كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى لاگېرلار مەسىلىسىنى سىستېمىلىق يەكۈنلىدى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  15-سىنتەبىر

ئۇيغۇرلار دىيارىدا سان ۋە كۆلەم جەھەتتە شىددەت بىلەن ئېشىپ بېرىۋاتقان لاگېرلار مەسىلىسى ھەققىدە «خىتاي كىشىلىك ھوقۇق ھىمايىچىلىرى» تەشكىلاتى ب د ت غا مەخسۇس تېمىدىكى دوكلاتنى سۇنغان ھەمدە ئاز دېگەندىمۇ ئۈچ مىليون كىشىنىڭ بۇ لاگېرلارنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچراۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەندىن كېيىن دۇنيا مىقياسىدا زور غۇلغۇلا قوزغالغان ئىدى. 10-سېنتەبىر كۈنى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بۇنىڭدىنمۇ زور ھەجىمدىكى مەخسۇس دوكلاتنى ئېلان قىلىپ، لاگېرلارنىڭ ئىچكى قىسمىدىكى ئەھۋاللار، ئۇنىڭدا كۆزلىنىۋاتقان مۇددىئا ۋە باشقا مەسىلىلەر ھەققىدە تەپسىلىي مەلۇماتلار بەردى.

«ئىدىيەۋى كېسەللىكنى يوقىتىش» دەپ ماۋزۇ قويۇلغان مەزكۇر دوكلاتنى كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ خادىمى مايا ۋاڭ تەييارلىغان بولۇپ، پۈتكۈل دوكلات ئالتە بابقا بۆلۈنگەن. بۇ دوكلاتتا ئالدى بىلەن ئۇيغۇرلار دىيارىنىڭ ئومۇمى ئەھۋالى ھەققىدە چۈشەنچە بېرىلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا زۇلۇم سېلىشنى مەقسەت قىلغان ھازىرقى سىياسەت ۋە تەدبىرلىرىنىڭ تاسادىپىي ئوتتۇرىغا چىقىپ قالغان ھادىسە ئەمەسلىكى، بۇنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆتكەن ئاتمىش يىل مابەينىدە ئوخشىمىغان دەرىجىدە ئىجرا قىلىپ كەلگەن ئۇيغۇرلارغا قارشى سىياسەتلەرنىڭ ئەڭ يۇقىرى پەللىسى ئىكەنلىكى ئېنىق ۋە ئاددىي شەكىلدە چۈشەندۈرۈلىدۇ. ئاندىن ئۇيغۇرلارنى خىتاي دۆلىتىگە «سادىق» قىلىپ چىقىشنى كۆزلىگەن «قاتتىق زەربە بېرىش» ھەرىكىتىنىڭ لاگېرلارغا قامىلىۋاتقان مىليونلىغان ئۇيغۇرنى قانداق قىيناق ۋە باستۇرۇشلارغا مەھكۇم قىلىۋاتقانلىقى سىستېمىلىق بايان قىلىنىدۇ.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى «ئۇيغۇرلارنىڭ كەڭ كۆلەمدە تۇتقۇن قىلىنىشى» ھەققىدە دوكلات ئېلان قىلدى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  31-ئاۋغۇست

ئامېرىكىدىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى 23-ئاۋغۇست كۈنى ئۇيغۇر ئېلىدىكى «يېپىق تەربىيە» لاگېرلىرى ھەققىدە بىر پارچە يېڭى دوكلات ئېلان قىلىپ، بۇ لاگېرلاردا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلارنىڭ ئۇيغۇر جەمئىيىتىدىكى ھەرساھە كىشىلەردىن تەركىب تاپقانلىقى، ئۇنىڭ پۈتكۈل ئۇيغۇر جەمئىيىتىنى نىشان ئالغانلىقىنى تەكىتلىدى.

ئامېرىكا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى 23-ئاۋغۇست كۈنى ئېلان قىلغان دوكلاتقا «ئۇيغۇرلارنىڭ كەڭ كۆلەمدە تۇتقۇن قىلىنىشى: بىز پەقەت ئىنساندەك ياشاشنى تەلەپ قىلىمىز، بۇ ئارتۇقچە تەلەپمۇ؟» دەپ ماۋزۇ قويۇلغان. مەزكۇر دوكلاتتا ئۇيغۇر ئېلىدىكى يېپىق تەربىيە لاگېرلىرىنىڭ كۆلىمى، ئۇ يەردىكى شارائىت ۋە تۇتقۇنلارنىڭ سانى ئۈستىدە تەتقىقات ئېلىپ بېرىلغان.

تەپسىلاتى...

بۈگۈنكى «بىڭتۇەن» نىڭ خەتەرلىك سىگناللىرى

ئەركىن ئاسىيا خەۋىرى
2018 – يىلى  1-ماي

يېقىندا ئامېرىكىدىكى ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى «بىڭتۇەن: خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى يېرىم ھەربىي مۇستەملىكىچى كۈچى» سەرلەۋھىلىك دوكلاتىنى ئېلان قىلىپ، «بىڭتۇەن 60 يىلدىن بۇيان، ئۇيغۇر ئېلىدىكى يەرلىك خەلقنىڭ بارلىق ھەق-ھوقۇقلىرىغا ئېغىر دەرىجىدە تاجاۋۇز قىلىپ كېلىۋاتقان مۇستەملىكىچى ئورگان ۋە خىتاينىڭ قاتتىق قوللۇق بىلەن باستۇرۇشىدا ئاساسلىق رول ئويناۋاتقان ھەربىي كۈچ»، دەپ كۆرسەتتى شۇنداقلا ئۇنى تارقىتىۋېتىشكە چاقىردى.

مۇخبىرىمىز دوكلاتنى تەييارلىغۇچى، تەتقىقاتچى گرېگ فەي ئەپەندى ۋە باشقا مۇناسىۋەتلىك ئەربابلار بىلەن، خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى ئىشلەپچىقىرىش قۇرۇلۇش ئارمىيەسى، يەنى «بىڭتۇەن» نىڭ ماھىيىتى ۋە ئۇنىڭ ئۇيغۇر جەمئىيىتىگە بېرىۋاتقان خەتەرلىك سىگناللىرى ھەققىدە سۆھبەت ئېلىپ باردى.

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ تېلېۋىزورلاشتۇرۇلغان مەجبۇرىي ئىقرار قىلدۇرۇش كۆرۈنۈشلىرى ئەيىبلەشكە ئۇچرىدى

ر ف ئا خەۋىرى
2018 – يىلى  12-ئاپرىل

10‏-ئاپرېل كۈنى، خەلقئارا «قوغدىغۇچىلار ھامىيسى تەشكىلاتى» ناملىق بىر كىشىلىك ھوقۇق ئورگىنى خىتايدىكى «سېنارىيە ۋە سەھنىلەشتۈرۈلگەن-خىتاينىڭ تېلېۋىزورلاشتۇرۇلغان مەجبۇرىي ئىقرار كۆرۈنۈشلىرىنىڭ پەردە ئارقىسى» ماۋزۇسىدا بىر دوكلات ئېلان قىلدى. 106 بەتتىن تەركىب تاپقان بۇ دوكلاتتا خىتاينىڭ مەركىزى تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى قاتارلىق دۆلەتكە قاراشلىق تېلېۋىزىيەلىرىدە ‏2013-يىلىدىن 2018‏-يىلىنىڭ بېشىغىچە بولغان ئارىلىقتا تارقىتىلغان جەمئىي 45 ئىقرار فىلىمى تەكشۈرۈپ تەتقىق قىلىنغان. مەزكۇر ئورگان بۇ دوكلاتنى تەييارلاش جەريانىدا تېلېۋىزىيەگە چىقىرىپ ئىقرار قىلدۇرۇلغان بىر قىسىم كىشىلەر ياكى ئۇلارنىڭ يېقىنلىرىنى زىيارەت قىلغان.

تەپسىلاتى...

كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى: خىتاي چوڭ سانلىق مەلۇمات ئارقىلىق باستۇرۇشنى كۈچەيتمەكتە

Turkistantimes خەۋىرى
2018 – يىلى  6-مارت

دۇنيادىكى نوپۇزلۇق كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىدىن بىرى بولغان «كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى» خىتاي دائىرىلىرىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا چوڭ سانلىق مەلۇمات ۋە باشقا يېڭى تېخنىكىلار ئارقىلىق ساقچىلارنىڭ ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشىغا قولايلىق يارىتىپ بېرىۋاتقانلىقى ھەققىدە مەخسۇس دوكلات ئېلان قىلدى.

كىشىلىك ھوقۇق كۆزىتىش تەشكىلاتى 26- فېۋرال ئېلان قىلغان دوكلاتتا، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ نۆۋەتتە شەرقىي تۈركىستاندا چوڭ سانلىق مەلۇماتلارنى ئانالىز قىلىش تېخنىكىسىدىن پايدىلىنىپ كىشىلەرنىڭ ئۇچۇرلىرىنى ئوغرىلىقچە توپلاۋاتقانلىقى ۋە ئاپتوماتىك بەلگە سېلىنغان كىشىلەرنىڭ ساقچىلار تەرىپىدىن تۇتۇپ كېتىلىۋاتقانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلدى.  

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇر ئېلىدىكى «ھەقسىز سالامەتلىك تەكشۈرۈشى» قاتتىق تەنقىد قىلىندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 15– دېكابىر

خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى بۈگۈن «خىتاي ئاز سانلىق مىللەتلەر رايونىدا مىليونلىغان كىشىنىڭ DNA ئەۋرىشكىسىنى يىغماقتا» ماۋزۇلۇق بىر پارچە دوكلات ئېلان قىلدى.

مەزكۇر تەشكىلات دوكلاتىدا خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى 12 ياشتىن 65 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتىكى بارلىق كىشىلەرنىڭ DNA ئەۋرىشكىسى، بارماق ئىزى، قان تىپى ۋە ئۇلارنىڭ كۆز قارىچۇقىنى پەرقلەندۈرىدىغان ئۇچۇرلارنى يىغىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. دوكلاتتا ئېيتىلىشىچە، ئۇيغۇر ئېلىدىكى بۇ ھەرىكەت ئىلگىرىكى پەقەت پاسپورت ئىلتىماس قىلغانلارنىڭ يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئۇچۇرلىرىنى ئېلىشتىن ھازىر كېڭىيىپ بارلىق كىشىلەرگە ئومۇملاشتۇرۇلغان. ئۇنىڭ ئۈستىگە، خىتاي ھۆكۈمىتى «نىشانلىق كىشىلەر» دەپ ئاتايدىغان ۋە جەمئىيەت مۇقىملىقىغا تەھدىت دەپ قارىلىۋاتقان كىشىلەر ۋە ئۇلارنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىنىڭ يېشى قانچە بولۇشىدىن قەتئىينەزەر ئۇلارنىڭ بىئولوگىيىلىك ئۇچۇرلىرى ئېلىنىدىكەن. 

تەپسىلاتى...

سۈنئىي ئاپتونومىيە: ئۇيغۇرلارنىڭ ئەمەل سورۇنىدىن سىقىپ چىقىرىلىشى

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى
2017 – يىلى 5– نۇيابىر

بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن 19- نۆۋەتلىك پارتىيە قۇرۇلتىيىى بىر يۇقىرى دەرىجىلىك سياسىي يىغىن بولۇش سۈپىتى بىلەن دۇنيانىڭ دىققىتىنى تارتتى، شۇنىڭ بىلەن بىرگە، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ يۇقىرى قاتلىمىدا ئاز سانلىقلار ۋە ئاياللار ۋەكىللىرىنىڭ يېتەرسىزلىكى دىققەت تارتتى. ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلارنىڭ تارقىلىشى ھەققىدىكى يېڭى بىر دوكلاتىدا، ئۇيغۇر ۋەكىللەرنىڭ ئېغىر دەرىجىدە كەمچىل ئىكەنلىكى بايقالدى. گەرچە ھۆكۈمەت «شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى» دەپ ئاتىسىمۇ، لېكىن  يۇقىرى دەرىجىلىك پارتىيە ۋە ھۆكۈمەت ئورۇنلىرىنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمىغا خىتايلار قويۇلغان.

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى(تۆۋەندە قىسقىچە ئۇ ك ھ ق دەپ ئېلىندى – تەرجىماندىن)نىڭ قارىشىچە، چېن چۈەنگونىڭ ئۇيغۇرلار ئۈستىدىن باستۇرۇش ئېلىپ بېرىۋاتقان بىر ۋاقتتا سىياسىي بيۇرو ئەزاسى بولۇپ سايلىنىشى ئۇيغۇرلارنىڭ سىياسىي، ئىقتىسادىي، ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىيەت ھوقۇقلىرىنى تېخىمۇ تارايتىۋېتىدۇ. ئۇ ك ھ ق شۇنىڭغا ئىشىنىدۇكى، چېن چۈەنگونىڭ ئۆستۈرۈلۈشى ئۇيغۇرلارنىڭ سىياسىي ئىشلاردىكى ۋەكىللىك ئورنىنى تېخىمۇ تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ.

تەپسىلاتى...

ۋاكالەتسىز مىللەتلەر ۋە خەلقلەر تەشكىلاتى: خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ئومۇمىيۈزلۈك كەمسىتىشىنى ئەيىبلەيمىز

تۈركىستان ۋاقتى
2017 – يىلى 12– ئۆكتەبىر

شەرقىي تۈركىستان: مۇسۇلمان مۇشتەرى قوبۇل قىلغان مېھمانخانىغا جەرىمانە قويۇلدى

2017- يىلى 10- ئۆكتەبىر، خىتايدىكى بىر مېھمانخانا شىنجاڭ رايونى(شەرقىي تۈركىستان – ت)دىن كەلگەن بىر مۇشتەرىنى قوبۇل قىلغانلىقى ئۈچۈن 1700 دوللار جەرىمانە تۆلىگەن. 2017- يىلى 18- ئۆكتەبىردە ئېچىلىدىغان 19- نۆۋەتلىك پارتىيە قۇرۇلتىيى سەۋەبلىك، خىتاي دۆلەت مىقياسىدا مۇسۇلمانلارنى مېھمانخانىغا ئالماسلىق ھەققىدە بۇيرۇق چۈشۈرگەن. خىتاي ئۆزلىرىنىڭ تېررورىزمغا قارشى تۇرۇشنى مەقسەت قىلغانلىقىنى باھانە قىلىپ ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشنى داۋاملاشتۇرماقتا. ۋاكالەتسىز مىللەتلەر ۋە خەلقلەر تەشكىلاتى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ئومۇمىيۈزلۈك كەمسىتىشىنى ئەيىبلەيدۇ.

تەپسىلاتى...

ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىنىڭ يىللىق دوكلاتىدا ئۇيغۇرلارغا ئالاھىدە ئورۇن بېرىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 6– ئۆكتەبىر

خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ 19-قۇرۇلتىيى ئېچىلىشقا ئاز قالغان بىر مەزگىلدە، شۇنىڭدەك ئامېرىكا پرېزىدېنتى دونالد ترامپ خىتاي زىيارىتىنى باشلاش ئالدىدا ئامېرىكا دۆلەت مەجلىسىگە قاراشلىق خىتاي ئىشلىرى كومىتېتى ئۆزلىرىنىڭ 2017-يىللىق خىزمەت دوكلاتىنى ئېلان قىلدى. بۇ دوكلاتتا ئۇيغۇرلار مەسىلىسىگە ئالاھىدە ئورۇن بېرىلىپ، ئۇيغۇرلار دىيارىنىڭ سىياسىي، ئىقتىساد ۋە دىنىي ساھەلىرىدىكى مەسىلىلەر ئوتتۇرىغا قويۇلدى. مەزكۇر دوكلاتنى ئېلان قىلىش مۇراسىمىدا ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىنىڭ ئەزاسى ماركو رۇبيوۇ مۇخبىرىمىزنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ نۆۋەتتىكى ئەھۋالى ھەققىدىكى سوئالىغا جاۋاب بەردى.

تەپسىلاتى...

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى بۈزەينەپ ئابدۇرېشىتنىڭ دەرھال قويۇپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلدى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 1– ئۆكتەبىر

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى 28‏-سېنتەبىر جىددىي بايانات ئېلان قىلىپ، خىتاي دائىرىلىرىنى ئۇيغۇر ۋىجدان مەھبۇسى بۈزەينەپ ئابدۇرېشىتنىڭ ئەھۋالىنى ئاشكارىلاشقا، ئۇنىڭ ئادىل سوتلانغان-سوتلانمىغانلىقى، ھەق-ھوقۇقلىرىغا ھۆرمەت قىلىنغان-قىلىنمىغانلىقىنى ئېنىقلاشقا چاقىرغان.

خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى باياناتىدا يەنە، دائىرىلەر ئۇنىڭ جىنايەت سادىر قىلغانلىقىغا يېتەرلىك دەلىل كۆرسىتىپ بېرەلمىسە، دەرھال قويۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلغان.

بۈزەينەپ بۇرۇن مىسىردا 2 يىل ئوقۇغان بولۇپ، 2015‏-يىلى يۇرتىغا قايتىپ كەتكەن.

تەپسىلاتى...