ئولىۋىيا ئېنوس: «ئۇيغۇرلارنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنىشىغا ئامېرىكا تېخىمۇ قاتتىق تەدبىر قوللىنىشى لازىم!»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتى ‍ئۇيغۇر دىيارىدا ئىجرا قىلىۋاتقان مەجبۇرىي ئەمگەككە دائىر كۆپلىگەن مەلۇماتلارنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىغا ئەگىشىپ، ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ خىل «زامانىۋى قۇللار ئەمگىكى» مەسىلىسىگە تېخىمۇ قاتتىق ۋە كەسكىن مۇئامىلە قىلىشى ھەققىدە پىكىرلەر ئوتتۇرىغا قويۇلۇشقا باشلىدى.

ئامېرىكادىكى «مىراس فوندى» نىڭ تەتقىقاتچىسى ئولىۋىيا ئېنوسنىڭ 23-مارت كۈنى ئېلان قىلىنغان بۇ ھەقتىكى ماقالىسى مۇشۇ خىل چۇقانلارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ.

ئاپتور ماقالىسىدە ئاۋسترالىيە ئىستراتېگىيە ۋە سىياسەت ئىنستىتۇتى (ASPI) نىڭ ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى مەخسۇس دوكلاتىدىن مىسال ئالغان ھالدا نۆۋەتتە 80 مىڭدىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ خىتاي ئۆلكىلىرىگە يۆتكىلىپ مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنىۋاتقانلىقىنى، بۇلارنىڭ بىر قىسمىنىڭ «قايتا تەربىيىلەش» نامىدىكى لاگېرلاردىن قويۇپ بېرىلگەن كىشىلەر ئىكەنلىكىنى ئالاھىدە تەكىتلەيدۇ.

ماقالىدا ئولىۋىيا ئېنوس خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئاللىقاچان ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان «ئەمگەك ئارقىلىق تەربىيەلەش» شەكلىدىكى زورلۇق تەدبىرلىرىنى ئۇيغۇرلارغا تەتبىقلاش قىلمىشىنى ئەيىبلەپ: «خىتاينىڭ بۇ قىلمىشلىرى ئۇزۇندىن بۇيان مەلۇم بولۇۋاتقان بولۇپ، نۆۋەتتىكى لاگېر تۇتقۇنلىرىنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنىشى بۇ ھادىسىنىڭ مەڭگۈ تۈگىمەس بىر ئىشقا ئايلىنىپ قالغانلىقىدىن بېشارەت بەرمەكتە» دەپ كۆرسىتىدۇ. شۇنىڭدەك ھازىر ئاز دېگەندىمۇ خىتايدىكى 27 زاۋۇتتا دۇنياۋى شۆھرەتكە ئىگە 83 خىل ماركىدا ئىشلىنىۋاتقان مەھسۇلاتلارنىڭ دەل مۇشۇ خىل مەجبۇرىي ئەمگەك ئارقىلىق ۋۇجۇد كېلىۋاتقانلىقىنى تەكىتلەيدۇ.

تەپسىلاتى...

ۋاشىنگتون شەھىرىدە د ئۇ ق نىڭ تارماق ئىشخانىسى ئېچىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

يىللاردىن بۇيان مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇر داۋاسىنىڭ كىچىكلىكتىن زورىيىپ، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى كۆپلىگەن كىشىلەرگە تونۇشلۇق بولۇشتەك بىر دۇنياۋى سەۋىيەگە يېتىشىدە ھەرقايسى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋە پىداكارلىرىنىڭ ھارماي-تالماي داۋام قىلىپ كەلگەن پائالىيەتلىرى مۇھىم رول ئويناپ كەلمەكتە. شۇ قاتاردا گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن شەھىرىدىكى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) بۇ جەھەتتە ئەڭ ۋەزىپىلەرنى ئورۇنلاپ كېلىۋاتقان تەشكىلاتلارنىڭ بىرىدۇر.

د ئۇ ق ھازىرغا قەدەر ياۋروپا ۋە ئامېرىكادىكى ھۆكۈمەتلەرنىڭ بىردەك ئېتىراپ قىلىشىغا ئېرىشكەن مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەڭ ئالىي تەشكىلاتى بولۇش سۈپىتى بىلەن ئۇيغۇرلارنىڭ ھۆرلۈكى، دېموكراتىيە ۋە كىشىلىك ھەقلىرىنى تىنچ شەكىلدە قولغا كەلتۈرۈش، شۇ ئارقىلىق ئەڭ ئاخىرىدا ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزلىرى بەلگىلىشىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن كۈرەش قىلىپ كەلمەكتە. ئۆزلىرىنىڭ بۇ ھەقتىكى نىزامنامىسىدە بۇ ھەقتە «د ئۇ ق بىر خەلقئارالىق تەشكىلات بولۇپ، شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئىچى ۋە سىرتىدىكى بارلىق ئۇيغۇرلارنىڭ ئورتاق مەنپەئەتىگە ۋەكىللىك قىلىدۇ» دەپ كۆرسىتىلگەن بولۇپ، ئىزچىل ئۇيغۇر داۋاسىنىڭ كەلگۈسىگە ئۈمىد ۋە ئىشەنچ ئاتا قىلىپ كەلمەكتە. د ئۇ ق نىڭ بۇ جەھەتتىكى خىزمەتلىرىنىڭ يەنە بىر مۇۋەپپەقىيىتى ئامېرىكىنىڭ پايتەختى ۋاشىنگتون شەھىرىدە تارماق ئىشخانىسىنىڭ ئېچىلىشىدا ئەكس ئەتتى.

تەپسىلاتى...

دولقۇن ئەيسا: «خىتاي كومپارتىيەسى كورۇنا ۋىرۇسىدىنمۇ خەتەرلىك»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

مانخاتتاندا جەم بولغان ئۇيغۇر، تىبەت ۋە موڭغۇل قاتارلىق 8 تەشكىلات سەرخىللىرى خىتاينىڭ دۇنيا دېموكراتىيەسى ۋە كىشىلىك ھوقۇقىغا تەھدىت ئىكەنلىكىنى جاكارلاشتى. مەزكۇر يىغىلىشتا سۆز قىلغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى دولقۇن ئەيسا خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئىنسانىيەتكە كورونا ۋىرۇسىدىنمۇ خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.

دولقۇن ئەيسانىڭ رادىيومىزغا ئېيتىشىچە، مەزكۇر تەشكىلاتلار خىتاي كومپارتىيەسىگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن بىرلىك ۋە ئىتتىپاقلىقنى كۈچەيتىش ھەققىدە ۋەدىلەشكەن.

29-فېۋرال شەنبە كۈنى نيۇ-يورك شتاتىنىڭ مانخاتتان شەھىرىگە جايلاشقان خانتىر ئالىي مەكتىپىدە «خىتاي دۇنيا دېموكراتىيەسى ۋە كىشىلىك ھوقۇققا تەھدىت» دېگەن تېمىدا مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى.

بۇ پائالىيەتكە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا، تىبەت سۈرگۈن ھۆكۈمىتىنىڭ مەمۇرىي باشلىقى لوبساڭ سانگايدىن باشقا يەنە جەنۇبىي موڭغۇلىيە كىشىلىك ھوقۇق ئۇچۇر مەركىزى، تەيۋەن ئەركىنلىكنى قوغداش مەركىزى، خوڭكوڭ پائالىيەتچىلىرى ۋە باشقا بىر قانچە كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋەكىللىرىمۇ قاتناشتى.

ۋەكىللەر خىتايدا يۈرگۈزۈلۈۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە قارشى بىر-بىرلەپ ئۆزلىرىنىڭ مەيدانىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيەدە «گېرمانىيە شىركەتلىرى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتى» ناملىق يىغىن ئۆتكۈزۈلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

27-فېۋرال گېرمانىيەنىڭ خاننوۋېر شەھىرىدە «گېرمانىيە شىركەتلىرى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتى» ناملىق يىغىن ئۆتكۈزۈلگەن. يىغىننى ھاكىمىيەت بېشىدىكى پارتىيىلەردىن بىرى بولغان يېشىللار پارتىيەسى ئۇيۇشتۇرغان. مەخسۇس ئۇيغۇرلار ئۈچۈن تەشكىللەنگەن بۇ يىغىنغا گېرمانىيە پارلامېنتىنىڭ ئەزاسى ۋە ياۋروپا ئىشلىرى باياناتچىسى دراگوس پانسېسكۇ، ياۋروپا پارلامېنتىنىڭ ئەزاسى ۋىيولا فون كرامون قاتارلىقلار رىياسەتچىلىك قىلغان.

«گېرمانىيە شىركەتلىرى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ۋەزىيىتى» ناملىق بۇ يىغىنغا ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي ھەرىكىتىنى ئىزچىل قوللاپ كېلىۋاتقان مارگارېتا باۋزېنى ئۆز ئىچىگە ئالغان گېرمانىيە پارلامېنتىنىڭ بىر قىسىم مۇھىم ئەربابلىرى قاتناشقاندىن سىرت، گېرمانىيەدىكى بەزى نوپۇزلۇق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ ۋەكىللىرى، بەزى سودا شىركەتلىرىنىڭ خادىملىرى ھەم سىياسىي ئاكتىپلارمۇ قاتناشقان. ئۇيغۇرلارغا ۋاكالىتەن د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى يىغىندا دوكلات تەقدىم قىلىشقا تەكلىپ قىلىنغان.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلار مەسىلىسى ب د ت دا ۋە ئۇنىڭ ئالدىدا تونۇتۇلماقتا

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

24-فېۋرال ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 43-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنى جەنۋەدە باشلانغان كۈنى د ئۇ ق دەرھال ب د ت بىناسى ئالدىدا چوڭ چېدىر قۇرۇپ، رەسىم كۆرگەزمىسى ئارقىلىق خىتاينىڭ جازا لاگېرلىرى ۋە ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن ئېلىپ بېرىۋاتقان باستۇرۇش ھەرىكەتلىرىنى پاش قىلىش پائالىيىتىنى باشلىغان ئىدى.

بۇ پائالىيەتكە ئامېرىكا، تۈركىيە، بېلگىيە، گوللاندىيە، نورۋېگىيە، گېرمانىيە ۋە شىۋېتسارىيەدىن بىر بۆلۈڭ ئۇيغۇرلار كېلىپ قاتناشقان بولۇپ، بۈگۈن بىز ب د ت بىناسى ئالدىدىكى نەق مەيداندا پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ تۈرلۈك ئىنكاسلىرىنى تاپشۇرۇپ ئېلىش پۇرسىتىگە ئېرىشتۇق.

د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى بۇ رەسىم پائالىيىتىنى ئۇيۇشتۇرۇشتىكى مەقسەت ھەققىدە توختالغاندا، خىتاينىڭ ب د ت نى ئالداش ئۈچۈن يىللاردىن بۇيان تۈرلۈك چارىلەرگە مۇراجىئەت قىلىپ كەلگەنلىكىنى، شۇنداق بولۇشىغا قارىماي، جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنىڭ 2018-يىلى 8-ئاينىڭ 10-كۈنى مۇشۇ ب د ت دا ئۆتكۈزۈلگەن 93-نۆۋەتلىك ئىرقىي ئايرىمىچىلىققا قارشى تۇرۇش يىغىنىدا ئېتىراپ قىلىنىپ دۇنياغا جاكارلانغانلىقىنى تەكىتلىدى.

ئامېرىكادىن بۇ قېتىمقى پائالىيەت ئۈچۈن د ئۇ ق باش مەسلىھەتچىسى رىشات ئابباس، د ئۇ ق باش تەپتىشى ئابدۇلھېكىم ئىدرىس ھەمدە «ئۇيغۇر ھەرىكىتى» تەشكىلاتىنىڭ رەئىسى روشەن ئابباسلارمۇ كېلىپ قاتناشقان بولۇپ، ئابدۇلھېكىم ئىدرىسنىڭ بىلدۈرۈشىچە بۇ قېتىمقى جەنۋەدىكى پائالىيەتتە يالغۇز رەسىم كۆرگەزمىسىلا ئەمەس، بەلكى تېخىمۇ مۇھىمى ب د ت ئىچىدە ئېلىپ بېرىلغان سىياسىي پائالىيەتلەر بولغان.

تەپسىلاتى...

جەنۋەدىكى ب د ت بىناسى ئالدىدا خىتايغا قارشى فوتو سۈرەتلەر كۆرگەزمىسى باشلاندى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

2-ئاينىڭ 24-كۈنى ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 43-نۆۋەتلىك ئومۇمىي يىغىنى جەنۋەدە باشلانغان. 200 گە يېقىن دۆلەت ۋە رايوننىڭ ۋەكىللىرى قاتنىشىدىغان، 3 ھەپتە داۋام قىلىدىغان بۇ يىغىندا دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى مەسىلىلىرى كۆزدىن كۆچۈرىلىدىكەن. د ئۇ ق يىغىن باشلانغان كۈنگە ئۈلگۈرتۈپ ب د ت بىناسى ئالدىدىكى چوڭ سەيناغا «ئەركىنلىك چېدىرى» تىكىپ، فوتو سۈرەتلەر كۆرگەزمىسى ئارقىلىق جازا لاگېرلىرى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ۋەزىيىتىنى تونۇشتۇرۇش پائالىيىتىنى رەسمىي باشلىغان.

نەق مەيداندىن ئىگىلىگەن ئۇچۇرلارغا قارىغاندا، ب د ت بىناسى ئالدىدىكى 80 كۋادىرات مېتىر كېلىدىغان بۇ چېدىر 23-فېۋرال كۈنى كەچكىچە قۇراشتۇرۇپ چىقىلغان. چېدىرنىڭ تاملىرى جازا لاگېرلىرىغا مۇناسىۋەتلىك كۆرۈنۈشلەر، شۇئارلار، خىتاپلار ۋە شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئاي-يۇلتۇزلۇق كۆك بايراقلىرى بىلەن بېزەلگەن. چېدىر ئىچىگە تۇتقۇندىكى ئۇيغۇرلارغا ئائىت سۈرەتلەر، ئۇيغۇر مىللىي كىملىكىنى نامايەن قىلىدىغان تۈرلۈك مىللىي بۇيۇملار، خىتاينىڭ مەسچىتلەرنى چېقىش ھەم مىللىي مەدەنىيەتلەرنىڭ ئىزىنى ئۆچۈرۈش قىلمىشلىرىغا ئائىت سۈرەتلەر تىزىلغان.

تەپسىلاتى...

گېرمانىيە ئاخبارات ۋاسىتىلىرىنى «قاراقاش ھۆججەتلىرى» قاپلىدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

گېرمانىيەدىكى داڭلىق ئاخبارات ۋاسىتىلىرىدە «قاراقاش ھۆججەتلىرى» دا بايان قىلىنغان جازا لاگېرلىرىغا مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلار كەڭ ئورۇن ئالدى.

17-فېۋرال كۈنى «جەنۇبىي گېرمانىيە گېزىتى» دا «ئۇيغۇرلار تۇتقۇن قىلىنغاندىن كېيىن نېمە ئىشلار يۈز بېرىدۇ؟» ناملىق زور ھەجىملىك بىر ماقالە ئېلان قىلىنغانىدى. 18-فېۋرال كۈنى گېرمانىيەدىكى بارلىق داڭلىق گېزىتلەر، تېلېۋىزىيەلەر ۋە تورلارنى «قاراقاش ھۆججەتلىرى» نىڭ مەزمۇنى ھەم جازا لاگېرلىرىغا مۇناسىۋەتلىك يېڭى ئۇچۇرلار قاپلىدى.

18-فېۋرال كۈنى «NTV» تېلېۋىزىيە قانىلى «خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى جازالاشتىكى دائىملىق ئادەتلىرى»، جەنۇبىي گېرمانىيە تېلېۋىزىيەسى «كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى: ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زىيانكەشلىكنىڭ يېڭى دەلىللىرى»، «فوكۇس» تېلېۋىزىيە قانىلى «ساقال ۋە ئىبادەت شۈبھىلىنىش ئۈچۈن يېتەرلىك. مەخپىي ھۆججەت خىتاينىڭ جاسۇسلۇق ھەرىكەتلىرىنىڭ قانداقلىقىنى ئىسپاتلاپ بەردى» ھەمدە «تۇتقۇنلارنىڭ مەخپىي تىزىملىكى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى مەقسەتلىك باستۇرۇۋاتقانلىقىنى دەلىللىدى»، دۆلەتنىڭ 1-تېلېۋىزىيە قانىلى بولغان «ARD» قانىلى «ئىبادەت، ساقال ياكى يۈزىنى ئوراش خىتاينىڭ تۇتقۇن قىلىشى ئۈچۈن يېتەرلىك سەۋەب بولىدۇ» دېگەن ماۋزۇلاردا خەۋەرلەر ئېلان قىلدى.

تەپسىلاتى...

ب د ت دا «ۋۇخەن ۋىرۇسى» نىڭ لاگېرلارغا تارقىلىش خەۋپى ۋە جازا لاگېرلىرى مەسىلىسى ئاڭلىتىلدى

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

جەنۋەدىن ئىگىلىگەن ئۇچۇرلارغا ئاساسلانغاندا، 2-ئاينىڭ 9-كۈنىدىن 13-كۈنىگىچە د ئۇ ق رەئىسى دولقۇن ئەيسا، قۇرۇلتاي فوندىنىڭ مۇدىرى ئابدۇجېلىل ئەمەت، قۇرۇلتاينىڭ ئىشخانا مۇدىرى زۇمرەت ئۇيغۇر، قۇرۇلتاينىڭ بېرلىندىكى ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى ئېۋا خانىم ھەمدە قۇرۇلتاي تەركىبىدىكى «بېلگىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى» نىڭ رەئىسى ياشار قاتارلىقلاردىن تەركىب تاپقان بىر ۋەكىللەر ئۆمىكى ب د ت دا جازا لاگېرلىرى مەسىلىسىنى ئاڭلىتىش، «ۋۇخەن ۋىرۇسى» نىڭ لاگېرلارغا تارقىلىش خەۋپى توغرىسىدا ب د ت خادىملىرىنى ئاگاھلاندۇرۇشنى ئاساسىي مەزمۇن قىلغان بىر يۈرۈش پائالىيەتلەرنى ئېلىپ بارغان.

د ئۇ ق ۋەكىللىرىنىڭ بۇ زىيارىتى ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 43-نۆۋەتلىك يىغىنى چاقىرىلىشقا ئىككى ھەپتە قالغان بىر پەيتكە ئورۇنلاشتۇرۇلغان بولۇپ، دولقۇن ئەيسا ئەپەندى تەمىنلىگەن مەلۇماتلارغا قارىغاندا، ئۇيغۇر ۋەكىللىرى بۇ بىر ھەپتە جەريانىدا 30 دىن ئارتۇق دۆلەتنىڭ ب د ت دىكى ئەلچىلىرى بىلەن كۆرۈشۈپ، ئۇيغۇرلار مەسىلىسى ئۈستىدە سۆھبەتلەر ئېلىپ بارغان.

تەپسىلاتى...

ئەركىن ئەكرەم: «شەرقىي تۈركىستان دەۋاسى بىزدىن باشقا تۈرك ۋە مۇسۇلمانلارنىڭمۇ ئورتاق دەۋاسى بولۇشى كېرەك»

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

ئىستانبۇلدا ئېچىلغان مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىدا سۆز قىلغان دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دوكتور ئەركىن ئەكرەم شەرقىي تۈركىستان دەۋاسىنىڭ يالغۇز شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭلا ئەمەس، بەلكى تۈرك ۋە مۇسۇلمانلارنىڭمۇ دەۋاسى بولۇشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى.

ئۇ مۇنداق دېدى: «بۇ زېمىن خىتايلارنىڭ زېمىنى ئەمەس، بەلكى شەرقىي تۈركىستانلىقلارنىڭ زېمىدۇر. شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى ئامېرىكا ۋە غەرب ئەللىرىنىڭ مەسىلىسى بولماستىن، بەلكى بىزنىڭ مەسىلىمىزدۇر. بىراق مۇسۇلمانلارنىڭ شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى كۆرمەسكە سېلىۋېلىشى بىزنى قاتتىق ئۈمىدسىزلەندۈرىدۇ.»

دوكتور ئەركىن ئەكرەم سۆزىدە يەنە تۈركىيەدىكى بەزى گۇرۇھلارنىڭ «بۇ ئامېرىكانىڭ ئويۇنىدۇر، ئامېرىكا تەرەپ خىتاي-تۈركىيە مۇناسىۋەتلىرىنى بۇزۇش ئۈچۈن ‹ئۇيغۇر كوزىرى› نى ئوتتۇرىغا قويدى» دېگەن سەپسەتىلەرگە رەددىيە بېرىپ، بۇنىڭ ئەمەلىيەتتىن يىراق بىر گەپ ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسى ئوتتۇرىغا چىققان تارىخ 1884-يىلى ئىدى. ئامېرىكىلىقلار ۋە غەربلىكلەر ئۇ يەردە يوق ۋاقىتتا بۇ مەسىلە بار ئىدى. بۇ مەسىلە بۈگۈن ئوتتۇرىغا چىققان بىر مەسىلە ئەمەس. يەنى بۇ مەسىلە ئامېرىكا قوللانغان بىر مەسىلە ئەمەس. بىراق شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىنى غەربتە تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە كۈنتەرتىپكە كەلتۈرۈشىمىز زۆرۈر. چۈنكى باشقا دۆلەتلەردە بۇنى ئەمەلىيلەشتۈرۈش ئىمكانىيىتى يوق. بىز 1998-يىلىدىن كېيىن بۇ دەۋانىڭ مەركىزىنى تۈركىيەدىن غەربكە يۆتكىدۇق. چۈنكى غەربنىڭ كۈچىدىن پايدىلىنىشنى بىر ئىستراتېگىيەلىك پىلان دەپ قارىدۇق.»

تەپسىلاتى...

«ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىنىڭ شەرھى» ۋە تارىخنىڭ ساۋاقلىرى (1)

خەۋەر مەنبەسى: ئەركىن ئاسىيا

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «ئەسەبىيلىك ۋە تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» نامىدا مىليونلىغان ئۇيغۇرنى لاگېرلارغا قامىۋېلىشى ئىزچىل خەلقئارانىڭ دىققىتىدە بولۇپ كېلىۋاتقان مەسىلىلەرنىڭ بىرى. بولۇپمۇ «تەربىيەلەش مەركەزلىرى» نامىدىكى لاگېرلارنىڭ سۈنئىي ھەمراھتىن تارتىلغان فوتو سۈرەتلىرىدە روشەن كۆرۈنۈپ تۇرغان كۆزىتىش مۇنارى، سېمونت توسۇقلار ۋە تىكەنلىك سىم تانىلار ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدىكى يەھۇدىيلار قامالغان يىغىۋېلىش لاگېرلىرىنىڭ ھايات شاھىتلىرى بايان قىلغان ئەھۋاللارنى كۆز ئالدىمىزدا قايتا نامايان قىلىدۇ.

مانا مۇشۇ رېياللىق سەۋەبىدىن مەكېۋىن ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى  ئايدان فورس (Aidan Forth)  ئۇيغۇرلارنىڭ ئەينى ۋاقىتتىكى يەھۇدىيلار ئۇچرىغان قىسمەتكە قايتىدىن دۇچار بولۇشىدىن ئەندىشىگە چۈشۈۋاتقانلىقىنى ئۆزىنىڭ بۇ ھەقتىكى مەخسۇس ماقالىسىدە بايان قىلدى. بولۇپمۇ ئۇيغۇرلارنىڭ ئەينى ۋاقىتتىكى ك گ ب دائىرىلىرى قوللانغان ئۇسۇلدا بىر كېچىدىلا غايىب بولۇپ كېتىدىغان ھەمدە ناتسىستلار دەۋرىدە يەھۇدىي قىز-چوكانلىرىغا مەجبۇرىي ئوكۇل ئۇرۇلۇپ تۇغماس قىلىۋېتىلىدىغان قىسمەتكە يېڭىۋاشتىن ئۇچرىشى ئۇنى بۇ ھەقتە جىددىي ئويلاندۇردى.

تەپسىلاتى...