ئۇيغۇرلار ميۇنخېندا ۋەتەن قۇربانلىرىنى خاتىرىلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

25-يانۋار كۈنى گېرمانىيەدە ياشايدىغان ۋە باشقا بىر قىسىم مەملىكەتلەردىن كەلگەن ئۇيغۇرلار ميۇنخېنغا جەم بولۇپ، د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ دادىسى مەرھۇم ئەيسا مەمەت ۋە ئامېرىكىدا ياشاپ ۋاپات بولغان 1944-1946-يىللىرى شەرقىي تۈركىستان ئىنقىلابىغا قاتناشقان مەرھۇم ئەدھەمجان زاكىرخان قاتارلىقلار ۋە ئۇيغۇر دىيارىدا ھاياتىدىن ئايرىلغان ۋەتەن قۇربانلىرىنى خاتىرىلەپ، خەتمە-قۇرئان قىلدى.

25-يانۋار كۈنى گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن شەھىرىدە د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىنىڭ دادىسى مەرھۇم ئەيسا مەمەت، ئامېرىكىدا 24-يانۋار قازا قىلغان مەرھۇم ئەدھەمجان زاكىر شۇنداقلا ئۇيغۇر دىيارىدا قازا قىلغان بارلىق شېھىتلارنىڭ روھىغا ئاتاپ قۇرئان تىلاۋەت ۋە نەزىر پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلدى.

پائالىيەتكە ئامېرىكا، كانادا، بېلگىيە، گوللاندىيە ۋە گېرمانىيەنىڭ ھەرقايسى شەھەرلىرىدىن كەلگەن 200 گە يېقىن كىشى قاتناشتى. پائالىيەت قۇرئان تىلاۋەت بىلەن باشلاندى.

تەپسىلاتى...

لوپتىكى «قانۇنسىز كىتاب» دېلوسىدا قانات ئاستىغا ئالغۇچىنىڭ 7 يىل، ئېلىنغۇچىنىڭ 4 يىل كېسىلگەنلىكى دەلىللەندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئالدىنقى كۈنى رادىيومىزدا لوپ ناھىيەسىدە يۈز بەرگەن ئاتالمىش «قانۇنسىز كىتاب» دېلوسىدا سامپۇل يېزىسىنىڭ باشىلىقى بىلەن بىرلىكسەپ كادىرىنىڭ «جىنايەتچىنى قانات ئاستىغا ئېلىش» بىلەن ئەيىبلىنىپ 7 يىللىقتىن كېسىلگەنلىكى خەۋەر قىلىنغان ئىدى. مۇھاجىرەتتىكى لوپلۇقلاردىن بىرى رادىيومىزغا ئۇچۇر يوللاپ، ئەنە شۇ دېلودا ئاتالمىش «قانات ئاستىغا ئېلىنغۇچى» نىڭ سامپۇلنىڭ كەلەنتە كەنتىدىكى توختى روزى دېگەن كىشى ئىكەنلىكىنى مەلۇم قىلدى. مۇخبىرىمىزنىڭ بۇ ھەقتە يەنىمۇ ئىلگىرىلەپ ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا توختى روزىنىڭ شۇ دېلودا «قانۇنسىز كىتاب ساقلاش» بىلەن ئەيىبلىنىپ ئوغلى بىلەن بىرلىكتە 4 يىللىقتىن كېسىلگەنلىكى ۋە نۆۋەتتە جازا مۇددىتىنى تۈگىتىپ بولغانلىقى ئاشكارىلاندى.

ھۆرمەتلىك رادىيو ئاڭلىغۇچىلار، 2015 ‏-يىلى لوپ ناھىيەسى سامپۇل يېزىسىنىڭ باشلىقى ئابلىكىم مەتتۇرسۇن بىلەن بىرلىكسەپ كادىرى مەتئېزىز مەتتوختىنىڭ 7 يىللىق كېسىلىشىگە سەۋەپ بولغان ئاتالمىش «جىنايەتچىنى قانات ئاستىغا ئېلىش دېلوسى» دا «قانات ئاستىغا ئېلىنغۇچى» نىڭ كىم ئىكەنلىكىنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن لوپتىكى ئالاقىدار ئورگانلارغا قايتىدىن تېلېفون قىلدۇق.

تەپسىلاتى...

«CGTN» قانىلى خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدىكى مازارلىقلارغا بۇزغۇنچىلىق قىلمىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

CNN تېلېۋىزىيەسى يېقىندا ئۇيغۇر ئېلىدىكى قەدىمىي مازارلىقلارنىڭ قاتتىق ۋەيرانچىلىققا ئۇچراۋاتقانلىقى ھەققىدە بىر مەخسۇس خەۋەر تارقاتقان ئىدى. CNN تېلېۋىزىيەسى بۇ پروگراممىسىدا مۇشۇ ساھەدە ئىزدىنىۋاتقان تەتقىقاتچىلار ۋە گۇگۇل خەرىتىسىدە تارتىلغان سۈرەتلەرنى ئانالىز قىلىپ، ئۇيغۇر ئېلىدا يېقىنقى ئىككى يىل ئىچىدە 100 دىن ئوشۇق قەدىمىي مازارلىق ۋەيران قىلىنغانلىقىنى بىلدۈرگەن ئىدى. CNN تېلېۋىزىيەسى بۇ پروگراممىسىدا يەنە لوندوندا ياشايدىغان ئۇيغۇر زىيالىيلىرىدىن ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن ئەپەندىنى زىيارەت قىلغان بولۇپ، ئەزىز ئەيسا دادىسى ئەيسا ئابدۇللا 2017-يىلى 11-ئايدا ۋاپات بولغاندا يەرلىككە قويۇلغان شايار مازارلىقىنىڭ تۈزلىۋېتىلگەنلىكىنى، ھازىر بۇ مازارلىقنىڭ گۇگۇل خەرىتىسىدىن كۆرۈنمەيدىغانلىقىنى ئېيتقان. ئۇ يەنە ئۆزىنىڭ ئائىلىسى بىلەنمۇ ئالاقىسى كېسىلگەنلىكتىن دادىسىنىڭ مازارلىقىنىڭ قەيەرگە يۆتكەلگەنلىكىدىنمۇ خەۋەر ئالالمايۋاتقانلىقىنى ئېيتقان.

نەتىجىدە خىتاينىڭ ھۆكۈمەت ئاۋازى بولغان «يەرشارى ۋاقتى گېزىتى» ۋە خىتاي مەركىزى تېلىۋىزىيەسىنىڭ چەتئەللەرگە قاراتقان تەشۋىقات ئاپاراتى بولغان «CGTN» تور تېلېۋىزىيەسى 13-يانۋار كۈنى دەرھال بۇنىڭغا قارشى بىر ۋىدىيو ئىشلەپ تارقاتتى. ئۇنىڭدا CNN تېلېۋىزىيەسىگە ھەمدە ئۇنىڭدا گۇۋاھلىق بەرگەن ئەزىز ئەيساغا ھۇجۇم قىلدى.

تەپسىلاتى...

ئىستانبۇلدىكى ئۇيغۇر ئاياللىرىنىڭ رېياللىقى ئەندىشە قوزغىماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر رايونىدا كۈنسېرى جىددىيلىشىۋاتقان سىياسىي ۋەزىيەتنىڭ تەسىرى مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلە ئەھۋالى ۋە تۇرمۇشىغا زور تەسىر كۆرسەتمەكتە. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ زور كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىش ھەرىكىتى، يىغىۋېلىش لاگېرلىرى تۈزۈلمىسى ۋە مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەتەندىكىلەر بىلەن بولغان ئالاقىسىنىڭ ئۈزۈۋېتىلىشى قاتارلىق سىياسىي سەۋەبلەر تۈپەيلى ئائىلىسىدىن ئايرىۋېتىلگەن، ئىقتىسادىي ئىمكانىيەتلىرىدىن مەھرۇم قالغان ئاياللارنىڭ تۇرمۇشىدىكى ماددىي ۋە مەنىۋى قىيىنچىلىقلار تۈركىيەدىكى ئۇيغۇرلار يولۇقۇۋاتقان مۇھىم مەسىلىلەرنىڭ بىرى بولماقتا.

يېقىندا «ھىرا» مەدەنىيەت ۋە مائارىپ ۋەخپى، ئىستانبۇلنىڭ زەيتىنبۇرنۇ ۋە سەفاكۆي رايونلىرىدا ئولتۇرۇشلۇق 200 دىن ئارتۇق ئايالنى زىيارەت قىلىش ئارقىلىق بىر قىسىم مەلۇماتلارغا ئىگە بولغان. ئىستاتىستىكىدا كۆرسىتىلىشىچە، تۈرمىگە سولانغان، يوقاپ كەتكەن ۋە قايتۇرۇۋېتىلگەنلەر بولۇپ جەمئىي 15 پىرسەنت ئايالنىڭ ئائىلىسى سىياسىي سەۋەبلەر تۈپەيلى پارچىلانغان. زىيارەت قىلىنغان ئاياللارنىڭ 93 پىرسەنتىنىڭ پەرزەنتى بار بولۇپ، 29 پىرسەنتىنىڭ پەقەتلا كىرىمى يوق، 34 پىرسەنتىنىڭ بولسا ئايلىق كىرىمى 200 دوللارغىمۇ بارمايدىكەن. ئىستاتىستىكا جەريانىدا 50 پڭرسەنت ئايالنىڭ ئىشسىز ئىكەنلىكى ئېنىقلانغان.

تەپسىلاتى...

ئەنگلىيە ئۇيغۇر رايونىدىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىرىگە ئېمبارگو يۈرگۈزۈشنى ئويلاشماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئەنگلىيە پارلامېنتىنىڭ يۇقىرى كېڭىشى بولغان ئاقسۆڭەكلەر پالاتاسىنىڭ 20‏-يانۋار ئۆتكۈزۈلگەن يىغىنىدا ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتى، خىتاينىڭ ئۇلارغا تۇتۇۋاتقان مۇئامىلىسى ئوتتۇرىغا قويۇلۇپ، ئەنگلىيەنىڭ بۇنىڭغا قانداق ئىنكاس بىلدۈرۈشى كېرەكلىكى مۇنازىرە قىلىندى.

يىغىندا ئەنگلىيەنىڭ كىشىلىك ھوقۇق ئىشلىرىغا مەسئۇل دۆلەت مىنىستىرى، ئاقسۆڭەكلەر پالاتاسىنىڭ ئەزاسى لورد نازىر ئەخمەت ئەنگلىيە پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ بۇ ھەقتىكى سوئاللىرىغا جاۋاب بېرىپ، ھۆكۈمەتنىڭ ماگنىتىسكىي قانۇنى چىقىرىشنى ئويلىشىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن. ئۇنىڭ تەكىتلىشىچە، ئەنگلىيە ھۆكۈمىتى ماگنىتىسكىي قانۇن لايىھىسى سۇنۇپ، كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلغۇچىلارنىڭ ئەنگلىيەگە كىرىشىنى چەكلەشنىڭ يولىنى قىلماقتىكەن.

20‏-يانۋار ئۆتكۈزۈلگەن يىغىندا ئالدى بىلەن ئەنگلىيە ئاقسۆڭەكلەر پالاتاسىنىڭ ئەزاسى بارونە ۋارسى سۆز قىلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا تۇتۇۋاتقان مۇئامىلىسىگە ھۆكۈمەتنىڭ قانداق باھا بېرىدىغانلىقى، «خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ خىل مۇئامىلىسىگە قارىتا(ھۆكۈمەت) قانداق دىپلوماتىك ھەرىكەتلەردە بولغانلىقى» نى سورىغان.

تەپسىلاتى...

كانادانىڭ تورونتو، كالگېرى، ۋانكوۋېر شەھەرلىرىدە ئۇيغۇر مەسىلىسى ئاڭلىتىلغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكادىكى «ئۇيغۇر ھەرىكىتى» تەشكىلاتىنىڭ باشلىقى روشەن ئابباس خانىم كانادادىكى IDRF، يەنى «مۇسۇلمانلار خەيرى-ساخاۋەت جەمئىيىتى» نىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن كانادانىڭ تورونتو، كالگېرى قاتارلىق شەھەرلىرىدە دوكلات بەرگەن.

ئۇ مەزكۇر دوكلات بېرىش يىغىنلىرىدا ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان سىياسىي باستۇرۇشى ھەققىدە سۆز قىلغانلىقىنى، يىغىن ئەھلىنىڭ بۇ دوكلاتلارغا قارىتا ئىنكاسىنىڭ كۈچلۈك بولغانلىقىنى ۋە يىغىنغا قاتناشقان سىياسىي ئەربابلارنىڭ ئۇيغۇرلار ئۈچۈن قانداق ياردەم بېرىش مەسىلىسىنى بىردەك ئوتتۇرىغا قۇيغانلىقىنى بىلدۈردى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ باش تەپتىشى ئابلىكىم ئىدرىس ئەپەندى بۇ قېتىم كانادانىڭ تورونتو، كالگېرى، ۋانكوۋېر شەھەرلىرىدە ئېلىپ بېرىلغان پائالىيەتلەرنىڭ ئەمىلى ئۈنۈمىنىڭ يۇقىرى بولغانلىقىنى تەكىتلەپ ئۆتتى.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە پارلامېنت ئەزاسى گۇدە يېنسېننىڭ ئۇيغۇرلار توغرىسىدىكى نۇتقى تاراتقۇلارنىڭ دىققىتىنى تارتتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيە پارلامېنتىنىڭ ئەزاسى گۇيدې يېنسېننىڭ ئۇيغۇرلارنى قوللاپ نامايىشقا قاتنىشىشى ھەرقايسى مەتبۇئاتلارنىڭ دىققىتىنى قوزغىدى.

12-يانۋار ۋە 18-يانۋار گېرمانىيەنىڭ ھامبۇرگ شەھىرىدە خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرى سىياسىتىگە، ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزۈۋاتقان زۇلۇملىرىغا قارشى زور كۆلەملىك نامايىشلار ئېلىپ بېرىلغان ئىدى. 19-يانۋار كۈنى گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندا يەنە بىر قېتىم كۆلىمى زور بولغان بىر نامايىش ئېلىپ بېرىلغان. بۇ نامايىشنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى گېرمانىيەدىكى خوڭكوڭ، تەيۋەن، تىبەت تەشكىلاتلىرى بىرلىكتە تەشكىللىگەن. نامايىشقا بېرلىندىكى مىڭلىغان تۈركلەر ۋە بىر قىسىم يەرلىك گېرمانلارمۇ ئىشتىراك قىلدى.

بۇ نامايىشقا د ئۇ ق نىڭ تەكلىپى بىلەن گېرمانىيە پارلامېنتىنىڭ ئەزاسى، پارلامېنت «كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمى كومىتېتى» نىڭ رەئىسى گۇدە يېنسېن خانىممۇ قاتناشقان بولۇپ، ئۇ ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرىغا ھەمدە خىتاينىڭ خوڭكوڭدىكى بېسىم سىياسىتىگە قارشى نۇتۇق سۆزلىگەن، تەيۋەننى قوللاشنى تەكىتلىگەن. ئۇنىڭ ئۇيغۇرلار، تەيۋەنلىكلەر ۋە خوڭكوڭلۇقلارنىڭ بىرلەشمە نامايىشىنى قوللىشى ھەمدە نامايىش مەيدانىدا نۇتۇق سۆزلەپ خىتاينىڭ زۇلۇم سىياسىتىنى ئەيىبلىشى گېرمانىيە مەتبۇئاتلىرىنىڭ دىققىتىنى جەلپ قىلغان.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندا خىتايغا قارشى بىرلەشمە نامايىش ئېلىپ بېرىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بېرلىندا ئۇيغۇرلار، تۈركلەر، تىبەتلىكلەر، تەيۋەنلىكلەر ۋە خوڭكوڭلۇقلارنىڭ خىتايغا قارشى بىرلەشمە نامايىشى ئۆتكۈزۈلدى.

12-يانۋار ۋە 18-يانۋار كۈنلىرى گېرمانىيەنىڭ ھامبۇرگ شەھىرىدىكى تۈركلەر، تۈركمەنلەر، ئەزەربەيجانلىقلار، ئەرەبلەر ۋە گېرمانلار بىرلىشىپ خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا تەسىس قىلغان جازا لاگېرلىرى تۈزۈمىگە، ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزۈۋاتقان ئېتنىك ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقلىرىغا قارشى قانچە مىڭ كىشىلىك زور نامايىش ئېلىپ بارغان ئىدى. 19-يانۋار كۈنى، د ئۇ ق نىڭ باش بولۇپ تەشكىللىشى بىلەن گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندا ئۇيغۇرلار، تۈركلەر، تىبەتلىكلەر، تەيۋەنلىكلەر، خوڭكوڭلۇقلارنىڭ قوشۇلۇشى ئاستىدا خىتايغا قارشى كۆلىمى زور بولغان بىرلەشمە نامايىش ئۆتكۈزۈلگەن.

تەپسىلاتى...

ئالماس نىزامىدىن تۈرمىدىكى ئايالى بىلەن نازارەت ئاستىدىكى ئاپىسى ھەققىدە توختالدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2020-يىلى يېڭى يىل مەزگىلىدە ئاۋسترالىيەدىن تۇغقان يوقلاپ ئامېرىكىغا كەلگەن ئالماس نىزامىدىن 17-يانۋار كۈنى رادىيومىز زىيارىتىنى قوبۇل قىلدى. ئۇ 2017-يىلى 3-ئايدا تۇتقۇن قىلىنىپ 7 يىللىق قاماققا ھۆكۈم قىلىنغان تۈرمىدىكى ئايالى بۇزەينەپ ئابدۇرىشىت بىلەن 2019-يىلى 9-ئاينىڭ 15-كۈنى لاگېردىن قويۇپ بېرىلگەنلىك خەۋىرى كەلگەن ئانىسى زۇلپىيە جالالىدىن توغرىسىدا ئۆزى ئىگىلىگەن بىر قىسىم ئەھۋاللارنى ئاڭلاتتى.

ئالماس نىزامىدىننىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇ 2019-يىلى قۇربان ھېيت مەزگىلىدە ئانىسى زۇلپىيە خانىم بىلەن تۇنجى قېتىم تېلېفوندا كۆرۈشكەن ئىكەن. شۇندىن ئۇ 2019-يىلى 12-ئاينىڭ 25-كۈنىگە قەدەر بىرقانچە قېتىم ئاپىسى بىلەن تېلېفوندا سۆزلىشىش پۇرسىتىگە ئېرىشكەن.

تەپسىلاتى...

ھامبۇرگ شەھىرىدە خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرىغا قارشى زور نامايىش ئېلىپ بېرىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

18-يانۋار گېرمانىيەنىڭ ھامبۇرگ شەھىرىدىكى مۇسۇلمانلار ۋە گېرمانلار خىتايغا قارشى كۆلىمى زور بىرلەشمە نامايىش ئېلىپ باردى.

12-يانۋار كۈنى گېرمانىيەنىڭ ھامبۇرگ شەھىرىدىكى تۈركلەر، تۈركمەنلەر، ئەزاربەيجانلىقلار، ئەرەبلەر ۋە گېرمانلار بىرلىشىپ خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا تەسىس قىلغان جازا لاگېرلىرى تۈزۈمىگە، ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن يۈرگۈزۈۋاتقان ئېتنىك ۋە مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقلىرىغا قارشى نەچچە مىڭ كىشىلىك زور نامايىش ئېلىپ بارغان ئىدى. 18-يانۋار كۈنى ئۇلار يەنە بىر قېتىم قوزغىلىپ چىقىپ، كۆلىمى زور بىر نامايىش بىلەن ھامبۇرگ شەھىرىنى لەرزىگە سالدى.

ئىگىلىشىمىزچە، ھامبۇرگدىكى تۈرك تەشكىلاتلىرى بۇ قېتىمقى نامايىش ئۈچۈن ئۆزلىرى بىرقانچە مىڭ دانە شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئاي-يۇلتۇزلۇق كۆك بايراقلىرىنى تۈركىيەدىن ياسىتىپ ئەكەلگەن. ئۇلار نامايىشتا ئاز ساندىكى تۈرك ۋە باشقا دۆلەتلەرنىڭ بايراقلىرىنى كۆتەرگەندىن باشقا، مۇتلەق كۆپ قىسمى ئاي-يۇلتۇزلۇق كۆك بايراقنى كۆتۈرۈپ نامايىش قىلغان. نامايىش مەيدانىدا تۈرك تەشكىلاتلىرىنىڭ مەسئۇللىرى ۋە گېرمانىيەدىكى كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ رەھبەرلىرى نۇتۇقلار سۆزلەپ، خىتاينىڭ ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتلىرىنى قاتتىق ئەيىبلىگەن.

تەپسىلاتى...