«خىتايدىكى دنا ئەۋرىشكىسى يىغىش ھەرىكىتىنىڭ ئاساسلىق نىشانلىرىدىن بىرى ئۇيغۇرلار بولماقتا»

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 17– ماي

خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى دۈشەنبە كۈنى خىتاي ساقچى ئورگانلىرىنىڭ پۇقرالارنىڭ د ن ئا (DNA) ئەۋرىشكىسىنى يىغىش ھەرىكىتى ئۈستىدە مۇھىم بىر دوكلات ئېلان قىلدى. مەزكۇر ئورگاننىڭ قارىشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى د ن ئا ئەۋرىشكىسى يىغىش ھەرىكىتىدە ئاساسلىق ئۇيغۇرلارنى، ئۆكتىچىلەرنى ۋە كۆچمە نوپۇسلارنى نىشان قىلغان بولۇپ، ئىگىلەنگەن ئۇچۇرلاردىن دائىرىلەرنىڭ بۇ ھەرىكىتىنى ئۇيغۇر ئېلىدە يەنىمۇ زور دەرىجىدە كېڭەيتىپ ئېلىپ بارىدىغانلىقى مەلۇم بولماقتىكەن. كۆزەتكۈچىلەر خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ خۇسۇسىي ئۇچۇرلارنىڭ مەخپىيلىكىنى دەپسەندە قىلىش بىلەن بىرگە، بەلگىلىك گۇرۇپپىلارنى ئاساس نىشان قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى كەمسىتكەنلىكىنى بىلدۈرمەكتە.

دۈشەنبە كۈنى خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى «خىتاي ساقچىلىرىدىكى د ن ئا ئۇچۇرلىرى خۇسۇسىي ئۇچۇرنىڭ مەخپىيەتلىكىگە خەۋپ تۇغدۇرماقتا» دەپ ماۋزۇ قويۇلغان بىر پارچە دوكلات ئېلان قىلدى. دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى ھازىرغىچە تۈرلۈك ناملار ئاستىدا 40 مىليون كىشىنىڭ د ن ئا ئۇچۇرىنى يىغقان بولۇپ، ئۇلار ئاساسلىق ئۇيغۇرلاردىن، ئۆكتىچىلەر ۋە كۆچمە نوپۇسلاردىن ئېلىنغان ئىكەن.

تەپسىلاتى...

تۈركىيە-خىتاي جىنايەتچىلەرنى ئۆز-ئارا ئالماشتۇرۇش كېلىشىمى ئەندىشە قوزغىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– ماي

تۈركىيە-خىتاي جىنايەتچىلەرنى ئالماشتۇرۇش كېلىشىمى 13‏-ماي ئىمزالاندى. بىراق، كېلىشىمنىڭ كونكرېت مەزمۇنى، ئۇنىڭ چېتىشلىق دائىرىسى قاتارلىق نۇرغۇن تەپسىلاتلار مەلۇم ئەمەس. كېلىشىمنىڭ چېتىلىش دائىرىسى ۋە ئۇيغۇرلار بولغان تەسىرى غەرب ئەللىرىدىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋە تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىنىڭ دىققىتىنى قوزغاۋاتقان نۇقتىلارنىڭ بىرى.

ئۇلارنىڭ قەيت قىلىشىچە، بۇ كېلىشىمنىڭ تۈركىيەدە نۇرغۇن ئۇيغۇر مۇساپىرلار ھەر خىل رادىكال دىنىي خاھىشلارغا چېتىشلىق، دەپ تۇتقۇن قىلىنغان، ئۇلار ئامانلىق ئورگانلىرىنىڭ ئىزچىل نازارىتىدە تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان، خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ ئۇيغۇرلارنى قايتۇرۇپ بېرىشنى قاتتىق تەلەپ قىلىۋاتقان نازۇك مەزگىلدە ئىمزالىنىشى ئەندىشە قوزغايدىكەن.

تۈركىيە-خىتاي جىنايەتچىلەرنى ئۆز-ئارا ئالماشتۇرۇش كېلىشىمى پرېزىدېنت ئەردوغاننىڭ ئىككى كۈنلۈك خىتاي زىيارىتى جەريانىدا ئىمزالاندى. 13‏-ماي ئۆتكۈزۈلگەن خەلق سارىيىدىكى ئىمزا قويۇش مۇراسىمىغا ئەردوغان بىلەن شى جىنپىڭ نازارەتچىلىك قىلغان. ئۇلارنىڭ نازارەتچىلىكىدىكى مۇراسىمدا يەنە، تۈركىيە-خىتاي قۇرۇقلۇق قاتنىشى، ئۆز-ئارا مەدەنىيەت مەركەزلىرىنى قۇرۇش قاتارلىق مەزمۇنلاردىكى بىر قاتار كېلىشىملەر ئىمزالانغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

«21-ئەسىردە ئىسلام دۇنياسىغا ئىستراتېگىيەلىك نەزەر» ناملىق خەلقئارا يىغىننىڭ قارارىغا ئۇيغۇر مەسىلىسىمۇ كىرگۈزۈلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– ماي

تۈركىيەنىڭ شەرقىي رايونىغا جايلاشقان ۋان شەھىرىدىكى «يۈزىنچى يىل ئۇنىۋېرسىتېتى» نىڭ ساھىبخانىلىقىدا «21-ئەسىردە ئىسلام دۇنياسىغا ئىستراتېگىيىلىك نەزەر» تېمىسىدا يىغىن ئۆتكۈزۈلدى. بۇ ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنىغا ئەزەربەيجان، مىسىر، ئىراق، ھىندىستان، سۈرىيە، ئىسپانىيە ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا تۈركىي جۇمھۇرىيەتلىرى قاتارلىق 24 دۆلەتتىن 49، تۈركىيەدىن 59 ئىلمىي خادىم بولۇپ، جەمئىي 108 كىشى ئىشتىراك قىلدى ۋە ئىلمىي دوكلاتىنى سۇندى.

مەزكۇر يىغىندا ئىسلام دۇنياسىدىكى سىياسىي ئۆزگىرىشلەر، ھازىرقى ۋەزىيەت، دۇچار بولۇۋاتقان مەسىلىلەر، ئىنسان ھەق ۋە ھوقۇقلىرى دەپسەندىچىلىكى ھەم بۇ مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش يوللىرى قاتارلىق تېمىلاردا دوكلاتلار ئوقۇپ ئۆتۈلدى شۇنداقلا بۇ ھەقتە مۇزاكىرىلەر ئېلىپ بېرىلدى. 10-مايدىن 14-ماي كۈنىگىچە داۋاملاشقان يىغىننىڭ ئېچىلىش مۇراسىمىدا سابىق ئىچكى ئىشلار مىنىستىرى بەشىر ئاتالاي، ۋان ۋالىسى ۋە يىغىننى ئۇيۇشتۇرغان پروفېسسور دوكتور ھۈسەيىن قاراداغ ئەپەندىلەر سۆزلىگەن سۆزلىرىدە ئىسلام دۇنياسىنىڭ ئەڭ قىيىن كۈنلەرنى بېشىدىن ئۆتكۈزۈۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە تۈركىيەنىڭ شەرقىدىكى چېگرا رايونلىرىدىن بىرى بولغان ۋاندا ئىسلام دۇنياسىنىڭ مەسىلىلىرى توغرىسىدا مۇزاكىرە ئېلىپ بېرىلىشىنىڭ زور ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى تەكىتلەشتى.

«21-ئەسىردە ئىسلام دۇنياسىغا ئىستراتېگىيەلىك نەزەر» تېمىسىدىكى يىغىندا ئىستانبۇلدا پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان شەرقىي تۈركىستان ۋەقپى باش كاتىپى. ئىستانبۇل ئۇنىۋېرسىتېتى ئوقۇتقۇچىسى دوكتور ئۆمەر قۇل ئەپەندى «شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى ۋە ئۇنى ھەل قىلىش يوللىرى» تېمىسىدا دوكلات بەردى. ئۇ دوكلاتىدا مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش يوللىرى توغرىسىدىكى ئۆز تەكلىپ-پىكىرلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر دىيارىدىكى جۈمە نامىزى ھەققىدىكى ئىنكاسلار

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 15– ماي

ئۆتكەن ھەپتە ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا «خوتەن ۋىلايىتىنىڭ نامازغا ئالاقىدار 7 نۇقتىنى بىرلىككە كەلتۈرۈش پىلانى» نامىدىكى بىر ھۆججەتنىڭ فوتو رەسىمى تارالغان. مەزكۇر ھۆججەتتە تەكىتلەنگەن جۈمە نامىزىدا «خىتاي رەئىسى شى جىنپىڭغا مىننەتدارلىق بىلدۈرۈپ، خوتەننىڭ تىنچ، مۇقىم بولۇشىنى، مىللەتلەرنىڭ ئىناق، خاتىرجەم تىرىكچىلىك قىلىشنى تىلەيمىز» دېگەن تىلەكلەرنى تىلەش ھەققىدىكى بەلگىلىمىلەر، چەتئەللەردىكى فېيسبوك قاتارلىق تاراتقۇلاردا مۇنازىرە قوزغاپ ئەيىبلەشكە ئۇچرىغان ئىدى.

ئۇيغۇر دىيارىدىن ئىگىلىگەن ئەھۋاللاردىن، نۆۋەتتە جۈمە نامىزىدا گەرچە مەزكۇر بەلگىلىمىدە تىلغا ئېلىنغان سۆز-ئىبارىلەر ئەينەن ئورۇنلانمىسىمۇ، ئەمما ئىمامنىڭ خۇتبىدە جامائەتكە سۆزلەيدىغان ۋەز نەسىھەتلىرىدە، «خىتاي كومپارتىيىسىگە مىننەتدارلىق بىلدۈرۈش، ئىناق جەمئىيەت بەرپا قىلىش، مۇقىم جەمئىيەت بەرپا قىلىش» ھەققىدىكى سۆز-ئىبارىلىرى ئاساسىي سالماقنى ئىگىلەيدىغانلىقى دەلىللەندى.

تەپسىلاتى...

خەلقئارا تۈرك دۇنياسى ئەنئەنىۋىي تەنتەربىيە پائالىيىتىدە ئۇيغۇر مەدەنىيەت بويۇملىرى كۆرگەزمىگە قويۇلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 15– ماي

دۇنيا ئەنئەنىۋىي تەنتەربىيە فېدراسىيىسىنىڭ ئۇيۇشتۇرۇشى ۋە كۆپ ساندا ئىدارە ۋە ئورگانلارنىڭ قوللىشى بىلەن 11-ماي پەيشەنبە كۈنى 2-نۆۋەتلىك دۇنيا ئەنئەنىۋىي تەنتەربىيە پائالىيىتى ئىستانبۇلنىڭ يېڭىقاپى مەيدانىدا باشلاندى. بۇ پائالىيەت مەيدانىدا ئۇيغۇرلارمۇ كۆرگەزمە ئېچىپ ئۇيغۇر مەدەنىيەت ۋە ئۆرپ ‏- ئادەتلىرىنى تونۇشتۇرۇش پائالىيىتى ئېلىپ باردى.

دۇنيا ئەنئەنۋىي تەنتەربىيە فېدراسىيىسىنىڭ رەئىسى بىلال ئەردوغان ۋە تۈركىيە ياشلار ۋە تەنتەربىيە مىنىستىرى ئاكىف چاغاتاي شۇنداقلا ئىستانبۇل ۋالىيىسى ۋاسىپ شاھىن بىرلىكتە تەنتەربىيە پائالىيىتىنىڭ ئېچىلىش لېنتىسىنى كەستى ۋە نۇتۇق سۆزلىدى.

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇرلارنى بوزەك ئېتىش»: خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ دىنىي ئېتىقادىنى خورلىشى دىققەت قوزغىماقتا (1)

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– ماي

خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇرلار دىيارىدا يولغا قويۇۋاتقان دىنىي ئېتىقادقا مۇناسىۋەتلىك سىياسەتلىرى، بولۇپمۇ يېقىندا ئېلان قىلىنغان دىنىي ئىسىملارنى چەكلەش قاتارلىق بىرقىسىم تەدبىرلىرى خەلقئارا مەتبۇئات ساھەسىدە كۈچلۈك ئەكس تەسىر قوزغاۋاتقانلىقى مەلۇم. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن ئېلان قىلىنىشقا باشلىغان ماقالىلەردە خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ بۇ خىلدىكى دىننى چەكلەش ئۇرۇنۇشلىرى «ئۇيغۇرلارنى بوزەك ئېتىپ، مۇسۇلمانلارنى خورلاش» دەپ تەسۋىرلەنمەكتە.

خىتاي ئاخباراتلىرىدىن مەلۇم بولۇشىچە، خىتاي مەركىزىي ھۆكۈمىتى ھازىر جىددىي يولغا قويۇۋاتقان «بىر بەلۋاغ بىر يول» ئىستراتېگىيىسىنىڭ قانات يېيىشىغا ئەگىشىپ خىتاينىڭ ئوتتۇرا ئاسىيا رايونى بىلەن بولغان باغلىنىشىدا ئاچقۇچلۇق رول ئوينايدىغان، شۇنداقلا خىتاينىڭ ئاساسلىق ئېنېرگىيە بازىلىرىدىن بىرى بولغان ئۇيغۇرلار دىيارىنىڭ تېخىمۇ زور قىممەتكە ئىگە بولۇۋاتقانلىقى مەلۇم. ھالبۇكى، ئۇيغۇرلار دىيارىدا ئوتتۇرىغا چىقىۋاتقان ھەمدە ئىسلام دىنى بىلەن زىچ باغلىنىشلىق بولۇۋاتقان بىر قىسىم سىياسەتلەر بولسا، بۇ خىل «قىممەت» بىلەن باراۋەر يوسۇندا كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى تارتماقتا. بولۇپمۇ بۇ تەدبىرلەرنىڭ ئىچىدىكى ئۇيغۇر بوۋاقلارغا مۇسۇلمانچە ئىسىم قويۇشنى، ئەرلەرنىڭ ئۇزۇن ساقال قويۇۋېلىشىنى، ئاياللارنىڭ ھېجابلىنىشىنى مەنئى قىلىش مەزمۇنلىرى كۈچلۈك غۇلغۇلا قوزغىماقتا.

تەپسىلاتى...

خىتاي ئۇيغۇر يېزا ئەمگەك كۈچلىرىنى يۆتكەشنى يەنە كۈچەيتىشكە باشلىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 12– ماي

خىتاي دائىرىلىنىڭ ئۇيغۇر يېزا ئەمگەك كۈچلىرىنى يۆتكەش پىلانى بويىچە، كەلگۈسى 3 يىل ئىچىدە، ئۇيغۇر رايونىنىڭ قەشقەر ۋە خوتەن ۋىلايىتىدىن 100 مىڭ يېزا ئەمگەك كۈچى تەشكىللىك يۆتكىلىپ، ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ. خىتاينىڭ پىلانى، بۇ ئەمگەك كۈچلىرىنىڭ زور قىسمىنى خىتاي ئۆلكىلىرىدىكى زاۋۇتلارغا، بىر قىسمىنى ئۇيغۇر رايونىنىڭ باشقا جايلىرىدىكى كارخانىلارغا ئورۇنلاشتۇرۇشتۇر.

ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ 10‏-ئاپرېل ئۆتكۈزۈلگەن بۇ ھەققىدىكى تېلېفون يىغىنىدا، قەشقەر، خوتەن ۋىلايەتلىرىدىكى يېزا ئەمگەك كۈچلىرىنى يۆتكەش پىلانى «شىنجاڭنىڭ مۇقىملىق چوڭ ۋەزىيىتىگە ئالاقىدار» دەپ كۆرسىتىلگەن ھەم ھەر دەرىجىلىك ئورۇنلارنىڭ بۇ ئىشنى بىر «سىياسىي ۋەزىپە» قاتارىدا تۇتۇشىنى ۋە 1-قول ئەمەلدار مەسئۇل بولۇشنى تەلەپ قىلغان.

تەپسىلاتى...

دۆلەت باغچېلى: ھېچبىر ئۇيغۇر خىتايغا قايتۇرۇلمايدۇ، ئۇيغۇرلار بىز ئۈچۈن ئامانەت

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 11– ماي

تۈركىيە مىللەتچى ھەرىكەت پارتىيىسى رەئىسى دۆلەت باغچېلى، 9-ماي سەيشەنبە كۈنى پارلارمېنتتىكى پارتىيە گۇرۇپپا يىغىنىدا، ئۇيغۇرلار توغرىسىدا توختالدى ۋە ھېچبىر ئۇيغۇرنىڭ خىتايغا قايتۇرۇلمايدىغانلىقىنى، ئۇيغۇرلارنى ئۆزلىرى ئۈچۈن ئامانەت دەپ قارايدىغانلىقىنى ئىپادىلىدى.

بىر قانچە كۈندىن بۇيان، ئۇيغۇر مەسىلىسى تۈركىيە خەلقىنىڭ كۈنتەرتىپىگە كەلدى. ئەسلىدە 5-ئاينىڭ 6-كۈنى كېچىدە تۈركىيە ساقچىلىرى ئىستانبۇلنىڭ زەيتىبۇرنۇ رايونىدا بىر ئۆيگە بېسىپ كىرىپ، ئۆيدىكى كىشىلەرنى دائىش (ئىراق سۈرىيە ئىسلام دۆلىتى) تەشكىلاتىغا چېتىشلىق دەپ قاراپ 3 ئەر كىشىنى تۇتقان بولۇپ، ئۇلار بىلەن بىرگە ئۆيدە تۇرۇۋاتقان 11 كىچىك بالا، 7 ئايالنىمۇ قوشۇپ ساقچىخانىغا ئېلىپ كەتكەن ۋەقەدىن كېيىن، بۇلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ئۇيغۇر ئىكەنلىكى بىلدۈرۈلدى ۋە خەۋەرلەردە رەسىملىرى كەڭ تارقالدى.

تەپسىلاتى...

چەتئەللەردە ئوقۇغانلار ۋە ئۇلارنىڭ ئاتا-ئانىلىرى «تەربىيىلەپ ئۆزگەرتىش سىنىپلىرى» غا مەجبۇرىي تەشكىللەنمەكتە

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 10– ماي

تۇرپان دائىرىلىرىنىڭ چەتئەلگە ئوقۇشقا چىققان ياكى ساياھەتكە بارغانلارنى تىزىملاۋاتقانلىقى ھەمدە ئۇلارنى بىر جايغا توپلاپ «ئۈچ خىل ئۆگىنىش» كە تەشكىللەۋاتقانلىقى يېقىنقى ئېنىقلاشلىرىمىزدا مەلۇم بولغان ئىدى.

بۇ ھەقتە چەتئەلگە ئوقۇشقا چىققان بىر قىسىم ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلاردىن كەلگەن يېڭى ئىنكاسلارغا قارىغاندا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ چەتئەلدە ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنى قايتۇرۇپ كېلىش خىزمىتى جىددىي ئېلىپ بېرىلىۋاتقان بىر پەيتتە، قايتىپ كەلگەنلەرنى ۋە قايتىپ كەلمىگەن ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئاتا-ئانىلىرى ھەمدە ئۇرۇق-تۇغقانلىرىنى، كەنتلەردە ئېچىلغان ئاتالمىش «تەربىيىلەپ ئۆزگەرتىش سىنىپلىرى» غا يىغىپ، ئىككى ھەپتە، ھەتتا ئۇنىڭدىن ئۇزۇن ۋاقىت «ئۈچ خىل ئۆگىنىش» كە مەجبۇرىي تەشكىللەۋاتقانلىقى بىلدۈرۈلمەكتە.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ رادىكاللىقنى تۈگىتىش نامىدا، ئۇيغۇر ئېلىدا 2014-يىلى باشلىغان تەربىيىلەپ ئۆزگەرتىش سىياسىي ھەرىكىتى ھېلىھەم جىددىي داۋام قىلماقتا، بۇ نۇقتا ھەتتا خىتاينىڭ مەركىزى تېلېۋىزىيەسىدىمۇ ئېنىق خەۋەر قىلىنغان ئىدى.

مەركىزى تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ 8-ئاپىرىلدىكى خەۋىرىدە، ئاپتونوم رايوننىڭ «ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش نىزامى» ئۇيغۇر رايونىدا 4-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن ئېتىبارەن رەسمىي يولغا قويۇلغاندىن بۇيان، جاي-جايلاردا دىنىي ئەسەبىيلىككە قارشى تۇرۇش ۋە مەزكۇر يېڭى نىزامنى ئۆگىنىش دولقۇنى كۆتۈرۈلگەنلىكىنى، بۇ خىل ئۆگىنىشلەر ئارقىلىق دائىرىلەرنىڭ «مۇقىملىق» نى ئىشقا ئاشۇرۇشنى مەقسەت قىلىدىغانلىقىنى كۆرسەتكەن. شۇنداقلا خەۋەردىن يەنە، بۇ خىل تەربىيىلەش سىنىپلىرىنىڭ ئۈچ خىل كۈچلەرگە قارشى ئىپادە بىلدۈرۈش، ئىككى يۈزلىمىچىلەرنى پاش قىلىشقا ئوخشاش مەزمۇنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان كۈپ خىل مەزمۇن ۋە شەكىلدە ئېلىپ بېرىلىۋاتقانلىقى ئاشكارىلاندى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىسىنىڭ ب د ت بىناسىدىن چىقىرىۋېتىلگەنلىكى ھەققىدە ئورتاق بايانات

ۋاكالەتسىز خەلقلەر ۋە مىللەتلەر تەشكىلاتى
2017 – يىلى 9– ماي

2017- يىلى 26- ئاپرېل، ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىسى ۋە ۋاكالەتسىز مىللەتلەر ۋە خەلقلەر تەشكىلاتى(UNPO)نىڭ ئەزاسى دولقۇن ئەيسا، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى يەرلىك خەلقلەر مەسىلىلىرى دائىمىي مۇنبىرى(UNPFII)گە قاتنىشىۋاتقاندا مەجبۇرىي ھالدا ب د ت بىناسىدىن چىقىرىۋېتىلگەن. كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى، ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقلىرى تەشكىلاتى ۋە ۋاكالەتسىز مىللەتلەر ۋە خەلقلەر تەشكىلاتى قاتارلىق تەشكىلاتلار بىرلەشمە بايانات ئېلان قىلىپ، بۇ ئىشنىڭ يۈز بېرىش سەۋەبى ھەققىدە تولۇق چۈشەنچە بېرىلىشىنى ۋە يەرلىك خەلقلەرنىڭ ئۆزلىرىنى ئىپادىلەش ھوقۇقىغا ھۆرمەت قىلىنىشىنى تەلەپ قىلىدۇ.

تەپسىلاتى...