د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا: سېرىكجاننىڭ تۇتقۇن قىلىنىشى «پۈتۈنلەي سىياسىي قارار»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

10-مارت يەكشەنبە كۈنى، خىتايدىكى لاگېرلار مەسىلىسىنى، بولۇپمۇ ئۇ لاگېرلاردا يېتىۋاتقان قازاقلارنىڭ مەسىلىسىنى دۇنياغا ئاشكارىلاش ئۈچۈن پائالىيەت قىلىپ، بۇ جەھەتتە بەلگىلىك تەسىر قوزغىغان قازاق پائالىيەتچى سېرىكجان بىلاشنىڭ «مىللىي ئۆچمەنلىكنى تەرغىب قىلغان» دېگەن گۇمان بىلەن تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ھەققىدە خەۋەر تارقالدى.

فىرانسىيە ئاگېنتلىقى شۇ كۈنى تارقاتقان خەۋىرىدىن قارىغاندا، قازاقىستان دۆلەت بىخەتەرلىك ئىدارىسىنىڭ ئالاھىدە خادىملىرى يەكشەنبە سائەت 1:00 لەردە سېرىكجان بىلاشنى ئالمۇتادا قولغا ئالغان ۋە ئۇنى كېيىن پايتەخت ئاستاناغا يۆتكىگەن.

مەلۇم بولۇشىچە، شۇ كۈنى بۇ ئالاھىدە خادىملار يەنە سېرىكجان بىلاشنىڭ باشچىلىقىدىكى «ئاتايۇرت پىدائىيلىرى» نىڭ ئىشخانىسى ئىچىدىكى بارلىق ماتېرىياللار، ھۆججەتلەر، كومپيۇتېرلار ۋە خىتاينىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغان قازاقلارنىڭ بەرگەن يازما گۇۋاھلىقلىرىنى ئېلىپ كەتكەن. سېرىكجان بىلاشنىڭ خانىمى لەيلا ئادىلجاننىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ خادىملار كېتىشتىن بۇرۇن «ئاتايۇرت پىدائىيلىرى» نىڭ ئىشخانىسىنى رەسمىي پېچەتلىگەن. 

تەپسىلاتى...

ئۆمەر بېكئالى بېرلىندا ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى توغرىلىق مەلۇمات بەردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن ئۆمەر بېكئالى گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندا ئۇيغۇر دىيارىدىكى جازا لاگېرلىرى توغرىلىق مەلۇمات بەردى.

خىتاينىڭ جازا لاگېرىدا 7 ئاي يېتىپ چىققان، ھازىر تۈركىيەدە ياشاۋاتقان قازاقىستان پۇقراسى ئۆمەر بېكئالى د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى باشچىلىقىدىكى قۇرۇلتاي رەھبەرلىرىنىڭ ھەمراھلىقىدا 10-مارت كەچتە بېرلىنغا يېتىپ كەلگەن.

ئۆمەر بېكئالى تەھدىت ئاستىدىكى خەلقلەر تەشكىلاتىنىڭ تەكلىپىگە بىنائەن 11-مارت كۈنى گېرمانىيە پايتەختى بېرلىندا ئاخبارات يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى بويىچە مۇخبىرلارنىڭ سوئاللىرىغا جاۋاب بەرگەن.

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى بۇ يىغىندا مۇخبىرلار ۋە يىغىن ئەھلىنى ئۇيغۇر دىيارىنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى ھەمدە جازا لاگېرلىرى توغرىسىدا ئەڭ يېڭى مەلۇماتلار بىلەن تەمىنلىگەن. 

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەئىسى ياۋروپا ئىتتىپاقىدا مۇھىم يىغىن ۋە ئۇچرىشىشلاردا بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ياۋروپا ئىتتىپاقى تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى بىلەن ياۋروپا پارلامېنتىدا مۇھىم پائالىيەتلەردە بولدى.

6-مارت ب د ت دىكى پائالىيەتلىرىدىن كېيىن بېلگىيە پايتەختى بىريۇسسېلغا يېتىپ كەلگەن د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى 7-مارت كۈنى تەكلىپكە بىنائەن ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىدا ئۇيۇشتۇرۇلغان مەلۇمات ئېلىش يىغىنىغا قاتنىشىپ، ئۇيغۇر دىيارىنىڭ نۆۋەتتىكى جىددىي ۋەزىيىتى ۋە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى توغرىسىدا دوكلات تەقدىم قىلغان.

تەپسىلاتى...

ب د ت دا «شەرقىي تۈركىستاندىكى جازا لاگېرلىرى» دېگەن تېمىدا يىغىن ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

5 چوڭ تەشكىلات ب د ت دا «شەرقىي تۈركىستاندىكى جازا لاگېرلىرى» دېگەن مەخسۇس تېمىدا ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزدى.

ب د ت نىڭ جەنۋەدىكى مەركىزىدە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى خادىملىرىدىن بۈگۈن ئىگىلىگەن ئۇچۇرلىرىمىزغا ئاساسلانغاندا، 6-مارت كۈنى د ئۇ ق، خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى، خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى، خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق مەركىزى ۋە دۇنيا خىرىستىيان ھەمكارلىق تەشكىلاتى قاتارلىق 5 چوڭ تەشكىلات بىرلىكتە ب د ت دا «شەرقىي تۈركىستاندىكى جازا لاگېرلىرى» دېگەن تېمىدا ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزگەن.

تەپسىلاتى...

«7-نۆۋەتلىك خەلقئارا ئۆلۈم جازاسىغا قارشى تۇرۇش قۇرۇلتىيى» دا ئۇيغۇرلار مەسىلىسى دىققەت قوزغىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ياۋروپا پارلامېنتىدا چاقىرىلغان «7-نۆۋەتلىك خەلقئارا ئۆلۈم جازاسىغا قارشى تۇرۇش قۇرۇلتىيى» غا د ئۇ ق رەھبەرلىرىمۇ قاتناشتى.

دۇنيادىكى 150 تىن ئارتۇق ھەر ساھە تەشكىلاتلارنىڭ ھەمكارلىقى بىلەن چاقىرىلىپ كېلىۋاتقان «خەلقئارا ئۆلۈم جازاسىغا قارشى تۇرۇش قۇرۇلتىيى» نىڭ 7-نۆۋەتلىكى بېلگىيە پايتەختى بىريۇسسېلدىكى ياۋروپا پارلامېنتىدا ئۆتكۈزۈلگەن. بۇ قۇرۇلتايغا ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ۋە قۇرۇلتاينىڭ ياۋروپا پارلامېنتىدىكى ۋەكىلى رايىن ئەپەندىلەر تەكلىپ بويىچە قاتناشقان.

تەپسىلاتى...

نەنسى پېلۇسى خانىمدىن ئۇيغۇرلارغا مۇناسىۋەتلىك قانۇن لايىھەلىرىنى قوللاش تەلەپ قىلىندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق سىياسىتى قانۇن لايىھەسى-2019» دەپ ئاتالغان قانۇن لايىھەسى بۇ يىل 17-يانۋار كۈنى ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىنىڭ نوپۇزلۇق ئەزاسى ماركو رۇبىيو ۋە ئاۋام پالاتاسىنىڭ ئەزاسى كرىستوفېر سىمىت قاتارلىق ۋەكىللەر تەرىپىدىن بىرلا ۋاقىتتا تونۇشتۇرۇلغان ئىدى. بۇندىن باشقا يەنە ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىنىڭ دېموكراتلار پارتىيەسىگە مەنسۇپ ئاۋام پالاتا ئەزاسى برەد شېرمىن «ئۇيغۇر قانۇنى» دەپ نام بېرىلگەن يەنە بىر قانۇن لايىھەسىنى مەجلىسكە سۇنغان. نۆۋەتتە، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى، ئامېرىكا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى قاتارلىق ئورگانلار ھەممىسى بۇ ئىككى قانۇن لايىھەسىنىڭ ماقۇللىنىشى ئۈچۈن ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدىكى ھەرىكەتلىرىنى كۈچەيتكەن.

مانا مۇشۇ خىزمەت رامكىسى بويىچە، ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ باشلىقى ئۆمەر قانات ۋە تاشقى ئىشلارغا مەسئۇلى لۇئىسا گىرىۋ خانىملار 25-فېۋرال كۈنى ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ رەئىسى نەنسى پېلۇسى خانىمنىڭ ئىشخانىسىنى زىيارەت قىلغان. ئۆمەر قانات ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئۇلار ئۇچرىشىشتا بۇ قانۇننىڭ ماقۇللىنىشىنىڭ ۋەزىيەتنىڭ تەقەززاسى ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرگەن.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق قۇرۇلغانلىقىنىڭ 15 يىللىقىنى خاتىرىلەش پائالىيىتى ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق قۇرۇلغانلىقىنىڭ 15 يىللىقىنى خاتىرىلەش پائالىيىتىدە مىللىي دەۋانىڭ تەرەققىيات تارىخى ۋە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى ئاڭلىتىلدى.

د ئۇ ق قۇرۇلغانلىقىنىڭ 15 يىللىقى مۇناسىۋىتى بىلەن قۇرۇلتاي رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى 24-فېۋرال كۈنى ميۇنخېندا گېرمانىيەدىكى ئۇيغۇر جامائىتىنى چاي سۆھبىتىگە تەكلىپ قىلدى. پائالىيەتكە د ئۇ ق نىڭ مەركەزدىكى رەھبەرلىرى، قۇرۇلتاينىڭ قۇرغۇچىلىرى بولۇپ100 دىن ئارتۇق كىشى قاتناشتى.

بۇ پائالىيەت شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئىستىقلال مارشى بىلەن باشلاندى. د ئۇ ق مۇئاۋىن رەئىسى پەرھات مۇھەممىدى ئەپەندى پائالىيەتكە رىياسەتچىلىك قىلدى. ئۇ سۆزىدە، د ئۇ ق نىڭ قۇرۇلۇشى ئۈچۈن ھەسسىلەر قاتقان ميۇنخېندىكى ئۇيغۇر جامائىتىگە قۇرۇلتاي نامىدىن رەھمەتلىرىنى بىلدۈردى.

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى ئېچىلىش نۇتقىنى سۆزلىدى. دولقۇن ئەيسا ئەپەندىدىن كېيىن سۆزگە تەكلىپ قىلىنغان د ئۇ ق نىڭ سابىق رەئىسى ۋە قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى بولغان ئەركىن ئالىپتېكىن ئەپەندى سەھنىگە چىقىپ، د ئۇ ق نىڭ قۇرۇلۇش تارىخى ھەققىدە قىسقىچە مەلۇماتلار بېرىپ ئۆتتى. ئەركىن ئالىپتېكىن ئەپەندىدىن كېيىن «ئىلھام توختى گۇرۇپپىسى» نىڭ رەئىسى ئەنۋەرجان ئەپەندى قۇرۇلتايغا تەكلىپلىرىنى سۇندى.

تەپسىلاتى...

«تۈرك فېدېراتسىيونى» يىغىنىدا «جازا لاگېرلىرى» مەسىلىسى مۇھاكىمە قىلىندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق رەھبەرلىرى ياۋروپادىكى تۈرك تەشكىلاتلىرىنىڭ بىرلەشمىسى ھېسابلىنىدىغان «تۈرك فېدېراتسىيونى» دەپ ئاتالغان تۈرك تەشكىلاتىنىڭ يىغىنىغا تەكلىپ بىلەن قاتنىشىپ، «جازا لاگېرلىرى» مەسىلىسى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى توغرىسىدا مەلۇماتلار بەردى.

23-فېۋرال د ئۇ ق تەرىپىدىن تەشكىللەنگەن 6 كىشىلىك بىر گۇرۇپپا ۋەكىل «تۈرك فېدېراتسىيونى» تەشكىلاتىنىڭ تەكلىپى بىلەن گېرمانىيەنىڭ كارلسرۇھە شەھىرىگە بېرىپ، «جازا لاگېرلىرى» مەسىلىسى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتى توغرىسىدا مەلۇماتلار بەرگەن.

بۇ يىغىنغا قاتناشقان د ئۇ ق تەتقىقات كومىتېتى مۇدىرى ئەنۋەر ئەخمەت ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، يىغىنغا 15 تۈرك تەشكىلاتىدىن 800 ئەتراپىدا كىشى قاتناشقان.

يىغىندا «تۈرك فېدېراتسىيونى» رەھبەرلىرى ۋە ھەرقايسى تۈرك تەشكىلاتلىرىنىڭ مەسئۇللىرى سۆز ئېلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇر دىيارىدا تەسىس قىلغان جازا لاگېرلىرىنى قاتتىق ئەيىبلىگەن.

د ئۇ ق دىنىي ئىشلار كومىتېتى مۇدىرى، «شەرقىي تۈركىستان ئۆلىمالار بىرلىكى» نىڭ مۇئاۋىن رەئىسى تۇرغۇنجان ئالاۋۇدىن ئەپەندى سەھنىگە تەكلىپ قىلىنغاندا، ئۇ سۆزىنى ئالدى بىلەن تۈرك خەلقىنىڭ ئۇيغۇرلارغا بولغان ياردەم ۋە ھېسداشلىقلىرىغا رەھمەتلىرىنى بىلدۈرۈش بىلەن باشلىغان. ئۇ بۇ قېتىمقى يىغىن مۇناسىۋىتى بىلەن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغاندا، ئۇيغۇر ۋەكىللىرىنىڭ «تۈرك فېدېراتسىيونى» ۋە باشقا تۈرك تەشكىلاتلىرىنىڭ قىزغىن كۈتۈۋېلىشىغا، ئۇلارنىڭ بۇندىن كېيىن د ئۇ ق غا زور ياردەملەردە بولۇش ۋەدىلىرىگە ئېرىشكەنلىكىنى تىلغا ئالدى.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ھەر قايسى ھۆكۈمەتلەرنى ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىنىڭ پىكرى ئەركىنلىكىنى قوغداشقا چاقىردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 18‏-فېۋرال بايانات ئېلان قىلىپ، ھەر قايسى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرىنى ئۇيغۇرلارنىڭ پىكىر ۋە ئىلىم ئەركىنلىكىنى قوغداشقا چاقىرغان.

د ئۇ ق باياناتتا يېقىندىن بېرى ئۇيغۇرلارغا ئالاقىدار بەزى ئىلمىي پائالىيەتلەرنىڭ كاشىلىغا ئۇچراۋاتقانلىقىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلىۋاتقانلىقىنى ئەسكەرتىپ، بەزى غەرب دۆلەتلىرىدە خىتاي ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ ۋە دىپلوماتلىرىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى كىشىلىك ھوقۇق كرىزىسى ھەققىدە دوكلات بەرگەن ئۇيغۇر پائالىيەتچى ھەم تەتقىقاتچىلارغا پاراكەندىچىلىك سېلىش ۋە كاشىلا قىلىش ۋەقەلىرىنىڭ يۈز بەرگەنلىكىنى تەكىتلىگەن.

11‏-فېۋرال كۈنى كانادادىكى ئۇيغۇر پائالىيەتچى رۇقىيە تۇردۇش كانادانىڭ مەك-ماستېر ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى مۇسۇلمان ئوقۇغۇچىلىرىغا ئۇيغۇرلار ھەققىدە دوكلات بەرگەندە بىر خىتاي ئوقۇغۇچىنىڭ كاشىلىسى ھەم ھاقارىتىگە ئۇچرىغان.

بەزى تاراتقۇلاردا بۇ ۋەقەگە خىتاي كونسۇلخانىسىنىڭ قول تىققانلىقى ۋە خىتاي ئوقۇغۇچىلىرىغا كۆرسەتمە بەرگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن ئىدى. د ئۇ ق باياناتتا، مەك-ماستېر ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى ۋەقەنىڭ بىردىنبىر ھادىسە ئەمەسلىكنى، بۇنىڭدىن بۇرۇنمۇ فىرانسىيەنىڭ سراسبورگ، ئامېرىكىنىڭ دۈك ئۇنىۋېرسىتېتلىرىدا ئۆتكۈزۈلگەن پائالىيەتلەر خىتايلار تەرىپىدىن كاشىلىغا ئۇچرىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

باياناتتا يەنە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى دولقۇن ئەيسانىڭ سۆزى نەقىل كەلتۈرۈلۈپ، «جىددىي تېمىلارنى ھېچقانداق پاراكەندىچىلىككە، تەقىبلەشكە ۋە ئۆچ ئېلىشقا ئۇچرىماي، ئوچۇق ئاشكارا، ئىجابىي مۇنازىرە قىلىش ئەركىن ۋە باراۋەر بىر جەمئىيەتنىڭ ئاساسىدۇر» دېيىلگەن. 

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەھبەرلىرى ئامېرىكىدىكى ئۇيغۇر جامائىتى بىلەن سۆھبەتتە بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەڭ چوڭ ۋە نوپۇزلۇق تەشكىلاتى بولغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ مۇناسىۋەتلىك رەھبەرلىرى ياۋروپادىكى بىر قىسىم دۆلەتلەردە ۋە باشقا جايلاردا ئۇيغۇر جامائىتى بىلەن ئۇچرىشىپ تۈرلۈك سۆھبەتلەردە بولۇپ كەلگەن ئىدى. يېقىندا ئامېرىكا ئۇيغۇر بىرلەشمىسى د ئۇ ق نىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىمنىڭ خىزمەت زىيارىتى ئۈچۈن ئامېرىكىغا كەلگەنلىكىدىن پايدىلىنىپ، د ئۇ ق رەھبەرلىرىنىڭ تۇنجى قېتىملىق ئۇيغۇر جامائىتى بىلەن ئۇچرىشىش ۋە سۆھبەتلىشىش پائالىيىتىنى تەشكىللىدى.

شەنبە كۈنى چۈشكە ئورۇنلاشتۇرۇلغان بۇ قېتىمقى ئۇچرىشىش پائالىيىتى ئامېرىكا ئۇيغۇر بىرلەشمىسىنىڭ باشقا پائالىيەتلىرىگە ئوخشاشلا ئالدى بىلەن «شەرقىي تۈركىستان دۆلەت مارشى» بىلەن باشلاندى. پائالىيەتكە كەلگەن ئۇيغۇر جامائىتى بىردەك ئورۇنلىرىدىن تۇرۇپ، ئاي-يۇلتۇزلۇق بايراققا ھۆرمەت بىلدۈردى.

دۆلەت مارشىدىن كېيىن د ئۇ ق ئىجرائىيە تەپتىشى ئابلىكىم ئىدرىس ۋەتەن ۋە مىللەتنىڭ ھۆرلۈكى ئۈچۈن ھازىرغا قەدەر ئەزىز جانلىرىنى پىدا قىلغان شېھىتلارنىڭ روھىغا ئاتاپ خەتمە-قۇرئان قىلدى. شۇنىڭدەك ئۇنىڭ دۇئاغا قول كۆتۈرۈشى بىلەن جامائەت بىرلىكتە دۇئا قىلىپ ئۇيغۇرلارنىڭ ئازادلىقى ھەمدە نۆۋەتتىكى تۈرلۈك مۈشكۈلاتلارغا ئاسانچىلىق بولۇشنى تىلىدى. 

تەپسىلاتى...