ب د ت خىتايغا قاراتمىلىق جازا بېرىشكە چاقىرىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كورونا ۋىرۇسى خەلقئارا ئاخباراتتا قىزىق تېما بولۇپ قالغان بىر بىر مەزگىلدە، ئامېرىكىغا جايلاشقان «ئاۋاز» ناملىق تور بېتى ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ دىققىتىنى ئۇيغۇر مەسىلىسىگە تارتىش ئۈچۈن ھەرىكەتكە ئۆتتى ۋە ئۇلارنى خىتايغا قاراتمىلىق جازا بېرىشكە چاقىردى.

مەزكۇر تەشكىلات 21-فېۋرال «ئۇيغۇرلارغا ھۆرلۈك» نامىدا تارقاتقان مۇراجىئەتنامىگە ئىمزا قويغۇچىلار ئىككى كۈن ئىچىدە 280 مىڭدىن ئېشىپ كەتتى.

مۇراجىئەتنامىدە ب د ت گە قارىتىلىپ مۇنداق دېيىلگەن: «ئاز دېگەندە بىر مىليون بىگۇناھ ئادەمنىڭ ۋەھشىيلەرچە قامىلىشى ۋە مېڭە يۇيۇلۇشقا ئۇچۇرۇشى ئىنسانىيەتكە قارىشى جىنايەتتۇر. بىز بۇنىڭغا ئىنكاس قايتۇرۇشۇڭلارنى تەلەپ قىلىمىز.»

تەپسىلاتى...

خىتاي كۈندىلىك گېزىتى «قاراقاش ھۆججەتلىرى» نىڭ راستلىقىنى ئىسپاتلاپ قويدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ھۆرمەتلىك رادىئو ئاڭلىغۇچىلار، بۇ يىل 17‏-فېۋرال كۈنى دۇنيادىكى نوپۇزلۇق تاراتقۇلاردا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدە يولغا قويۇۋاتقان لاگېر تۈزۈمىگە ئائىت يەنە بىر مەخپىي ھۆججىتى بىرلا ۋاقىتتا ئېلان قىلىنىپ، زور غۇلغۇلا قوزغىغانىدى.

«قاراقاش ھۆججەتلىرى» دەپ ئاتالغان137 بەتلىك ھۆججەت خوتەننىڭ قاراقاش ناھىيەسىگە قاراشلىق «بوستان» ئاھالىلەر رايونىدىكى 650 دىن ئارتۇق ئائىلىگە چېتىشلىق 300 دەك كىشىنىڭ ئارخىپى بولۇپ، ھۆججەتتە شۇ تەۋەلىكتىكى كىشىلەرنىڭ دىنىي ئېتىقادى، كۈندىلىك ھاياتى، يۈرۈش-تۇرۇشى، خاراكتېرى، ئىپادىسىدىن باشقا يەنە، لاگېرغا قامالغان ۋە كېسىلگەن كىشىلەرنىڭ ئىسمى، ئۇلارنىڭ لاگېرغا قامىلىش ياكى كېسىلىپ كېتىشتىكى سەۋەبىگە ئائىت مەلۇماتلار ئورۇن ئالغان. ھۆججەت خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدە يۈرگۈزگەن كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن ھەرىكىتىنىڭ ماھىيىتىنى ئاشكارىلاپ بېرىشتە زور رول ئوينىغان.

تەپسىلاتى...

ۋېنادا چاقىرىلغان «ياۋروپا بىخەتەرلىك ۋە ھەمكارلىق تەشكىلاتى» نىڭ يىغىنىدا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى ئوتتۇرىغا قويۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

19-فېۋرالدىن 21-فېۋرالغىچە ئاۋستىرىيە پايتەختى ۋېنا شەھىرىدە «ياۋرۇپا بىخەتەرلىك ۋە ھەمكارلىق تەشكىلاتى» نىڭ 19-نۆۋەتلىك پارلامېنت ئەزالىرى يىغىنى ئۆتكۈزۈلگەن. يىغىنغا «ياۋروپا بىخەتەرلىك ۋە ھەمكارلىق تەشكىلاتى» غا ئەزا بولغان 57 دۆلەتنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىرى، پارلامېنت ئەزالىرى، ئاسىيە ۋە ياۋروپادىكى بىر قىسىن دۆلەتلەردە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان نوپۇزلۇق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ رەھبەرلىرى، ئادۋوكاتلار، دېپلوماتلار ھەم مۇتەخەسسىسلەر بولۇپ، كۆپ ساندا كىشى قاتناشقان. يىغىنغا ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى تەكلىپ قىلىنغان.

دولقۇن ئەيسا ئەپەندى مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ 2019-يىلى پولشا پايتەختى ۋارشاۋادا چاقىرىلغان يىغىنىغىمۇ تەكلىپ بىلەن قاتنىشىپ، ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتى توغرىسىدا دوكلات تەقدىم قىلىش پۇرسىتىگە ئېرىشكەن ئىدى.

مەلۇم بولغىنىدەك، «ياۋروپا بىخەتەرلىك ۋە ھەمكارلىق تەشكىلاتى» 1973-يىلى فىنلاندىيە پايتەختى خېلسېنكىدا قۇرۇلغان. 1995-يىلى كۆلىمى كېڭىيىپ ئامېرىكا، كانادا ۋە سابىق سوۋېت ئىتتىپاقىدىن ئايرىلىپ چىقىپ مۇستەقىل بولغان ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرى ھەمدە تۈركىيە قاتارلىق دۆلەتلەر قوشۇلۇپ ئەزا بولغان دۆلەت سانى 57 گە يەتكەن خەلقئارالىق زور تەشكىلاتقا ئايلانغان. بۇ تەشكىلاتقا يۇقىرىقى 57 دۆلەتتىن ئەزا بولغان پارلامېنت خادىملىرىنىڭ سانى ھازىر 323 كىشى بولۇپ، ئۇلارنىڭ يىغىنلىرى «پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ يىغىلىشى» خاراكتېرىنى ئالغان.

تەپسىلاتى...

غۇلجا شەھىرىدە بىر قىسىم ئاھالىلەرنىڭ ئاچ قېلىۋاتقانلىقى ۋە بۇنى تىلغا ئېلىشى چەكلىنىۋاتقانلىقى ئاشكارىلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بۈگۈن ئىجتىمائىي ئاخباراتلاردا كەڭ تارقالغان بىر ۋىدىيولۇق ئۇچۇردا غۇلجا تەۋەسىدىن ئىكەنلىك ئېھتىمالى بولغان بىر كىشىنىڭ ئائىلىسىدىكى 3 جاننىڭ ئاچ قالغانلىقى ۋە ئۇنىڭ بۇ قېيىنچىلىقىنى بايان قىلىشىنىڭ ئالاقىدار خادىملار ئىكەنلىك ئېھتىمالى بولغان بىرقانچە كىشى تەرىپىدىن توسقۇنلۇققا ئۇچرىغانلىقى ئاشكارىلاندى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتە ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا غۇلجا شەھىرىنىڭ قارادۆڭ يېزىسىدىكى بىر ئايال ئۆزلىرىنىڭ 10 كۈندىن بېرى يېمەك-ئىچمەك قېيىنچىلىقىغا دۇچ كەلگەنلىكى، 9 ياشلىق بىر قىزىنىڭ ئوزۇق يېتەرسىزلىكىدىن ھۇشىدىن كەتكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. بۇ خىل ئەھۋالدىكى كىشىلەرنىڭ يالغۇز ئۆزلىرى ئەمەسلىكىنى ئەسكەرتكەن بۇ خانىم ئاساسى قاتلامدىكى كادىرلارنىڭ ئاھالىلەرنى بۇ خىل ئەھۋاللارنى ئىچىدە بىلىشكە ۋە جەمئىيەتكە ئاشكارىلىمسلىققا زورلاۋاتقانلىقىنى بايان قىلدى.

بۈگۈن ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا كەڭ تارقالغان بىر ۋىدىيولۇق كۆرۈنۈشتە غۇلجا تەۋەسىدىن ئىكەنلىك ئېھتىمالى بولغان بىر ياشنىڭ ئائىلىسىدىكى 3 جاننىڭ ئاچ قالغانلىقى ھەققىدىكى غەزەپلىك شىكايىتى بايان قىلىنغان. ۋىدىيودا يەنە ئۇنىڭ ئالاقىدار ھۆكۈمەت خادىملىرى ئىكەنلىك ئېھتىمالى بولغان بىر قانچە كىشى تەرىپىدىن توسقۇنلۇققا ئۇچراۋاتقانلىقى كۆرسىتىلگەن. ۋىدىيودىن يەنە بۇ ئاچلىق ئەھۋالى ۋە زارلىنىشنىڭ ئۇيغۇر رايونىدا يولغا قويۇلىۋاتقان جىددىي ھالەت سەۋەبلىك يۈز بەرگەنلىكى مەلۇم.
تەپسىلاتى...

لوندوندا ئۇيغۇرلار توغرىسىدا دوكلات بېرىش يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

18-فېۋرال كۈنى ئەنگلىيە پايتەختى لوندوندىكى لەيكەستېر ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۇيغۇرلار توغرىسىدا دوكلات بېرىش يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى.

لەيكەستېر ئۇنىۋېرسىتېتى بىلەن خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى بىرلىكتە ئۇيۇشتۇرغان دوكلات بېرىش يىغىنىدا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ لوندوندىكى ۋەكىلى رەھىمە مەخمۇت خانىم ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخى، ھازىرقى ئېغىر ۋەزىيىتى توغرىسىدا دوكلات بەرگەن.

دوكلات بېرىش يىغىنىغا مەزكۇر ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ ئوقۇتقۇچى ۋە ئوقۇغۇچىلىرىدىن بولۇپ كۆپ ساندا كىشى ئىشتىراك قىلغان. رەھىمە مەخمۇت خانىم بۇ يىغىن ھەققىدە قىسقىچە مەلۇمات بەردى.

يېقىنقى يىللاردىن بۇيان باشقا دۆلەتلەردە بولغىنىدەك ئەنگلىيەدىكى ئۇنىۋېرسىتېتلار ۋە ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ ئۇيغۇر مەسىلىسىگە بولغان قىزىقىشى كۈنسايىن كۈچەيگەن.

تەپسىلاتى...

روزىنىسا مەمەتتوختى: «ئۆز ئائىلەمدىكىلەرنىڭ ئەھۋالىنى ‹قاراقاش ھۆججەتلىرى› دىن بىلدىم»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«قاراقاش ھۆججەتلىرى» دەپ ئاتالغان يېڭىدىن ئاشكارىلانغان 137 بەتلىك بۇ ھۆججەت خوتەننىڭ قاراقاش ناھىيەسىگە قاراشلىق بوستان ئىجتىمائىي رايوندىكى 650 دىن ئارتۇق ئائىلىگە چېتىشلىق 3000 دەك كىشىنىڭ ئارخىپى ئىكەن.

ئۇنىڭدا بۇ تەۋەلىكتىكى پۇقرالارنىڭ دىنىي ئېتىقادى، كۈندىلىك تۇرمۇشى، يۈرۈش-تۇرۇشى، ئىپادىسى، خاراكتېرى، كىملىك نومۇرى، كەسپىي، چەتئەلدىكى ئائىلە ئەزالىرىنىڭ ئىسمى، يېقىن قولۇم-قوشنىلىرى ۋە ئۇلار بىلەن بولغان ئالاقىسى، بۇ ئائىلىلەرنىڭ ئىچىدىن تۇتقۇن قىلىنىپ، لاگېرغا قامالغان ۋە كېسىلگەن كىشىلەرنىڭ ئىسىملىرى، ئۇلارنىڭ قامىلىش، كېسىلىش ۋە لاگېرلارغا قايتا ئەۋەتىلىش سەۋەبى قاتارلىق نۇرغۇن ئىنچىكە تەپسىلاتلار خاتىرىلەنگەن ئىكەن.

3 يېرىم يىلدىن بۇيان يۇرتى قاراقاشتىكى ئائىلىسى بىلەن ئالاقىسى پۈتۈنلەي ئۈزۈلگەن ئىستانبۇلدىكى 3 بالىنىڭ ئانىسى روزىنىسا مەمەتتوختى ئۇيغۇر زىيالىيسى ئابدۇۋەلى ئايۇپنىڭ ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا تەرجىمە قىلىپ تارقاتقان «قاراقاش ھۆججەتلىرى» دىكى 358-نومۇرلۇق ئارخىپتىن ئۆز سىڭلىسى پاتەم مەمەتتوختىنىڭ لاگېردا ئىكەنلىكىنى بىلگەن. ئۇ يەنە ش ھۆججەتلەردىكى 597-نومۇرلۇق ئارخىپتىن ھەدىسى روزىنىياز مەمەتتوختىنىڭ 10 يىل كېسىلگەنلىكىنى بىلىدۇ. ھەتتا روزىنىسا ئۆزىنىڭ ئىسمى ۋە ئۇنىڭ چەتئەلگە چىقىپ كەتكەنلىكىمۇ سىڭلىسى پاتەم ھەققىدىكى 358-نومۇرلۇق ئارخىپقا يېزىلغان.

مەزكۇر ھۆججەت خىتاي تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ۋاڭ يى گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن شەھىرىدە جازا لاگېرلىرىنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئىنكار قىلىپ، ئارقىدىنلا ئېلان قىلىندى. بۇ ھۆججەت دۇنيا جامائەتچىلىكىگە خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى جىنايى قىلمىشلىرىغا دائىر مۇھىم دەلىللەرنى تەمىنلىدى. «قاراقاش ھۆججەتلىرى» دىكى لاگېردىكىلەرنىڭ ئارخىپلىرىدا يەنە ئۇيغۇرلارنىڭ ناماز ئوقۇغانلىقى، تەبلىغ ئاڭلىغانلىقى، ساقال قويغانلىقى، ھىجابلانغانلىقى، پاسپورت ئالغانلىقى، چەتئەلگە چىققانلىقى ۋە دىنىي يۈزلىنىشى سەۋەبلىك تۇتقۇن قىلىنغانلىقى خاتىرىلەنگەن. بۇ ھۆججەتلەردە يەنە تۇتقۇنلارنىڭ يۇقىرىقى ئاتالمىش «جىنايەت» لىرىنىڭ ئۇلارنىڭ تۇتقۇن قىلىنىپ، لاگېرلارغا قامىلىشى ياكى كېسىلىشىگە يېتەرلىك «جىنايى دەلىل» دەپ قارالغانلىقى ئېنىق كۆرسىتىلگەن. ھۆججەتتىكى 358-نومۇرلۇق ئارخىپتا پاتەم مەمەتتوختىنىڭ پىلاندىن ئارتۇق بىر بالا كۆرگەنلىكى سەۋەبلىك 2018-يىلى 3-ئاينىڭ 8-كۈنى قاراقاش 4-لاگېرغا قامالغانلىقى ئاشكارا بولىدۇ.

روزىنىسا «قاراقاش ھۆججەتلىرى» دەپ ئاتالغان بۇ ھۆججەتلەردىن سىڭلىسى پاتەمدىن باشقا يەنە 597-نومۇرلۇق ھۆججەتتىن ئۆز ھەدىسى روزىنىياز مەمەتتوختىنىڭ تۈرمىدە ئىكەنلىكىدىن خەۋەر تاپىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكىدە غايىب بولغان ئەخمەتجان تالىپنىڭ خىتايغا ئېلىپ كېتىلگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلمەك

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەخمەتجان تالىپ 2007‏-يىلدىن باشلاپ ئەرەب بىرلەشمە خەلىپىلىكىنىڭ دۇبەي شەھىرىدە ياشاپ، خىزمەت ۋە قوشۇمچە تىجارەت بىلەن شۇغۇللىنىپ كەلگەن. 2013‏-يىلى ئۇنىڭ ھاياتىدىكى مۇھىم بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولىدۇ. ئۇ شۇ يىلى ئۆزىگە ئوخشاش كورلالىق بولغان ئاماننىسا ئابدۇللا بىلەن تونۇشۇپ، توي قىلىدۇ. خىتاينىڭ شەرقىي-شىمالىدىكى جىلىن ئۇنىۋېرسىتېتى قارمىقىدىكى بېتيون تېببىي ئىنستىتۇتىنىڭ سېسترالىق كەسپىنى پۈتتۈرگەن ئاماننىسا شۇ يىلى دۇبەيگە چىقىپ، يولدىشى بىلەن ياشايدۇ، شۇنداقلا ئۇلار ئۇزۇن ئۆتمەي بىر ئوغۇل پەرزەنتكە مۇيەسسەر بولىدۇ. كېيىنكى 5 يىللىق ھاياتى دۇبەيدە تىرىكچىلىك بىلەن ئۆتكەن بۇ ئائىلە 2018‏-يىلى 2‏-ئايغا كەلگەندە تۇيۇقسىز خىتاينىڭ 2017‏-يىلى باشلانغان چوڭ تۇتقۇنىنىڭ قۇربانىغا ئايلىنىدۇ. 2018‏-يىلى 2‏-ئاينىڭ ئوتتۇرىلىرىدا دۇبەيدىكى بىر ساقچىخانىغا رەسمىيەت بېجىرگىلى بارغان ئەخمەتجان تۇتقۇن قىلىنىپ، شۇ ئاينىڭ ئاخىرلىرىدا ئىز-دېرەكسىز غايىب بولىدۇ. ئۇنىڭ ئەينى چاغدا 2‏-پەرزەنتىگە ھامىلىدار بولۇپ تولغاق ئالدىدا تۇرغان ئايالى يولدىشىنىڭ ئىز-دېرىكىنى قىلىپ، بارمىغان يېرى، يالۋۇرمىغان ئادىمى قالمايدۇ. ئەمما ئۇ، ئەخمەتجاننىڭ ئىز-دېرىكىنى ئالالمايدۇ. شۇ مۇناسىۋەت بىلەن بىز ھازىر تۈركىيەدە ياشاۋاتقان ئاماننىسا ئابدۇللانى زىيارەت قىلدۇق. ئۇنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇ يېقىندا ھەر خىل قاناللار ئارقىلىق ئەخمەتجاننىڭ ئەينى چاغدا كورلىغا ئېلىپ كېلىنىپ، تۈرمىگە تاشلانغانلىقىغا دائىر ئۇچۇر ئالغان. بىزنىڭ سۆھبىتىمىزنىڭ ئۇنىڭ قانداق تۇتقۇن قىلىنغانلىقى بىلەن باشلاندى.

ئاماننىسا: 2018‏-يىلى 2‏-ئاينىڭ 11‏-كۈنىغۇ دەيمەن. مەن 2‏-ئايدىن 11‏-كۈنى ئۇ تۇتقۇن قىلىنغاندىن باشلاپ، 3‏-ئاينىڭ 1‏-كۈنىگىچە 10 نەچچە كۈن كەينىدە يۈردۈم. شۇ چاغدا ئۇ گۇناھسىز، دېگەن بىر قەغەز لازىم ئىكەن، شۇنى ئالغىلى بارىمەن، دېدى. بىزمۇ بەك گۇمانلاندۇق، ئىشقىلىپ ئۆيدىكىلەرنىمۇ ئۇنىڭ ئالدىدا ھېلى ئۇنى دەيدۇ، ھېلى بۇنى دەيدۇ، ئاشۇنداق قىلىپ ئاۋارە قىلىپ كەلگەن. يەنى ۋەتەندىكى ئاكىسىنى ساقچىلار ئىزدەپ، بەك ئاۋارە قىلىپ، ھېلى ئاۋۇ نەرسەڭنى ئەۋەتىپ بەر، ھېلى ماۋۇ نەرسەڭنى ئەۋەتىپ بەر، دەپ نەدە تۇرىدۇ، نېمە ئىش قىلىۋاتىدۇ، نەدە ئىشلەيدۇ، دېگەندەك. نۇرغۇن نەرسىلەرنى ئەۋەتىپ بەرگەن ئۇنىڭ ئالدىدا بىز.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە «قاراقاش ھۆججەتلىرى» تېمىسىدا ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئېچىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر دىيارىدىكى لاگېرلار مەسىلىسىدە «كۆپ قىسىم كۇرسانتلارنىڭ ئوقۇش پۈتتۈرۈپ ئۆيلىرىگە قايتقانلىقى» نى زور كۈچ بىلەن تەشۋىق قىلىۋاتقاندا خوتەن ۋىلايىتىنىڭ قاراقاش ناھىيەسىدىكى لاگېرلارغا دائىر بىر قىسىم ھۆكۈمەت ھۆججەتلىرى دۇنياغا ئاشكارا بولدى.

بۇ ھۆججەتلەر دەسلەپكى قەدەمدە قاراقاش ناھىيەسى بوستان يېزىسىدىكى 311 نەپەر لاگېر مەھبۇسىنىڭ ئارخىپى ئارقىلىق مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر جامائىتى گۇۋاھلىق بېرىۋاتقان زور كۆلەملىك تۇتقۇننىڭ ھەقىقىي رېياللىق ئىكەنلىكىنى يەنە بىر قېتىم جانلىق كۆرسىتىپ بەردى. بولۇپمۇ لاگېرغا قامالغانلارنىڭ پۈتۈنلەي يوللۇق بولغان ھاياتلىق سەۋەبلىرىدىن لاگېرلارغا قامالغانلىقىدەك پاجىئەنى كۆرسىتىپ بېرىپ، ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان كرىزىسنىڭ ماھىيىتى يەنە بىر قېتىم ئەسكەرتىلدى. ئەنە شۇ ھۆججەتلەر توغرىسىدا جامائەتچىلىككە مەلۇمات بېرىش ئۈچۈن ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە 18-فېۋرال كۈنى ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى.

تەپسىلاتى...

12-نۆۋەتلىك جەنۋە كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكراتىيە يىغىنىدا ئۇيغۇرلار ۋە ئىلھام توختى مەسىلىسى ئاڭلىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خەلقئارادىكى نوپۇزلۇق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىدىن ئۇن ۋاتچ يەنى «بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنى كۆزىتىش گۇرۇپپىسى» نىڭ 2020-يىللىق «12-نۆۋەتلىك جەنۋە كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكراتىيە يىغىنى» 18-فېۋرال كۈنى جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلدى.

UN Watch نىڭ 18-فېۋرال جەنۋەدە ئېچىلغان بۇ نۆۋەتلىك يىغىنىغا، ئىران، ۋىيېتنام، خىتاي قاتارلىق مۇستەبىت دۆلەتلەر ھۆكۈمەتلىرى يۈرگۈزگەن كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى ھەققىدە دوكلات بېرىشكە پائالىيەتچىلەر تەكلىپ قىلىنغان. ئۇيغۇرلاردىن ئامېرىكادىكى ئادۋوكات نۇرى تۈركەل ئەپەندى ۋە ئىلھام توختىنىڭ قىزى جەۋھەر ئىلھام ئۇيغۇرلار ۋەزىيىتى ۋە خىتاي تەرىپىدىن «مىللىي قۇتراتقۇلۇق ۋە دۆلەتنى پارچىلاش» جىنايىتى ئارتىلىپ، مۇددەتسىز قاماققا ھۆكۈم قىلىنغان ئۇيغۇر زىيالىيسى ئىلھام توختى مەسىلىسى ھەققىدە دوكلات بېرىشكە تەكلىپ قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

ب د ت ئالاھىدە دوكلاتچىسىنىڭ سۆزلىرى كۈچلۈك غۇلغۇلا قوزغىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

17-فېۋرال «جەنۇبىي گېرمانىيە گېزىتى» مۇخبىرىنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلغان كانادالىق ئادۋوكات فېرناند دې ۋارېنېسنىڭ ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى بايانلىرى ئىجتىمائىي ئالاقە ۋاسىتىلىرىدە قاتتىق غۇلغۇلا قوزغىدى. فېرناند دې ۋارېنېس بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاز سانلىقلار مەسىلىسى ئالاھىدە دوكلاتچىسى بولۇپ 2017-يىلىدىن ئېتىبارەن مەزكۇر خىزمەتنى ئۆتەپ كەلمەكتە.

فېرناند دې ۋارېنېس زىيارەت جەريانىدا خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى سىياسەتلىرىنىڭ خاراكتېرىنى «ئىرقى ئايرىمىچىلىق» ياكى «مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقى» دەپ بەلگىلەشتە ئۆزىنىڭ پىكىر بېرىش ياكى كۆز قارىشىنى ئوتتۇرىغا قويۇش سالاھىيىتىنىڭ يوقلۇقىنى، چۈنكى بۇ خىل ۋەقەلەرنى تەكشۈرۈش تەلىپى تاپشۇرۇپ ئالمىغانلىقىنى ئېيتقان.

زىيارەت خاتىرىسى ئېلان قىلىنغاندىن كىيىن ب د ت ئالاھىدە دوكلاتچىسى فېرناند دې ۋارېنېس مۇتەخەسسىسلەرنىڭ قاتتىق مەسخىرىسىگە قالغان.

گېرمانىيەلىك ژۇرنالىست ئوبىرمەيىن تىۋىتتېر ھېسابىدا ئېيتىشىچە، ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارىنىڭ سابىق دىنىي ئەركىنلىك ئىشلىرى دوكلاتچىسى خەينەر بىلەفەلىت فىرنادنى قاتتىق تەنقىدلەپ مۇنداق دېگەن: «ئەگەر ئۇ خىتايدىكى ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زۇلۇم سىياسەتلىرىنى تەرىپلەشكە ئۇيغۇن سۆز تاپالمىغان بولسا مەزكۇر خىزمەتكە ماس كەلمەيدۇ.»

فېرناند دې ۋارېنېس زىيارەت جەريانىدا ھېچقانداق ئۇيغۇر تەشكىلات ياكى شەخسنىڭ ئۆزىدىن بۇ خىل ۋەقەلەرنى تەكشۈرۈشنى تەلەپ قىلمىغانلىقىنى، تەكشۈرۈشنى تەلەپ قىلمىغانلىقى ئۈچۈن ئۇيغۇرلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرگە دىققەت قىلمىغانلىقىنى ۋە بۇ ھەقتە پىكىر بايان قىلمايدىغانلىقىنى ئېيتقان.

مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار فېرناند دې ۋارېنېسنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتىنى تەكشۈرۈش ھەققىدە ھېچكىمنىڭ تەلىپىنى تاپشۇرۇپ ئالمىغانلىقى ھەققىدە بايانلىرىنىڭ رېئاللىققا ئۇيغۇن ئەمەسلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە.

تەپسىلاتى...