ئامېرىكادا «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قانۇن لايىھىسى» گە قول قويدۇرۇش ھەپتىلىكى باشلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2019-يىل 11-سېنتەبىر كۈنى «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتى قانۇن لايىھىسى» ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىنىڭ ماقۇللۇقىدىن ئۆتكەنلىكى ئېلان قىلىنغان ئىدى. بۇ قانۇن لايىھىسىنىڭ كېڭەش پالاتاسىدا ماقۇللۇقتىن ئۆتكەنلىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتىنى دىققەت بىلەن كۆزىتىپ كېلىۋاتقان كۆزەتكۈچىلەرنىڭ ھەم شۇنداقلا چەتئەللەردىكى ئۇيغۇر جامائىتىنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا ئېرىشتى. ئۇلار «بۇ مەزكۇر لايىھەنىڭ رەسمىي قانۇن بولۇپ ئىشقا كىرىشىشىدىكى ئەڭ مۇھىم قەدەملەرنىڭ بىرى،» دەپ ھېسابلىماقتا.

مەزكۇر قانۇن لايىھەسىگە قول قويغان ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى ئەزالىرىنىڭ سانى ھازىرغا قەدەر 100 دىن ئاشقان بولسىمۇ، ئەمما مەزكۇر قانۇن لايىھىسىنىڭ بۇ يىل ئاخىرىغىچە ئامېرىكا پرېزىدېنتىنىڭ ھۇزۇرىغا سۇنۇلۇپ تەستىق سېلىنىشى ۋە رەسمىي كۈچكە ئىگە بولۇشى ئۈچۈن يەنە ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىدىكى 400 دىن ئارتۇق پارلامېنت ئەزاسىنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكىنىڭ بۇنى قوللاپ ئىمزا قويۇشى زۆرۈر ئىكەن. شۇ سەۋەبتىن بۇ ئىش نۆۋەتتە ئامېرىكادىكى ئۇيغۇر جامائىتى ئەڭ جىددىي كۆڭۈل بۆلۈۋاتقان مەسىلىلەرنىڭ بىرىگە ئايلانغان.

تەپسىلاتى...

كۆزەتكۈچىلەر: خىتاي لاگېرنى ئىنكار قىلىشقا ئۈلگۈرەلمىگەنلىكىنى چاندۇرماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ چەتئەللەرگە قارىتا تەشۋىقات ئېلىپ بارىدىغان ھۆكۈمەت تاراتقۇلىرىدىن بىرى بولغان «يەر شارى ۋاقتى گېزىتى» 13-ئۆكتەبىر ماقالە ئېلان قىلدى. ئۇنىڭدا ئۇيغۇر دىيارىدىكى لاگېردىن قۇتۇلۇپ چىققان زۇمرەت داۋۇتنىڭ ئاكىسىنىڭ سىڭلىسى زۇمرەت ۋە ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرىغا قارىتا ئېيتقان ۋىدىيولۇق بايانلىرى ئاساس قىلىنىپ، لاگېر شاھىتى زۇمرەت داۋۇتنىڭ خەلقئارالىق ئاخبارات ۋاسىتىلىرى ۋە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىدا ئېيتقان ئۆزىنىڭ ئىلگىرى لاگېرغا قامالغانلىقى، مەجبۇرىي تۇغماس ئوپېراتسىيەسى قىلىۋېتىلگەنلىكى ھەققىدىكى بايانلىرى ئىنكار قىلىنغان. ماقالىدە زۇمرەت داۋۇت يالغانچىلىق بىلەن ئەيىبلەنگەن بولسا، ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرىغا «زۇمرەتتىن پايدىلىنىپ پىتنە-ئىغۋا تارقىتىش، كىشىلەرنىڭ خاتىرجەملىكىنى بۇزۇش» دېگەندەك ئەيىبلەش سۆزلىرى بىلەن ئاشكارا ھۇجۇم قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

ئىتالىيە پايتەختى رىمدىكى «ئەركىنلىك يۈرۈشى» دە ئۇيغۇرلار ۋە ئىلھام توختى مەسىلىسى ئاڭلىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئىگىلىشىمىزچە، ئىتالىيە پايتەختى رىم شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن 2019-يىللىق «ئەركىنلىك يۈرۈشى» دە ئۇيغۇرلار ۋە ئىلھام توختى مەسىلىسى ئاڭلىتىلغان.

ئىتالىيەدىكى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىدىن «ئەركىنلىك جەمئىيىتى» نىڭ تور بېكىتىدىكى ئۇچۇردىن مەلۇم بولۇشىچە، مەزكۇر تەشكىلات 12 يىلدىن بۇيان ھەر يىلى ئىتالىيە پايتەختى رىم دا ئۆتكۈزۈپ كېلىۋاتقان «ئەركىنلىك يۈرۈشى» پائالىيىتىنى، بۇ يىل شۇ يەر ۋاقتى 12-ئۆكتەبىر شەنبە كۈنى چۈشتىن كېيىن سائەت 2 دە باشلىغان. ئىتالىيە قاتارلىق ياۋروپا دۆلەتلىرىدىكى سىياسىيونلار، كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرى تەكلىپ بىلەن قاتناشقان «ئەركىنلىك يۈرۈشى» رىم شەھىرىنىڭ كامپانانو رايونىدىن باشلىنىپ، نامايىش 4 ساتئەتتىن ئارتۇق داۋاملىشىپ، رىم شەھىرىگە قاراشلىق سوربو شەھەرچىسىدە ئاياغلاشقان.

يۈرۈشتىن كېيىن سوربو شەھىرىدىكى سانكتۇئاري سارىيىدا مۇستەبىت ھاكىمىيەتلەر ئاستىدا ئېزىلىۋاتقان خەلقلەرنىڭ ۋەزىيىتى ھەققىدە دوكلات بېرىش يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن.

مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ تور بېكىتىدىكى ئۇچۇرلاردىن مەلۇم بولۇشىچە، 12-ئۆكتەبىردىكى «ئەركىنلىك يۈرۈشى» ۋە يۈرۈشتىن كېيىن رىمنىڭ سوربو شەھەرچىسىنىڭ سانتۇئاري سارىيىدا ئېچىلغان يىغىننىڭ ئاساسىي تېمىسى خىتاي، ۋېنسۇئىلا، ئىران قاتارلىق مۇستەبىت دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىنىڭ دۆلەتنى قانۇن بىلەن ئىدارە قىلىش پرىنسىپلىرىغا قارشى ھالدا، بۇ دۆلەتلەردە ئادالەت ۋە ئەركىنلىكنى چەكلەش، بولۇپمۇ ئۆز ھۆكۈمرانلىقى ئاستىدىكى خەلقلەرنىڭ ئېتىقاد ۋە كىشىلىك ئەركىنلىكىنى دەپسەندە قىلىش ھەرىكەتلىرىدە بولۇشىغا دۇنيانىڭ جىددىي ئىنكاس قايتۇرۇشى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.

تەپسىلاتى...

جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى «مۇنبەر 2000» يىغىنىدا ئوتتۇرىغا قويۇلۇپ دىققەت قوزغىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق ۋە «ئۇيغۇر ھەرىكىتى» تەشكىلاتىنىڭ رەھبەرلىرى «مۇنبەر 2000» يىغىنىدا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ دىققەت قوزغىدى.

11-ئۆكتەبىر كۈنى چېخ جۇمھۇرىيىتىنىڭ پايتەختى پىراگا شەھىرىدە باشلانغان 23-نۆۋەتلىك «مۇنبەر 2000» يىغىنىنى «مۇنبەر 2000 فوندى» جەمئىيىتى، ئامېرىكىنىڭ دېموكراتىيەنى ئىلگىرى سۈرۈش فوندى جەمئىيىتى قاتارلىق 20 دىن ئارتۇق خەلقئارالىق ئورگانلار بىرلىكتە ئۇيۇشتۇرغان بولۇپ، كىشىلىك ھوقۇق، دېموكراتىيەنى ئىلگىرى سۈرۈش، ئېتنىك مىللەتلەرنىڭ ھەق-ھوقۇقلىرىنى قوغداش ئاساسىي تېما قىلىنغان بۇ يىغىنغا دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن كەلگەن 500 دىن ئارتۇق پائالىيەتچى قاتارىدا د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، «ئۇيغۇر ھەرىكىتى» تەشكىلاتىنىڭ رەئىسى روشەن ئابباس ۋە ئۇيغۇر زىيالىيسى سانىيە قاتارلىقلارمۇ قاتناشقان ئىدى.

بۈگۈن 15-ئۆكتەبىر كۈنى يىغىن 3-كۈنىگە قەدەم قويغان. بۈگۈنكى يىغىننىڭ ئاساسلىق تېمىسى «21-ئەسىردىكى دىگىتال كونتروللۇق ئاستىدىكى خىتاي» دېگەندىن ئىبارەت بولغان. بۇ يىغىندا خىتاي بىلەن بىۋاسىتە ئالاقىدار بولغان ئۇيغۇر، تىبەت، خوڭكوڭ، تەيۋەن مەسىلىلىرى نۇقتىلىق مۇزاكىرە قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

زۇمرەت داۋۇت: «خىتاينىڭ تۇغقانلىرىمدىن ئۆچ ئالىدىغانلىقىنى بىلەتتىم، ئەمما ھەقىقەتنى سۆزلىمىسەم بولمايدۇ»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمەت تاراتقۇلىرىدىن «يەر شارى ۋاقتى گېزىتى» 13-ئۆكتەبىر كۈنى لاگېر شاھىتى زۇمرەت داۋۇتنىڭ ئاكىسى ئابدۇخېلىل داۋۇتنىڭ ئۆز سىڭلىسى زۇمرەت داۋۇتنىڭ بايانلىرىنى ئىنكار قىلىپ بەرگەن ۋىدېيولۇق باياناتىنى ئېلان قىلغان. خىتاي ھۆكۈمىتى مەزكۇر ۋىدېيولۇق بايانات ئارقىلىق ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى مايك پومپېيونى «ئۇيغۇرلار ھەققىدە پىتنە-ئىغۋا تارقاتتى» دەپ ھۇجۇم قىلغان.

ھازىر ئۈرۈمچى يېڭى شەھەر رايونىدىكى مېھمان كۈتۈش يولى مەھەللە كومىتېتىدا دەرۋازىمەن بولۇپ ئىشلەۋاتقان ئابدۇخېلىل داۋۇت زۇمرەت داۋۇتنىڭ چوڭ ئاكىسى ئىكەن. «يەر شارى ۋاقتى گېزىتى» ئۆزىنىڭ مەزكۇر خەۋىرىدە «كۇۋېي شوۋ» ناملىق خىتايچە ئىجتىمائىي تاراتقۇدا تارقىتىلغان ئابدۇخېلىل داۋۇتنىڭ ۋېدىيولۇق باياناتىنى پاكىت سۈپىتىدە ئىشلەتكەن.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى 2019-يىللىق «ئىنسانپەرۋەرلىك مۇكاپاتى» غا ئېرىشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكادىكى نوپۇزلۇق دىنىي مەزھەپلەردىن «ساينتولوگىيە چېركاۋى» (Church of Scientology) ھەر يىلى «ئىنسانپەرۋەرلىك مۇكاپاتى» تارقىتىپ كېلىۋاتقان بولۇپ، بۇ ئارقىلىق دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىنى ھىمايە قىلىشتا كۆرۈنەرلىك رول ئويناۋاتقان تەشكىلاتلارنى تەقدىرلەپ كەلمەكتە. 2019-يىللىق مۇكاپات ساھىبى ئۈچۈن باھالاش كومىتېتى ئەستايىدىل مۇزاكىرىلەردىن كېيىن «خىتايغا ياردەم»، «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى»، «پۇقرالار كۈچى» قاتارلىق بەش تەشكىلاتنى تاللاپ چىقتى.

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر ھەرىكىتى» تەشكىلاتى ياۋروپا ئەللىرىنى ئۇيغۇر مەسىلىسىدە ئامېرىكا بىلەن بىر سەپتە تۇرۇشقا چاقىرماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكادىكى «ئۇيغۇر ھەرىكىتى» تەشكىلاتى يېقىندىن بۇيان ئۆز پائالىيەتلىرىنى ياۋروپا ئەللىرىگە كېڭەيتكەن بولۇپ، ياۋروپا ئەللىرىنى ئۇيغۇر مەسىلىسىدە ئامېرىكا بىلەن بىر سەپتە تۇرۇشقا چاقىرماقتا.

مەزكۇر تەشكىلاتىنىڭ رەئىسى روشەن ئابباس خانىم بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ياۋروپادىكى 10 كۈنلۈك زىيارىتىنى 8-ئۆكتەبىر كۈنى دانىيە پايتەختى كوپېنھاگېندىن باشلىغان.

تەپسىلاتى...

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى مىسىردىن غايىب بولغان ئېلياسجان راخماننىڭ ئىز-دېرىكىنى قىلىش ھەققىدە جىددىي چاقىرىق ئېلان قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مىسىردا ئوقۇۋاتقان ئېلياسجان راخمان، مىسىردا 2017-يىلى ئىيۇندا تۇتۇقسىز ۋە سەۋەبسىز تۇتقۇن قىلىنغان ۋە خىتايغا قايتۇرۇلۇپ لاگېرغا قامالغانلىقى تەخمىن قىلىنىۋاتقان 200 دىن ئارتۇق غايىب ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ بىرى، شۇ چاغدا ئۇنىڭ ئايالى ئۇلارنىڭ ئىككىنچى بالىسىغا ئېغىر ئاياغ ئىدى. ئېلياسجاننىڭ ئايالى مېھرىنىسا ئابدۇغېنى ئىككى بالىسىنى نۆۋەتتە تۈركىيەدە ئاتىسىز چوڭ قىلماقتا. خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتىنىڭ 8-ئۆكتەبىر ئېلان قىلغان ئېلياسجان راخماننىڭ ئىز دېرىكىنى قىلىش ھەققىدىكى جىددىي چاقىرىقىدا، «ئىككى يىل ئاۋۋال مىسىردا غايىب قىلىنغان ئېلياسنىڭ ئائىلىسى خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇنى دەرھال قويۇپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلىدۇ» دەپ ئەسكەرتكەن.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە چېتىلغان 28 خىتاي مۇئەسسەسەسىنى قارا تىزىملىككە كىرگۈزدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا ترامپ ھۆكۈمىتى 7-ئۆكتەبىر بىر قارار چىقىرىپ، ئۇيغۇر قاتارلىق مىللەتلەرنىڭ كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە چېتىلغان 28 خىتاي مۇئەسسەسەسىنى قارا تىزىملىككە كىرگۈزدى.
مەزكۇر قارا تىزىملىككە خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى ج خ ئورگانلىرى، داڭلىق سۈنئىي ئەقىل تېخنولوگىيە شىركەتلىرى قاتارلىقلار كىرگۈزۈلگەن بولۇپ، بۇلارنىڭ ئامېرىكا مەھسۇلاتلىرىنى سېتىۋېلىشى ۋە ئامېرىكىغا مەھسۇلات ئېكسپورت قىلىشى پۈتۈنلەي چەكلەندى.
قاراردا، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ج خ نازارىتى ھەمدە ئۇنىڭ قارمىقىدىكى 18 شەھەر- ناھىيە دەرىجىلىك ج خ ئورگانلىرى، بىڭتۇەنگە قاراشلىق بىر ج خ ئورگىنى، ئۇنىڭدىن باشقا يەنە خىتاينىڭ 8 چوڭ يۇقىرى تېخنىكا شىركىتىنىڭ قارا تىزىملىككە ئېلىنغانلىقى كۆرسىتىلدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكانىڭ داڭلىق كارتون فىلىمى «جەنۇبىي باغچە» دا خىتايدىكى لاگېر ۋە پىكىر ئەركىنلىكى مەسىلىسى تېما قىلىندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«South Park» يەنى «جەنۇبىي باغچە» ئامېرىكادا 1997-يىلى قويۇلۇشقا باشلىغاندىن بېرى كۈندىلىك ئىجتىمائىي ۋە سىياسىي مەسىلىلەرنى تېما قىلغان ئۆزگىچە ئۇسلۇبى بىلەن يۇقىرى كۆرۈلۈش نىسبىتىگە ئېرىشىپ شۆھرەت قازانغان چوڭلار كارتون فىلىمىدۇر. ئۇ «ئېممىي تېلېۋىزىيە مۇكاپاتى» قاتارلىق نوپۇزلۇق مۇكاپاتلارغا ئېرىشىش بىلەن بىرگە يەنە «ئوسكار فىلىم مۇكاپاتى» غا نامزات كۆرسىتىلگەن.

تەپسىلاتى...