د ئۇ ق نىڭ «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» غا ئېرىشىشى خىتايغا بولغان بېسىمنىڭ كۈچىيىدىغانلىقىدىن دېرەك بېرەمدۇ؟

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى خەلقئارادا كۈنتەرتىپكە كەلگەن 2018-يىلى 8-ئايدىن باشلاپ تۈرك ۋە ئىسلام دۇنياسىدىن يېتەرلىك دەرىجىدە سادا چىقمايۋاتقانلىقىغا قارىماي ئامېرىكانىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلىرى بۇ مەسىلىنى ئىزچىل تىلغا ئېلىپ كەلمەكتە. ئۇيغۇرلار ۋە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى ئامېرىكادىكى س ن ن، «نيۇيورك ۋاقتى گېزىتى»، «ۋاشىنگتون پوچتىسى» گېزىتى قاتارلىق داڭلىق ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭ دائىملىق تېمىسىغا ئايلىنىۋاتقان بىر چاغدا ئۇيغۇرلارنىڭ مۇھاجىرەتتىكى ۋەكىللىك ئورگىنى بولغان د ئۇ ق يەنە شۇ ئامېرىكادا «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» نى تاپشۇرۇپ ئالدى. بۇندىن ھەپتىلەر ئىلگىرى خىتاي تۈرمىسىدىكى ئۇيغۇر ئۆكتىچى زىيالىيسى ئىلھام توختى ئامېرىكانىڭ «ئەركىنلىك مۇكاپاتى» غا نائىل بولغان ئىدى.

د ئۇ ق نىڭ 6-ئاينىڭ 4-كۈنى ئامېرىكا دېموكراتىيىنى ئىلگىرى سۈرۈش فوندىنىڭ 2019-يىللىق «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» غا ئېرىشكەنلىكى ئەلۋەتتە، مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنى سۆيۈندۈرۈپلا قالماي، خەلقئارا ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنىڭمۇ جىددىي دىققىتىنى تارتقان. بۇ يىغىنغا ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى ئەزالىرىنىڭ قاتنىشىشى، بولۇپمۇ پالاتا رەئىسى نەنسى پېلۇسى خانىمنىڭ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن د ئۇ ق نى تەبرىكلىشى خەلقئارانىڭ تېخىمۇ قىزىقىشىنى قوزغىغان بىر تېمىغا ئايلاندى.

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» مۇھاكىمە يىغىنىنىڭ ئېچىلىش مۇراسىمى ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) نىڭ ساھىبخانىلىقىدىكى «ئۇيغۇر ھەپتىلىكى» نىڭ بىر مۇھىم مەزمۇنى ئىككى كۈن داۋام قىلىدىغان «خىتايدىكى ياۋۇزلۇقلارغا قارشى تۇرايلى: ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان بۆھرانغا دۇنيانىڭ ئىنكاسى» تېمىسىدىكى ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنىدۇر. بۇ قېتىملىق يىغىننىڭ تۇنجى كۈنىدىكى ئېچىلىش مۇراسىمى 6-ئىيۇن كۈنى چۈشتىن بۇرۇن ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدە ئۆتكۈزۈلدى.

ئېچىلىش مۇراسىمى د ئۇ ق نىڭ ھەر قېتىمقى پائالىيەتلىرىدەك ئالدى بىلەن «شەرقىي تۈركىستان مارشى» دىن باشلاندى. مارش مۇزىكىسى قويۇلغاندا زالدىكى ھەممەيلەن ئورنىدىن تۇرۇپ قوللىرىنى يۈرەكلىرىگە باسقان ھالدا مارشقا ھۆرمەت بىلدۈردى. يىغىن سەھنىسىگە يانداشتۇرۇپ ئېسىلغان ئامېرىكا ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ دۆلەت بايراقلىرى، شۇنىڭدەك ئۇنىڭغا قوشۇمچە قىلىپ تىكلەنگەن د ئۇ ق نىڭ خاس بەلگىسى يىغىننىڭ ھەيۋىتىنى تېخىمۇ ئاشۇرغان ئىدى.

تەپسىلاتى...

دېموكراتىيەنى ئالغا سۈرۈش فوندىنىڭ 2019-يىللىق «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» د ئۇ ق غا بېرىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

دېموكراتىيەنى ئىلگىرى سۈرۈش فوندىنىڭ ئۆتكەن يىللاردىن بۇيان تارقىتىپ كېلىۋاتقان «دېموكراتىيە مۇكاپاتى» نى 2019-يىلى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق)، خىتايغا ياردەم تەشكىلاتى، تىبەت ھەرىكىتى ئىنستىتۇتى قاتارلىق گۇرۇپپىلارغا بىرلىكتە تەقدىم قىلىدىغانلىقى ھەققىدىكى خەۋەر مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنى تولىمۇ سۆيۈندۈرگەن ھادىسىلەرنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. دېموكراتىيەنى ئىلگىرى سۈرۈش فوندىنىڭ بۇ ھەقتىكى ئېلانىدا مۇنداق دېيىلىدۇ: «خىتاي كومپارتىيەسى ئۆزىنىڭ دۆلەت چېگراسى ئىچىدە كىملىك ۋە قارشى پىكىرنى تۈپ يىلتىزىدىن يوق قىلىش قوراللىرىنى ئۈزلۈكسىز تۈردە مۇكەممەللەشتۈرۈپ ماڭماقتا. بۇنىڭ بىلەن دىنىي ۋە مىللىي گۇرۇپپىلار يەكلىنىپ، خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئاساسلىق ھۇجۇم نىشانلىرىغا ئايلىنىپ قالدى. شۇ سەۋەبتىن 1989-يىلى تيەنئەنمېن مەيدانىدا يۈز بەرگەن قىرغىنچىلىقنىڭ 30 يىللىق خاتىرىسىدە بىز بۇ مۇكاپاتنى ئاشۇ تەشكىلاتلارغا تەقدىم قىلماقچىمىز».

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق ئۇيغۇرلارنىڭ رامىزان ئېيى مەزگىلىدە داۋاملىق زىيانكەشلىككە ئۇچراۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

د ئۇ ق 3-ئىيۇن كۈنى مەخسۇس بايانات ئېلان قىلىپ، پۈتۈن دۇنيادىكى مۇسۇلمانلارنىڭ خاسىيەتلىك روزا ھېيتىنى بىرلىكتە كۈتۈۋېلىشىغا سەمىمىي تىلەكداشلىق بىلدۈردى. شۇنداقلا «دۇنيا مۇسۇلمانلىرىنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ قاتمۇ-قات دىنىي زىيانكەشلىكىگە ئۇچراۋاتقان ھەمدە روزا ھېيتنى تەبرىكلەشتىنمۇ چەكلىنىۋاتقان شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرلارنى ئۇنتۇپ قالماسلىقىنى سورايمىز» دەپ كۆرسەتتى.

تەپسىلاتى...

«تيەنئەنمېن ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتى» ئۇيغۇر ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنى ئەسلەتتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

«تيەنئەنمېن ۋەقەسى» نىڭ 30 يىللىقى ئۈرۈمچىدە يۈز بەرگەن ئۇيغۇر ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلار ھەرىكىتىنىڭ 31-34 يىللىقىنى ئەسلەتتى.

1989-يىلى 6-ئاينىڭ 4-كۈنى بېيجىڭدا يۈز بەرگەن «تيەنئەنمېن ۋەقەسى» نىڭ 30 يىللىقىنى خاتىرىلەش پائالىيەتلىرىنىڭ دۇنيانىڭ ھەرقايسىي جايلىرىدا ئوخشىمىغان شەكىللەردە خاتىرىلىنىۋاتقانلىقى، ھەتتا خىتايدا قاتتىق قامالغا قارىماي 60 تىن ئارتۇق شەھەردە بۈگۈن خاتىرىلەش پائالىيەتلىرىنىڭ ئۆتكۈزۈلگەنلىكى مەتبۇئاتلاردا ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەھبەرلىرى ئامېرىكا دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىقىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارى بىلەن كۆرۈشتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

31-ماي كۈنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ۋە ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ دىرېكتورى ئۆمەر قانات ئەپەندىلەر ئامېرىكا دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىقىنىڭ ئاسىيا-تىنچ ئوكيان ئىشلىرىغا مەسئۇل ياردەمچى مىنىستىرى راندال شرايۋېر (Randall Schriver) بىلەن كۆرۈشتى.

بۇ قېتىملىق كۆرۈشۈشتە دولقۇن ئەيسا ۋە ئۆمەر قانات ئەپەندى ئۇيغۇر دىيارىدىكى ئۇيغۇر تۇتقۇنلارنىڭ سانىنىڭ ئۈچ مىليوندىن ئېشىپ كەتكەنلىكى، ئۇلارنىڭ تۈركۈملەپ خىتاينىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىگە يۆتكىلىۋاتقانلىقى خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرىغا ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ۋە باشقا قوشنا دۆلەتلەرنىڭ تەدبىر قوللىنىشى لازىملىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى دۆلەتسىز ئەھۋال ئاستىدا تۇرۇۋاتقان ئۇيغۇر ئاياللىرى ۋە بالىلىرىغا چىقىش يولى بېرىش ھەققىدىكى تەلەپلىرىنى ئېيتقان.

تەپسىلاتى...

روشەن ئابباس: «ئۇيغۇرلار: خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرى ئۈنسىز دۇنيادا»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا ھۆكۈمىتى يېقىندىن بۇيان ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتىگە يېقىندىن كۆڭۈل بۆلۈپ، ئۇنىڭ خەلقئارادا كۈنتەرتىپكە كېلىشى ئۈچۈن زور تىرىشچانلىقلارنى كۆرسىتىۋاتقان بىر مەزگىلدە، ئاۋسترىيەنىڭ پايتەختى ۋىيېننا شەھىرىدىكى ئامېرىكا ئەلچىخانىسى 28-ماي ئۇيغۇر ۋەزىيىتى تونۇشتۇرۇلغان بىر دوكلات بېرىش يىغىنى ئۇيۇشتۇردى.

مەزكۇر يىغىنغا مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇر ئاۋسترىيەدە تۇرۇشلۇق ئامېرىكا ئەلچىخانىسىنىڭ فەيسبوك بېتىدە ئېلان قىلىنغان بولۇپ، بۇ ئاۋسترىيەدىكى «ئامېرىكا مەدەنىيەت سارىيى» دا ئېچىلغان. بۇنىڭغا ئامېرىكادىكى «ئۇيغۇر ھەرىكىتى» تەشكىلاتىنىڭ دىرېكتورى روشەن ئابباس خانىم قاتناشقان ۋە «ئۇيغۇرلار: خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرى ئۈنسىز دۇنيادا» دېگەن تېمىدا دوكلات بەرگەن.

تەپسىلاتى...

«ئوسلو ئەركىنلىك مۇنبىرى» دە ئۇيغۇرلار مەسىلىسى تونۇشتۇرۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

باش شتابى نيۇ-يورك شەھىرىدىكى «كىشىلىك ھوقۇق فوندى» 2009-يىلىدىن بۇيان ئوسلو شەھىرىدە يىلدا بىر قېتىم «ئوسلو ئەركىنلىك مۇنبىرى» يىغىنى ئېچىپ كېلىۋاتقان بولۇپ، يىغىندا نۇقتىلىق قىلىپ كىشىلىك ھوقۇقنىڭ ئاياق-ئاستى بولۇشى، ھاكىممۇتلەق ھۆكۈمەتلەرنىڭ ئەڭ يېقىنقى ئەھۋالىغا قاراپ چىقىش قاتارلىق مەسىلىلەر مۇھاكىمە قىلىنىدۇ.

27-مايدىن 29-مايغىچە ئېچىلىدىغان بۇ يىللىق يىغىن لەرزان مۇزىكا ساداسى ئىچىدە باشلاندى. ئىنسانىي مۇھەببەتنىڭ ئۇلۇغلۇقى ۋە دۇنيانىڭ گۈزەللىكى تولىمۇ نەپىسلىك بىلەن زىچ جىپسىلاشقان كۈي زالدىكى كىشىلەرنىڭ يۈرەك تارىنى قاتتىق چەككەنلىكى ئولتۇرغانلارنىڭ چىراي ئىپادىلىرىدىن مانا مەن، دەپلا چىقىپ تۇراتتى. 

تەپسىلاتى...

روشەنگۈل تاشمەمەت: ئېرىم ئۆمەربەك ئازاد بولدى ئەمما ئىنىم ۋە ئوغلۇم ئائىلىسى بويىچە لاگېرغا قاماقلىق

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

لاگەر شاھىتى ئۆمەر بېكەلىنىڭ ئايالى روشەنگۈل تاشمەمەتنىڭ ئوغلى ۋە ئىنىسى ئائىلىسى بويىچە لاگېرلارغا قاماقلىق ئىكەن.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ لاگېرلىرىنىڭ ئىچكى ئەھۋالىنى دۇنياغا ئاشكارىلىغان پائالىيەتچى ئۆمەربەك ئېلىنىڭ ئايالى روشەنگۈل خانىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، قازاقىستان پۇقراسى بولغان ئېرى ئۆمەر بەكئەلى 2017-يىلى لاگېرغا قامالغاندىن كېيىن ئۇزۇن مەزگىللىك سۈرۈشتۈرۈش نەتىجىسىدە 2018-يىلى لاگېردىن قويۇپ بېرىلىپ قازاقىستانغا قايتۇرۇلغان بولسىمۇ، ئەمما ئۆمەر بېكئەلى بىلەن ئوخشاش مەزگىلدە تۇتقۇن قىلىنغان ئوغلى ئېلى تاشمۇمەت ۋە ئىنىسى شىرمۇھۇھەممەت ئائىلىسى بويىچە ئىككى يىلدىن بۇيان لاگېرلارغا قاماقلىق ئىكەن، شۇنىڭدەك ئۇنىڭ غۇلجىدا بېقىمسىز قالغان ياشانغان ئانىسىنىڭ ئەھۋالىمۇ مەلۇم ئەمەس ئىكەن. ئۆمەر بېكەلى ئەپەندىمۇ زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ، «بۇ ئائىلىنىڭ بېشىغا كەلگەن ئېغىر قىسمەتلەر پۈتكۈل شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ بېشىغا كەلگەن ئورتاق پاجىئە» دەپ تەكىتلىدى.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى: «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقىنى ‹تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش› كۈرىشى ئەمەس، بەلكى بىر يىرگىنچلىك باستۇرۇش»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ خەلقئارا دىنىي ئەركىنلىككە مەسئۇل ئالاھىدە ئەلچىسى سام بروۋنبەك ۋە ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش بۆلۈمىگە مەسئۇل ئالاھىدە ئەلچى نەيسان سەيلس 22-ماي كۈنى «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقىنى ‹تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش› كۈرىشى ئەمەس، بەلكى بىر يىرگىنچلىك باستۇرۇش» سەرلەۋھىلىك بىرلەشمە ماقالىسىنى ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» دېگەن خەلقئاراۋى ئاتالغۇنى سۇيىئىستېمال قىلىپ كەلگەنلىكىنى قاتتىق ئەيىبلىدى.

تەپسىلاتى...