ئامېرىكانىڭ خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىك باش ئەلچىسى سام بروۋنبەك: «ئۇيغۇرلارغا دەيدىغىنىم – نائۈمىد بولماڭلار!»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىر: بۈگۈن ئۇلۇغ رامزان ئېيىنىڭ ئاخىرقى كۈنى ۋە روزا ھەينىڭ بىرىنچى كۈنى. دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا بىر مىلياردتىن ئارتۇق مۇسۇلمان ئۆز ئائىلىسى، دوستلىرى بىلەن بۇ بايرامنى قۇتلاۋاتىدۇ. دەل شۇ ۋاقىتنىڭ ئۆزىدە 1 مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇر خىتاينىڭ ئاتالمىش قايتا تەربىيىلەش لاگېرلىرىغا قامالدى.

ئۆتكەن ھەپتە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى خىتاينى بارلىق ئۇيغۇر تۇتقۇنلارنى قويۇپ بېرىشكە چاقىردى. ئەمما خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇلارنى قويۇپ بەرمىدى. سىزنىڭ خىتايغا يەتكۈزىدىغان قانداق سۆزلىرىڭىز بار؟

سام بروۋنبەك: بۇ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئەڭ ئېغىر خاتالىقى. ئۇنداق قىلماسلىقى كېرەك ئىدى. بۇنچىۋالا ئىمانلىق كىشىلەرنى ئۇلار مۇسۇلمان بولغانلىقى ئۈچۈنلا قاماپ، خىتاي ئۆز دۆلىتىدىكى مۇسۇلمانلارنى كونترول قىلماقچى بولۇۋاتىدۇ. بىز ئۇلارنى بۇ كىشىلەرنى قويۇپ بېرىشكە چاقىرىشنى داۋام قىلىمىز.

تەپسىلاتى...

«مىراس فوندى» دا ئۇيغۇر دىيارىدىكى كرىزىس ھەققىدە مۇھاكىمە يىغىنى ئېچىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ۋاشىنگتوندا «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» نىڭ تۈرلۈك پائالىيەتلىرى جىددىي داۋام قىلىۋاتقاندا ئامېرىكىدىكى داڭلىق ئاقىللار مەركەزلىرىنىڭ بىرى بولغان «مىراس فوندى» 7-ئىيۇن كۈنى ئۇيغۇر دىيارىدىكى كرىزىس ھەققىدە مەخسۇس مۇھاكىمە يىغىنى چاقىردى.

بۇ قېتىمقى يىغىننىڭ رىياسەتچىسى، «مىراس فوندى» ئاسىيا بۆلۈمىنىڭ مۇدىرى ۋالتېر لوخمان ئالدى بىلەن سۆز ئېلىپ، «تيەنئەنمىن قىرغىنچىلىقى» دەك زور پاجىئەگە 30 يىل بولغان ھازىرقى كۈندە خىتاينىڭ ئاشۇ خىلدىكى زۇلۇملارنى تېخىمۇ ئاشۇرۇپ داۋام قىلىۋاتقانلىقىنى، بۇنىڭ ئەڭ تىپىك ئىپادىسى نۆۋەتتە مىليونلىغان ئۇيغۇرنىڭ لاگېرلارغا قامىلىپ مەھبۇسقا ئايلىنىشى ئىكەنلىكىنى تەكىتلەپ ئۆتتى. ئۇ ھازىرقى زاماندىكى بۇ لاگېرلارغا قامالغان ئۇيغۇرلارنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمىنىڭ دىنىي ئېتىقادقا چېتىلىپ تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى، بۇنچە كۆپ ساندىكى ئىنسانلارنىڭ لاگېرلارغا توپلىنىشىنىڭ تولىمۇ زور بىر خەتەرنىڭ بېشارىتى ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ، دىنىي ئېتىقادقا باغلاپ مىليونلىغان كىشىنى لاگېرلارغا قاماشنىڭ ئامېرىكىنىڭ ئەڭ ئەقەللىي ئەخلاق پىرىنسىپى ئۈچۈن بىر زور خىرىس بولۇۋاتقانلىقىنى كۆرسىتىپ ئۆتتى.

يىغىننىڭ مۇھاكىمە باسقۇچىدا ئالدى بىلەن ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى ئۇيغۇر ئادۋوكات، ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى تەشكىلاتى ئىدارە ھەيئىتىنىڭ رەئىسى نۇرى تۈركەل سۆز ئالدى. ئۇ سۆزىدە خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مىليونلاپ ئۇيغۇرلار قامالغان لاگېرلارنى ئىلگىرى كەسپىي تەربىيىلەش مەركىزى، دەپ تەشۋىق قىلغان بولسا، ھازىر بۇ جايلارنى ياتاقلىق مەكتەپ، دېيىشكە ئۆتكەنلىكىنى. ئۇلار بۇ جايلاردىكى كىشىلەرنى ھەربىيچە شەكىلدە باشقۇرۇپ، «نەسەبىنى ئۈزۈپ تاشلاش، يىلتىزىنى كېسىپ تاشلاش، ئالاقىسىنى ئۈزۈپ تاشلاش، مەنبەسىنى كېسىپ تاشلاش» دېگەن يېتەكچى ئىدىيە بويىچە ئىدارە قىلىۋاتقانلىقىنى، دەل مۇشۇ يېتەكچى ئىدىيەنىڭ سەۋەبىدىن يۈز مىڭلىغان ئۇيغۇر يېتىملەرنىڭ ئاتا-ئانا باغرىدىن جۇدا بولۇشى، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئۇرۇق-تۇغقانلىرى بىلەن بولغان بارلىق ئالاقىسىنىڭ كېسىپ تاشلىنىشى بارلىققا كېلىۋاتقانلىقىنى سۆزلەپ ئۆتتى. 

تەپسىلاتى...

نەنسى پېلۇسى: «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا سېلىۋاتقان زۇلۇمى دۇنيانىڭ ۋىجدانىغا قىلىنغان خىرىستۇر»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ رەئىسى نەنسى پېلۇسى خانىم 6‏-ئىيۇن كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، «ئۇيغۇر خەلقىنىڭ خىتاينىڭ قولىدا ئىزچىل زۇلۇمغا ئۇچراپ كېلىشى دۇنيانىڭ ۋىجدانىغا قىلىنغان بىر خىرىس» دەپ كۆرسەتكەن.

ئۇ ھازىرغا قەدەر ئۇيغۇر مەسىلىسىدە خىتاينى قاتتىق تەنقىد قىلغان ئامېرىكانىڭ مۇئاۋىن پرېزىدېنتى مايك پەنسدىن قالسا دەرىجىسى ئەڭ يۇقىرى ئىككىچى‏ بىر سىياسەتچىدۇر.

نەنسى پېلۇسى يۇقىرىقى سۆزلەرنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئامېرىكا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ 6‏-ئىيۇن كۈنى ۋاشىنگتوندا ئۆتكۈزۈلگەن «خىتايدىكى ياۋۇزلۇقلارغا قارشى تۇرايلى: ئۇيغۇر كىرىزىسىگە قارىتا يەرشارى خاراكتېرلىك ئىنكاس‏‏» ناملىق يىغىنىغا ئەۋەتكەن باياناتىدا تەكىتلىگەن. ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئۇيغۇر خەلقىنىڭ خىتاينىڭ قولىدا ئىزچىل زۇلۇمغا ئۇچراپ كېلىشى دۇنيانىڭ ۋىجدانىغا قىلىنغان بىر خىرىستۇر. ئاۋام پالاتاسىنىڭ ھەر ئىككى پارتىيەسىدىن بولغان ئەزالىرى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ جەسۇر ئوغۇل-قىزلىرىغا شۇنىڭدەك ئۇيغۇر خەلقىگە لايىق بولغان دېموكراتىيە ۋە ئەركىنلىك ئۈچۈن كۈرەش قىلىۋاتقان بارلىق كىشىلەرگە ئېھتىرام بىلدۈرىدۇ. بىزنىڭ قەلبىمىز ۋە زېھنىمىز دىنىي جازالاشقا ئۇچراۋاتقان، جۈملىدىن بۇ ھەپتە ئاخىرلاشقان رامزاندا روزا تۇتۇشى چەكلەنگەن ئۇيغۇر خەلقى بىلەن بىرگە.»

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» مۇھاكىمە يىغىنىنىڭ ئېچىلىش مۇراسىمى ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) نىڭ ساھىبخانىلىقىدىكى «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» نىڭ بىر مۇھىم مەزمۇنى ئىككى كۈن داۋام قىلىدىغان «خىتايدىكى ياۋۇزلۇقلارغا قارشى تۇرايلى: ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان بۆھرانغا دۇنيانىڭ ئىنكاسى» تېمىسىدىكى ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنىدۇر. بۇ قېتىملىق يىغىننىڭ تۇنجى كۈنىدىكى ئېچىلىش مۇراسىمى 6-ئىيۇن كۈنى چۈشتىن بۇرۇن ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزۈلدى.

ئېچىلىش مۇراسىمى د ئۇ ق نىڭ ھەر قېتىمقى پائالىيەتلىرىدەك ئالدى بىلەن «شەرقىي تۈركىستان مارشى» دىن باشلاندى. مارش مۇزىكىسى قويۇلغاندا زالدىكى ھەممەيلەن ئورنىدىن تۇرۇپ قوللىرىنى يۈرەكلىرىگە باسقان ھالدا مارشقا ھۆرمەت بىلدۈردى. يىغىن سەھنىسىگە يانداشتۇرۇپ ئېسىلغان ئامېرىكا ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ دۆلەت بايراقلىرى، شۇنىڭدەك ئۇنىڭغا قوشۇمچە قىلىپ تىكلەنگەن د ئۇ ق نىڭ خاس بەلگىسى يىغىننىڭ ھەيۋىتىنى تېخىمۇ ئاشۇرغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

دېموكراتىيەنى ئالغا سۈرۈش فوندىنىڭ 2019-يىللىق «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» د ئۇ ق غا بېرىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دېموكراتىيەنى ئىلگىرى سۈرۈش فوندىنىڭ ئۆتكەن يىللاردىن بۇيان تارقىتىپ كېلىۋاتقان «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» نى 2019-يىلى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق)، خىتايغا ياردەم تەشكىلاتى، تىبەت ھەرىكىتى ئىنستىتۇتى قاتارلىق گۇرۇپپىلارغا بىرلىكتە تەقدىم قىلىدىغانلىقى ھەققىدىكى خەۋەر مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنى تولىمۇ سۆيۈندۈرگەن ھادىسىلەرنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. دېموكراتىيەنى ئىلگىرى سۈرۈش فوندىنىڭ بۇ ھەقتىكى ئېلانىدا مۇنداق دېيىلىدۇ: «خىتاي كومپارتىيەسى ئۆزىنىڭ دۆلەت چېگراسى ئىچىدە كىملىك ۋە قارشى پىكىرنى تۈپ يىلتىزىدىن يوق قىلىش قوراللىرىنى ئۈزلۈكسىز تۈردە مۇكەممەللەشتۈرۈپ ماڭماقتا. بۇنىڭ بىلەن دىنىي ۋە مىللىي گۇرۇپپىلار يەكلىنىپ، خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئاساسلىق ھۇجۇم نىشانلىرىغا ئايلىنىپ قالدى. شۇ سەۋەبتىن 1989-يىلى تيەنئەنمېن مەيدانىدا يۈز بەرگەن قىرغىنچىلىقنىڭ 30 يىللىق خاتىرىسىدە بىز بۇ مۇكاپاتنى ئاشۇ تەشكىلاتلارغا تەقدىم قىلماقچىمىز».

تەپسىلاتى...

تيەنئەنمېن قىرغىنچىلىقىنىڭ 30 يىللىق خاتىرىسىدە ئۆركەش دۆلەت

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۆركەش دۆلەت بۇندىن 30 يىل ئىلگىرى، يەنى 1989‏-يىلى خىتايدا پارتلىغان تيەنئەنمېن ئوقۇغۇچىلار نامايىشىغا يېتەكچىلىك قىلىپ، داڭ چىقارغان ئوقۇغۇچىلار رەھبەرلىرىنىڭ بىرى.

تيەنئەنمېن ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنىڭ 30 يىللىقى خاتىرىلىنىۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە خەلقئارا تاراتقۇلارنىڭ دىققىتى يەنە بىر قېتىم ئەينى يىللىرىدىكى خىتاي ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنىڭ ئۇيغۇر مىللىتىدىن بولغان رەھبىرى ئۆركەش دۆلەتكە ۋە شۇنداقلا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر نۆۋەتتە مىليونلىغان ئۇيغۇرلارنى يىغىۋېلىش لاگېرلىرىغا قاماپ، ئۇلارغا چېكىدىن ئاشقان «دۆلەت تېررورلۇقى» يۈرگۈزۈۋاتقانلىقىدەك بىر قاتار مەسىلىلەرگە مەركەزلەشتى.

بولۇپمۇ خىتايدەك بىر بىليارتتىن ئارتۇق نوپۇسقا ئىگە چوڭ دۆلەتتە بۇنىڭدىن 30 يىل ئىلگىرى يۈز بەرگەن تيەنئەنمېن ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىگە ئۇيغۇرلاردىن چىققان ئۆركەش دۆلەتنىڭ رەھبەرلىك قىلغانلىقى، ئۇنىڭ ئەينى ۋاقىتتا خىتاي ئوقۇغۇچىلىرىغا ۋەكىل بولۇپ، خىتاينىڭ سابىق باش مىنىستىرى لى پېڭ بىلەن مۇنازىرىلەشكەنلىكى، ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتى قانلىق باستۇرۇلغاندىن كېيىن ئۆركەش دۆلەتنىڭ ئىزچىل ھالدا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۆچ ئېلىش نىشانىغا ئايلانغانلىقى قاتارلىق مەسىلىلەر خەلقئارا تاراتقۇلارنىڭ قىزىق مۇنازىرە تېمىسىغا ئايلاندى.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى «تيەنئەنمېن قىرغىنچىلىقى» خاتىرىسىدە خىتاي ھۆكۈمىتىنى ئەيىبلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ۋاشىنگتون شەھرىدىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى تەشكىلاتى 3-ئىيۇن كۈنى 1989-يىلىدىكى «تيەنئەنمېن قىرغىنچىلىقى» نىڭ 30 يىللىق خاتىرىسى مۇناسىۋىتى بىلەن مەخسۇس بايانات ئېلان «بىر ھۆكۈمەت ئۈچۈن قىرغىنچىلىق ھەمدە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەتنى ئوتتۇز يىلغىچىمۇ سىر ساقلاش زادىلا نورمال بولمىغان بىر ھادىسە» دەپ كۆرسەتتى.

تەپسىلاتى...

نەنسىي پېلۇسى: ئۇلارنىڭ ئۇيغۇرلارغا يۈرگۈزۈۋاتقىنى مەدەنىيەتلىك ئىنسان قىلىدىغان ئىش ئەمەس

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

4-ئىيۇن ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە «تيەنئەنمېن ۋەقەسى» نىڭ 30 يىللىقى مۇناسىۋىتى بىلەن چاقىرىلغان گۇۋاھلىق بېرىش يىغىنى ئەسناسىدا زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى رەئىسى نەنسىي پېلۇسى قاتارلىق نوپۇزلۇق ئەربابلار پۈتۈن دۇنيانى ئۇيغۇر مەسىلىسىگە كۆڭۈل بۆلۈشكە چاقىرىدى. ئۇنداقتا، ئۇلار يەنە ئۇيغۇرلار ھەققىدە نېمىلەرنى دېدى؟

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ئۇيغۇرلارنىڭ رامىزان ئېيى مەزگىلىدە داۋاملىق زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق 3-ئىيۇن كۈنى مەخسۇس بايانات ئېلان قىلىپ، پۈتۈن دۇنيادىكى مۇسۇلمانلارنىڭ خاسىيەتلىك روزا ھېيتىنى بىرلىكتە كۈتۈۋېلىشىغا سەمىمىي تىلەكداشلىق بىلدۈردى. شۇنداقلا «دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ قاتمۇ-قات دىنىي زىيانكەشلىكىگە ئۇچراۋاتقان ھەمدە روزا ھېيتنى تەبرىكلەشتىنمۇ چەكلىنىۋاتقان شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرلارنى ئۇنتۇپ قالماسلىقىنى سورايمىز» دەپ كۆرسەتتى.

تەپسىلاتى...

«تيەنئەنمېن ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتى» ئۇيغۇر ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنى ئەسلەتتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«تيەنئەنمېن ۋەقەسى» نىڭ 30 يىللىقى ئۈرۈمچىدە يۈز بەرگەن ئۇيغۇر ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنىڭ 31-34 يىللىقىنى ئەسلەتتى.

1989-يىلى 6-ئاينىڭ 4-كۈنى بېيجىڭدا يۈز بەرگەن «تيەنئەنمېن ۋەقەسى» نىڭ 30 يىللىقىنى خاتىرىلەش پائالىيەتلىرىنىڭ دۇنيانىڭ ھەرقايسىي جايلىرىدا ئوخشىمىغان شەكىللەردە خاتىرىلىنىۋاتقانلىقى، ھەتتا خىتايدا قاتتىق قامالغا قارىماي 60 تىن ئارتۇق شەھەردە بۈگۈن خاتىرىلەش پائالىيەتلىرىنىڭ ئۆتكۈزۈلگەنلىكى مەتبۇئاتلاردا ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە.

تەپسىلاتى...