڭ تىۋىتتېر قاتارلىق ئىجتىمائىي تاراتقۇ بەتلىرىدە بىر خەۋەرنى ھەمبەھىرلىگەن. يەنى ئۇ ئۆزىنىڭ ئاقسۇ ئونسۇ ناھىيەسىدىكى ئاپىسى، پېنسىيىگە چىققان پېشقەدەم ئوقۇتقۇچى ئايگۈل سۇلتاننىڭ خىتاي دائىرىلىرىنىڭ مەجبۇرلىشى بىلەن سۆزلىگەن ۋىدېيولۇق كۆرۈنۈنىشىنى ھەمبەھرلىگەن.

قارىماققا كېسەلچان ھەم ئاجىز كۆرۈنىدىغان ئايگۇل سۇلتان خانىم ۋىدېيودا قىزىغا قارىتىپ مۇنداق دەيدۇ: «بىزنى ئېكراندا كۆرۈپسىز، بىزنىڭ بەختلىك ئىنتايىن تىنچ-خاتىرجەم ياشاۋاتقانلىقىمىزنى كۈرۈپ ئىنتايىن خوشال بولدىڭىز، بۇنداق دېسىڭىز قانداق بولىدۇ؟. . . سىزنىڭ گېپىڭىزنىڭ ھەممىسى يالغان، ‹3خىل كۈچ› لەرنىڭ قۇتراتقۇچىلىقىغا ئىشەنمەڭ، پىتنە-ئېغىۋا تارقاتماڭ! . . .»

2018-يىلى 10-ئايدا ئايدا ئەنقەرە ئۇنىۋېرسىتېتىدا دوكتور ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇۋاتقان مەريەم سۇلتان، ئاپىسى ئايگۇل سۇلتان خانىمنىڭ لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى رادىيومىزغا ئاڭلاتقان ھەمدە ئۇنىڭ سالامەتلىك ئەھۋالىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلىۋاتقانلىقىنى بايان قىلغان ئىدى. ئەينى چاغدا مۇخبىرىمىزنىڭ ئونسۇ ناھىيەسىگە قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا، ئايگۈل سۇلتان خانىمنىڭ 2017-يىلى 10-ئايدىن بېرى يىغىۋېلىش لاگېرىدا ئىكەنلىكى دەلىللەنگەن ئىدى. ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا ئۇنىڭ لاگېرغا ئونسۇ ناھىيە بازىرىدىكى شىچېڭ (غەربى شەھەر) ساقچىخانىسى خادىملىرى تەرىپىدىن ئېلىپ كېتىلگەنلىكى ئايدىڭلاشقان ئىدى.

تەپسىلاتى...

فرانسىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن رەسىم مۇسابىقىسىدە «ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى» پاش قىلىندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇرلارنى قوللاش پائالىيىتىنى فىرانسىيە ياشلىرى ئارىسىدا يۇقىرى دولقۇنغا كۆتۈرگەن ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى فىرانسىيەدە يەنە بىر قېتىملىق يېڭى دولقۇن پەيدا قىلدى.

ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتى ئوغۇز ئوقۇغۇچىلار ئۇيۇشمىسى نامىدا ھەر يىلى چوڭ تىپتىكى نورۇز پائالىيىتى ئۆتكۈزۈپ كەلگەن ئىكەن. ئەمما ئۆتكەن يىلىدىن باشلاپ كورۇنا ۋىرۇسى سەۋەبلىك چوڭ تىپتىكى يىغىلىشلارنى ئورۇنلاشتۇرالمىغان. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار نورۇز پائالىيىتىنىڭ ئورنىغا «ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىنى پاش قىلايلى» دېگەن تېمىدا رەسىم مۇسابىقىسى ئورۇنلاشتۇرغان.

ياۋروپا ئۇيغۇر ئىنستىتۇتىنىڭ مەسئۇلى دىلنۇر رەيھان خانىم بۇ ھەقتە رادىيومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ، مەزكۇر مۇسابىقە ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە بەردى: «فرانسىيەدە ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ كەڭ تارقىلىشى ئۈچۈن كۈچ چىقىرىپ كېلىۋاتقان رەسساملارنىڭ ياردىمىدە خەلقئارالىق بىر رەسىم كۆرگەزمسى ئۆتكۈزۈشنى پىلانلىدۇق. فرانسىيە ياشلىرىنىڭ قىزغىنلىقى ناھايىتى يۇقىرى بولدى. مۇسابىقىنىڭ تېمىسى ‹ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىنى پاش قىلايلى› بولدى.»

فرانسىيە ۋە باشقا دۆلەتلەردىن ئەۋەتىلگەن ئەسەرلەر فرانسىيەدىكى داڭلىق رەسساملار ھەمدە مۇھاجىرەتتىكى بىر قانچە تونۇلغان ئۇيغۇر رەسسامنىڭ باھالىشىغا سۇنۇلغان. دىلنۇر خانىمنىڭ ئېيتىشىچە، ئەسەر باھالاش رەسساملارنىڭ باھالىشى ۋە تور يۈزىدە تور ئەھلىنىڭ باھالىشىدىن ئىبارەت ئىككى خىل شەكىلدە ئېلىپ بېرىلغان.

ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىكى ئىنكاسلارغا قارىغاندا، بۇ ئەسەرلەر «ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى» نىڭ ھەر تۈرلۈك شەكىللىرىنى ناھايىتى جانلىق تەسۋىرلەپ بەرگەن.

كەسكىن ۋە ئەستايىدىل باھالاشلاردىن كېيىن «قانغا بويالغان پاختا» ناملىق ئەسەر بىرىنچىلىككە، «سېغىنىش» ناملىق ئەسەر ئىككىنچىلىككە، «خۈنۈك» ناملىق ئەسەر ئۈچىنچىلىككە ئېرىشكەن.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى رەت قىلىش ئۈچۈن ساختا مۇخبىر ياساپ چىققانلىقى ئاشكارىلانغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىق ھەققىدىكى ئەيىبلەشلەرگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن بىر ساختا فىرانسۇز مۇخبىرنى ياساپ چىققانلىقى ئاشكارىلانغان.

«ئۇنىلاند» خەۋەرلەر تورىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۆتكەن ھەپتە خىتاي ئىگىدارچىلىقىدىكى «خىتاي يەرشارى تېلېۋىزىيە تورى» (CGTN) لائۇرېن بېئائۇموند دەپ ئاتىلىدىغان فىرانسۇز ژۇرنالىست يازغان بىر پارچە ماقالىنى ئېلان قىلغان.

ماقالىدە بېئائۇموند خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان باستۇرۇشلىرى ئارقىلىق «ب د ت ئىرقىي قىرغىنچىلىققا قارشى تۇرۇش ئەھدىنامىسى» دىكى بارلىق ماددىلارغا خىلاپلىق قىلغانلىقى ھەققىدىكى ئەيىبلەشلەرگە رەددىيە بېرىپ خىتاينى ئاقلاپ چىققان.

خەۋەردە كۆرسىتىشىچە، CGTN بۇ فىرانسۇز ژۇرنالىستنىڭ پارىژ ئۇنىۋېرسىتېتنى تارىخ ۋە ئارخېئولوگىيە قاتارلىق قوش ئۇنۋان بىلەن تامالىغانلىقىنى، ئىرقىي قىرغىنچىلىق ئەيىبلەشلىرىنى رەت قىلىپ، خىتايغا بۇ جەھەتتە ئېمبارگو قويغان ئامېرىكا ۋە ئەنگلىيە قاتارلىق ئەللەرگە قارشى تۇرۇشقا بەل باغلىغانلىقىنى كۆرسەتكەن.

تەپسىلاتى...

لاگېر شاھىتى قەلبىنۇر سىدىق: قېرىنداشلىرىم گۆرۈدە، خىتاي ساقچىلىرىنىڭ تەھدىتى تېخىمۇ كۈچەيدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2017-يىلدىن بۇيان مىليونلىغان ئۇيغۇرنىڭ لاگېرلارغا قامالغانلىقى ھەققىدە خەلقئارا تاراتقۇلار ۋە ھۆكۈمەت ئورگانلىرىدا گۇۋاھلىق بەرگەن لاگېر شاھىتلىرى ۋە ئۇلارنىڭ يۇرتىدىكى ئۇرۇق-تۇغقان قېرىنداشلىرىنىڭ خىتاي دائىرىلىرى تەرىپىدىن ئۈزلۈكسىز ھەر خىل تەھدىت-ھۇجۇملارغا ئۇچراۋاتقانلىقى خەلقئارا تاراتقۇلاردا خەۋەر تېمىلىرى بولۇپ كەلمەكتە.

خەلقئارادا تونۇلغان لاگېر شاھىتلىرىدىن، ئىلگىرى ئۈرۈمچىدىكى مەلۇم لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان قەلبىنۇر سىدىق خانىم، لاگېردا كۆرگەن ئەھۋاللارنى ئاشكارىلىماسلىق شەرتى بىلەن 2019-يىلى 9-ئۆكتەبىر كۈنى داۋالىنىش نامىدا ئۈرۈمچىدىن ئايرىلىپ گوللاندىيەدىكى قىزىنىڭ يېنىغا كەلگەنىدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىدا خىتاينىڭ داۋاملىشىۋاتقان ئۇيغۇر «ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» قاتتىق ئەيىبلەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى تونى بلىنكېن 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىنى ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزۈۋاتقان «ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلىرى» نى قاتتىق تەنقىد قىلدى. 2021-يىلى 30-مارت، ۋاشىنگتون.

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى 30-مارت ئۆزىنىڭ 2020-يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىنى ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزۈۋاتقان «ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلىرى» نى قاتتىق تەنقىد قىلدى. دوكلاتتا، ئۆتكەن بىر يىلدا ئۇيغۇر ئېلىدىكى كۆپ سانلىق يەرلىك مۇسۇلمان ئۇيغۇرلارغا ۋە رايوندىكى باشقا ئېتنىك ھەم دىنىي ئاز سانلىق گۇرۇپپىلارغا قارىتا سادىر قىلىنىۋاتقان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق»، «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» نىڭ ھازىرمۇ داۋام قىلىۋاتقانلىقى بىلدۈرۈلدى.

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى تونى بلىنكېن، 30-مارت ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىدا دوكلات ئېلان قىلىش مۇناسىۋىتى بىلەن ئۆتكۈزۈلگەن ئاخبارات يىغىنىدا، ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان «ئىرقىي قىرغىنچىلىق» نىڭ داۋام قىلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرۈپ، ئامېرىكىنىڭ ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر بىلەن بۇ جىنايەتنى سادىر قىلغۇچىلارنى داۋاملىق جاۋابكارلىققا تارتىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. بۇ ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ ھازىرغا قەدەر ئېلان قىلغان يىللىق دوكلاتلىرىنىڭ ئىچىدە خىتاي ئۇيغۇرلارغا تۇتقان مۇئامىلىسى سەۋەبلىك ئەڭ قاتتىق ئەيىبلەنگەن دوكلات بولۇپ، خىتاينىڭ «ئىرقىي قىرغىنچىلىقى» ۋە «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايىتى» تۇنجى قېتىم ئۇنىڭ يىللىق كىشىلىك ھوقۇق دوكلاتىغا كىرگۈزۈلۈشىدۇر.

دوكلاتتا، ئۇيغۇر ئېلىدىكى ھازىرمۇ داۋاملىشىۋاتقان بۇ جىنايەتنىڭ «بىر مىليوندىن ئارتۇق پۇقرانى خالىغانچە قاماش ياكى باشقا جىسمانىي ئەركىنلىكلىرىدىن مەھرۇم قىلىش، مەجبۇرىي تۇغماس قىلىش، مەجبۇرىي بالا چۈشۈرۈش ۋە خىتاينىڭ تۇغۇتنى كونترول قىلىش سىياسىتىنى تېخىمۇ قاتتىق يۈرگۈزۈش، خالىغانچە تۇتقۇن قىلىنغان نۇرغۇن كىشىلەرگە باسقۇنچىلىق قىلىش، قىيان-قىستاققا ئېلىش، مەجبۇرىي ئەمگەك، دىنىي-ئېتىقاد ئەركىنلىكى، ئىپادە ئەركىنلىكى ۋە يۆتكىلىش ئەركىنلىكىگە قاتتىق چەكلىمە قويۇش» قىلمىشلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن.

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ئانتونى بلىنكېننىڭ تەكىتلىشىچە، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى توختىتىش، ئىنسان ھەقلىرىنى دەپسەندە قىلغۇچىلارنى جاۋابكارلىققا تارتىش ئۈچۈن كۆپ خىل ۋاستىلارنى ئىشلىتىدىكەن. ئۇ 30-مارت تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ دوكلات ئېلان قىلىش مۇناسىۋىتى بىلەن ئۆتكۈزگەن ئاخبارات يىغىنىدا ھۆكۈمەتنىڭ بۇ جەھەتتىكى سىياسەتلىرىنى شەرھلىدى.

تەپسىلاتى...

شاھىتلارنىڭ بايانىدىكى لاگېرلار: سىستېمىلىق قىيناق ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلەر (3)

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگېرلاردا تۇتقۇنلارنى جىسمانىي، روھىي، غۇرۇرى ۋە دىنىي ئېتىقاد جەھەتتىن ۋەيران قىلىدىغان جىنسىي تاجاۋۇز

تىرىك جانلار، روھلار، ھەتتا ئۆلۈكلەرمۇ خورلىنىدىغان خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرىدىن قۇتۇلۇپ چىققان ئەر-ئايال لاگېر شاھىدلىرى، ئۆزلىرى ئۇچرىغان خورلاش ۋە قىيىن-قىستاقلار ئىچىدە ئەڭ دەھشەتلىك قىيىن-قىستاقنىڭ باسقۇنچىلىق ۋە تۈرلۈك شەكىللەردىكى جىنسي تاجاۋۇز ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. ئۇلار بۇ خىل خورلاشلارنىڭ تۇتقۇنلارنى روھىي، جىسمانىي ۋە ئىنسانىي غۇرۇر جەھەتتىن ۋەيران قىلىۋېتىدىغانلىقى، ھەتتا ئۇلارنى ھاياتتىن ئۈمىدىنى پۈتۈنلەي ئۈزۈشكە مەجبۇر قىلىدىغانلىقىنى تەكرار بايان قىلماقتا.

دۇنيا مەتبۇئاتلىرىغا بىگۇناھ ئاياللارنىڭ خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرىدا سىستېمىلىق ھالدا باسقۇنچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقىنى، ئۆزىنىڭ بۇ رەھىمسىز جىنايەتنىڭ قۇربانى ئىكەنلىكىنى دادىللىق بىلەن پاش قىلغان، ھازىر ئامېرىكادا داۋلىنىۋاتقان لاگېر شاھىدى تۇرسۇناي زىياۋۇدۇن خىتاينىڭ مەقسىدى «پەقەت بىزنى پۈتۈنلەي ۋەيران قىلىشتۇر» دەيدۇ.

تەپسىلاتى...

پرېزىدېنت جو بايدىن: ھېچبىر ئامېرىكا پرېزىدېنتى ئۇيغۇرلارغا نېمە بولۇۋاتقانلىقىغا قارىتا سۆزلەشتىن توختاپ قالمىغان ۋە قالمايدۇ

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

پرېزىدېنت جو بايدننىڭ ئاقسارايدىكى تۇنجى رەسمىي ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنىدا ئۇيغۇرلار ھەققىدە مۇھىم سۆز قىلدى.

ئۇنىڭ 25- مارت قىلغان بۇ نۇتىقىدا دىگەن بىرقىسىم مۇھىم سۆزلىرىنىڭ تەرجىمىسى تۆۋەندىكىچە:

مۇشۇ ئاينىڭ بېشىدا – ئېنىقكى (ھەرىكىتىمىز) خىتاينىڭ دىققىتىنى قوزغىدى. بۇ مېنىڭ شۇنداق قىلغانلىقىم ئۈچۈنلا ئەمەس، مەن دېمەكچى، ئىتتىپاقداشلىرىمىز بىلەن كۆرۈىشىش ئارقىلىق رايوندا خىتاينى جاۋاپكارلىققا تارتماقچى بولغانلىقىمىز، يەنى؛ ئاۋىستىرالىيە ، ھىندىستان ، ياپونىيە ۋە ئامېرىكا قاتارلىق ​​ دېموكراتىك تۆت دۆلەت بىرلىكتە ئىش قىلىشىمىز كېرەك. چۈنكى بىزدەك دېموكراتىك دۆلەتلەر بىرلىكتە ئىشلىشى كېرەك.

ئۇزۇن قالماي، دېموكراتىك ئىتتىپاقداشلىرىمىزنى بۇ يەرگە (ئامېرىكىغا) كېلىپ كەلگۈسىنى بىرلىكتە مۇزاكىرە قىلىشقا تەكلىپ قىلىمەن.  بىز شۇنى ئايدىڭلاشتۇرۋىلىشىمىز كېرەككى،  بۇ ئىشلارنى بىر تەرەپ قىلىش ۋە قائىدىگە ئەمەل قىلدۇرۇش ئۈچۈن خىتاينى جاۋابكارلىققا تارتىمىز.

تەپسىلاتى...