«ئەھمەدىيە مۇسۇلمان جەمئىيىتى» نىڭ يىللىق يىغىنىدا ئۇيغۇر مەسىلىسى ئاڭلىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى غەرب ئەللىرىنىڭ ئۇيغۇر مەسىلىسىگە يېقىندىن كۆڭۈل بۆلۈشى نەتىجىسىدە ئۇيغۇر مەسىلىسىنىڭ نۆۋەتتە دۇنياۋى قىزىق نۇقتىغا ئايلانغانلىقى مەلۇم بولماقتا. 8-ئاينىڭ 2-3-4-كۈنلىرى ئەنگلىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن «ئەھمەدىيە مۇسۇلمان جەمئىيىتى» نىڭ يىللىق يىغىندا ئۇيغۇرلار مەسىلىسىگە ئالاھىدە ئورۇن بېرىلىشى دەل بۇنىڭ ئىپادىسىدۇر.

ئەنگلىيە پايتەختى لوندوندا ئۆتكۈزۈلگەن مەزكۇر يىغىنغا دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن كەلگەن 40 مىڭغا يېقىن مۇسۇلمان جامائىتى قاتناشقانلىقى مەلۇم. بۇ يىغىنغا ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىنىڭ خىزمەتچى خادىملىرىدىن سەككىز كىشى، شۇنداقلا ئامېرىكا، كانادا، گېرمانىيە قاتارلىق دۆلەتلەردىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىدىن تەشكىللەنگەن ئالتە كىشىلىك بىر ھەيئەتمۇ قەدەم تەشرىپ قىلغان ئىكەن. ئۇنىڭدىن باشقا مەزكۇر يىغىنغا يەنە ئەنگلىيە، گوللاندىيە، فىنلاندىيە، برازىلىيە ۋە پاكىستان قاتارلىق 37 دۆلەتتىن كەلگەن ۋەكىللەر قاتناشقان. 

تەپسىلاتى...

بوسنىيەدىن قاتارغا قايتۇرۇلغان ئابلىكىم يۈسۈپنىڭ تەقدىرى خەۋپ ئاستىدا قالغان

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

بۇ يىل 53 ياشقا كىرگەن ئابلىكىم يۈسۈپ بىخەتەر بىر دۆلەتكە بېرىپ ئورۇنلىشىش ئۈچۈن قاتاردىن بوسنىيەگە ئۇچۇپ بارغان. ئەمما بوسنىيە ھۆكۈمەت دائىرىلىرى 2-ئاۋغۇست كۈنى ئابلىكىمنى ئايروپىلان بىلەن يەنە قاتارغا قايتۇرۇۋەتكەن. ئۇ دوھا خەلقئارالىق ئايرودرومغا يېتىپ كەلگەندە قاتار دائىرىلىرى ئۇنى تۇتۇپ قالغان ۋە ئىككىنچى كۈنى خىتايغا قايتۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

خىتايغا قايتۇرۇلسا ھاياتىنىڭ خەۋپ ئىچىدە قالىدىغانلىقىنى ھېس قىلغان ئابلىكىم دوھا خەلقئارالىق ئايرودرومدا ئىجتىمائىي تاراتقۇلار ئارقىلىق ئۇچۇر تارقىتىپ، خەلقئارا جەمئىيەتتىن ياردەم تەلەپ قىلغان. بۇنىڭ بىلەن بىر قىسىم ئۇيغۇر پائالىيەتچىلەر ئۇنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن جىددىي ھەرىكەتكە ئۆتكەن. خىتاي لاگېرىغا قامالغان ئۇيغۇر كۈلدۈرگە ئارتىسى ئادىل مىجىتنىڭ تۈركىيەدىكى كۈيئوغلى ئارسلان ھىدايەت دەرھال ئابلىكىم يۈسۈپنىڭ مۇراجىئىتىنى ئىنگلىز تىلىغا تەرجىمە قىلىپ تارقاتقان. ئۇنىڭ بۇ تىرىشچانلىقى سەۋەبىدىن ئابلىكىمنىڭ خىتايغا قايتۇرۇلۇش مەسىلىسى خەلقئارالىق تاراتقۇلارنىڭ جىددىي دىققىتىنى قوزغىغان.

تەپسىلاتى...

زاۋا يېزىسىدىكى لاگېرغا قامالغانلاردىن تۇنجى بولۇپ 75 ياشلىق مەتروزى جۈمەنىياز «ئوقۇش» پۈتتۈرگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئاتالمىش «تەربىيىلەش» تىكى «90 پىرسەنت كىشىنىڭ قويۇۋېتىلگەنلىكى» ھەققىدىكى ئۇچۇر ئۈستىدىن ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا قاراقاشنىڭ زاۋا يېزىسىدىن «تەربىيىلەش» كە ئەكېتىلگەن بىر قانچە مىڭ كىشى ئىچىدىن ئىككى ھەپتىنىڭ ئالدىدا تۇنجى بولۇپ بىر كىشىنىڭ لاگېردىن چىققانلىقى ئايدىڭلاشتى. مەلۇم بولۇشىچە، بۇ كىشى زاۋا يېزىلىق ھۆكۈمەت ئىگىلىك باشقۇرۇش ئىشخانىسىنىڭ پېنسىيونېرى 75 ياشلىق مەتروزى جۈمەنىياز بولۇپ، ئۇ خىتايچىنى ياخشى ئۆگەنگەنلىكى ۋە يانپاش سۆڭىكىدىن مەسىلە چىقىپ جايىدا ئولتۇرالمايدىغان بولۇپ قالغانلىقى ئۈچۈن قولىغا «تەربىيەلەشنى پۈتتۈردى» دەپ گۇۋاھنامە بېرىلگەن ۋە لاگېرىدىن قويۇۋېتىلگەن.

تەپسىلاتى...

«يەركەن قىرغىنچىلىقى» ھەققىدە ئۇچۇر بەرگەن ئابابەكرى مۇھەممەتنىڭ كېيىنكى تەقدىرى قانداق بولغان؟

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2014-يىلىدىكى «28-ئىيۇل يەركەن قىرغىنچىلىقى» ئۇيغۇرلارنىڭ بۈگۈنكى زامان تارىخىدىكى ئۇنتۇلماس قانلىق ۋەقەلەرنىڭ بىرىدۇر.

ھالبۇكى، خىتاي دائىرىلىرى ۋەقەدە پەقەتلا 96 ئادەمنىڭ ئۆلگەنلىكىنى تەكىتلەپ، خەلقئارالىق مۇستەقىل تاراتقۇلار ۋە تەشكىلاتلارنىڭ ۋەقەنى تەكشۈرۈشىنى رەت قىلىپ كەلمەكتە.

خىتاي ھۆكۈمىتى ئەينى چاغدا ئابابەكرى مۇھەممەت ئىسىملىك بىر ئۇيغۇر ياشنى «ۋەقە ھەققىدە پىتنە-ئىغۋا تارقاتقان» «چەتئەلگە ئۇچۇر يوللىغان» دېگەن جىنايەتلەر بىلەن تۇتقۇن قىلغان ھەمدە ئۇنى تېلېۋىزوردا سۆزلىتىپ، ئۆز «جىنايىتى» گە توۋا قىلدۇرغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

«زىمىستان» تورى: «ئۇيغۇر بىلىم ئادەملىرى، زىيالىيلار ۋە سەنئەتكارلار ‹ئىككى يۈزلىمىچى› لىكنىڭ قۇربانىغا ئايلانماقتا»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاينىڭ ئۇيغۇر سەرخىللىرىنى تېخىمۇ ئىلگىرىلەپ كۆزدىن يوقىتىش ئۈچۈن جىددىي ھەرىكەت قىلىۋاتقانلىقىنى ئاشكارا بولماقتا.

يۈزلىگەن ئۇيغۇر سەرخىللىرىنىڭ ئاتالمىش «قايتا تەربىيەلەش مەركىزى» نامىدىكى جازا لاگېرلىرىغا قامالغانلىقى، ھەتتا بەزىلىرىنىڭ ئۇ يەردە ئۆلگەنلىكى خەلقئارا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە كەڭ تارقىلىۋاتقان بىر چاغدا خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ خەلقئارانىڭ نارازىلىقلىرىغا قۇلاق يوپۇرۇۋېلىپ، ئۇيغۇر سەرخىللىرىنى يوقىتىش ھەرىكىتىنى بارغانسېرى ئەۋجىگە چىقىرىۋاتقانلىقى مەلۇم بولماقتا.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ لاگېردىكى 90 پىرسەنت تۇتقۇننى قويۇپ بېرىلگەنلىكىنى ئىسپاتلىشى تەلەپ قىلىنماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتى 30‏-ئىيۇل كۈنى ئۆزىنىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى مۇسۇلمان تۈركىي خەلقلەرنى كەڭ كۆلەملىك تۇتقۇن قىلىپ، لاگېرلارغا قاماشتەك «قايتا تەربىيەلەش» پروگراممىسىنىڭ غەلىبە قىلغانلىقى، رايوندىكى يىغىۋېلىش لاگېرلىرىدا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان مۇتلەق كۆپ قىسىم تۇتقۇنلارنىڭ قويۇپ بېرىلگەنلىكى ۋە ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقىنى ئېلان قىلغان. 30‏-ئىيۇل كۈنى ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ رەئىسى شۆھرەت زاكىر بىلەن مۇئاۋىن رەئىسى ئەركىن تۇنىياز بېيجىڭدا ئاخبارات ئېلان قىلىش يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، 90 پىرسەنت ياكى ئۇنىڭدىن كۆپ تۇتقۇننىڭ قويۇپ بېرىلگەنلىكىنى بىلدۈرگەن. لېكىن ھەر ئىككى شەخس قويۇپ بېرىلگەنلەرنىڭ كونكرېت سانىنىڭ قانچە كىشى ئىكەنلىكىنى تىلغا ئالمىغان.

تەپسىلاتى...

«ئېلىشقۇ ۋەقەسى» دە يارىلانغان كەنت سېكرېتارى خىزمىتىدىن ئىستېپا بەرگەنلىكى ئۈچۈن لاگېرغا ئەكېتىلگەن

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مەلۇم بولۇشىچە، 5 يىل ئاۋۋال يەكەن «ئېلىشقۇ ۋەقەسى» دە يېزا باشلىقى غۇلام توختى بىلەن بىرلىكتە ۋەقە يۈز بەرگەن نەق مەيدانغا بېرىپ ھۆكۈمەت تەرەپتە تۇرۇپ خىزمەت قىلىۋاتقان كەنت سېكرېتارى ئابلىمىت ئۆمەر خىتاي ئەسكەرلىرى ئۆزلىرىگە قارىتىپ پەرقلەندۈرمەي ئوق چىقارغاندىن كېيىن نەق مەيداندىن قاچقان ۋە قېچىش جەريانىدا ئېتىزلىقتىكى بىر ياردىن يىقىلىپ پۇتى سۇنۇپ كەتكەن. ئۇ شۇنىڭدىن كېيىن سالامەتلىكىنىڭ ناچارلىقى سەۋەبلىك خىزمەتتىن ئىستېپا بەرگەن. ئارىدىن 3 يىل ئۆتكەندە، يەنى 2017-يىلى ئۇنىڭ ئەنە شۇ قېتىم خىزمەتتىن ئىستېپا بېرىشى «دىنىي ئەسەبىيلىكنىڭ ئالامىتى» دەپ قارىلىپ، يىغىۋېلىش لاگېرىغا ئەكېتىلگەن.

تەپسىلاتى...

خېنەن تۈرمە باشقۇرۇش ئىدارىسىنىڭ خادىمى: «شىنجاڭدىن يۆتكەپ كېلىنگەن مەھبۇسلار – تېررورچىلاردۇر»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«زىمىستان» تورى خەۋەر قىلغان ئۇيغۇر رايونىدىن 2000 دەك مەھبۇسنىڭ خېنەن ئۆلكىسىدىكى ئىككى تۈرمىگە يۆتكەلگەنلىكى ھەققىدىكى ئۇچۇر توغرىلىق يەنىمۇ ئىلگىرىلەپ ئېلىپ بارغان ئېنىقلاشلىرىمىز داۋامىدا خېنەن ئۆلكىلىك تۈرمە باشقۇرۇش ئىدارىسىنىڭ خادىملىرىدىن بىرى بۇ ئىدارىدە مەخسۇس شىنجاڭدىن يۆتكەپ كېلىنگەن مەھبۇسلارنى باشقۇرۇش ئىشخانىسى تەسىس قىلىنغانلىقىنى ئاشكارىلىدى. مەزكۇر ئىدارىدىكى يەنە بىر خادىم ئۇيغۇر رايوندىن يۆتكەپ كېلىنگەن مەھبۇسلارنىڭ «تېررورچىلار» ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىنىڭ خىتايدىكى سەرگۈزەشتلىرى ۋە چەتئەللىك گېن تەتقىقاتچىسىنىڭ خىتاي بىلەن بولغان ھەمكارلىقى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا دۆلەتلىك ئاممىۋى رادىيوسى 19-ئىيۇل كۈنى ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك بىر رادىئو پروگراممىسى تارقاتقان بولۇپ، ئۇنىڭدا ئامېرىكادىكى بىر ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىنىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا باشتىن كەچۈرگەن سەرگۈزەشتلىرى بايان قىلىنىدۇ ۋە خىتاي بىلەن گېن تەتقىقاتىدا ھەمكارلاشقان چەتئەللىك تەتقىقاتچىنىڭ ئۇيغۇرلارغا كەلتۈرگەن يوشۇرۇن زىيىنى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلىدۇ.

«ئامېرىكالىقلار قانداق قىلىپ بىلىپ-بىلمەي خىتايدىكى نازارەتنىڭ كۈچىيىشىگە ھەمدەمدە بولۇپ قالىدۇ؟» ناملىق بۇ رادىئو پروگراممىسىنىڭ ئالدىنقى بۆلىكى نۆۋەتتە ئامېرىكادا دوكتورلۇقتا ئوقۇۋاتقان، ئىككى يىل ئىلگىرى ئۇيغۇر دىيارىغا تەتىل ئۆتكۈزۈش ئۈچۈن قايتقاندا خىتاي ساقچىلىرى تەرىپىدىن 28 كۈن سولاپ قويۇلغان ئۇيغۇر ياش ئالىم (يالغان ئىسىم) نىڭ ھېكايىسى بىلەن باشلىنىدۇ. پروگرامما تۆۋەندىكىدەك داۋاملىشىدۇ: 

تەپسىلاتى...

خېنەندىكى تۈرمە دائىرىلىرى ئۇيغۇر رايونىدىن يۆتكەپ كېلىنگەن مەھبۇسلارنىڭ بارلىقىنى ئىنكار قىلمىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئىتالىيەدە چىقىدىغان «زىمىستان» تورى مۇشۇ ئاينىڭ 21-كۈنى ئۇيغۇر رايونىدىن خىتاي ئۆلكىلىرىگە يۆتكەلگەن مەھبۇسلار ھەققىدە يەنە بىر خەۋەر بەرگەن ۋە بۇ خەۋەردە 2000 چە ئۇيغۇرنىڭ خېنەندىكى ئىككى تۈرمىگە ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقى بايان قىلىنغان ئىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ تېلېفونىنى قوبۇل قىلغان خېنەندىكى تۈرمە خادىملىرى ئۇيغۇر رايونىدىن يۆتكەپ كېلىنگەن مەھبۇسلارنىڭ بارلىقىنى ئىنكار قىلمىدى. ئۆتكەن ئايدا زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان سابىق مەھبۇس مەمەتتۇرسۇن ئوسمان خوتەندە قاماقتىكى مەزگىلىدە كامىردىشى ئابلىمىت ئابدۇمېجىتنىڭ 2017‏-يىلى 5‏-ئاينىڭ 7‏-كۈنى خېنەنگە يۆتكەلگەنلىك ھەققىدە «كېسىمنامە» تاپشۇرۇۋالغانلىقىنى بايان قىلغان ئىدى. 

تەپسىلاتى...