كېرىيە ھېيتگاھ جامەسىنىڭ شىمالىي ئىشىكىنىڭ چېقىۋېتىلگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

كېرىيە ناھىيەسىدىكى ھېيتگاھ جامەسى ئۇيغۇر رايونىدىكى تارىخىي ئەڭ ئۇزۇن، كۆلىمى چوڭ ۋە مەدەنىيەت يادىكارلىق قىممىتى زور بولغان مەسچىتلەرنىڭ بىرى بولۇپ، چەتئەل تاراتقۇلىرىدا 800 يىللىق مەزكۇر جامەنىڭ يېقىندا غايىب بولغانلىقى، ئۇنىڭ چېقىۋېتىلگەن بولۇشى مۇمكىنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن ئىدى. بۇ خەۋەرنى ئەڭ بۇرۇن كانادادىكى خىتاي پائالىيەتچى شان جاڭ ئوتتۇرىغا قويغان. لېكىن يېڭى بايقالغان ئۇچۇرلاردا، جامەنىڭ ئاساسى زالىنىڭ ساق ئىكەنلىكى، پەقەت ئۇنىڭ 1990‏-يىللىرىدا قايتا سېلىنغان شىمالىي ئىشىكىنىڭ چېقىۋېتىلگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە.

شاۋېن جاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى لاگېرلارنى كۆزىتىپ كېلىۋاتقان چەتئەلدىكى خىتاي كۆزەتكۈچى بولۇپ، ئۇ 2‏-ئاپرېل كۈنى گۇگىل يەر شارى سۈنئىي ھەمراھ سۈرەتلىرىنى تەكشۈرۈپ، كېرىيەدىكى ھېيتگاھ جامەسىنىڭ غايىب بولغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن.

لېكىن شاۋېن جاڭ 23‏-ئاپرېل كۈنى ئىجتىمائىي تاراتقۇدا مەزكۇر جامە ھەققىدىكى ئەڭ يېڭى تەكشۈرۈش نەتىجىسىنى ئېلان قىلدى. ئۇنىڭ ئىلگىرى سۈرۈشىچە، كېرىيە ھېيتگاھ جامەسىنىڭ پۈتۈنلەي چېقىۋېتىلگەنلىكى ھەققىدىكى ئۇچۇر توغرا ئەمەسكەن. ئۇ، كېرىيە ھېيتگاھ جامەسىنىڭ ئاساسى ئىبادەت زالى چېقىلمىغانلىقى، لېكىن ئۇنىڭ شىمالىي ئىشىكىنىڭ 2018‏-يىلى 5‏-ئايدىن بۇرۇن چېقىۋېتىلگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن.

تەپسىلاتى...

ياۋروپا پارلامېنتى: «لاگېرلاردىكى تۇتقۇنلارنى دەرھال ۋە شەرتسىز قويۇپ بېرىشكە چاقىرىمىز»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ياۋروپا پارلامېنتى 18‏-ئاپرېل كۈنى مۇتلەق كۆپ ئاۋازنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن قارار لايىھەسى ماقۇللاپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنى ئۇيغۇر رايونىدىكى يىغىۋېلىش لاگېرلىرىنى تاقاشقا، تۇتقۇنلارنى قويۇپ بېرىشكە شۇنىڭدەك ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ تىل، مەدەنىيەت، دىنىي ئېتىقاد، سۆز ئەركىنلىكى ۋە باشقا تۈپ كىشىلىك ھەق-ھوقۇقلىرىغا ھۆرمەت قىلىشقا چاقىرغان.

قارار لايىھەسىدە ئۇيغۇر، قازاق، تىبەت، خرىستىيان ۋە باشقا ئېتنىك ھەم دىنىي گۇرۇھلارنىڭ ئەھۋالىدىن قاتتىق ئەندىشە قىلىۋاتقانلىقى ئەسكەرتىلىپ، «خىتاي ھۆكۈمىتىنى ئۇيغۇر، قازاق ۋە تىبەتلەرنى گۇناھسىز، سوتسىز ياكى ھېچقانداق جىنايەت ئارتىلماي خالىغانچە تۇتقۇن قىلىش قىلمىشلىرىغا خاتىمە بېرىشكە، بارلىق لاگېرلارنى ياكى تۇتۇپ تۇرۇش مەركەزلىرىنى تاقاشقا، تۇتقۇنلارنى دەرھال ۋە شەرتسىز قويۇپ بېرىشكە چاقىرىمىز» دېيىلگەن.

تەپسىلاتى...

ئەدلىيە خادىمى: «خوتەندىكى 800 دەك ئوقۇغۇچىسى بار بىر مەكتەپتە 300 نەچچە ئوقۇغۇچىنىڭ ئاتا-ئانىسى بىراقلا تەربىيەلەشتە»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مۇخبىرىمىزنىڭ يىغىۋېلىش لاگېرلىرىنىڭ تەسىرى ھەققىدە ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا ئەھۋالدىن خەۋەردار كىشىلەردىن بىرى خوتەندە پۈتۈن مەكتەپلەرنىڭ ئاتالمىش «پەرىشتىلەر مەكتىپى» گە ئايلىنىپ كەتكەنلىكىنى بايان قىلىش ئارقىلىق نۆۋەتتە يىغىۋېلىش لاگېرىغا سولىنىۋېلىنغان كىشىلەر سانىنىڭ مۆلچەرلىنىۋاتقاندىنمۇ كۆپ ئىكەنلىكىنى ئىشارەت قىلدى. مۇخبىرىمىزنىڭ تېلېفونىنى قوبۇل قىلغان بىر ئەدلىيە خادىمى خوتەننىڭ 800 دەك ئوقۇغۇچىسى بار بىر تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتىپىدىكى 300 نەچچە ئوقۇغۇچىنىڭ ئاتا-ئانىسىنىڭ بىراقلا «تەربىيەلەش» كە ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى، شۇ سەۋەبتىن ئاتا-ئانىسىز قالغان بۇ ئوقۇغۇچىلارنىڭ مەكتەپتە يېتىپ ئوقۇۋاتقانلىقىنى ئاشكارىلىدى. 

تەپسىلاتى...

جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش» يىغىنىدا ئوتتۇرىغا قويۇلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

فىرانسىيە پايتەختى پارىژدا چاقىرىلغان «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش» يىغىنىغا دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەھبەرلىرىمۇ قاتناشقان.

17-ئاپرېل باشلانغان، 19-ئاپرېل ئاخىرلىشىدىغان «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش» يىغىنى فىرانسىيەنىڭ پارىژ شەھىرىدىكى ئىستىراھەت (خولىدەي ئىن) مېھمانخانىسىدا ئۆتكۈزۈلمەكتە. مەزكۇر يىغىننى «ياۋروپادا ئىرقچىلىققا قارشى تۇرۇش ھەرىكىتى تەشكىلاتى» تەشكىللىگەن. يىغىنغا دۇنيانىڭ ھەرقايسى ئەللىرىدە ئىرقچىلىققا قارشى ئاكتىپ پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان 20 دىن ئارتۇق خەلقئارالىق تەشكىلاتلار قاتارىدا د ئۇ ق مۇ تەكلىپ قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق نىڭ خەلقئارا مالىيە تېررورلۇق ساندانىنىڭ قارا تىزىملىكىگە كىرگۈزۈپ قويۇلۇشى قاتتىق تەنقىدكە ئۇچرىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خەلقئارا مالىيە مۇلازىمەت شىركىتى‏ – «رىفىنىتىف» نىڭ دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ ئاز دېگەندە 3 نەپەر پائالىيەتچىسىنى «دۇنيا نازارەت مالىيە ساندانى» نىڭ تېررورلۇق قارا تىزىملىكىگە كىرگۈزۈپ قويغانلىقى مەلۇم بولدى.

مەركىزى لوندوندىكى خەلقئارا مالىيە مۇلازىمەت شىركىتى‏ – «رىفىنىتىف» دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ ئاز دېگەندە 3 نەپەر پائالىيەتچىسىنى ئۇنىڭ قارمىقىدىكى «دۇنيا نازارەت مالىيە ساندانى» نىڭ تېررورلۇق قارا تىزىملىكىگە كىرگۈزۈپ قويۇپ، ئۇلارغا نۇرغۇن كاشىلا پەيدا قىلغانلىقى مەلۇم بولدى. «ئوتتۇرا شەرق كۆزى» ناملىق تور گېزىتىنىڭ 15‏-ئاپرېل ئاشكارىلىشىچە، دۇنيادىكى نۇرغۇن چوڭ بانكىلار «دۇنيا نازارەت مالىيە ساندانى» تەمىنلىگەن خەۋپسىزلىك ئانالىزى ۋە تېررورلۇق قارا تىزىملىكىنى ئىشلەتكەچكە بۇ دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ مەسئۇللىرىنىڭ خەلقئارا پۇل مۇئامىلە ئىشلىرىنى توسقۇنلۇققا ئۇچراتقان.

تەپسىلاتى...

«نيۇ-يورك ۋاقتى گېزىتى» خىتايدىكى كامېرالارنىڭ مەخسۇس ئۇيغۇرلارنى پەرقلەندۈرۈش ئىقتىدارىغا ئىگە ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدە لاگېر تۈزۈمىنى يولغا قويۇپ، 800 مىڭدىن 2 مىليونغىچە بولغان ئۇيغۇر ۋە باشقىلارنى قامىغانلىقى خەلقئارادا كۈچلۈك تەنقىدكە ئۇچراۋاتقان بىر مەزگىلدە، «نيۇ-يورك ۋاقتى گېزىتى» خىتايدىكى بىخەتەرلىك كامېرالىرى بىلەن بىرلەشتۈرۈلگەن چىراي پەرقلەندۈرۈش تېخنىكاسىنىڭ مەخسۇس ئۇيغۇرلارنى پەرقلەندۈرۈش ئىقتىدارىغا ئىگە ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ئىرقىي كەمسىتىش سىياسەتلىرىنىڭ قايسى دەرىجىگە يەتكەنلىكىنى يەنىمۇ ئېنىق ئاشكارىلاپ بەرگەن بۇ ماقالە ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن كۈچلۈك ئىنكاس قوزغىدى.

«نيۇ-يورك ۋاقتى گېزىتى» بۇ خەۋەرنى خىتايدىكى مەزكۇر تېخنىكا بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك كىشىلەر بىلەن مەخپىي ھالدا ئۆتكۈزگەن سۆھبەتلىرى ۋە شۇنداقلا كامېرالاردا خاتىرىلەنگەن سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسەن يازغان. ئۇلارنىڭ بايان قىلىشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارنى نازارەت ۋە كونترول قىلىش ئۈچۈن ناھايىتى كەڭ كۆلەملىك ۋە مەخپىي بولغان ئىلغار تىپلىق چىراي پەرقلەندۈرۈش تېخنىكاسى قوللانماقتىكەن. «نيۇ-يورك ۋاقتى گېزىتى» نىڭ مۇتەخەسسىسلەردىن نەقىل كەلتۈرۈشىچە، بۇ، ھازىرغىچە دۇنيا مىقياسىدا بىر ھۆكۈمەتنىڭ سۈنئىي ئىدراك تېخنىكاسىنى مەقسەتلىك ھالدا ئىرقىي كىملىكنى پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن ئىشلەتكەنلىكىگە ئائىت ئاشكارىلانغان تۇنجى ۋەقە بولۇپ ھېسابلىنىدىكەن. 

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەھبەرلىرى گېرمانىيە يەھۇدىيلار جامائىتىگە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئاڭلاتتى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدىكى يەھۇدىيلار جامائىتى گېرمانىيەدە سىياسىي، ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي ساھەلەردە زور تەسىرى بولغان تەشكىلاتتۇر.

12-ئاپرېل د ئۇ ق رەھبەرلىرى مەركىزى ميۇنخېندا بولغان گېرمانىيە يەھۇدىيلار جامائىتى تەشكىلاتىنىڭ باش ئورگىنىنى زىيارەت قىلىپ، خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا تەسىس قىلغان جازا لاگېرلىرى ۋە ئۇنىڭدا داۋام قىلىۋاتقان ئېغىر زۇلۇملارنى ئاڭلاتقان.

تەپسىلاتى...

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئامېرىكادا بىر نەچچە چوڭ ئۇچرىشىشلاردا بولدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

6-ئاپىرىلدىكى بۈيۈك نامايىش ئۈچۈن ئامېرىكىغا كەلگەن دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى دولقۇن ئەيسا نامايىشتىن كېيىن ئامېرىكىدا يەنە بىر نەچچە چوڭ ئۇچرىشىشلاردا بولدى.

بۇلارنىڭ بىرى ئۇ، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئىجرائىيە كومىتېتى رەئىسى ئۆمەر قانات بىلەن بىللە ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ جەنۇبىي ۋە مەركىزىي ئاسىيا ئىشلىرىغا مەسئۇل مۇئاۋىن مىنىستىرى ئەلىس ۋەللس خانىم بىلەن ئۆتكۈزگەن ئۇچرىشىش.

تەپسىلاتى...

43 نەپەر ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسى ئەزاسى ترامپ ھۆكۈمىتىدىن ئۇيغۇر مەسىلىسىدە ئەمەلىي ھەرىكەت قوللىنىشنى تەلەپ قىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدا 800 مىڭدىن 2 مىليونغىچە ئىنساننى يېپىق تەربىيە لاگېرلىرىغا قاماپ، پۈتكۈل ئۇيغۇر رايونىنى قامال ئاستىغا ئېلىشىغا نىسبەتەن خەلقئارادىكى كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرىنىڭ ۋە دېموكراتىك ئەللەر ھۆكۈمەتلىرىنىڭ تەنقىد ۋە ئەندىشىلىرى بارغانسېرى كۈچەيمەكتە. مۇشۇنداق بىر مەزگىلدە ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىدىكى غوللۇق ئەزالاردىن ماركو رۇبىيو، تىم كەين، مىت رومنىي، بوب مەنەندېز قاتارلىق 24 نەپەر كېڭەش پالاتا ئەزاسى ۋە 19 نەپەر ئاۋام پالاتا ئەزاسى بىرلىكتە ئامېرىكا ھۆكۈمىتىدىن ئۇيغۇر ئېلىدىكى زۇلۇمغا قارشى ئەمەلىي ھەرىكەت قوللىنىشنى تەلەپ قىلدى. ئۇلار ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرى مايك پومپىيو، مالىيە مىنىستىرى ستىۋېن منۇچىن ۋە سودا مىنىستىرى ۋىلبۇر روسلارغا يوللىغان ئىمزالىق مەكتۇبىدا ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلار ۋە باشقا مۇسۇلمان مىللەتلەرگە قاراتقان لاگېر تۈزۈمىگە قارشى كۈچلۈك ۋە قەتئىي ھالدا ھەرىكەتكە ئۆتۈشنى تەلەپ قىلدى.

تەپسىلاتى...

ۋاشىنگتون شەھىرىدە «ئۇيغۇر ئەركىنلىك مارشى» تەنتەنىلىك ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئۇيغۇر جەمئىيىتى دۇچ كېلىۋاتقان زور تۇتقۇن ۋە سىياسىي باستۇرۇش ھەرىكىتى بارغانسېرى كۆپ ساھەنىڭ ھېسداشلىقىغا ئېرىشىۋاتقانلىقى مەلۇم. 6-ئاپرېل كۈنى ۋاشىنگتون شەھىرىنىڭ ئەڭ ئاۋات جايلىرىدىن بولغان «ھۆرىيەت مەيدانى» دا ئۆتكۈزۈلگەن «ئۇيغۇرلارنى قۇتقۇزايلى» تېمىسىدىكى بىرلەشمە يىغىلىش پائالىيىتىنى ئەنە شۇنىڭ جۈملىسىدىن دېيىشكە بولىدۇ.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى، ئامېرىكا ئۇيغۇر بىرلەشمىسى، ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى تەشكىلاتى، بىرما ۋەزىپە كۈچلىرى قاتارلىق تەشكىلاتلار بىرلىشىپ ئۇيۇشتۇرغان بۇ قېتىمقى بىرلەشمە يىغىلىش پائالىيىتىگە ۋاشىنگتون شەھىرى ۋە ئۇنىڭغا قوشنا جايلاردىكى ئۇيغۇر جامائىتى، كانادادىن كەلگەن يۈز نەچچە كىشىلىك ئۇيغۇر جامائىتى، شۇنىڭدەك ھەرقايسى مەسچىتلەر ئارقىلىق بۇ قېتىمقى يىغىلىشنىڭ ئېلانىنى ئاڭلاپ ئالايىتەن كەلگەن نەچچە يۈزلىگەن چەتئەللىك مۇسۇلمانلار بىرلىكتە ئىشتىراك قىلدى.

تەپسىلاتى...