يازغۇچى نۇرمۇھەممەت توختىنىڭ كانادادىكى قىزى: «دادام ئەركىنلىك كۈيچىسى ئىدى»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يازغۇچى نۇرمۇھەممەت توختىنىڭ ئۆلۈمى ھەققىدىكى خەۋىرىمىز ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن مەرھۇمنىڭ مۇھاجىرەتتىكى سەپداشلىرىدىن بىرى رادىيومىزغا ئۇچۇر يوللاپ، يازغۇچى نۇرمۇھەممەت توختىنىڭ تۇتقۇن قىلىنىش سەۋەبلىرىدىن بىرى ئۇنىڭ 2015‏-يىلىدىكى كانادا ساياھىتى ۋە بۇ ھەقتە «باغداش» تورىدا ئېلان قىلغان ساياھەت خاتىرىسى ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. مەرھۇمنىڭ كانادادا ياشاۋاتقان قىزى زورىگۈل نۇرمۇھەممەتمۇ بۇ ئېھتىماللىقنى چەتكە قاقمىدى. ئۇ دادىسىنىڭ ھاياتى بويى ھۆرلۈككە ئىنتىلىپ ياشىغان ۋە ئىجادىيەت بىلەن شۇغۇللانغان بىر ئەركىنلىك كۈيچىسى ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى.

ھۆرمەتلىك رادىئو ئاڭلىغۇچىلار، مەلۇم بولۇشىچە، خوتەندە لاگېردىن قويۇپ بېرىلىپ بىر ئايدىن كېيىن ھاياتىدىن ئايرىلغان يازغۇچى نۇرمەمەت توختى 2015 ‏-يىلى تۇغقان يوقلاش ۋىزىسى بىلەن كانادادا ساياھەتتە بولغان. بۇ جەرياندا ئۇ ئۇيغۇر رايونىدىكى «باغداش» تورىدا بىر ساياھەت خاتىرىسى ئېلان قىلغان. مەرھۇمنىڭ مۇھاجىرەتتىكى قەلەمداشلىرىدىن بىرى خوتەندىن ۋاسىتىلىك يوللار بىلەن ئاڭلىغان ئۇچۇرلىرىغا ئاساسەن مەرھۇمنىڭ تۇتۇلۇش سەۋەبلىرى ھەققىدە مەلۇمات بەردى. ئۇنىڭ دېيىشىچە، ئۇيغۇر رايونىدا ئالدىنقى يىلى نەشرىيات ساھەسىگە قارىتا ئېلىپ بېرىلغان سىياسىي تەكشۈرۈشتە ئۇنىڭ بىرقانچە كىتابى «مەسىلىلىك كىتابلار» تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلگەن. خوتەندىكى ئالاقىدار خادىملار بۇ ھەقتە مەلۇمات بېرىشنى رەت قىلدى. مەرھۇمنىڭ مەزكۇر قەلەمدىشىنىڭ يەنە دېيىشىچە، ئۇنىڭ 2015‏-يىلىدىكى كانادا ساياھىتى ۋە بۇ ھەقتە «باغداش» تورىدا ئېلان قىلغان ساياھەت خاتىرىسى ئۇنىڭ ئۆلۈمىدىن ئاۋۋالقى لاگېرغا تۇتۇلۇشىغا سەۋەب بولغان ئامىللارنىڭ بىرى بولغان ئىكەن. مەرھۇمنىڭ كانادادا ياشاۋاتقان قىزى زورىگۈل نۇرمۇھەممەتمۇ بۇ ئېھتىماللىقنى چەتكە قاقمىدى. ئۇ دادىسىنىڭ ئۆلۈمىنى ئەڭ ئاۋۋال ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردىن، ئاندىن خوتەندىكى ئائىلىسىدىن ئۇققانلىقىنى بايان قىلدى. ئۇ يەنە رايوندىكى سىياسىي ۋەزىيەت سەۋەبلىك ئائىلىسىدىن ئاڭلىغانلىرىنىڭمۇ توغرىلىقىغا گۇمان بىلەن قارايدىغانلىقىنى ئېيتتى. خوتەندىكى ئالاقىدار خادىملار مەرھۇمنىڭ تۇتۇلۇش سەۋەبى ھەققىدىمۇ مەلۇمات بەرمىدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكانىڭ «بايراق كۈنى» دە ئۇيغۇرلارمۇ كوممۇنىزم قۇربانلىرىنى خاتىرىلەش مۇراسىمىغا قاتناشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

14-ئىيۇن كۈنى ئامېرىكانىڭ «بايراق كۈنى» بولۇپ، بۇ كۈن ھەربىيلەر بايرىمى ھېسابلىنىدۇ. بۇ كۈندە دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئەركىنلىك ئۈچۈن قىلىنغان جەڭلەردە قۇربان بولغان ئامېرىكا ئەسكەرلىرى خاتىرىلىنىپ، ئۇلارغا گۈلچەمبىرەكلەر تەقدىم قىلىنىدۇ. بۇ كۈندە يەنە ئامېرىكادىكى كوممۇنىزم قۇربانلىرىنى خاتىرە فوندى تەرىپىدىن ئامېرىكا پايتەختى ۋاشىنگتوندا دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا كوممۇنىزم رېجىمىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغان قۇربانلارنى خاتىرىلەش پائالىيىتىمۇ ئۆتكۈزۈلۈپ كېلىنمەكتە.

بۇ يىللىق كوممۇنىزم قۇربانلىرىنى خاتىرىلەش مۇراسىمى بۇندىن 12 يىل ئىلگىرى ئامېرىكا پرېزىدېنتى جورج بوز دەۋرىدە ئامېرىكا پايتەختى ۋاشىنگتوننىڭ نېۋ-جېرسى كوچىسى بىلەن ماسساچۇسېتس كوچىسىنىڭ كېسىشكەن جايىغا ئورنىتىلغان ئەركىنلىك ھەيكىلى مەيدانىدا 14-ئىيۇن كۈنى ئەتىگەن سائەت 9 دا ئۆتكۈزۈلگەن.

بۇ يىللىق پائالىيەتكە ئىلگىرى كوممۇنىستىك رېجىمنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغان شەرقىي ياۋروپا، ئاسىيا ۋە لاتىن ئامېرىكىسىدىكى 20 دىن ئارتۇق دۆلەتنىڭ ۋاشىنگتوندىكى ئەلچىخانىسىدا ئىشلەيدىغان دىپلوماتلار، كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى، ۋاشىنگتوندا پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى ۋە بىر قىسىم ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىمۇ تەكلىپ بىلەن قاتناشقان.

تەپسىلاتى...

بېلگىيەنىڭ بېيجىڭدىكى ئەلچىخانىسى خىتاي ساقچىلىرىغا تاپشۇرۇپ بېرىلگەن ئۇيغۇر ئانا-بالىلار ھەققىدە ئۇچۇر بەرمىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بېلگىيەدە سىياسىي پاناھلىق ئىلتىماسى 2018-يىلى قوبۇل قىلىنغان بۇ يىل 51 ياشقا كىرگەن ئابلىمىت تۇرسۇننىڭ رادىيومىزغا بىلدۈرۈشىچە، ئۇ ئۈرۈمچىدە قالغان 4 پەرزەنتى ھەم ئايالى بىلەن جەم بولۇش ئۈچۈن بېلگىيە كۆچمەنلەر ئىدارىسى ۋە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقلىرىغا كۆپ قېتىم ئىلتىماس سۇنغان. ئەمما خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇنىڭ ئايالى ۋە بالىلىرىنىڭ پاسپورتىنى بېجىرىپ بەرمىگەنلىكى ئۈچۈن ھېچ بىر نەتىجە بولمىغان. بۇ جەرياندا خىتاي دائىرىلىرى تېلېفون ئارقىلىق ئابلىمىتقا قايتىپ كېلىش ھەققىدە تەھدىت سالغان. ئۇنىڭ ئائىلىسىمۇ توختىماي سوئال-سوراقلارغا دۇچ كەلگەن. ئۇيغۇر دىيارىدىكى ۋەزىيەتنىڭ جىددىيلىشىشى بىلەن ئابلىمىت ئۆز ئائىلىسىنى بېلگىيەگە ئېلىپ كېلىش ئۈچۈن بېلگىيەدىكى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىدىن ياردەم سورىغان.

بۇ تەشكىلاتنىڭ بېلگىيە تاشقى ئىشلار ئىدارىسى بىلەن ئالاقىلىشىش نەتىجىسىدە بېلگىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى ئابلىمىتنىڭ ئايالى ۋە بالىلىرى پاسپورت بولمىغان ھالەتتىمۇ باشقا ماتېرىياللىرىنى ئەدلىيە گۇۋاھلىقىدىن ئۆتكۈزۈپ بېيجىڭدىكى بېلگىيە ئەلچىخانىسىغا ئېلىپ كەلسە بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. ئابلىمىتنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە ئۇنىڭ ئايالى تەلەپ قىلىنغان ماتېرىياللارنىڭ ھەممىسىنى ئېلىپ 2018 يىلى 15-ئاۋغۇستتا بېلگىيەنىڭ بېيجىڭدا تۇرۇشلۇق ئەلچىخانىسىغا تاپشۇرغان ۋە كۆچمەنلىك ۋىزىسىغا ئىلتىماس قىلغان.

بۇ يىل 3-مارتتا بېلگىيەنىڭ بېيجىڭدىكى ئەلچىخانىسى ئابلىمىتنىڭ ئايالىغا مۇناسىۋەتلىك ماتېرىياللىرىنى ئەدلىيە گۇۋاھلىقىدىن ئۆتكۈزۈپ تاپشۇرۇش ۋە سالامەتلىك تەكشۈرۈشىدىن ئۆتۈش ھەققىدە ئۇقتۇرۇش قىلغان. ئابلىمىت ئۇيغۇر ئېلىنىڭ ۋەزىيىتى جىددىي بولغانلىقتىن ئايالىنىڭ تەلەپ قىلغان ماتېرىياللارنى ئەدلىيە گۇۋاھلىقىدىن ئۆتكۈزۈشىنىڭ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى بىلدۈرۈپ، ۋىزا رەسمىيەتلەرنى ئاسانلاشتۇرۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلغان. 2019-يىلى مايدا بېيجىڭدىكى بېلگىيە ئەلچىخانىسى ئابلىمىتنىڭ ئايالىغا ئەگەر تەلەپ قىلغان ماتېرىياللارنى ۋاقتىدا تاپشۇرمىسا ۋىزا ئىلتىماس قىلىش ۋاقتىنىڭ يەنە كەينىگە سۈرۈلۈپ كېتىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرغان.

ئابلىمىت ئەپەندى ئايالى بىلەن تېلېفوندا ئالاقىلىشىپ مەسلىھەت قىلغاندىن كېيىن ئۇنىڭ ئايالى ھۆرىيەت ئابدۇللا، پەرزەنتلىرى رەھىمە (17 ياش)، ئىمران (15 ياش)، يۇنۇس (7 ياش) ۋە خەدىچە (5 ياش) نى ئېلىپ 27-ماي بېيجىڭغا كەلگەن.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە «ئۇيغۇر ھېمايىچىلىقى كۈنى» ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر دىيارىدىكى سىياسىي باستۇرۇشلار بارغانسېرى ئېغىرلاپ، ھەرقايسى ساھەلەرنىڭ ۋە ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ زور دەرىجىدە دىققىتىنى قوزغىغان بولسىمۇ ئامېرىكا سىياسىي ساھەسىدىكى يەنە بىر قىسىم ئەربابلارنىڭ بۇ ئىشلاردىن تولۇق خەۋەردار بولۇپ كەتمىگەنلىكى مەلۇم. ئەنە شۇ خىل بوشلۇقنى قىسمەن بولسىمۇ تولدۇرۇش مەقسىتىدە ۋاشىنگتوندىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى 12-ئىيۇن كۈنى ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە «ئۇيغۇر ھېمايىچىلىقى كۈنى» پائالىيىتى تەشكىللىدى.

مەزكۇر پائالىيەت ۋاشىنگتوندىكى «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» ئاياغلاشقاندىن كېيىن بارلىققا كەلگەن يەنە بىر پائالىيەت بولۇپ، پائالىيەت باشلىنىش ئالدىدا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ دىرېكتورى ئۆمەر قانات ئايرىم زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، بۇ قېتىمقى پائالىيەتنىڭ ئاساسلىق مەقسىتى ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە بەردى.

پائالىيەتنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇلۇشى بويىچە ئامېرىكادىكى ئۇيغۇرلار ۋە ئۇيغۇرلارغا ھېسداشلىق قىلغۇچى خىرىستيانلار جامائىتى، يەھۇدىيلار جامائىتى قاتارلىق ساھەلەردىن كەلگەن شەخسلەر ئۆز ئالدىغا بىر ياكى بىرنەچچىدىن پالاتا ئەزالىرى بىلەن 12-ئىيۇن كۈنى يۈزمۇ-يۈز سۆھبەتتە بولۇشقا ئالدىنئالا كېلىشكەن ئىكەن. ئۇلار مۇشۇ تەرىقىدە ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى ۋە كېڭەش پالاتاسىدىكى ئۆزلىرى تۇرۇشلۇق شىتاتلاردىن سايلانغان پالاتا ئەزالىرى بىلەن كۆرۈشۈش جەريانىدا ئۆزلىرىنىڭ كەچۈرمىشلىرى ھەمدە ئۆزلىرىگە مەلۇملۇق پاجىئەلەرنى بايان قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى ھازىر مۇزاكىرە قىلىنىۋاتقان «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قانۇن لايىھىسى» ۋە «ئۇىغۇر لايىھەسى» گە ئىمزا قويۇشقا دەۋەت قىلغان.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى ئەزالىرى ئۇيغۇر رايونىدا كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىشقا قاتناشقان خىتاي شىركەتلىرىنى تەكشۈرمەكتىكەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىندا ئامېرىكادىكى «بازفېد خەۋەرلىرى» تورى ئامېرىكادىكى روكفېللېر ۋەخپىسى، پرىنسېتون ئۇنىۋېرسىتېتى، كالىفورنىيە ھۆكۈمەت خادىملىرىنىڭ پېنسىيە سىستېمىسى قاتارلىق ۋەخپە، پېنسىيە فوندى ۋە ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ ئۇيغۇر رايونىدا كىشىلىك ھوقۇقنىڭ دەپسەندە قىلىنىشىغا قاتنىشىۋاتقان «مەگۋى»، «شەنتاڭ»، «خەيكاڭ» دەك خىتاي تېخنولوگىيە شىركەتلىرىگە مەبلەغ سالغانلىقىنى ئاشكارىلىغان.

بۇ ئەھۋال خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋە ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى ئەزالىرىنىڭ ئالاھىدە دىققىتىنى قوزغىغان ئىدى. «بازفېد خەۋەرلىرى» نىڭ 11‏-ئىيۇندىكى خەۋىرىدە ئاشكارىلىشىچە، نۆۋەتتە ئامېرىكا ئاۋام ۋە كېڭەش پالاتاسىنىڭ بەزى ئەزالىرى بۇ ئورۇنلارنىڭ ئۇيغۇر رايونىدا مەشغۇلات ئېلىپ بېرىۋاتقان خىتاي تېخنولوگىيە شىركەتلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى قايتا كۆزدىن كەچۈرۈشكە ئۈندىگەن. 

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق نىڭ «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» پائالىيىتى غەلىبىلىك ئاياغلاشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق باش بولۇپ ئۇيۇشتۇرغان «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» پائالىيىتى كۆپ تەرەپلىمە تەييارلىق ۋە ھەمكارلىقنىڭ يارقىن نامايەندىسى سۈپىتىدە 8-ئىيۇن كۈنى شادىمانلىق ۋە ئۈمىدلىك تىلەكلەر ئىچىدە ئاياغلاشتى. ئۇيغۇرلار مەسىلىسى، بولۇپمۇ مىليونلارچە ئۇيغۇرنى بىر كېچىدىلا مەھبۇسقا ئايلاندۇرۇپ قويغان لاگېرلار مەسىلىسى خەلقئارانىڭ زور دەرىجىدە دىققىتىنى قوزغىغاندىن بۇيان بۇ قېتىمقى پائالىيەت ھەپتىلىكى ئۇيغۇرلار مەسىلىسىنى يەنە بىر قېتىم كۆپلىگەن ساھەلەرگە ئەسلەتتى. شۇنىڭ بىلەن بىرگە بۇ قېتىمقى ھەپتىلىكتە د ئۇ ق نىڭ خەلقئارادىكى ھەرقايسى پائالىيەت سورۇنلىرىدا ئۇيغۇر داۋاسىنى ئىزچىل داۋام ئەتتۈرۈشتىكى تىرىشچانلىقى تولۇق مۇئەييەنلەشتۈرۈلدى. بولۇپمۇ 2019-يىللىق «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» نىڭ د ئۇ ق غا تەقدىم قىلىنىشى بۇ نۇقتىنى يەنە بىر قېتىم ئىسپاتلايدۇ. بۇ جەھەتتە سۆز بولغاندا بۇ قېتىمقى «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» نى ئۇيۇشتۇرۇشقا يېقىندىن ھەمكارلاشقان ئامېرىكا ئۇيغۇر بىرلەشمىسىنىڭ رەئىسى ئېلشات ھەسەنمۇ ئۆزىنىڭ شۇنداق ئويلايدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئەنقەرەدە ئېچىلغان «نۆۋەتتىكى خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى» ماۋزۇلۇق يىغىن ئاخىرلاشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

تۈركىيەنىڭ پايتەختى ئەنقەرەدىكى ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى ياش مۇتەخەسسىس ئۇيغۇرلارنى چاقىرىپ: «نۆۋەتتىكى خەلقئارا ۋەزىيەت ۋە شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى» ماۋزۇلۇق مۇھاكىمە يىغىنى چاقىردى. 6-ئاينىڭ 7-كۈنىدىن 8-كۈنىگىچە ئەنقەرەدىكى ئىنستىتۇتنىڭ ئىشخانىسىدا ئۆتكۈزۈلگەن يىغىنغا تۈركىيەنىڭ ھەرقايسى شەھەرلىرىدىن كەلگەن 20 ئەتراپىدا مۇتەخەسسىس ۋە ياش ئىشتىراك قىلدى. بۇلار تۈركىيەدە ئالىي مەكتەپ پۈتتۈرگەن ياكى دوكتورلۇق ۋە ماگىستىرلىق ئۈچۈن ئوقۇۋاتقان ياشلار ئارىسىدىن تاللانغان ئىدى.

ئىككى كۈن داۋاملاشقان مۇھاكىمە يىغىنىدا خىتاينىڭ يۈكسىلىشى، غەرب دۆلەتلىرىنىڭ ئىنكاسى، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستان سىياسىتى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ تەقدىرى، شەرقىي تۈركىستان ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ كېلەچىكى قاتارلىق تېمىلاردا مۇزاكىرە ئېلىپ بېرىلدى. مۇھاكىمە يىغىنىدىكى مۇزاكىرىگە ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى مۇدىرى، ئىستراتېگىيە مۇتەخەسسىسى دوكتور ئەركىن ئەكرەم ئەپەندى رىياسەتچىلىك قىلدى. دوكتور ئەركىن ئەكرەم بۇنداق بىر مۇھاكىمە يىغىنى چاقىرىشىنىڭ ئىككى مۇھىم سەۋەبى بارلىقىنى، بۇنىڭ بىرىنچىسىنىڭ سوغۇق مۇناسىۋەتلەر ئۇرۇشىدىن كېيىنكى بۈگۈنكى كۈندە دۇنيا ۋەزىيىتىنىڭ تېزلا ئۆزگىرىۋاتقانلىقىنى، ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى بىلەن خىتاي ئوتتۇرىسىدىكى سودا ئۇرۇشىنىڭ پۇل مۇئامىلىسى، سىياسىي ۋە خەۋپسىزلىك ساھەلىرىگىمۇ يېيىلىۋاتقانلىقتىن بۇنى مۇزاكىرە قىلىش ئۈچۈن مەزكۇر يىغىننى چاقىرغانلىقىنى بايان قىلدى.

تەپسىلاتى...

خوتەندە يەنە بىر بالا ئۆستەڭگە چۈشۈپ كېتىپ ئۆلگەن، ئاتا-ئانىسىنىڭ يىغىۋېلىش لاگېرىدا ئىكەنلىكى پەرەز قىلىنماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆتكەن ئايدا ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا خوتەندە ئۆستەڭگە چۈشۈپ ئۆلۈپ كەتكەن بىر بالىنى تونۇۋېلىش ھەققىدە سۈرەتلىك ئېلان تارقالغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتە ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا بالىنىڭ ئۆلۈم ئۇچۇرىنىڭ توغرىلىقى دەلىللەندى. ئەھۋالدىن قىسمەن خەۋەردار كىشىلەر بالىنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ يىغىۋېلىش لاگېرىدا ئىكەنلىكىنى پەرەز قىلىشماقتا.

مەزكۇر سۈرەتلىك ئېلاندا ئۆستەڭدىن سۈزۈۋېلىنغان بالىنىڭ ۋىلايەتلىك دوختۇرخانىدا ئىكەنلىكى بايان قىلىنغان. مەزكۇر دوختۇرخانىدىن تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلغان بىر خادىم بۇ ھەقتە مەلۇمات بېرەلمىدى. شەھەرلىك ئاياللار بىرلەشمىسى، ئانا-بالىلار ساقلىقىنى ساقلاش پونكىتى قاتارلىق ئورۇنلارمۇ بۇ ۋەقەدىن خەۋەرسىزلىكىنى ئېيتتى.

خوتەن شەھەر ئىلچى يېزىلىق ساقچىخانىنىڭ خادىمى مەزكۇر ۋەقەنىڭ راستلىقىنى ئىنكار قىلمىدى. ئۇ پەقەت ئۆزىنىڭ ۋەقەنىڭ تەپسىلاتىدىن خەۋەرسىزلىكىنى ئېيتتى. بىز بۇ خادىمدىن ئۆستەڭگە چۈشۈپ كەتكەن بالىنىڭ ئىسمى، يېشى ۋە ئاتا-ئانىسىنىڭ قايسى لاگېردا ئىكەنلىكىنى سورىغىنىمىزدا ئۇ بۇ ۋەقە ھەققىدە ئىبراھىم ئىسىملىك بىر ساقچىنىڭ مەلۇماتى بارلىقىنى ئېيتتى. ئەمما ساقچى ئىبراھىم تېلېفونىمىزنى قوبۇل قىلمىدى. 

تەپسىلاتى...

ئاۋسترالىيەدىكى ئۇيغۇرلار لاگېر تۇتقۇنلىرى ھەققىدە كوللېكتىپ گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتى ئۆتكۈزدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يېقىنقى بىر قانچە يىل مابەينىدە خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىغا قاراتقان كەڭ كۆلەملىك باستۇرۇش سىياسىتىنىڭ كۈچىيىشىگە ئەگىشىپ، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ خەلقئارالىق تاراتقۇلارغا ئىز-دېرەكسىز يوقاپ كەتكەن، سەۋەبسىز لاگېرلارغا قامالغان ۋە تۈرمىلەرگە سولانغان ئۇرۇق-تۇغقانلىرى ھەققىدە گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيەتلىرىمۇ كۈچەيمەكتە.

6-ئاينىڭ 7-كۈنى ئاۋسترالىيە ئا ب س تېلېۋىزىيەسىنىڭ 45 مىنۇتلۇق Four Corner يەنى «تۆت دوقمۇش» پروگراممىسىنىڭ مۇخبىرلىرى ئادىلايد شەھىرىدە ئۇيغۇرلارنىڭ كوللېكتىپ گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتىنى سۈرەتكە ئالغان. ئىگىلىنىشىچە بۇ گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتىدە ئادېلايدتا ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلار ئۆزلىرىنىڭ قېرىنداشلىرى، ئۇرۇق-تۇغقانلىرى ھەققىدە يەككە ۋە كوللېكتىپ ھالدا گۇۋاھلىق بەرگەن. بىز بۇ توغرىسىدا تەپسىلىي مەلۇماتقا ئېرىشىش ئۈچۈن ئاۋسترالىيە شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى تاش ئەپەندىنى زىيارەت قىلدۇق. تاش ئەپەندى بۇ قېتىمقى گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتى ھەققىدە مەلۇمات بېرىپ مۇنداق دېدى:

«6-ئاينىڭ 7-كۈنى ئاۋسترالىيە ئا ب س تېلېۋىزىيەسىنىڭ ‹تۆت دوقمۇش› پروگراممىسىنىڭ مۇخبىرلىرى ۋە ئاۋسترالىيە شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشىدا گۇۋاھلىق بېرىش پائالىيىتى بولۇپ ئۆتتى. ئا ب س تېلېۋىزىيەسىدىن تۆت مۇخبىر نەق مەيدانغا كەلدى، شەرقىي تۈركىستانلىق قېرىنداشلىرىمىز ئۆزلىرىنىڭ لاگېرلارغا قامالغان، كېسىلگەن ۋە ئىز-دېرەكسىز يوقاپ كەتكەن قېرىنداشلىرىنىڭ رەسىملىرىنى كۆتۈرۈپ يەككە ۋە كوللېكتىپ گۇۋاھلىق بەردى.»

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق نىڭ «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» غا ئېرىشىشى خىتايغا بولغان بېسىمنىڭ كۈچىيىدىغانلىقىدىن دېرەك بېرەمدۇ؟

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى خەلقئارادا كۈنتەرتىپكە كەلگەن 2018-يىلى 8-ئايدىن باشلاپ تۈرك ۋە ئىسلام دۇنياسىدىن يېتەرلىك دەرىجىدە سادا چىقمايۋاتقانلىقىغا قارىماي ئامېرىكانىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىرى بۇ مەسىلىنى ئىزچىل تىلغا ئېلىپ كەلمەكتە. ئۇيغۇرلار ۋە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى ئامېرىكادىكى س ن ن، «نيۇيورك ۋاقتى گېزىتى»، «ۋاشىنگتون پوچتىسى» گېزىتى قاتارلىق داڭلىق ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ دائىملىق تېمىسىغا ئايلىنىۋاتقان بىر چاغدا ئۇيغۇرلارنىڭ مۇھاجىرەتتىكى ۋەكىللىك ئورگىنى بولغان د ئۇ ق يەنە شۇ ئامېرىكادا «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» نى تاپشۇرۇپ ئالدى. بۇندىن ھەپتىلەر ئىلگىرى خىتاي تۈرمىسىدىكى ئۇيغۇر ئۆكتىچى زىيالىيسى ئىلھام توختى ئامېرىكانىڭ «ئەركىنلىك مۇكاپاتى» غا نائىل بولغان ئىدى.

د ئۇ ق نىڭ 6-ئاينىڭ 4-كۈنى ئامېرىكا دېموكراتىيىنى ئىلگىرى سۈرۈش فوندىنىڭ 2019-يىللىق «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» غا ئېرىشكەنلىكى ئەلۋەتتە، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنى سۆيۈندۈرۈپلا قالماي، خەلقئارا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭمۇ جىددىي دىققىتىنى تارتقان. بۇ يىغىنغا ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى ئەزالىرىنىڭ قاتنىشىشى، بولۇپمۇ پالاتا رەئىسى نەنسى پېلۇسى خانىمنىڭ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن د ئۇ ق نى تەبرىكلىشى خەلقئارانىڭ تېخىمۇ قىزىقىشىنى قوزغىغان بىر تېمىغا ئايلاندى.

تەپسىلاتى...