يېڭىسار ناھىيىسىدە نۇقتىلىق ئائىلىلەرنىڭ دەرۋازىسى ئالدىغا كۆزىتىش كامېراسى ئورۇنلاشتۇرۇلغان

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 20– سىنتەبىر

يېقىندا بىر رادىيو ئاڭلىغۇچى بىزگە خەت يېزىپ، يېڭىسار ناھىيىسىدە بىخەتەرلىك كۆزىتىش كامېراسىنىڭ كوچا دوقمۇشلىرىغا ئورۇنلاشتۇرۇلۇشى ئاز كەلگەندەك، ئەمدى مەزكۇر ناھىيەگە قاراشلىق سىتىل يېزىسىنىڭ ھەر قايسى كەنتلىرىدىكى ھەر بىر ئائىلىنىڭ ئىشىك ئالدىغا ئورۇنلاشتۇرۇلۇشقا باشلىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

يۇقىرىقى رادىيو ئاڭلىغۇچىمىزنىڭ بىلدۈرۈشىچە، يېڭىسار ناھىيەسىنىڭ باشقا يېزىلىرىدا دەسلەپكى قەدەمدە قاماق جازاسى بېرىلگەن ياكى تەربىيىلەشكە ئېلىپ كىرىپ كەتكەن كىشىلەرنىڭ قورۇسىنىڭ ئالدىغا كۆزىتىش كامېراسى قويۇلۇپ بولغان.

خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى ھەر قايسى يېزا-كەنتلەرگە كۆزىتىش ئاپپاراتى ئورۇنلاشتۇرۇشى، ئۇنىڭ مەزكۇر رايوندا ئومۇميۈزلۈك ئېلېكترونلۇق كۆزىتىش سىستېمىسى قۇرۇپ، كىشىلەرنىڭ ھەرىكىتىنى تور، تېلېفون، كۆزىتىش كامېراسى، ئاپتوموبىل ئىز قوغلاش ئەسۋابى، ئېلېكترونلۇق كىملىك، يۈز تونۇش ئاپپاراتى قاتارلىقلار ئېلېكترونلۇق ئۈسكۈنىلەر لار ئارقىلىق كونترول قىلىش پىلانىنىڭ بىر قىسمىدۇر.

تەپسىلاتى...

ئۇيغۇرلارنى نازارەت قىلىشتىكى يېڭى تەدبىر رەسمىي باشلاندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 24– ئاۋغۇست

ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى سىياسىي بېسىملارنىڭ بىر ئىپادىسى مەخسۇس ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان بىرتەرەپلىمە نازارەت ۋە كونتروللۇقنىڭ كۈچىيىۋاتقانلىقىدا ئۆز ئەكسىنى تېپىۋاتقانلىقى مەلۇم. يېقىندا ئۈرۈمچى شەھىرىدىكى ماتورلۇق قاتناش ۋاسىتىلىرىنى باشقۇرۇش ئورگانلىرى مەخسۇس ئۇقتۇرۇش چىقىرىپ، يېڭىدىن ئاپتوموبىل سېتىۋالغان ئۇيغۇرلارنى تەكشۈرۈپ ئېنىقلاشنى باشلىغان. ئالاقىدار ئورگانلار بولسا بۇ خىزمەتنىڭ ھازىر جىددىي ئىجرا قىلىنىۋاتقانلىقىنى ئېيتتى.

ئۇيغۇرلار دىيارىدىكى يەرلىك دائىرىلەر تارقاتقان ھۆججەتلەرنىڭ بىرى ئوقۇرمەنلىرىمىزنىڭ تەمىنلىشى ئارقىلىق بىزگە يېتىپ كەلدى. مەزكۇر ھۆججەتنى ئۈرۈمچى شەھەرلىك ماتورلۇق قاتناش ۋاسىتىلىرىنى باشقۇرۇش ئىدارىسى چىقارغان بولۇپ، 2017-يىلى 21-ئاۋغۇستتىن باشلاپ ئاپتوموبىل سېتىۋالغان ئۇيغۇر ۋە قازاقلار بىردەك ئالاقىدار ئورۇنلارغا بېرىپ خۇسۇسىي ئەھۋالىنى مەلۇم قىلغاندىن كېيىن، ئاندىن ئاپتوموبىلىسىنى تىزىمغا ئالدۇرالايدىكەن. بىز بۇ يېڭى ئۇقتۇرۇشنىڭ تەپسىلىي مەزمۇنىنى ھەمدە نېمە ئۈچۈن پەقەت ئۇيغۇرلار بىلەن قازاقلارغىلا قارىتىلغانلىقىنى ئېنىقلاپ بېقىش ئۈچۈن ئالدى بىلەن تەڭرىتاغ رايونلۇق ماتورلۇق قاتناش ۋاسىتىلىرىنى باشقۇرۇش ئىدارىسى بىلەن ئالاقىلەشتۇق:

تەپسىلاتى...

خىتاينىڭ دىنىي رادىكاللىقنى يوقىتىش ھەرىكىتىدە ئۇيغۇر قىز، ئاياللىرى نىشانغا ئېلىنغان

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 21– ئىيۇن

ئۇيغۇر ئېلىدا ئۇرۇق-تۇغقان ۋە ئاچا-سىڭىللىرى دىنىي ئەسەبىيلىك دېگەن باھانىدە تۇتقۇن قىلىنغان ئاڭلىغۇچىلىرىمىزنىڭ يەتكۈزۈشىچە، يېقىنقى ئىككى ئايدا، خىتاي ھۆكۈمىتى مەخسۇس دىنىي رادىكاللىققا قارشى قاتتىق باستۇرۇش ھەرىكىتىنى قانات يايدۇرۇپ، ئۆي ئاختۇرۇش، يانفونلىرىنى تەكشۈرۈش جەريانىدا دىنغا مۇناسىۋەتلىك سۈرەت ياكى مەزمۇنلار بايقالغانلارنى، ھىجابلانغان ئاياللارنى قارا-قويۇق تۇتقۇن قىلىپ، تېز ئارىدا جازا كۆرمەكتە ئىكەن، جازا بېكىتىلمىگەنلىرىنى بولسا ئايلاردىن بۇيان «رادىكاللىقنى تۈگىتىش تەربىيىلەش كۇرس» لىرىغا يىغىۋالغان بولۇپ، غەيرىي رەسمىي تۈرمە شەكلىدىكى بۇ كۇرسلار ئاساسەن ھەممە كەنتلەردە تەسىس قىلىنغان. بۇ خىل غەيرىي رەسمىي تۈرمىلەردە قىز-ئاياللارنىڭ سانىنىڭ پەۋقۇلئاددە كۆپ ئىكەنلىكى ئىنكاس قىلىندى.

بۇ ھەقتىكى ئىگىلەشلىرىمىز داۋامىدا، ئېنىق سانلىق مەلۇماتقا ئىگە بولالمىغان بولساقمۇ، ئەمما ھىجابلىق ئاياللارنى تۇتۇشقا كەنت ساقچىخانىلىرى مەسئۇل بولۇشىغا قارىماستىن، ئۇلارنى مەخسۇس ئايرىم بىر كاتېگورىيەگە كىرگۈزۈپ تۇتۇپ تۇرۇشقا كەنت ھۆكۈمەت ئورگانلىرى مەسئۇل بولۇۋاتقانلىقى دەلىللەندى.

رادىيومىزغا يېقىندىن بۇيان چەتئەللەردىكى ئۇيغۇرلار يازما ۋە تېلېفون ئارقىلىق ئۇچۇر يەتكۈزۈپ، نۇرغۇن ئۇيغۇرلارنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى، بولۇپمۇ رامىزان ھارپىسىدىن باشلاپ دىنىي تەلىمگە ئىگە، ئىسلامى يوسۇندا ياشاۋاتقان، ھىجابلانغان، ساقال قويغان كىشىلەرنىڭ يۈرۈش-تۇرۇشى سەۋەبلىك ياكى ئىجتىمائىي ئالاقە ۋاسىتىلىرىدە دىنىي مەزمۇنلارنى كۆرگەن ياكى يوللىغانلىقى ئۈچۈنلا تۇتقۇن قىلىنىپ، بەزىلىرىنىڭ ئىز-دېرىكى بولمايۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. ئىنكاسلاردا ھەممىدىن كۆپ، ئۇيغۇر قىز، ئاياللارنىڭ، ئانىلارنىڭ، ئائىلىسىدىن، بالىلىرىدىن مەجبۇرىي ئايرىلىپ، دائىرىلەر تەرىپىدىن قېرى-ياش دېمەيلا كەنتلەردىكى تۇتۇپ تۇرۇش ئورۇنلىرى، ئاتالمىش رادىكاللىقنى تۈگىتىش كۇرسلىرىغا ئېلىپ كېتىلىپ، ئايلارچە سولاپ قويۇلۇۋاتقانلىقى ھەمدە سىرت بىلەن ئالاقىسىنىڭ پۈتۈنلەي ئۈزۈۋېتىلگەنلىكى قاتارلىق ئەھۋاللار بولماقتا. يېقىندا ھەتتا، بىر قازاق زىيالىي خىتاي دائىرىلىرىنىڭ دىنىي رادىكاللىققا قارشى نامىدا ئېلىپ بېرىۋاتقان باستۇرۇشلىرىدا ئۇيغۇرلارلا ئەمەس، ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلىدىغان قازاق ۋە باشقا مىللەتلەرنىڭمۇ قېچىپ قۇتۇلالمىغانلىقىنى ئېيتقان ئىدى.

تەپسىلاتى...

ئابلىمىت داموللامنىڭ ئۆلۈمىگە قېيىن-قىستاقنىڭ سەۋەب بولغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 19– ئىيۇن

مۇخبىرىمىزنىڭ بۈگۈنكى ئېنىقلىشى داۋامىدا، ھۆرمەتكە سازاۋەر دىنىي زات ئابلىمىت داموللامنىڭ تۇتقۇندىكى مەزگىلىدە جان ئۈزگەنلىكى دەلىللەنگەن بولسىمۇ، ئۆلۈمىنىڭ سەۋەبى تېخى ئېنىق ئايدىڭلاشمىدى. مەرھۇمنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى خەت ئارقىلىق تەمىنلىگەن ۋە مۇخبىرىمىز نەزەرباغدىكى ساقچىلاردىن ئىگىلىگەن بەزى ئۇچۇرلار، ئابلىمىت داموللامنىڭ ئۆلۈمىگە ئۇ يېقىنقى ئايلاردا دۇچ كەلگەن جىسمانىي ياكى روھىي قېيىن-قىستاقنىڭ سەۋەب بولغانلىق ئېھتىماللىقى ئىشارەتلەنمەكتە.

بىز بۈگۈنكى ئېنىقلىشىمىزدا، ئالدى بىلەن ئابلىمىت داموللامنىڭ ئەڭ يېقىنقى مەزگىلدىكى ئولتۇرۇشلۇق ئورنى ھەققىدە مەلۇمات سورىدۇق. ئۆستەڭبويى ساقچى خادىمى بۇ ھەقتە مەلۇمات بېرەلمىدى، ئەمما ئابلىمىت داموللامنىڭ ۋاپات بولغانلىقىنى دەلىللىدى. قەشقەر شەھەرلىك بىرلىك سەپ ئىدارىسى ئابلىمىت داموللامنىڭ ۋاپات بولۇشتىن ئىلگىرى نەزەرباغ 4-كەنت توققۇزتاش مەسچىتىنىڭ خاتىبى ئىكەنلىكىنى بايان قىلدى.

ئابلىمىت داموللامنىڭ سابىق ئوقۇغۇچىلىرى يوللىغان ئۇچۇرلاردا دېيىلىشىچە، يېقىنقى ئايلاردا ئابلىمىت داموللام خىتاينىڭ قىزىل تەشۋىقات سېپىغا قېتىلىشقا مەجبۇرلانغان. ئەمما داموللام سالامەتلىك سەۋەبىنى باھانە قىلىپ، خىتاينىڭ تەشۋىقات سېپىدىن ئۆزىنى تارتقان. يەنە ئۇچۇرلاردا دېيىلىشىچە، داموللام ئىككى ئاينىڭ ئالدىدا تۇتقۇن قىلىنغان ۋە قاماقخانىدىكى مەزگىلدە ئىلگىرىكى ئاتالمىش خاتا تەبلىغلىرىگە تۈزىتىش بېرىش، خاتالىقلىرىنى بوينىغا ئېلىش ۋە توۋىنامە بايان قىلىشقا قىستالغان. ئۇنىڭ ئۆلۈمى دەل مۇشۇ مەزگىلگە دۇچ كەلگەنلىكى ئۈچۈن ئۇنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى داموللامنىڭ ئۆلۈمىگە، ئۇ قاماقخانىدا دۇچ كەلگەن جىسمانىي ياكى روھىي قېيىن قىستاقنىڭ سەۋەب بولغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشمەكتە. 

تەپسىلاتى...

ئۈرۈمچىدىكى مەسچىتلەردە رامىزاندا بامدات نامىزىدىن كېيىن دۆلەت بايرىقىنى چىقىرىش يولغا قويۇلغان

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 16– ئىيۇن

ئۈرۈمچى شەھىرىدىكى ئادۋۇكاتلاردىن يېشى يەتمىشتىن ھالقىغان مەمەت ئىمىن ئەپەندىم بۈگۈن زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلىپ رامزان ئېيى كىرگەندىن بۇيان ئۈرۈمچى شەھىرىدىكى مەسچىتلەردە كىملىك تەكشۈرۈش ۋە مەسچىتلەردە تەراۋىھ نامىزى ئوقۇلۇپ بولغۇچە ساقچىلار كۆزەتكۈچىلىكتە تۇرۇشتىن ئىبارەت بۇ خىل ھەرىكەتلەرنىڭ ئىلگىرىكىگە ئوخشاشلا داۋام قىلىۋاتقانلىقى ھەققىدە توختالدى.

ئادۋوكات مەمەت ئىمىن ئەپەندىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، رامزان كىرگەندىن بۇيان ئۇيغۇر ئېلىدىكى رادىيو-تېلېۋىزىيەلەر مۇقىملىقنى«ئۈچ خىل كۈچ» لەرگە تاقابىل تۇرۇشنى تەرغىب قىلىش قىلىش بىلەن بىرگە 1-ئىيۇن خىتاي دۆلەت كابىنېتى ئېلان قىلغان «شىنجاڭ كىشىلىك ھوقۇق تەرەققىياتى» نامىدىكى ئاق تاشلىق كىتابنى تەشۋىق قىلىشنى باشلىغان.

ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، رامزان ئېيى كىرگەندىن بۇيان مەچىتلەردىكى قۇتبە نامازلىرىدىكى ۋەز نەسىھەتلەردە مەسچىت ئىماملىرى «بۆلگۈنچىلىك» ۋە «تېررورلۇق» قا قارشى تۇرۇش بۇ خىل ھەرىكەتلەرنى پاش قىلىش توغرىسىدا ۋەز نەسىھەت سۆزلەشكە باشلىغان.

تەپسىلاتى...

مەھبۇس ئابلىمىت داموللامنىڭ ئائىلە قورۇسىنىڭ ساقچىلار تەرىپىدىن نازارەت ئاستىدا ئىكەنلىكى ئاشكارىلاندى

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 14– ئىيۇن

ئۆتكەن ئايلاردا مۇھاجىرەتتىكى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا قەشقەردە 1990-يىللاردا چەتئەل تىلى مەكتىپى ئاچقان دىنىي ئالىم ئابلىمىت داموللامنىڭ تۇتقۇن قىلىنغانلىقى ھەققىدە ئۇچۇرلار تارقالغان ئىدى. بىر ھەپتىدىن بۇيان ئابلىمىت داموللامنىڭ چەتئەلدىكى ئوقۇغۇچىلىرىدىن بىر نەچچىسى رادىيومىزغا ئىنكاس يوللاپ، ئۇنىڭ ئۆتكەن ھەپتە تۈرمىدە جان ئۈزگەنلىكى ھەققىدە ئۇچۇر يەتكۈزدى. بۈگۈن مۇخبىرىمىزنىڭ قەشقەردىكى ساقچىخانىلاردىن ئەھۋال ئىگىلىشى داۋامىدا، ئابلىمىت داموللامنىڭ بىر مەزگىل ئاۋۋال تۇتقۇن قىلىنغانلىقىنى دەلىللىنىش بىلەن بىرلىكتە، نۆۋەتتە ئۇنىڭ ئائىلە قورۇسىنىڭ بىر گۇرۇپپا ساقچىلار تەرىپىدىن نازارەت قىلىنىۋاتقانلىقى ئاشكارىلاندى.

قەشقەردە دىنىي ۋە مائارىپ ساھەسىدە كۆرسەتكەن خىزمەتلىرى سەۋەبلىك ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە بەلگىلىك دەرىجىدە تونۇلغان ئابلىمىت داموللامنىڭ تۈرمىگە تاشلانغانلىق ۋە تۈرمىدە جان ئۈزگەنلىك ئۇچۇرىنىڭ توغرا-خاتالىقىنى ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن، قەشقەردىكى ھەرقايسى ساقچىخانىلارغا تېلېفون قىلدۇق.

زىيارىتىمىزنى قوبۇل قىلغان ساقچىخانا خادىملىرىنىڭ كۆپىنچىسى ئابلىمىت داموللام ھەققىدە ئېغىز ئېچىشتىن ئۆزلىرىنى قاچۇردى. ساقچىلاردىن بىرى ئابلىمىت داموللامنىڭ بىر مەزگىل ئاۋۋال تۇتقۇن قىلىنغانلىقىدىن خەۋىرىنى بارلىقىنى ئېيتتى. نەزەرباغ ساقچى خادىملىرى ئابلىمىت داموللامنىڭ ئائىلە-قورۇسىنىڭ نۆۋەتتە غوپۇرجان زېمىن ئىسىملىك بىر ساقچى تەرىپىدىن نازارەت ئاستىدا ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. مۇخبىرىمىزنىڭ تېلېفونىنى قوبۇل قىلغان غوپۇرجان زېمىن ئۆزىنىڭ نۆۋەتتە بىر گۇرۇپپا ساقچىلار بىلەن ئابلىمىت داموللامنىڭ ئائىلە قورۇسىنى نازارەت قىلىۋاتقانلىقىنى دەلىللىدى؛ ئەمما قانداق بىر سەۋەب ۋە زۆرۈرىيەت بىلەن نازارەت قىلىۋاتقانلىقى ئۇچۇر بېرىشنى رەت قىلدى. 

تەپسىلاتى...

ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش تەربىيىلەش مەركەزلىرى تۈرمىدىنمۇ چىڭ باشقۇرۇلماقتا

ر ف ئا خەۋىرى
2017 – يىلى 14– ئىيۇن

بۇ يىل ئاپرېلدىن باشلاپ ئۇيغۇر ئېلىدا يولغا قويۇلغان «شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش نىزامى» ئارقىلىق خىتاي ھۆكۈمىتى، رايوندىكى ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش سىياسىتىنى قانۇنلاشتۇرغان بولدى. ئىنكاسلاردىن بۇ بەلگىلىمە يولغا قويۇلغاندىن بۇيان تېخىمۇ كۆپ ئۇيغۇرلارنىڭ «دىن ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش ئۆگىنىشى» باھانىسىدە بىر قانچە ئايلاپ تۈرمە شەكلىدىكى ئۆزگەرتىش تەربىيىلەش مەركەزلىرىگە قامالغانلىقى شۇنداقلا دائىرىلەرنىڭ بۇ ئورۇنلارنى پۈتۈنلەي يېپىق شەكىلدە، تۈرمىلەردىنمۇ قاتتىق باشقۇرۇۋاتقانلىقى مەلۇم.

يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «شىنجاڭنى باشقۇرۇش» تەدبىرىدە، «ئەسەبىيلىكنى تۈگىتىش» تە ئاداققىچە چىڭ تۇرۇشنى ئاساس قىلماقتا. «نىزام» نىڭ 46-ماددىسىدا: «مۇشۇ نىزامنىڭ 9-ماددىسىدىكى بەلگىلىمىگە خىلاپلىق قىلغانلاردىن قىلمىشى يېنىك بولغانلىرىنى جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى ئالاقىدار تارماق ۋە ئورۇنلار بىلەن بىرلىكتە تۈزىتىشكە بۇيرۇيدۇ، تەنقىد-تەربىيە بېرىدۇ ياكى قانۇن ئىدارە قىلىش تەربىيىسى بېرىدۇ؛ قىلمىشى ئېغىرراق بولسىمۇ، جىنايەت شەكىللەندۈرمىگەنلىرىگە جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى ‹جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش قانۇنى›، ‹جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئامانلىق باشقۇرۇش جازا قانۇنى›، شۇنىڭدەك ‹شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش قانۇنىنى يولغا قويۇش چارىسى› بويىچە جازا بېرىدۇ، قانۇنغا خىلاپ تاپاۋىتى بارلىرىنىڭ قانۇنغا خىلاپ تاپاۋىتىنى مۇسادىرە قىلىدۇ، باشقىلارغا زىيان سالغانلىرى قانۇن بويىچە ھەق تەلەپ جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئالىدۇ» دەپ بەلگىلەنگەن. بۇ ئارقىلىق ئەسەبىيلىك بىلەن شۇغۇللانغۇچىلارنىڭ جاۋابكارلىقىنى سۈرۈشتۈرۈشنىڭ قانۇن ئاساسى تۇرغۇزۇلدى.

تەپسىلاتى...

قىيىن قىستاققا ئىلىش

بۇ سەھىپىدىكى مەزمۇنلار پات يېقىندا يېڭىلىنىپ قويۇلىدۇ. بۇ تېمىدا ئىنگلىزچە سەھىپىمىزدىكى مەزمۇندىن ۋاقىتلىق  پايدىلىنىپ تۇرۇشىڭىزنى سورايمىز

تەپسىلاتى...